Soạn bài Ôn tập lớp 10 trang 28 Tập 2 Câu 1 (trang 28 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2) Tóm tắt những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của hai văn bản theo bảng dưới đây (làm vào vở) Trả lời Văn bản Nét[.]
Trang 1Soạn bài Ôn tập lớp 10 trang 28 Tập 2 Câu 1 (trang 28 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2):
Tóm tắt những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của hai văn bản theo bảng
dưới đây (làm vào vở):
Trả lời:
Văn bản Nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật
Chiếc lá
đầu tiên
- Nội dung: Bài thơ là sự hồi tưởng của tác giả về những kỉ niệm
thời đi học (trường lớp, bạn bè, những trò nghịch ngợm và tình yêu
đầu tiên)
- Nghệ thuật: thể thơ tự do; ngôn ngữ, hình ảnh thơ độc đáo, vần
nhịp linh hoạt thể hiện tư tưởng tình cảm của chủ thể trữ tình; các
biện pháp tu từ
Tây Tiến - Nội dung: hình tượng người lính Tây Tiến trên cái nền thiên nhiên
núi rừng miền Tây hùng vĩ, dữ dội và mĩ lệ Hình tượng người lính
Tây Tiến mang vẻ đẹp lãng mạn, đậm chất bi tráng
- Nghệ thuật: bút pháp hiện thực kết hợp lãng mạn, đậm chất bi
tráng Hình ảnh thơ sáng tạo mang sắc thái thẩm mĩ phong phú
Ngôn ngữ thơ đa sắc thái, phong cách Giọng điệu: khi tha thiết bồi
hồi, khi hồn nhiên vui tươi, khi bâng khuâng man mác, khi trang trọng, khi trầm lắng…
Câu 2 (trang 28 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Trong bốn văn bản đã đọc của
bài học này, văn bản nào gợi cho bạn nhiều cảm xúc nhất? Vì sao?
Trả lời:
- Trong bốn văn bản đã đọc của bài học này, văn bản gợi cho tôi nhiều cảm xúc
nhất là văn bản Tây Tiến Bởi đây là câu chuyện lấy cảm hứng từ vùng đất cách
mạng với những hi sinh, mất mát nhưng cũng hết sức anh dũng, lạc quan của các anh bộ đội cụ Hồ Đọc văn bản người đọc hiểu thêm về thời kì kháng chiến gian khổ của ông cha ta, từ đó trân trọng, yêu quý và cố gắng phát triển bản thân xây dựng đất nước
Câu 3 (trang 28 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Sau khi học xong bài học này,
bạn thu nhận thêm được điều gì mới về những kĩ năng sau:
- Cách đọc một văn bản thơ
- Cách sắp xếp trật tự từ trong câu
- Cách viết một văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học: chủ đề, những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật và tác dụng của chúng
- Cách giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm văn học
- Cách nghe người khác trình bày ý kiến, quan điểm và trao đổi, nhận xét, đánh giá về các ý kiến đó
Trả lời:
Cách đọc một văn bản thơ - Nắm được chủ đề của văn bản
- Nắm được các biện pháp nghệ thuật, hình ảnh, từ ngữ độc đáo… trong thơ
Cách sắp xếp trật tự từ trong câu
- Đảm bảo đúng ngữ pháp và lô-gíc ngữ nghĩa
- Sắp xếp các hành động theo một trật tự logic, giúp câu văn mượt mà, chuẩn xác
Trang 2- Xác định rõ, đúng đối tượng viết
- Lựa chọn và sắp xếp các luận điểm logic khoa học (chủ đề, hình thức nghệ thuật)
- Có lí lẽ thuyết phục và bằng chứng tin cậy lấy từ tác phẩm
- Cách giới thiệu, đánh giá
về nội dung và nghệ thuật
của một tác phẩm văn học
- Giới thiệu rõ ràng tác phẩm sẽ phân tích, đánh giá
- Xác định rõ, đúng đối tượng người nghe
- Lựa chọn và sắp xếp các luận điểm logic khoa học (chủ đề, hình thức nghệ thuật)
- Có lí lẽ thuyết phục và bằng chứng tin cậy lấy từ tác phẩm
- Cách nghe người khác
trình bày ý kiến, quan
điểm và trao đổi, nhận xét,
đánh giá về các ý kiến đó
- Chuẩn bị giấy, bút để ghi chép
- Ghi chép ngay những thắc mắc, những câu hỏi muốn trao đổi với người nói về bài đánh giá
- Lắng nghe với thái độ tôn trọng, phản biện nhẹ nhàng
Câu 4 (trang 28 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Kỉ niệm có giá trị gì đối với
cuộc sống của chúng ta?
Trả lời:
- Kỉ niệm giúp đời sống con người trở nên phong phú Đồng thời kỉ niệm giúp
chúng ta có những bài học sâu sắc cho hiện tại, từ đó chúng ta học được cách
trân trọng những gì đã xảy ra trong suốt cuộc hành trình dài
Soạn bài Tây Tiến
* Trước khi đọc Câu hỏi (trang 8 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Bạn biết gì về vùng đất Tây
Bắc và những người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp? Hãy chia sẻ với mọi người
Trả lời:
- Hiểu biết của em về vùng đất Tây Bắc là : Tây Bắc là vùng đất kỳ lạ và hấp dẫn, bởi không chỉ có cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, đời sống văn hóa các dân tộc rất đặc sắc, mà trong chiến tranh giải phóng dân tộc, con người, vùng đất này đã có nhiều đóng góp to lớn, góp phần quan trọng vào chiến thắng của đất nước, nhiều tên người, tên núi, tên sông đã đi vào thi ca, nhạc, họa như một huyền thoại Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay, vùng đất ấy từ nghèo khó đang có những bước chuyển mình, vươn lên cùng đất nước…Vùng đất Tây Bắc nổi tiếng với sự kiện lịch sử: chiến dịch Điện Biên Phủ
* Đọc văn bản
1 Tưởng tượng: Từ láy “chơi vơi” giúp bạn cảm nhận như thế nào về nỗi nhớ
của nhà thơ?
Trả lời:
- Từ láy “chơi vơi” gợi ra một nỗi lưng chừng, khắc khoải, không cụ thể rõ ràng
2 Tưởng tượng: Đoạn thơ này giúp bạn hình dung như thế nào về hình ảnh
thiên nhiên rừng núi?
Trả lời:
- Đoạn thơ giúp em hình dung về thiên nhiên núi rừng: hiểm trở, hoang dã nhưng cũng hết sức nên thơ và gần gũi
3 Suy luận: Bạn cảm nhận như thế nào về hình ảnh người lính được miêu tả
trong đoạn thơ? Qua đó, tác giả đã thể hiện tình cảm gì đối với người lính Tây Tiến?
Trang 3Trả lời:
- Hình ảnh người lính Tây Tiến hiện lên:
+ Người lính hết sức khó khăn, khổ cực vì phải chống chọi với bệnh tật, với
chiến tranh: không mọc tóc, xanh màu lá dữ oai hùm
+ Người lính dũng cảm phi thường, ý chí kiên cường: chiến trường đi chẳng
tiếc đời xanh
+ Người lính yêu đời mộng mơ: mơ Hà Nội dáng kiều thơm,
- Tình cảm của tác giả: sự đồng cảm, thương yêu ngưỡng mộ và nhớ ơn đối với
công lao của những người lính
* Sau khi đọc
Nội dung chính văn bản: hình tượng người lính Tây Tiến trên cái nền thiên
nhiên núi rừng miền Tây hùng vĩ, dữ dội và mĩ lệ Hình tượng người lính Tây
Tiến mang vẻ đẹp lãng mạn, đậm chất bi tráng
Câu 1 (trang 9 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2):
Xác định bố cục bài thơ và nội dung chính của từng đoạn Từ đó, chỉ ra mạch cảm xúc của bài thơ
Trả lời:
Trang 4- Bố cục bài thơ:
+ Phần 1 (Khổ 1, 14 câu đầu): Hình ảnh những cuộc hành quân gian khổ giữa
thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, dữ dội nhưng cũng đầy thơ mộng, trữ tình
+ Phần 2 (khổ 2, 8 câu tiếp): Những kỉ niệm đẹp của đêm liên hoan đậm tình
quân dân và vẻ đẹp thơ mộng, huyền ảo của Tây Bắc
+ Phần 3 (khổ 3, 8 câu tiếp): Hình ảnh người lính Tây Tiến với vẻ đẹp bi tráng
và lãng mạn
+ Phần 4 (khổ cuối): Lời thề Tây Tiến
- Mạch cảm xúc của bài thơ: Toàn bộ bài thơ là nỗi nhớ da diết khôn nguôi
của nhà thơ Quang Dũng về đồng đội, về những năm tháng chiến đấu gắn bó
cùng đoàn quân Tây Tiến phát triển qua từng đoạn thơ:
→Đoạn 1: Nhớ về những chặng đường hành quân giữa khung cảnh thiên
nhiên miền Tây hùng vĩ, dữ dội, nên thơ
→ Đoạn 2: Nhớ về những kỉ niệm của đêm liên hoan văn nghệ thắm tình quân
dân và hình ảnh huyền ảo, thơ mộng của thiên nhiên
→ Đoạn 3: Nỗi nhớ về những kí ức về người lính Tây Tiến với vẻ đẹp lãng
mạn, hào hoa, bi tráng Kết thúc bài thơ, nỗi nhớ kết lại sâu lắng ở lời thề mãi
mãi gắn bó với những ngày tháng đã qua
Câu 2 (trang 9 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Liệt kê các dòng thơ trực tiếp
bộc lộ tình cảm, cảm xúc của tác giả và nêu tác dụng của chúng Xác định
chủ thể trữ tình và cảm hứng chủ đạo của bài thơ
Trả lời:
- Các dòng thơ trực tiếp bộc lộ tình cảm, cảm xúc của tác giả:
+ Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi
+ Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
+ Mai Châu mùa em thơm nếp xôi
- Tác dụng: Thể hiện trực tiếp tình cảm nhớ nhung da diết của tác giả, khẳng định cảm xúc bao trùm bài thơ là nỗi nhớ về binh đoàn Tây Tiến, tác động trực tiếp đến tình cảm của người đọc
- Chủ thể trữ tình: là nhà thơ Quang Dũng, tuy nhiên, đây là kiểu chủ thể trữ tình ẩn
- Cảm hứng chủ đạo: Ngợi ca vẻ đẹp bi tráng, lãng mạn của người lính trong đoàn quân Tây Tiến
Câu 3 (trang 10 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Phân tích bức tranh thiên nhiên
và hình ảnh đoàn quân Tây Tiến trong đoạn 1 Chỉ ra một số nét đặc sắc trong cách sử dụng hình ảnh, từ ngữ, vần, nhịp của đoạn thơ
Trả lời:
- Hình ảnh thiên nhiên: Thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội, khắc nghiệt nhưng mĩ lệ, trữ tình, huyền ảo (sương lấp, hoa về, đêm hơi, dốc, cồn mây, mưa xa khơi, thác gầm thét, cọp trêu người, dốc lên khúc khuỷu, heo hút cồn mây, )
- Hình ảnh con người: hiện lên qua hoài niệm, vừa đậm chất hiện thực vừa mang
vẻ đẹp lãng mạn, bi tráng “đoàn quân mỏi, Anh bạn dãi dầu không bước nữa! Gục lên sóng mũ bỏ quên đời”; tâm hồn mang vẻ đẹp lãng mạn, đậm khí phách hào hùng (Hoa về trong đêm hơi, Heo hút cồn mây súng ngửi trời , mùa em)…
- Nét đặc sắc trong việc sử dụng hình ảnh, từ ngữ, vần nhịp:
+ Hệ thống từ ngữ giàu chất tạo hình (khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút) + Cách sử dụng từ ngữ độc đáo (dùng từ thăm thẳm vốn chỉ độ sâu để tả độ cao, cặp từ trái nghĩa lên – xuống)
+ Một số biện pháp tu từ (điệp từ dốc, điệp ngữ ngàn thước, đảo ngữ heo hút, phép nhân hoá thác gầm thét, cọp trêu người, )
+ Cách phối hợp thanh điệu độc đáo (có những câu thơ sử dụng nhiều thanh trắc kết hợp với những câu thơ toàn thanh bằng qua cách gieo vần: có những dòng thơ nhiều thanh trắc phối hợp với dòng thơ toàn thanh bằng, )
Trang 5Câu 4 (trang 10 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Phân tích vẻ đẹp của hình ảnh
người lính Tây Tiến trong đoạn 3 Vẻ đẹp của người lính trong đoạn này có gì
khác so với đoạn 2?
Trả lời:
- Vẻ đẹp của hình ảnh người lính Tây Tiến trong đoạn 3: được khắc hoạ qua
những phương diện như: vẻ bề ngoài, tâm hồn, lí tưởng sống: “không mọc
tóc”
“quân xanh màu lá”, “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”… Đó là bức chân
dung người lính với vẻ đẹp lãng mạn và bi tráng
- Điểm khác biệt giữa vẻ đẹp của người lính trong đoạn 3 so với đoạn 2:
bị tráng
Câu 5 (trang 10 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Bài thơ Tây Tiến giúp bạn hiểu
thêm những gì về:
a Hình ảnh anh bộ đội và con người Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp?
b Vai trò, ý nghĩa của kí ức và kỉ niệm trong đời sống tinh thần của con người
cũng như trong sáng tác thơ ca?
Trả lời:
a Bài thơ Tây Tiến giúp em hiểu thêm về cuộc sống chiến đấu gian khổ, đầy
hi sinh, mất mát của họ, hiểu thêm về tâm hồn, lớc mơ, lí tưởng của họ trong
cuộc kháng chiến, lí giải được phần nào sức mạnh tinh thần của con người
Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân xâm lược,
b
- Những kí ức và kỉ niệm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là một vùng kí ức sâu
đậm, đẹp đẽ, thiêng liêng của hồn thơ Quang Dũng nói riêng và con người nói
chung Từ đó có thể nhận thấy kí ức là động lực, là điểm tựa cho hiện tại, là cảm xúc trong sáng tác thơ ca
Trang 6Soạn bài Thực hành tiếng Việt lớp 10 trang 14 Tập 2
Câu 1 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Chỉ ra và sửa lại lỗi về trật tự
từ trong các câu sau:
a Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á (AFF Cup) chỉ có duy nhất ở Việt Nam
trên kênh VTC
b Tên trộm khai nhận đã thực hiện nhiều vụ trộm ở trụ sở công an
c Họ úp cái nón lên mặt, nằm xuống ngủ một giấc cho đến chiều (Dẫn
theo Nguyễn Đức Dân)
d Anh ấy đóng cửa lại, từ tốn nói lời chào tôi rồi đi vào nhà
đ Đây là bộ phim về ngày tận thế nổi tiếng của Mỹ
e Trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp kiên cường, nhândân ta đã thể
hiện một sức sống mãnh liệt
Trả lời:
a Lỗi thừa từ trong cụm
Câu 2 (trang 15 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Bạn hãy tìm hai câu sai về trật
tự từ trên một tờ báo và chữa lại cho đúng
Trả lời:
- Hai câu sai về trật tự từ trên một tờ báo:
+ Hàng hóa bày bán tứ tung
+ Hà Nội, trộm vặt hoành hành tràn lan
- Sửa lỗi:
+ Hàng hóa bày bán tràn lan
+ Hà Nội, trộm vặt hoành hành khắp nơi
Câu 3 (trang 15 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Đọc các câu sau:
a1 Chàng lẳng lặng ngồi dậy, tì trên cửa sổ, cúi mình nhìn ra phía ao (Thạch
Lam)
a2 Chàng cúi mình nhìn ra phía ao, lẳng lặng ngồi dậy, tì trên cửa sổ b1 Thanh lách cách cửa gỗ để khép, nhẹ nhàng bước vào (Thạch Lam) b2 Thanh nhẹ nhàng bước vào, lách cách cửa gỗ để khép
c1 Gạch mát và phủ rêu khiến Thanh nhớ lại hai bàn chân xinh xắn của Nga, ngày nào, đi trên đó (Thạch Lam)
c2 Gạch mát và phủ rêu khiến Thanh nhớ lại hai bàn chân của Nga xinh xắn, ngày nào, đi trên đó
Câu a2, b2, c2 đã thay đổi trật tự từ so với câu a1, b1, c1 Việc thay đổi như vậy
có phù hợp không? Vì sao?
Trả lời:
- Cặp câu a1 và a2: Trong câu a2 việc sắp xếp trật tự các hành động không hợp lí (không thể xếp “cúi mình nhìn ra phía ao” trước “lẳng lặng ngồi dậy”) khiến câu sai lô-gic
Trang 7- Cặp câu b1 và b2: Trong câu b2 việc sắp xếp các hành động không theo một
trật tự họp lí khiến câu sai lô-gic Do vậy, việc thay đổi trật tự từ như ở cầu b2
là không hợp
- Cặp câu c1 và c2: “Xinh xắn” trong câu c1 được Thạch Lam dùng để bổ
sung ý nghĩa cho “hai bàn chân”, tuy nhiên trong câu c2 từ ngữ này lại được
sắp xếp theo cách bổ sung ý nghĩa cho “Nga” Câu c1 trong VB Dưới bóng
hoàng lan vốn được Thạch Lam sử dụng để miêu tả những cảm nhận của
Thanh khi đi dạo trong vườn nhà, đặc biệt gọi nhớ những kí ức đẹp đẽ của
Thanh về Nga Do đó cách sắp xếp trật tự từ như trong câu c1 mới phù hợp
với nội dung miêu tả Còn cách sắp xếp trật tự từ như trong câu c2 lại khiến
nội dung miêu tả cảm nhận của nhân vật Thanh mất đi vẻ kín đáo, ý nhị ban
đầu Vì vậy, cách thay đổi trật tự từ ấy không thể chấp nhận được
Câu 4 (trang 15 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Nhận xét về việc sắp xếp trật tự
các vế trong câu sau:
Thanh bước lên thềm, đặt va li trên chiếc trường kỉ, rồi ngó đầu nhìn vào trong
nhà: bóng tối dịu và man mát loáng qua những màu sắc rực rỡ chàng đem ở
ngoài trời vào; Thanh chưa nhìn rõ thấy gì cả; một lát, quen bóng tối, chàng
mới nhận thấy cảnh tượng gian nhà cũ không có gì thay đổi, cũng y nguyên như
ngày chàng đi xưa (Thạch Lam)
Trả lời:
- Câu văn có ba vế (được ngăn cách với nhau bằng dấu chấm phẩy), sắp xếp
các hành động của nhân vật Thanh theo một trình tự hợp lí Vì vậy, chúng ta
không thể thay đổi trật tự giữa các vế trong câu
Câu 5 (trang 15 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Phân tích nét độc đáo của các
từ ngữ được sử dụng trong câu thơ:
Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm
+ Từ ngữ giàu chất tạo hình khúc khuỷu, thăm thẳm diễn tả sự hiểm trở và độ
cao ngất trời của núi rừng Tây Bắc
+ Từ láy thăm thẳm vốn được dùng chỉ độ sâu hay xa đến mức hút tầm mắt,
nhìn không thấy đâu là cùng là tận Từ “thăm thẳm” khi kết hợp với từ “dốc” gợi cảm giác dốc lên hoặc xuống sâu hun hút, không thể nhìn thấy đỉnh hay đáy, địa hình dốc dựng đứng
Câu 6 (trang 15 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Đọc đoạn thơ thứ ba của bài
thơ Tây Tiến và thực hiện các yêu cầu:
a Chỉ ra hiệu quả của việc sử dụng các từ Hán Việt trong đoạn thơ
b Xác định biện pháp tu từ được sử dụng trong cụm từ về đất và phân tích hiệu
quả của biện pháp đó
đã làm giảm đi phần nào ấn tượng hãi hùng về cái chết, đồng thời thể hiện thái
độ thành kính, trân trọng đối với những người đã khuất
b
- Biện pháp tu từ được sử dụng trong cụm từ về đất: nói giảm nói tránh (về đất:
ý nói đến cái chết)
Trang 8- Tác dụng: Làm giảm nhẹ đi nỗi đau đớn, xót xa khi nói về sự hi sinh của những người lính Tây Tiến Vĩnh viễn hoá sự hi sinh cao đẹp của những người lính Tây Tiến vì với họ chết không phải là hết mà là sự trở về với đất mẹ thân yêu thầm lặng, thanh thản như một chiến sĩ hoàn thành nhiệm vụ.
* Từ đọc đến viết
Đề bài: Viết một đoạn văn (khoảng 150 chữ) kể về một kỉ niệm có ý nghĩa
sâu sắc với bạn.
Bài viết tham khảo:
Thời áo trắng có lẽ là thời mà mỗi chúng ta có nhiều kỉ niệm nhất Em cũng vậy! Giống như những ngày học khác, hôm đó em cũng ăn sáng và đến trường như mọi khi Khi tiếng trống vang lên báo hiệu giờ truy bài, bụng em bắt đầu ram ran Truy bài xong thì bụng đau quằn quại, nhanh chóng các bạn báo cô giáo chủ nhiệm, cô nhanh chân chạy xuống hỏi han và đưa ra phương án: cho em về nhà theo dõi Nhưng đặc biệt hơn là cô sẽ trở em về Trên đường
về, cô không ngừng hỏi han xem em có làm sao không Khi về đến nhà, cô kể lại cho bố mẹ và dặn bố mẹ theo dõi em cẩn thận, có gì báo lại cho cô Hành động nhỏ của cô nhưng khiến em nhớ mãi Em sẽ không bao giờ quên- người
cô ân cần, chu đáo và nhiệt tình!
Trang 9Soạn bài Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm trữ
về hình thức nghệ thuật của tác phẩm trữ tình ấy
Yêu cầu đối với kiểu bài: Ngoài những yêu cầu về nội dung và kĩ năng
nghị luận văn học nói chung, khi thực hiện bài nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm trữ tình (thơ/ văn xuôi trữ tình), bạn cần nêu và phân tích thoả đáng những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật theo đặc trưng thể loại của tác phẩm và tác dụng của chúng
• Với các tác phẩm thơ trữ tình, cần tập trung phân tích, đánh giá các yếu
tố như dạng thức xuất hiện của chủ thể trữ tình, cách gieo vần, ngắt nhịp, ngắt dòng, chia đoạn,
• Với các tác phẩm văn xuôi trữ tình như tuỳ bút, tản văn thì cần tập trung phân tích, đánh giá cách thể hiện tình cảm, cảm xúc của chủ thể trữ tình qua mạch suy tư, cảm xúc; cách sử dụng từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ nhằm thể hiện suy tư, cảm xúc ấy,
* Hướng dẫn phân tích ngữ liệu tham khảo
Trang 10Câu 1 (trang 19 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Ngữ liệu trên là một bài viết
hoàn chỉnh hay trích đoạn? Dựa vào đâu để nhận định như vậy?
Trả lời:
- Ngữ liệu trên là một trích đoạn
- Dấu hiệu nhận biết: đầu bài viết có xuất hiện kí hiệu [ ]
Câu 2 (trang 19 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Xác định luận điểm được nêu
trong ngữ liệu
Trả lời:
Luận điểm được nêu trong ngữ liệu bao gồm:
+ Không gian thiên nhiên tươi đẹp rực rỡ
+ Cảnh gia đình đầm ấm hạnh phúc, tình mẹ con sâu nặng
+ Khát vọng của nhân vật và liên hệ, mở rộng với bản thân
Câu 3 (trang 19 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Luận điểm đó được làm sáng
… Cảnh gia đình đầm
- Liên hệ: nỗi lòng của chúng ta với mẹ qua câu ca dao
Câu 4 (trang 19 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Nêu tác dụng của câu cuối
trong ngữ liệu
Trả lời:
- Câu cuối trong ngữ liệu: “Lời của em đã nói hộ tấm lòng của mỗi chúng ta đối
với mẹ của mình: Đi đâu mà bỏ mẹ già/ Gối nghiêng ai sửa, kỉ trà ai dâng? (ca dao); Mẹ già ở chốn lều tranh/ Sớm thăm tối viếng mới đành dạ con (ca dao)
- Câu cuối trong ngữ liệu có tác dụng:
+ Khẳng định nỗi lòng của người con đối với người mẹ của mình
+ Tình cảm của em bé là tình cảm khái quát cho các em bé trên mọi miền + Đó cũng như một lời dăn dạy về sự hiếu thảo đối với công lao sinh thành, nuôi dưỡng của cha mẹ
* Thực hành viết theo quy trình
Đề bài (trang 19 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Hãy viết văn bản nghị luận
phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của một tác phẩm thơ hoặc văn xuôi trữ tình
Bước 1: Chuẩn bị viết
Xác định đề tài
- Với đề bài này bạn sẽ chọn phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc
về nghệ thuật của một bài thơ trữ tình hay một tác phẩm văn xuôi trữ tình (tuỳ bút, tản văn, )?
- Có thể chọn một tác phẩm đã học ở bậc trung học cơ sở như: Thơ: Đợi mẹ (Vũ Quần Phương), Sang thu (Hữu Thỉnh), Bếp lửa (Bằng Việt), Văn xuôi trữ tình: Cốm Vòng (Vũ Bằng), Mùa phơi sân trước (Nguyễn Ngọc Tư),
Trang 11- Lựa chọn vấn đề cụ thể: Những cánh buồm (Hoàng Trung Thông)
Xác định mục đích viết và người đọc
- Mục đích viết: phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật
của bài thơ Những cánh buồm
- Người đọc bài viết của bạn có thể là thầy cô giáo bộ môn, bạn bè cùng lớp,
phụ huynh,
Thu thập tài liệu
Để viết được văn bản đáp ứng yêu cầu của đề bài, bạn hãy tự hỏi:
- Bạn sẽ chọn tác phẩm văn học nào để viết?
- Tìm tác phẩm đó ở đâu?
- Có những tác phẩm nào cũng đề tài với tác phẩm bạn đã chọn?
- Chủ đề của bài thơ
- Những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ
Bước 2: Tìm ý, lập dàn ý
Tìm ý
-Trong tác phẩm, cách sử dụng các yếu tố hình thức nào sau đây có thể xem là
đặc sắc: chủ thể trữ tình, cách gieo vần, ngắt nhịp, ngắt dòng, chia đoạn, từ
- Giới thiệu vấn đề nghị luận: phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc
về nghệ thuật trong bài thơ Những cánh buồm (Hoàng Trung Thông)
2 Thân bài
a Chủ đề: ca ngợi ước mơ khám phá cuộc sống của trẻ thơ và thể hiện tình cảm
cha con sâu sắc, người cha đã dìu dắt và giúp con khám phá cuộc sống
b Những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật
- Thể thơ tự do linh hoạt
- Có sự kết hợp tự sự, miêu tả và biểu cảm
- Sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật: ẩn dụ, điệp ngữ, từ láy, đối lập,…
- Hình ảnh thơ độc đáo, từ ngữ chắt lọc, tái hiện, lời thơ giản dị, tác giả đã khéo léo xây dựng ngôn ngữ đối thoại mang tính thẩm mĩ cao
- Nhịp thơ trầm lắng, bay bổng, thể hiện được tình cảm ca con thiết tha, sâu
lắng
3 Kết bài: Khẳng định lại giá trị của bài thơ
Bước 3: Viết bài:
Bài viết tham khảo:
Tình cảm gia đình là thứ tình cảm thiêng liêng đối với mỗi người, là chỗ dựa tinh thần giúp con người vượt qua bao sóng gió, thử thách trong cuộc đời
Đã có biết bao bài thơ, câu truyện hay ca ngợi tình cảm gia đình, một trong số
đó là bài thơ “Những cánh buồm” (Hoàng Trung Thông) Bài thơ viết về tình cảm cha con thiêng liêng bằng lời kể giản dị, chân thành, đã để lại cho người đọc nhiều cảm xúc
Bài thơ được viết năm 1963, in trong tập thơ cùng tên Bằng thể thơ tự
do, kết hợp với các yếu tố tự sự và miêu tả, bài thơ là lời kể lại của người cha
Trang 12về câu chuyện ước mơ của hai thế hệ, đọng lại trên trang thơ những cảm xúc
dạt dào, những suy tư, hoài bão xa xăm
bước đi trên cát/ Ánh mặt trời rực rỡ biển xanh” Không gian ở đây khoáng đạt,
rực rỡ với sắc màu của biển xanh và mặt trời chiếu rọi Bóng cha và bóng con
in trên nền cát mịn Tác giả khéo léo sử dụng biện pháp đối lập giữa bóng cha
- bóng con:
Bóng cha dài lênh khênh
Bóng con tròn chắc nịch Dài – trơn, lênh khênh - chắc nịch làm nổi bật
cái già nua vì thời gian của thế hệ trước như đối lập với cái vững chãi, tự tin
của cả thế hệ con cháu Cha dắt con đi hay chính quá khứ dìu bước cho hiện tại,
lớp trước nâng bước cho lớp sau Hình ảnh con người hòa nhập, chan hòa với
thiên nhiên Người cha chỉ dẫn cho con bước đi trong một thế giới tràn ngập
màu hồng của một chân trời tương lai đang mở rộng Ánh mai hồng đang nhẹ
nhàng chiếu sáng mở đầu cho một ngày mới Phải chăng trong tầm mắt nhà thơ,
người con đang được thừa hưởng những gì cao quý, đẹp nhất của người cha và
trong lòng chợt lóe lên những tia mơ ước đầu tiên về tương lai qua câu hỏi ở
phần trò chuyện tiếp theo bài thơ
Tiếp đó là cuộc trò chuyện của hai cha con Người con hỏi cha:
“Cha ơi!
không thấy người ở đó?”
“Cha mượn cho con buồm trắng nhé,
Để con đi…” Đây là câu hỏi ngây thơ, hồn nhiên thể hiện người con mong
muốn mở rộng kiến thức, khát khao được đi nhiều nơi Đứng trước câu hỏi
hồn nhiên của con, người cha nhẹ nhàng đáp:
“Theo cánh buồm đi mãi đến nơi xa
…
Những nơi đó cha chưa hề đi đến” Người cha trầm ngâm, nhẹ nhàng mỉm cười
giảng giải cho con những điều con thắc mắc, từng bước nâng đỡ ước mơ con
Người cha có phần tiếc nuối xa xăm về ước mơ dang dở chưa thực hiện được Trong cuộc nói chuyện giữa hai cha con, tác giả sử dụng biện pháp ẩn dụ chuyển
đổi cảm giác “Ánh nắng chảy đầy vai” làm tăng sức hấp dẫn, thú vị cho câu
thơ, giúp người đọc hình dung cụ thể về khung cảnh đẹp đẽ trên biển, và hình
ảnh ẩn dụ cánh buồm Cánh buồm chính là biểu tượng của ước mơ, khát vọng
được đi xa, được mở rộng hiểu biết của người con Dấu chấm lửng cuối lời của
con “Để con đi…” mang nhiều ý nghĩa Đó không chỉ là khát vọng vươn cao
vươn xa của người con mà đó còn là sự tiếp nối của thế hệ sau với thế hệ trước Qua đây người đọc thấy được tình cảm yêu thương, trìu mến của người cha dành cho con và khao khát được khám phá những điều chưa biết của người con
Ta còn cảm nhận được sự yêu thương, tin cậy của con đối với cha
Phần cuối bài chính là uớc mơ của con gợi ước mơ của người cha
khi còn nhỏ:
Lời của con hay tiếng sóng thầm thì Hay tiếng của lòng cha từ một thời xa thẳm Lần đầu tiên trước biển khơi vô tận Cha gặp lại mình trong tiếng ước mơ con
Người cha đã gặp lại những ước mơ, hoài bão của mình thời thơ ấu trong chính ước mơ của đứa con hôm nay Người cha tự hào khi thấy con mình
cũng ấp ủ những ước mơ đẹp như ước mơ của mình thời thơ ấu Câu thơ: Cha gặp lại mình trong tiếng ước mơ con cuối bài còn cho thấy đó là sự tiếp nối
của thế hệ trẻ thực hiện ước mơ của thế hệ đi trướckhám phá thế giới rộng lớn ngoài kia
Tác giả như hoá thân vào hình ảnh người cha nói ra những suy nghĩ, thể hiện tình cảm cha con và đã gieo vào lòng các bạn trẻ - những thế hệ sau này một khát vọng, ước mơ khám phá, chinh phục những vùng đất mới.Và người đọc cũng thấy rõ tâm tư cảu tác giả: trân trọng tình cảm cha con thiêng liêng trong cuộc đời, trân trọng những ước mơ tuổi thơ
Qua bài thơ “Những cánh buồm”, nhà thơ Hoàng Trung Thông đã
“thổi”cho “cánh buồm” của mỗi người yêu thơ một phần nào đó hơi gió cuộc sống mà mai sau chúng ta sẽ càng phồng vượt xa trong chân trời mới đang mở rộng Hi vọng rằng sẽ có thật nhiều, thật nhiều cánh buồm no gió lao đi trên