SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC TRƯỜNG THPT LIỄN SƠN KÌ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 11 CẤP TRƯỜNG NĂM HỌC 2020 – 2021 HƯỚNG DẪN CHẤM MÔN NGỮ VĂN (Gồm 06 trang) A YÊU CẦU CHUNG Giám khảo cần nắm được nội dung trình[.]
Trang 1SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC
TRƯỜNG THPT LIỄN SƠN
KÌ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 11 CẤP TRƯỜNG
NĂM HỌC 2020 – 2021 HƯỚNG DẪN CHẤM MÔN: NGỮ VĂN
(Gồm 06 trang)
A YÊU CẦU CHUNG:
- Giám khảo cần nắm được nội dung trình bày trong bài làm của học sinh, tránh đếm ý cho điểm Vận dụng linh hoạt hướng dẫn chấm, sử dụng nhiều mức độ hợp lí, khuyến khích
những bài viết có cảm xúc, có chất văn, có những suy nghĩ và cách trình bày sáng tạo
- Học sinh có thể làm bài theo nhiều cách nhưng nếu đáp ứng những yêu cầu cơ bản của đề, diễn đạt tốt vẫn cho điểm tối đa
- Điểm bài thi làm tròn đến 0,25
B YÊU CẦU CỤ THỂ:
1 Từ câu chuyện đặt ra, hãy viết một bài văn với nhan đề “Nếu chúng
ta lựa chọn lạc hướng?”
6,0
c Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp tốt các lí lẽ, dẫn chứng; rút ra bài học nhận thức và hành động:
1.1 Nêu khái quát nội dung ý nghĩa của câu chuyện 0,5
- Câu chuyện kể về cách những thuyền trưởng chọn vật dụng cần thiết
để trở về quê hương:
+ Người lựa chọn thực phẩm, có kẻ chọn vàng, chọn ngọc…đó là những vật dụng cần thiết, vật chất quý giá cho một chuyến đi xa, dài ngày
+ Duy nhất thuyền trưởng nọ “chỉ chọn lấy chiếc la bàn” lên thuyền
của mình và nhờ có chiếc la bàn ấy mà thủy thủ đoàn của ông đã trở về quê được an toàn
- Câu chuyện trên, đã đem đến cho mỗi chúng ta một bài học về cách chọn hướng đi trong cuộc sống Việc chọn hướng đi đúng hay sai sẽ
quyết định đến cuộc đời của mỗi con người
0,25
0,25
- “Lạc hướng”: không chỉ hiểu là chọn đường đi, hướng đi không đúng
mà còn là những sự lựa chọn sai lầm của con người trên đường đời Có thể đó là sự lựa chọn nghề nghiệp cho tương lai, chọn tình yêu, tình bạn…của mỗi người trong cuộc sống
- Như vậy, việc lựa chọn đúng hướng hay sai hướng nó sẽ quyết định rất nhiều đến sự thành bại của mỗi cá nhân con người
0,5
0,5
- Cuộc đời có nhiều ngã rẽ và đứng trước những ngã rẽ đó con người sẽ
Trang 2phải chọn ngã rẽ nào cho phù hợp với năng lực, ước mơ, khát vọng và
sở thích của bản thân mình:
+ Nếu chúng ta chọn sai hướng đi chỉ trông thấy cái lợi trước mắt,
không nghĩ đến cái lợi lâu dài có nghĩa là ta đã đánh mất đi những cơ
hội của chính mình Cũng giống như những vị thuyền trưởng kia chỉ
chọn những vật dụng cần thiết (vật chất: thực phẩm, vàng, ngọc…) cho
mình mà không nghĩ đến vật dụng chỉ hướng trên biển khơi ngàn trùng
nên họ đã đánh mất cơ hội trở về quê nhà
+ Nếu chúng ta để cuộc đời của mình cho người khác lựa chọn, chỉ
hướng hoặc theo xu thế của đám đông… thì chúng ta cũng đang đánh
mất chính mình, tự từ bỏ những đam mê, khát vọng của bản thân mình
+ Lạc hướng trong suy nghĩ, hành động sẽ dẫn đến những hậu quả
nghiêm trọng cho mỗi bản thân con người như mất niềm tin vào cuộc
sống, hủy hoại nhân cách của chính mình nguy hại hơn nó sẽ có những
tác động tiêu cực tới đời sống xã hội, cộng đồng, đất nước
- Trong vô vàn ngã rẽ của cuộc đời, chúng ta chọn cho mình một hướng
đi đúng cho dù có phải trải qua muôn vàn trông gai, thử thách sóng gió
thì chúng ta vẫn đến được đích cuối cùng của nó giống như vị thuyền
trưởng kia chọn cho mình chiếc la bàn nhỏ nhưng lại là công cụ hữu
hiệu để giúp ông và thủy thủ đoàn vượt qua muôn trùng sóng gió biển
khơi trở về quê nhà
(Học sinh làm sáng tỏ bằng những dẫn chứng tiêu biểu)
0,5
0,5
0,5
0,5
0,5
1.4 Bài học nhận thức và hành động, liên hệ bản thân 1,0
- Câu chuyện trên đã đem đến cho mỗi chúng ta bài học sâu sắc về tầm
quan trọng trong việc lựa chọn hướng đi của mỗi cá nhân trên đường
đời Đứng trước nhiều ngã rẽ của cuộc đời chúng ta cần phải có đủ tỉnh
táo, bản lĩnh để đưa ra cách lựa chọn tốt nhất Phải lắng nghe con tim
mình để thấy được những ước mơ, khát khao, đam mê Tránh lựa chọn
hướng đi theo xu thế của đám đông hay sự sắp đặt của người khác Tuy
nhiên, đôi khi cũng cần phải tiếp thu sự góp ý, định hướng của những
người đi trước để sự lựa chọn hướng đi cho mình có hiệu quả hơn
- Phê phán những người thiếu chủ động trong cuộc sống, luôn trông
chờ, ỷ lại vào người khác mà không có chính kiến của bản thân trong
cách chọn hướng đi cho tương lai
- Bạn sẽ chọn hướng đi cho mình như thế nào
0,5
0,25
0,25
2 Nhà văn Anh, A.L.Huxley cho rằng: “Văn học giống như ánh sáng,
nó có thể xuyên thấu mọi thứ” Trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý
kiến trên Hãy làm sáng tỏ qua văn bản “Chữ người tử tù” của
14,0
Trang 3Nguyễn Tuân và “Vội vàng” của Xuân Diệu
b Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Trình bày suy nghĩ về ý kiến
của nhà văn Anh, A.L Huxley:“Văn học giống như ánh sáng, nó có thể
xuyên thấu mọi thứ” Chứng minh qua “Chữ người tử tù” của Nguyễn
Tuân và “Vội vàng” của Xuân Diệu
0,25
c Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; vận dụng tốt các
thao tác lập luận; kết hợp tốt các lí lẽ, dẫn chứng; đánh giá khái quát
vấn đề nghị luận:
- Ánh sáng: là gợi ra vẻ đẹp lung linh, kì diệu và có khả năng soi rọi,
chiếu tỏ
- Văn học giống như ánh sáng, nó có khả năng xuyên thấu mọi thứ:
“Ánh sáng” của văn học là vẻ đẹp của cảm xúc, tư tưởng, hình thức
nghệ thuật…mà nhà văn đã chuyển hóa vào trong tác phẩm Ánh sáng
ấy có khả năng kì diệu trong việc soi sáng nhận thức, thắp sáng niềm
tin, nâng cao hiểu biết của con người; để lại những ấn tượng sâu sắc và
có giá trị lâu dài Luồng ánh sáng của văn học có thể “xuyên thấu”,
chiếu tỏ, soi rọi vào mọi phương diện, mọi ngóc ngách của đời sống
→ Như vậy, bằng lối diễn đạt so sánh, ý kiến đã đề cập đến chức năng
của văn học đối với đời sống con người
0,25
0,5
0,25
- Văn học là hoạt động nhận thức và sáng tạo thẩm mĩ Vì thế, giá trị
thẩm mĩ là một trong những chức năng cơ bản nhất của văn học Nó
được biểu hiện khi tác phẩm văn học đem lại cho người đọc khoái cảm
trước cái đẹp của đời sống mà nhà văn khám phá, thể hiện Đó là cái đẹp
được chọn lọc, chưng cất, nhân lên nhiều lần như một thứ “ánh sáng”
diệu kì, đầy sức hấp dẫn Văn học không chỉ thỏa mãn nhu cầu thẩm mĩ
của con người, mà còn giúp con người có khả năng hành động và sáng
tạo theo quy luật của cái đẹp
- Văn học nghệ thuật tồn tại với tư cách là một hình thái nhận thức, có
tác dụng soi sáng, mở rộng sự hiểu biết cho con người Văn học đưa ta
tới những chân trời hiểu biết mới, giúp ta hiểu hơn về cuộc sống con
người ở mọi không gian và thời gian Từ đó giúp ta soi chiếu, liên hệ,
nhận thức về chính bản thân mình
- Văn học thỏa mãn nhu cầu thẩm mĩ, làm bừng sáng nhận thức của con
người cũng chính là văn học đang mở đường cho đạo đức, giúp con
người hướng thiện và hoàn thiện nhân cách
0,75
0,75
0,5
3.3 Phân tích tác phẩm “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân và “Vội
vàng” của Xuân Diệu để làm sáng tỏ ý kiến
Trang 4Học sinh dựa trên những hiểu biết về tác phẩm “Chữ người tử tù” của
Nguyễn Tuân và “Vội vàng” của Xuân Diệu để chứng minh cho ý kiến
trong đề bài Có thể có nhiều cách làm nhưng cần làm rõ ánh sáng của
tác phẩm được thể hiện ở hai phương diện: nội dung tư tưởng và đặc sắc
nghệ thuật
a Chứng minh qua tác phẩm “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân 4,0
* Giới thiệu tác giả, tác phẩm
* Về nội dung tư tưởng: Tác phẩm là sự khẳng định và tôn vinh chiến
thắng của ánh sáng, cái đẹp, cái thiện và nhân cách cao cả của con
người; đồng thời bộc lộ tấm lòng hướng về, ý thức níu giữ những giá trị
văn hóa tốt đẹp của cha ông Tác phẩm giúp ta cảm nhận được sức mạnh
của cái đẹp, giúp con người ta vươn tới cái chân, thiện mĩ ở đời, biết
trân trọng và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Cụ thể thứ “ánh
sáng” mà Nguyễn Tuân đã khai thác, tôn vinh cái Đẹp ở những chỗ,
những người mà không ai ngờ tới nhất trong “Chữ người tử tù”:
- Đó là Huấn Cao - một tử tù, một tên đại nghịch phiến loạn lại là một
người có tài viết chữ đẹp, có khí phách hiên ngang, có nhân cách sáng
ngời cao cả, một “thiên lương” trong sáng
- Đó cũng là một viên quan cai ngục mà lại có một tâm hồn tài hoa nghệ
sĩ, biết giữ thiện căn, một tấm lòng biệt nhỡn liên tài hiếm có
- Ở nơi ngục tù tăm tối lại diễn ra cảnh cho chữ vốn thanh cao, tao nhã
Đúng là “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” Từ đó tác giả khảng
định ánh sáng của cái Đẹp nảy sinh từ mảnh đất chết, đẩy lùi bóng tối,
cái ác và cái xấu Người tử tù lại cho chữ, ban phát cái đẹp, khuyên răn
điều thiện Quản ngục lại khúm núm, vái lạy, nước mắt nghẹn ngào mà
trở nên cao đẹp hơn bao giờ Cái Đẹp đã hòa quyện cùng cái Thiện và
có sức mạnh nhân đạo hóa lớn lao
* Về nghệ thuật:
- Nguyễn Tuân đã tạo dựng một truyện ngắn đầy nhã thú, đem lại mĩ
cảm cho người thưởng thức Điểm độc đáo của Nguyễn Tuân là đã xây
dựng được một cốt truyện hấp dẫn, xoay quanh tình huống gặp gỡ bất
ngờ, giàu kịch tính
- Nguyễn Tuân đặc biệt tài tình trong việc phục chế lại một thời xưa cũ
nay chỉ còn vang bóng qua kĩ thuật truyện ngắn hiện đại : ngôn ngữ vừa
cổ kính, trang trọng (sự xuất hiện của từ Hán Việt, cách xưng hô, hình
ảnh biểu tượng…), vừa mới mẻ, hiện đại, đậm chất tạo hình, điện ảnh;
bút pháp miêu tả nội tâm, tâm trạng, cuốn người đọc vào thế giới của cái
Đẹp phi thường, tài hoa, tài tử
0,5 0,5
1,0
0,5
0,5
0,5
0,5
b Chứng minh qua tác phẩm “Vội vàng” của Xuân Diệu 4,0
Trang 5* Về nội dung tư tưởng: Bài thơ “Vội vàng” bộc lộ nét đẹp của một
quan niệm nhân sinh mới: sống tự giác và tích cực, sống với niềm khao
khát phát huy hết giá trị bản ngã tận hiến cho cuộc đời và cũng là một
cách tận hưởng cuộc đời Bài thơ giúp ta cảm nhận về một lẽ sống mới
mẻ, tích cực; bộc lộ quan niệm nhân sinh tiến bộ
- Khẳng định ý thức cá nhân mạnh mẽ với khát vọng táo bạo: tắt nắng,
buộc gió
- Ánh sáng tỏa ra từ phát hiện về vẻ đẹp hồng tươi mơn mởn của cuộc
sống ngay giữa trần gian Cảnh thiên đường trên mặt đất được nhìn bằng
đôi mắt xanh non biếc rờn của con người trong tuổi trẻ và tình yêu; vẻ
đẹp con người được lấy làm chuẩn mực cho vẻ đẹp tự nhiên Quan
niệm thẩm mĩ giàu tính nhân văn: con người là chuẩn mực cho mọi cái
đẹp của vũ trụ, khác hẳn quan niệm lấy vẻ đẹp thiên nhiên làm chuẩn
mực cho con người trong thơ xưa,… Từ đó bộc lộ tình yêu thiết tha
cuộc sống, đắm say trước hương sắc ngọt ngào của cuộc đời trần thế
- Những mới mẻ trong quan niệm, triết lí về thời gian: thời gian tuyến
tính, một đi không trở lại, đối lập với quan niệm thời gian tuần hoàn của
thơ trung đại, từ đó bộc lộ niềm khao khát sống, nuối tiếc sự sống
- Triết lý sống vội vàng và cái tôi nồng nàn, cuồng nhiệt, muốn tận
hưởng mọi vẻ đẹp của cuộc đời, bộc lộ khát khao sống mãnh liệt với
một tâm thế sống cuồng nhiệt, tích cực
* Về nghệ thuật: “Vội vàng” là thi phẩm còn chứa đựng một thứ ánh
sáng đặc biệt Ánh sáng đó tỏa ra từ thể thơ tự do, câu thơ ngắt dòng,
vắt dòng phóng túng theo mạch cảm xúc Hình ảnh thơ độc đáo, tân kì,
phát huy triệt để năng lực cảm nhận của các giác quan (các so sánh, ẩn
dụ đặc sắc) Từ ngữ giàu tính tạo hình, dồn nén năng lượng cảm xúc
trong mỗi chữ, giọng điệu thiết tha, nồng nhiệt, đắm say,…nhịp điệu của
câu thơ ngắn dài linh hoạt theo mạch cảm xúc sục sôi, cuồng nhiệt; kết
cấu triết luận, logic giải thích, bình luận; từ ngữ gợi cảm, gợi tình và
nhiều phép tu từ đã giúp thi nhân giãi bày thành công những xúc cảm và
quan niệm sống vội vàng tiến bộ
0,5
0,25
0,75
0,5
0,5
1,0
- Khẳng định giá trị tư tưởng, nghệ thuật của tác phẩm“Chữ người tử
tù” và “Vội vàng”, cũng như tấm lòng, tài năng nghệ thuật của Nguyễn
Tuân, của Xuân Diệu
- Ý kiến cũng khẳng định tác dụng kì diệu của văn học đối với con
người và cuộc sống
- Bài học sáng tạo và bài học tiếp nhận:
+/ Đối với người nghệ sĩ: Mỗi nhà văn cần ý thức sâu sắc về thiên chức
và sứ mệnh cao cả của người cầm bút trong quá trình sáng tạo Chỉ
0,25
0,25
0,75
Trang 6những nhà văn có trách nhiệm với cuộc đời, với ngòi bút mới luôn ý
thức về chức năng cao quý của văn học mỗi khi sáng tạo Mỗi tác phẩm
của họ ra đời cũng vì thế mà có tư tưởng sâu sắc, có ý nghĩa lớn lao đối
với con người và cuộc đời
+ Đối với người người tiếp nhận: Bạn đọc phải biết trân trọng sản phẩm
sáng tạo của nhà văn, có tình yêu tha thiết với cái đẹp, không ngừng
nâng cao trình độ hiểu biết, tích lũy kinh nghiệm tiếp nhận, chủ động và
sáng tạo khi tiếp nhận tác phẩm … để có những phát hiện mới về tác
phẩm trên tầm cao của kiến thức, của tình yêu, say mê và rung cảm
mãnh liệt đối với văn chương
0,75
d Sáng tạo: Có cách diễn đạt sáng tạo, thể hiện suy nghĩ sâu sắc, mới
mẻ về vấn đề nghị luận
0,25
e Đảm bảo quy tắc chính tả, dùng từ, đặt câu 0,25
-Hết -