24 • Chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chi Minh VẬN DỤNG Tư TƯỞNG HÒ CHÍ MINH VỀ ĐOÀN KÉT TÔN GIÁO TRONG QUAN ĐIẾM CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY TS TRÀN THỊ THÚY VÂN Ngày nhận bài 08/7[.]
Trang 124 • Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chi Minh
TS TRÀN THỊ THÚY VÂN<*>
Ngày nhận bài: 08/7/2022 Ngày thẩm định: 15/7/2022 Ngày duyệt đăng: 20/8/2022
Tóm tắt: Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tôn giáo chinh là sự vận dụng sáng tạo những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênỉn về tôn giáo trong hoàn cảnh đất nước Việt Nam Đoàn kêt tôn giáo là giá trị cốt lõi xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh, không trừu tượng mà được hiên thị một cách rõ ràng, hệ thong từ cơ sở nguồn gốc hĩnh thành cho đến nội dung, phương thức Đặc biệt, Người luôn nhấn mạnh đến vai trò, mục tiêu của đoàn kết tôn giáo
là nhăm củng cố sức mạnh khối đại đoàn kết dãn tộc, hướng đến mục tiêu cao nhất là xây dựng
và bảo vệ Tô quốc, kiên quyết đấu tranh với những hành vi lợi dụng tôn giáo, báo đảm quyền tự
do tín ngưỡng và đem lại cuộc song ấm no, hạnh phúc cho nhân dãn Trong giai đoạn hiện nay, với nhiều cơ hội và thách thức mới, tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo vẫn nguyên giá trị, được Đảng và Nhà nước ta tiếp tục kế thùa và phát huy trong giai đoạn hiện nay.
Từ khóa: đoàn kết tôn giáo; tín ngưỡng, tôn giáo; tư tưởng Hồ Chi Minh
IĐặt vấn đềChủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho
• hậu thế những di sản tư tưởng hết
sức quý báu trên nhiều phương diện, trong
đó có lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo Mặc
dù không nghiên cứu lĩnh vực này một cách
chuyên sâu như một nhà khoa học chuyên
ngành, nhưng trải qua quá trình đấu tranh cách
mạng, Người đã rút ra được nhiều quan niệm
sâu sắc về vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo Giá trị
tư tưởng của Hồ Chí Minh về tôn giáo chính
là sự vận dụng sáng tạo những nguyên lý cơ
bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo
trong hoàn cảnh cụ thể đặc thù ở Việt Nam,
(,) Học viện Chính trị khu vực II, Học viện Chính trị
quốc gia Hồ Chí Minh
hướng đến mục tiêu cao nhất là độc lập dân tộc, đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân Tư tưởng của Hồ Chí Minh về tôn giáo cơ bản tập trung ở cách tiếp cận mang tính toàn diện, đặc biệt coi tôn giáo là thành
tố của văn hóa; đề cao đoàn kết tôn giáo trong khối đại đoàn kết dân tộc và tôn trọng, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng cho nhân dân Trong giai đoạn hiện nay, với nhiều cơ hội
và thách thức mới, tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo vần nguyên giá trị, trở thành kim chỉ nam, phương pháp luận cách mạng, được Đảng và Nhà nước kế thừa hoạch định đường lối, chính sách, pháp luật, nhằm phát huy tính tích cực của tôn giáo song hành cùng dân tộc đi lên con đường chủ nghĩa xã hội Nội dung bài viết không phân tích sâu toàn
bộ giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo,
mà chỉ tập trung phân tích khía cạnh đoàn kết
Khoa học chính trị - số 06/2022
Trang 2tôn giáo và sự vận dụng của Đảng trong việc
chỉ đạo, định hướng công tác tôn giáo cũng
như xây dựng đường lối, chính sách từ những
năm sau đổi mới, đặc biệt là Đại hội lần thứ
XIII của Đảng Qua đó, góp phần củng cố sức
mạnh khối đại đoàn kết, phát huy sức mạnh
toàn dân tộc để xây dựng và bảo vệ đất nước,
bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo
cũng như đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc
cho nhân dân
2 Tưtuửng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo
Trong quá trình đấu tranh cách mạng, Chủ
tịch Hồ Chí Minh luôn ý thức tầm quan ưọng
của sức mạnh đoàn kết, thể hiện rõ và thống
nhất trong tư tưởng và hành động Đương
nhiên, để củng cố sức mạnh đại đoàn kết dân
tộc, quy tụ sức mạnh của nhân dân đế đấu
tranh dành độc lập thì đoàn kết tôn giáo cũng
chính là một bộ phận mà Chủ tịch Hồ Chí
Minh rất quan tâm Tư tưởng của Người vể
đoàn kết tôn giảo được thể hiện như sau:
hình thành đoàn kết tôn giáo Đoàn kết tôn
giáo trong khối đại đoàn kết dân tộc theo tư
tưởng Hồ Chí Minh không phải là ý niệm trừu
tượng hoàn toàn mang tính chủ quan, mà được
đúc rút từ những căn cứ, nguồn gốc có cơ sở,
đó là: (1) Kế thừa truyền thống đoàn kết quý
báu của dân tộc và những bài học về sức mạnh
đoàn kết trong lịch sử đấu tranh cách mạng;
(2) Ke thừa tinh hoa văn hóa Đông - Tây về
hòa hợp tôn giáo và tính chất tồn tại đan xen,
hòa đồng của các tôn giáo ở Việt Nam; (3) Ke
thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về
sức mạnh đoàn kết quần chúng, vai trò liên
kết, tính quần chúng của tôn giáo; (4) Đoàn
kết là nhu cầu của cả dân tộc để tồn tại phát
triển cũng như chống âm mưu lợi dụng tôn
giáo của các thế lực thù địch nhằm chia rẽ dân
tộc, phá hoại thành quả cách mạng Việt Nam
như mục tiêu của đoàn kết tôn giáo ưong đại
đoàn kết dân tộc Trong những ngày đầu, sau
khi Cách mạng Tháng Tám thành công, với bộn
bề khó khăn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã liệt kê
những vấn đề cấp bách và trong đó vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo đang bị các thế lực thù địch lợi dụng nhằm phá hoại thành quả cách mạng, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc Do vậy, thay mặt Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố: “TÍN NGƯỠNG Tự po và lương giáo đoàn kết”0) Người cũng nhấn mạnh: “Sử
ta dạy cho ta bài học này: Lúc nào dân ta đoàn kết muôn người như một thì nước ta độc lập, tự
do Trái lại lúc nào dân ta không đoàn kết thì
bị nước ngoài xâm lấn”(2>; đồng thời, còn nhắc nhở: “Phải đoàn kết chặt chẽ giữa đồng bào lương và đồng bào các tôn giáo, cùng nhau xây dựng đời sống hòa thuận ấm no, xây dựng
Tổ quốc”(3) Người khẳng định rõ mục tiêu của đoàn kết tôn giáo là nhằm mục tiêu độc lập dân tộc, thống nhất đất nước và mọi người dân đều có cơm no, áo mặc, được học hành đầy đủ Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: Nước không độc lập thì tôn giáo không được tự do, nên chúng
ta phải làm cho nước độc lập đã(4)
kết tôn giáo: (1) Đoàn kết tôn giáo là một bộ phận trong đại đoàn kết dân tộc và xác định là một chiến lược lâu dài, bền bỉ, kiên trì, không phải là thủ đoạn chính trị; (2) Đoàn kết lương giáo nhằm tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc, quy tụ rộng rãi mọi đổi tượng tầng lớp nhân dân, không phân biệt dân tộc, giai cấp, tôn giáo; từ đó, chống phân biệt, chia rẽ đảng phái, giai cấp, tôn giáo, dân tộc của thực dân,
đế quốc; (3) Điểm then chốt trong đoàn kết lương giáo phải dựa trên cơ sở khách quan những điểm tương đồng giữa lý tưởng cách mạng với tôn giáo và phát huy các giá trị
ấy trong thực tiễn; (4) Làm tốt công tác vận động tuyên truyền quần chúng tín đồ tôn giáo
để đoàn kết, đấu tranh cho độc lập của nước nhà và tự do cho tôn giáo
tôn giáo: (1) Phải lấy lợi ích quốc gia, dân tộc
và quyền lợi căn bản của nhân dân làm “mẫu
số chung” để đoàn kết tôn giáo; (2) cần phát huy điềm tương đồng, tôn trọng sự khác biệt
để đi tới thống nhất; (3) Đoàn kết tôn giáo phải
Khoa học chính trị - số 06/2022
Trang 326 • Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hô Chí Minh
dựa trên sự tôn trọng và bảo đảm quyên tự do
tín ngưỡng, tôn giáo; (4) Luôn thể hiện sự tôn
trọng, đề cao nhân cách những người sáng lập
tôn giáo và vai trò của chức sắc, nhà tu hành
tôn giáo; (5) Đẻ đoàn kết tôn giáo thực sự cần
quan tâm đến đời sống của đồng bào tôn giáo
không chỉ tinh thần, mà còn cả vật chất, bảo
đảm phần hồn thong dong và phần xác ấm
no: “Các cấp ủy phải thật quan tâm đến phần
đời và phần đạo của đồng bào Công giáo”(5)
và cần vận động quần chúng tín đồ tôn giáo
cố gắng đế “sản xuất sẽ ngày càng phát triền,
phần xác ta được ấm no thì phần hồn cũng
được yên vui”(6) Trong điều kiện đất nước đi
lên chủ nghĩa xã hội, chính quyền “phải ra sức
củng cố hợp tác xã, phát triển sản xuất, tăng
thu nhập cho xã viên Đồng thời phải đảm bảo
tín ngưỡng tự do”(7) Người cũng lưu ý, chất
keo gắn kết đoàn kết tôn giáo trong khối đại
đoàn kết dân tộc đó là vận động quần chúng
tín đồ cùng thực hiện mục tiêu chung: “Chúng
ta kháng chiến cứu nước, thi đua tăng gia sản
xuất và tiết kiệm, cải cách ruộng đất làm cho
người cày có ruộng, tín ngưỡng tự do Như thế
là những việc Chính phủ và nhân dân ta làm,
đều phù hợp với tinh thần Phúc âm”<8)
3 Sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh
về đoàn kết tôn giáo trong quan điếm chỉ
đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn
kết tôn giáo trong quá trình lãnh đạo cách
mạng và xây dựng đất nước, Đảng và Nhà
nước đã luôn đề cao bảo đảm tôn trọng tự
do tín ngưỡng, tôn giáo và coi đây là cơ sở,
điếm kết nối cùa khối đại đoàn kết dân tộc
Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 12/3/2003
Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung
ương Đảng khóa IX về công tác tôn giáo đã
nhấn mạnh: “Đảng, Nhà nước thực hiện nhất
quán chính sách đại đoàn kết dân tộc Đoàn
kết đồng bào theo các tôn giáo khác nhau;
đoàn kết đồng bào theo tôn giáo và đồng bào
không theo tôn giáo”<9) Quan điểm này xuyên
suốt trong các kỳ đại hội và đến Đại hội lần
thứ XIII của Đảng tiếp tục được khẳng định:
“Thực hiện tốt mục tiêu đoàn kết tôn giáo, đại đoàn kết toàn dân tộc Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người theo quy định của pháp luật”ll0)
Sự vận dụng tư tướng Hồ Chí Minh về đoàn
kết tôn giáo trong quan điếm, đường loi của Đảng vê tôn giáo được thê hiện như sau:
đoàn kết tôn giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc Theo quan điểm của Đảng, đối tượng đoàn kết không chi nói chung là lương - giáo,
mà còn cụ thê hơn trong nội bộ từng tôn giáo, tôn giáo này với tôn giáo khác: “Đoàn kết đồng bào theo các tôn giáo khác nhau; đoàn kết đồng bào theo tôn giáo và đồng bào không theo tôn giáo”(ll) Đoàn kết tôn giáo là một bộ phận không tách rời khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đó là môi trường, điều kiện thuận lợi
để tôn giáo tự do, phát triển ổn định Nhưng trên hết, đoàn kết tôn giáo củng cố sức mạnh của cà dân tộc, phát huy mọi tiềm lực, giá trị
để cùng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Xác định tầm quan trọng của đoàn kết dân tộc nói chung và đoàn kết tôn giáo nói riêng nên quan điểm chỉ đạo của Đảng trong Văn kiện Đại hội lần thứ XIII cũng rất quyết liệt: “Kiên quyết đấu tranh và xử lý nghiêm minh những đối tượng lợi dụng tôn giáo chống phá Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa; chia rẽ, phá hoại đoàn kết tôn giáo và khối đại đoàn kết toàn dân tộc”'12) Quan điểm của Đàng cũng đã được chế định chặt chẽ, những ai lọi dụng tự
do tín ngưỡng, tôn giáo đề chia rẽ đoàn kết dân tộc thì sẽ chịu hình phạt thích đáng của pháp luật, xếp vào tội “phá hoại chính sách đoàn kết” quy định tại Điều 87 của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) với nhiều mức độ khác nhau
hiện “mẫu số chung” vì lợi ích quốc gia - dân tộc Đó chính là xây dựng và bảo vệ độc lập dân tộc, đất nước hòa bình, thống nhất, dân chủ
và giàu mạnh, mang lại cuộc sổng ấm no hạnh phúc cho nhân dân Ớ các địa phương hiện nay, công tác vận động cơ bản thực hiện tốt, đã định
Khoa học chính trị - số 06/2022
Trang 4hướng các tôn giáo hoạt động theo Hiến pháp,
pháp luật; cùng chung sức thực hiện các chính
sách phát triển kinh tế - xã hội; tham gia đóng
góp nguồn lực trong các hoạt động từ thiện,
xã hội và các phong trào thi đua yêu nước do
Trung ương và địa phương phát động Tín đồ
mồi tôn giáo có đức tin khác nhau, nhưng đều
có chung tinh thần yêu nước, đoàn kết, ý thức
dân tộc, thương người, nhân ái, khoan dung
nên cũng có chung quyền lợi và trách nhiệm
không kém phần thiêng liêng, đó là: bảo vệ
thành quả cách mạng, bào vệ nền độc lập dân
tộc, chủ quyền đất nước Do đó, nhiệm vụ của
công tác tôn giáo, đặc biệt công tác vận động
quần chúng tín đồ tôn giáo, có trách nhiệm kết
nối các tôn giáo khác nhau, xây dựng lực lượng
cốt cán trong tôn giáo, tranh thù đội ngũ chức
sắc, chức việc tôn giáo để thực hiện mục tiêu
chung “Thực hiện thắng lợi sự nghiệp công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng
và bảo vệ vững chắc Tố quốc, vì mục tiêu dân
giàu, nước mạnh xã hội công bằng, dân chủ,
văn minh”(,3) Đại hội lần thứ XIII cùa Đảng
tiếp tục nhấn mạnh: “Vận động, đoàn kết, tập
hợp các tồ chức tôn giáo, chức sắc, tín đồ sống
“tốt đời đẹp đạo”, đóng góp tích cực cho công
cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”<14)
trọng đức tin và các giá trị đạo đức tốt đẹp của
tôn giáo trong xây dựng mối quan hệ đoàn kết
tôn giáo Điêu này hêt sức quan trọng, bởi do
hạn chế trong lịch sử, có lúc, có nơi còn có
những cái nhìn định kiến và hành động cực
đoan đối với tôn giáo, tạo cơ hội cho các thế
lực thù địch lợi dụng nhằm chia rẽ dân tộc
Công cuộc đổi mới của đất nước ta bước đầu
đã đạt được những thành công trên lĩnh vực,
đó là thành quả của sức mạnh đoàn kết của
toàn Đảng, toàn dân và trong đó có đồng bào
các tôn giáo Sở dĩ quy tụ được sức mạnh đoàn
kết tôn giáo là bởi uy tín lãnh đạo của Đảng,
sự vào cuộc của chính quyền nhà nước và nồ
lực đóng góp của toàn thể nhân dân Đặc biệt,
Đảng ta luôn tôn trọng đức tin và thừa nhận
các giá trị tích cực của tôn giáo: “Đạo đức tôn
giáo có nhiều điều phù hợp với công cuộc xây dựng xã hội mới”05’ hay trong giai đoạn hiện nay thì các giá trị văn hóa đạo đức của tôn giáo được tôn trọng, thừa nhận, được tạo điều kiện như là “nguồn lực” phát triển kinh tế, xã hội Đại hội lần thứ XIII của Đảng tiếp tục nhấn mạnh: “Phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và các nguồn lực của các tôn giáo cho sự nghiệp phát triển đất nước”(16)
Ngoài ra, để đoàn kết tôn giáo, cần có hành lang pháp lý thể hiện sự binh đẳng trước pháp luật Thái độ, ứng xữ có những lúc có thể khúc xạ, đậm và nhạt khác nhau giữa các tôn giáo Tuy nhiên, chính pháp luật là cán cân tạo thế cân bằng trong đoàn kết tôn giáo, không phân biệt tôn giáo số đông và số ít, nội sinh và ngoại sinh; ra đời du nhập sớm hay muộn mà phải là bình đăng như nhau trước pháp luật: “Các tôn giáo hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, bình đẳng trước pháp luật”(17) và “Mọi tín đồ có quyền tự do hành đạo tại gia đình và cơ sở thờ tự hợp pháp theo quy định của pháp luật”(18) Đại hội lần thứ XIII của Đảng khẳng định: “Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người theo quy định của pháp luật”(19) Quan điểm chi đạo đã được cụ thể hóa bằng Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 (có hiệu lực năm 2018, gồm 9 chương và 68 điều) và được cụ thể bằng Nghị định số 162/2017/NĐ-CP ngày 30/12/2017 của Chính phủ quy định chi tiêt
một sổ điều và biện pháp thỉ hành Luật Tín
cụ thể của tôn giáo, Nhà nước ban hành các văn bản khác, như Chỉ thị số 01/CT-TTg ngày 04/02/2005
về một số công tác đổi với đạo Tin lành', Chỉ thị
số 1940/CT-TTg ngày 31/12/2008 về nhà, đất liên quan đến tôn giảo Chính các văn bản pháp
luật đã neo chốt đoàn kết tôn giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc; điều chỉnh, thực hiện quyền và nghĩa vụ trước pháp luật như nhau của các tôn giáo và hướng các hoạt động của tôn giáo đáp ứng lợi ích của các dân tộc, đồng thời bảo vệ quyền tự
do tín ngưỡng của nhân dân
Khoa học chính trị - số 06/2022
Trang 528 • Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hô Chí Minh
kết toàn dân tộc, công tác vận động hàng ngũ
chức sắc các tôn giáo là rất quan trọng Bởi, đây
là lực lượng có uy tín, có lúc được xem là thủ
lĩnh tinh thần của đồng bào tôn giáo Tài năng,
đức độ, sự hiểu biết, trách nhiệm và lòng yêu
nước của những vị chức sắc, chức việc sẽ thực
sự có uy tín đối với các tín đồ Neu xây dựng
được mối quan hệ tốt đẹp với đội ngũ này thì
sẽ củng cố được khối đại đoàn kết dân tộc,
đồng thời phát huy tốt hon vai trò của tôn giáo
trong việc tham gia vào sự nghiệp xây dựng
đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội, bảo vệ thành
quả cách mạng Không những thế, trong công
tác tôn giáo, việc bảo đảm tự do tín ngưỡng
tôn giáo có những lúc bị lợi dụng hoặc cố tình
hiểu sai lệch Chính vì vậy, những hoạt động
dân vận, hoạt động tuyên truyền của các cơ
quan, đoàn thể là rất quan trọng, nhằm có sự
thấu hiểu, kết nối, góp phần đấu tranh với “âm
mưu diễn biến hòa bình”, phá hoại khối đại
đoàn kết dân tộc Hơn thế, hoạt động truyền
thông đối ngoại ở nước ngoài cũng được
Đảng và Nhà nước quan tâm Hằng năm, các
cấp lãnh đạo cùng với đội ngũ chức sắc, chức
việc tôn giáo tham gia các diễn đàn về nhân
quyền, từ đó có những phát ngôn chính thống
về tình hình tôn giáo ở Việt Nam, để bạn bè
quốc tế có cái nhìn đúng đắn thiện cảm, ghi
nhận những đóng góp của Việt Nam trong
việc bảo đảm quyền con người, trong đó có
lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo
Thứ năm, cơ sở để xây dựng đoàn kết tôn
giáo, đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng chính
là bảo đảm đời sống kinh tế - xã hội Vận dụng
quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cơ sở để
bảo đảm đoàn kết tôn giáo trong khối đại đoàn
kết dân tộc là “nước nhà độc lập” và đồng bào
tôn giáo có cuộc sống ấm no, vì “phần xác” cỏ
được ấm no thì “phần hồn” mới thong dong
Vì vậy, để tạo nên nền tảng vững chắc, tiếp
tục phát huy tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng
ta luôn chủ trương đẩy mạnh cuộc vận động
đồng bào có đạo và yêu cầu các cấp ủy, chính
quyền các cấp và cán bộ phải tích cực động
viên đồng bào tham gia phát triển sản xuất, xây dựng cuộc sống “tốt đời, đẹp đạo” Đảng
ta chỉ đạo: “Tập trung hoàn thiện và triển khai thực hiện tốt các chính sách dân tộc, tôn giáo;
có những chính sách đặc thù giải quyết khó khăn cho đồng bào dân tộc thiểu số”(20) và ở các địa phương đã quán triệt sâu sắc trên các lĩnh vực như giáo dục, việc làm, vay vốn ngân hàng, chuyển đổi cơ cấu việc làm làm cho đời sống của đồng bào tôn giáo bảo đảm cả vật chất lẫn tinh thần
giai đoạn xây dựng và phát triển đất nước với nhiều thời cơ và thách thức, tư tưởng đoàn kết dân tộc, trong đó của đoàn kết tôn giáo của Chủ tịch Hồ Chí Minh lại được Đảng ta tiếp tục kế thừa, phát huy hiệu quả Hơn nữa, khi các thế lực thù địch vẫn tiếp tục âm mưu lợi dụng tôn giáo ngày càng tinh vi, đa dạng, phối hợp liên tôn, nhằm phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc, làm suy giảm sức mạnh toàn dân nên trong công tác tôn giáo muốn củng cố đoàn kết tòn giáo thì giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh chính
là giá trị tư tưởng quý báu cần được vận dụng sáng tạo trong bối cảnh mớiO
(l) Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.4, Nxb Chính trị quốc gia
Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.8 (2) Hồ Chí Minh Toàn tập, t.3, Sđd, tr.256
(3)và(7) Chí Minh, Toàn tập, 1.13, Sđd, tr.454 và 454 (4) Xem: Lê Hữu Nghĩa, Nguyễn Đức Lữ, Tư tưởng
Hồ Chi Minh về tôn giáo và công tác tôn giáo,
Nxb Tôn giáo, Hà Nội, 2003 (5) Họ Chí Minh, Toàn tập, t.14 Sđd, tr 102
<6) Hồ Chí Minh, Toàn tập, 1.10, Sđd, tr.462 (8) Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.8, Sđd, tr.374
(9), (11), (13), (15) (17) vá (18) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn
kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003,
tr.49, 49, 48, 45-46, 48 và 50
(10), (12), (14), (16), (19) và (20) £)ang Cộng sản Việt Nam, Văn
kiện Đại hội đại biếu toàn quốc lần thứ XIII, t.l, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr.272, 171,
171, 171,272 va 50
Khoa học chính trị - Số 06/2022