Vấn đề về giáo trình và tài liệu giảng dạy thương mại điện tử

134 Ky yeu Hdi thao Quoc te TMDT va Phdt triin ngudn nhdn luc V A N D E V f e G l A O T R l N H V A T A l L I E U GlANG DAY THL/ONG MAI DIEN TIT TS PHAM TH| THANH HONG Phd Chu nhiem BM Quan tri kinh d[.]

134 Ky yeu Hdi thao Quoc te TMDT va Phdt triin ngudn nhdn luc

V A N D E V f e G l A O T R l N H V A T A l L I E U

GlANG DAY THL/ONG MAI DIEN TIT

TS PHAM TH| THANH HONG

Phd Chu nhiem BM Quan tri kinh doanh

Khoa Kinh te va Quan ly

T r u d n g D a i hoc B a c h k h o a H a N o i TOM TAT

Viec gidng day thuong mai dien tu (TMDT) hien nay con gap phai rdt nhieu khd khan trong dd cd van de ve gido trinh Ca nguoi hoc va ngudi gidng day mdn TMDT tai Viet Nam hien dang gap rdt nhieu khd khan do thieu ngudn tai lieu chinh thuc, cd chat luong tdt va phii hop vdi mdi truong kinh te, mdi trudng van hda xa hdi, mdi trudng cong nghe, mdi trudng phap luat tai Viet Nam De cd the ndng cao chat luong gidng day mdn TMDT, cung cap duoc mot ddi ngii nhdn cong thuc hien TMDT

r r r r \

cd ky ndng va kien thuc tdt, nhdt thiet can xdy dung gido trinh va sach tham khao cho mdn hoc TMDT mot each chinh thuc vd cd khd nang phd bien rdng rai trong cdc trudng dai hoc Viet Nam

Do vay, bai viet tap trung xem xet vao van de gido trinh va tdi lieu gidng day thuong mai dien tu cho cdc chuyen nganh thudc khoi kinh te tai Viet Nam

NOI DUNG

Trong nhung nam gan day, lan song thuong mai dien t i i ( T M D T )

da bao phu khap toan cau, khien cho cac doanh nghiep d m o i quy m d

va m o i l i n h vuc kinh doanh deu phai quan tam t d i viec dau t u va h i e n khai cac hoat ddng T M D T Hda chung v d i trao l u u ciia cac doanh nghiep h e n the gidi, cac doanh nghiep V i e t N a m cung b i t dau nhan thiic duoc vai trd va tam quan trong ciia cac hoat ddng T M D T ddi v d i

Chirongll: Thuc tien hoat dong dao tao TMDT 135

viec phat trien t h i truong, t i m k i e m ban hang, xay dung thuong hieu va nhieu hoat dong dem lai l o i ich khac cho doanh nghiep Chinh v i vay,

co the n o i T M D T la mot trong nhung linh vuc kha duoc chu y trong thai gian gan day

Tuy nhien, so l u o n g cac doanh nghiep co t h i thuc hien T M D T hieu qua, dem lai nhung l o i ich thuc su cho doanh nghiep ciia m i n h con chua nhieu

Nguyen nhan co the ton tai tir nhieu khia canh: chinh sach ciia chinh phu, co so ha tang T M D T V i e t N a m (trong giao nhan va thanh toan) chua hoan thien, m o i truong van hoa xa hoi chua that su thich hop, T u y nhien, trong iihung nguyen nhan do, can phai ke den mot nguyen nhan kha quan trong la su thieu hut luc luong nhan luc hoat dong T M D T dupe trang b i day d i i cac k y nang va kien thiic can thiet cho hinh thiic kinh doanh m o i me nay

D l co the khac phuc duoc kho khan ve mat thieu hut nhan luc

co k y nang ve T M D T , can phai to chuc dao tao nguon nhan luc cho cac hoat dong T M D T mot each dong bo, tren m o i phuong dien Day cung la l y do, khien cac trudng dai hoc V i e t N a m hien nay dua m d n hoc va d d i k h i la ca mot chuyen nganh T M D T vao chuong trinh dao tao chinh khoa

N h i n lai thuc trang dao tao T M D T tai cac trudng dai hoc V i e t Nam, chiing ta cd the thay nhung dac diem sau: thai gian td chuc dao tao chua lau, k i n h nghiem dao tao T M D T tai da phan cac t r u d n g dai hoc tai V i e t N a m chua nhieu, sd luong giao trinh con t h i l u va chua that su h u u ich, va ban than sd l u o n g giao vien tham gia dao tao cung chua ctu

Cd t h i thay, tir nam hoc 2006 - 2007 t r d di m d i xuat hien nhung hinh thiic dao tao T M D T mot each bai ban, qui c h u i n T h o i l u o n g cac mdn hoc d miic phd bien la 45 tiet, rieng trudng Cao dang K i n h te - K y thuat Cong nghiep I cd 90 t i l t va D a i hoc Ngoai thuong cd 60 t i l t

N h u n g cung con nhieu trudng, nhieu khoa m d i dang xay dung chuong trinh T M D T , trong dd cd ca nhung trudng thudc nganh Cong T h u o n g nhu trudng Dao tao, B d i duong Can bd Cong Thuong Trung uong

136 Ky yiu Hdi thao Qudc ti TMDT vd Phdt triin ngudn nhdn luc

Giang vien tham gia dao tao T M D T cung co ngudn g6c r l t khac nhau Giang vien cua D a i hoc T h u o n g mai chii yeu t u chuyen nganh

K i n h te va Quan t r i kinh doanh chuyen sang, ciia D a i hoc Ngoai thuong thi chii yeu t u dao tao, bdi duong ciia truong va ben ngoai, ciia D a i hoc

K i n h te Quoc dan chii yeu t u dao tao trong va ngoai nuoc V a n d l bit

cap nhat hien nay ciia doi ngu giang vien tham gia dao tao T M D T la s6 giang vien co kien thiic co ban ve k i n h doanh t h i duoc dao tao khong

co ban ve cong nghe thong t i n va nguoc lai, co rat i t giang vien duoc dao tao chuyen nghiep ca ve thuong mai lan cong nghe thong t i n vien thong D o n g thoi do khong du dieu kien co sd ha t i n g k y thuat, thieu cac phan mem T M D T hien dai hd tro cho dao tao nen cac giang vien van chii y l u sii dung phuong phap giang day truyen thdng

Ngudn giao trinh T M D T cung chua duoc quy c h u i n , chii y l u t u nude ngoai va thdng qua mang Internet, cu t h i gdm: cac chuong trinh dao tao T M D T d bac dai hoc, sau dai hoc do cac giang vien sau k h i tdt nghiep d nude ngoai mang v l , chuong trinh dao tao cua cac trudng dai hoc nude ngoai cung cap cong khai tren mang Internet, sach, tai lieu ciia cac tac gia nude ngoai va V i e t N a m Tat ca cac giao trinh nay m d i chi dung d muc cung cap k i l n thiic co ban, con chuyen sau den k y nang ling dung, an toan, bao at, thanh toan dien t i i hay chien luge

T M D T chua cd n h i l u

Trong sd nhung ly do da neu d tren, bai viet mudn tap trung x e m xet vao van d l giao trinh va tai lieu giang day T M D T cho cac chuyen nganh thudc khoi kinh te tai Viet N a m

X e t v l ddi tugng hoc tap va nghien ciiu T M D T , ta thay cd hai luong giao trinh va sach chinh dugc cung cap va sii dung: danh cho nguoi hoc ve k y thuat va danh cho ngudi hoc ve kinh t l hoac quan t r i

k i n h doanh Bai viet nay chi tap trung vao nghien cuu nhung van d l v l giao trinh va tai lieu giang day T M D T cho doi tugng la n g u o i hoc v l

k i n h te hoac quan t r i kinh doanh

Trudc het, xet theo md hinh khung hoat ddng T M D T ma Turban (2006) dua ra, ta thay cd 6 nhom van d l chinh can dua vao n d i dung

Chicamg II: Thuc tien hoat dong dao tao TMDT 137

giang day T M D T bao g6m: (1) co so ha tang cong nghe, (2) con

n g u o i (bao g 6 m ca khach hang muc tieu cua cac hoat dong T M D T ) , (3) chinh sach xa h o i (thue, luat phap), (4) marketing, (5) dich v u ho

t r o (logistics, thanh toan, n o i dung va he thong an ninh), (6) lien ket

k i n h doanh (chuong trinh lien ket, lien doanh, t h i truong dien t u , cac hiep h o i )

De x e m xet n o i dung duoc trinh bay trong cac bai giang T M D T tai V i e t Nam, chung ta se quan sat 5 bai giang duoc tong hop trong Bang 1

N h i n vao noi dung duoc thiet ke cho cac bai giang (xem Bang 1), chung ta thay it co su thong nhat ve cac noi dung duoc truyen dat trong cac bai giang duoc sir dung tai cac truong dai hoc tai Viet N a m K h o i luong kien thirc duoc truyen dat thong qua cac bai giang duoc gioi thieu chu yeu tap trung vao van de thanh toan dien tir, marketing dien tir va van de an ninh mang

B a n g 1 Bdi gidng, gido trinh dang dugc sir dung tai mot sd truang dai hoc va cao ddng

STT Bai giang/Tac gia/N6i dung

1 Bai giang Thuong mai dien tu

Tac gia: Le Van Huy, Dai hoc Kinh te Da Nlng

Chuong 1 Thuong mai dien tu each tiep can quan ly

Chuong 2 Cong nghe thuong mai dien tu va van de an toan mang Chuong 3 Cac mo hinh kinh doanh thuong mai dien tu

Chuong 4 Thanh toan dien tu

Chuong 5 Xay dung du an thuong mai dien tu

Chuong 6 Tiep thj trong thuong mai dien tu

2 Bai giang Thuong mai dien tu

Tac gia: Nguyin Van Thoan, Dai hoc Ngoai thuong

Chuong 1 Tong quan ve thuong mai dien tu

Chuong 2 Marketing dien tu

Chuong 3 Cac quy trinh giao djch thuong mai dien tu

Quy trinh kinh doanh va hop dong trong thuong mai dien tu Quy trinh van tai va giao nhan trong thuong mai dien tt>

138 Ky yeu Hdi thao Qudc te TMDT vd Phdt triin nguon nhdn luc

STT Bai giang/Tac gia/N6i dung

Quy trinh thanh toan trong thuong mai dien ti>

Chuong 4 Luat ap dung trong thuong mai dien tu

Chuong 5 Quan ly rui ro trong thuong mai dien tu

Chuong 6 Thuc hanh

3 Bai giang Thuong mai dien tu trong doanh nghiep

Tac gia: Nguyin To Dung

Buoi 1: Kien thuc chung ve thuong mai dien tu

Buoi 2: Nhung dieu can biet ve Website

Bu6i 3: Marketing true tuyen

Buoi 4: Thanh toan true tuyen, An toan

4 Bai giang Thuong mai dien tu

Tac gia: Tran Thanh Di§n

Chuong 1 Khai quat ve thuong mai dien tu

Chuong 2 Kien thuc co ban ve Internet va mang

Chuong 3 Crng dung cong nghe thong tin va thuong mai dien tu trong doanh nghiep

Chuong 4 Duy tri va phat trien Website thuong mai dien tu

(Ngudn: Tac gia tw tong hgp)

Neu xet tong quat, hien tai, cac bai giang thuong chii trong vao 7 van de chinh:

(1) Tong quan ve thuong mai dien t i i : trong do, trinh bay chinh nhung noi dung ve mo hinh khai quat, mot so each phan loai, mot s6 khai niem, co lien quan t o i thuong mai dien t i i

(2) Co so ha t i n g : tap trung trinh bay nhung yeu to co lien quan tdi cong nghe duoc ung dung trong thuc hien thuong mai dien t i i

(3) M d hinh: gidi thieu mot sd m d hinh thuong mai dien h i trong doanh nghiep

(4) Thanh toan: gidi thieu nhung phuong thiic thanh toan chii y l u duoc sii dung trong thuong mai dien t i i

(5) Giao nhan: gidi thieu ve quy trinh giao nhan

Chuong II: Thuc tien hoat dong dao tao TMDT 139

(6) Marketing dien t u : g i a i thieu nhung hoat dong marketing co the thuc hien trong m o i truong thuong mai dien t u , tren Internet, thong qua cac Website

(7) X a y dung d u an thuong mai dien t u T r i n h bay toan bo nhung hoat dong can thuc hien, nhung van de cac doanh nghiep can can nhac dua ra quyet dinh de thuc hien thuong mai dien tir, du chi a muc g i o i thieu san pham va doanh nghiep tren Web, hoac la thuc hien thuong mai dien tir mot each toan dien

N h u vay, co hai mang noi dung chinh hien chua duoc de cap t d i trong cac bai giang duoc x e m xet: con ngudi (chu yeu la phan tich ve

-hanh v i cua khach hang trong T M D T ) va lien ket k i n h doanh (nhan manh vao cac dang lien doanh va hiep hdi hd tro cho hoat ddng

T M D T ) Thuc te cho thay, day la hai mang cung kha quan trong Viec nghien cuu ve hanh v i khach hang da tirng duoc nhan manh trong m d n marketing n h u mot tien de de de xuat cac chien luge marketing phu hop v d i muc tieu k i n h doanh cua tirng doanh nghiep Trong m d i trudng

T M D T , dieu nay cd le cung khdng nen bd qua V a n de ve lien ket k i n h doanh cung la mot van de het sue quan trong Nghien cuu hoat ddng

T M D T tai mot sd qudc gia cho thay, lien ket k i n h doanh cd the tao co hdi rat manh cho cac doanh nghiep vua va nhd, dac biet d cac nude dang phat trien nhu Viet N a m

Xet ve tinh ddng bd ciia cac bai giang ve thuong mai dien tir, Bang 2 gidi thieu nhung ndi dung dugc trinh bay trong cac bai giang

thuong mai dien tir Trong dd, chii trong vao 7 n d i dung da dugc &k cap

d tren Cd the thay, cac bai giang khdng trinh bay mot each bao quat toan bd 7 n d i dung co ban dugc xac dinh d tren Cd nhung bai giang dugc thiet ke kha day dii, bao phii gan het ca 7 ndi dung n h u bai giang ciia tac gia L e V a n H u y N h u n g cung cd nhung bai giang chi phii dugc rat i t (2 ndi dung) n h u bai giang ciia tac gia Tran Thanh Dien

C u the hon, neu xet ve nhung ndi dung dugc trinh bay trong nhung bai giang ve thuong mai dien tir dugc g i d i thieu trong Bang 1 chiing ta thay, phan n d i dung ve giao nhan m d i chi dugc mot bai giang

140 Ky yeu Hdi thao Quoc te TMDT va Phdt trien ngudn nhdn lire

cua t i c gia Nguyen V a n Thoan trinh bay N h u n g neu doc trong phan nay, co the thay, bai giang nay chu yeu de cap t d i quy trinh giao nhan trong he thdng Bolero.net; chua de cap t d i nhung van de mang tinh khai quat v6 quy trinh giao nhan nhu m d hinh giao nhan chung, nhung ddi tac tham gia giao nhan, cac m d hinh logistics phuc v u cho quy trinh giao nhan,

B a n g 2 Tap hop nhung ndi dung duoc trinh bay trong cdc bdi gidng

thuong mai dien tu dang duoc su dung tai Viet Nam

STT Tac gia/Noi dung Ten giao trinh/

Noi dung

STT Tac gia/Noi dung Giai Ten giao trinh/

thieu

Ca

sa

ha tang

Rui

ro va Bao mat

Md hinh

Thanh toan

Giao nhan

E-marke -ting

Xay dirng

dy an TMDT

1 Bai giang thuong

mai dien tu

Tac gia: Le Van

Huy, Dai hoc Kinh

te Da Nang

2 Bai giang thuong

mai dien tu

Tac gia: Nguyin

Van Thoan, Dai

hpc Ngoai thuong

3 Bai giang thuong

mai dien tu trong

doanh nghiep

Tac gia: Nguyin

To Dung

4 Bai giang thuong

mai dien tu

Tac gia: Tr&n

Thanh Di$n

(Nguon: Tac gia ty tong hop)

Chuong II: Thuc tiin hoat dong dao tao TMDT 141

K h o n g nhung chi khac nhau ve cac van de duoc trinh bay, ban than cac bai giang cung rat khac nhau xet ve noi dung cu the duoc ttinh bay trong tirng phan bai giang Co the noi, noi dung cua cac bai giang rat thieu thong nhat Ngay trong phan trinh bay ve cac mo hinh thuong mai dien tit - mot phan co the coi la kha co ban trong bai giang ve thuong mai dien tir, cac bai giang cung khac nhau trong viec trinh bay cac noi dung ve mo hinh thuong mai dien tu Co nhung bai giang trinh bay mo hinh thuong mai dien tir bang each tiep can theo 3 dang thuong mai dien tir chinh B 2 B (doanh nghiep t o i doanh nghiep), B2C (doanh nghiep t o i khach hang) va C2C (khach hang t d i khach hang hay ca nhan t d i ca nhan) M o t sd bai giang thuong mai dien t i i khac lai tiep can bang each gidi thieu cac md hinh thuong mai dien tir trong l i n h vuc ban le, ban budn, dich vu, san xuat, dau gia Ca biet, cd mot sd bai giang trinh bay mot each thieu he thdng ve md hinh thuong mai dien tir Trong nhung tai lieu nay, m d hinh thuong mai dien tir duoc trinh bay

g d m t h u dien tir (Email), Website ban le, thanh toan dien tir, truyen d u lieu dien t i i ( E D I ) , Dieu nay cd the dan den nhung each hieu sai lech

ve md hinh thuong mai dien tir

De bd sung cho bai giang ve thuong mai dien tir, nhieu k h i m d i chi duoc trinh bay d u d i dang cac trang slide, hoc vien can cd them cac sach trinh bay cu the hon ve thuong mai dien tir T u y nhien, sach ve

f i

thuong mai dien tir da duoc in an va cd the sii dung l a m giao trinh giang day hoac tai lieu doc them tai cac trudng dai hoc nude ta hien nay khdng nhieu (xem Phu luc) Neu nhu tren the gidi, cac giang vien tai cac trudng dai hoc thuong thiet ke bai giang dua tren mot sd sach giao khoa do nhung tac gia n d i tieng, da nghien cuu lau nam trong l l n h vuc thuong mai dien tir n h u Turban, Rayport, Jaworski, Schneider thi tai V i e t N a m , hau nhu chua cd mot cudn sach giao khoa hay mot giao trinh nao duoc sir dung chinh thiic trong viec giang day m d n thuong mai dien tii

K h d n g nhung chi thieu ve cac tai lieu gidi thieu nhung kien thiic

da duoc tap hop, trinh bay mot each cd he thdng, ngudi hoc thuong mai

142 Ky yiu Hoi thao Qudc ti TMDT vd Phdt triin ngudn nhdn luc

dien t i i hien con chua co ca nhung tai lieu trinh bay cac k i n h nghiem thuc hien T M D T tai V i e t N a m hoac tren t h i g i d i H i e n tai, mot sd m d n hoc da duoc giang day lau nam tai cac trudng dai hoc n h u Marketing, Quan l y san x u l t , Quan l y chien luge, Quan l y tai chinh d l u da cd nhung sach tham khao trinh bay v l nhung trudng hgp nghien c u u dien

h i n h cd lien quan t d i m d n hoc Dang sach nay van con vang bong ddi

v d i m d n thuong mai dien h i D i e u nay cung gay ra mot k h d khan khac cho giao vien trong qua trinh truyen dat kien thiic H a u het cac giao vien giang day thuong mai dien t i i , m u d n gidi thieu nhung k i n h nghiem

h i thuc te ciia cac doanh nghiep dang tham gia hoat ddng T M D T deu phai t u m i n h dich va thu thap h i tai lieu nude ngoai nhung tinh hudng dien hinh Viec chi sii dung cac tai lieu thu thap cd ngudn gdc nude ngoai m o t mat, cd t h i giiip gidi thieu nhung trudng hop thanh cong

d i l n h i n h va k h i l n cho nguoi hoc cd dugc kha nang n h i n nhan l a i co sd

l y t h u y l t d l h i l u hon v l l y t h u y l t ; nhung mat khac, nhung l i n g dung trong m d i trudng nude ngdai nhieu k h i se kha khd hieu d d i v d i n g u o i

V i e t N a m k h i d l cap t d i m d i trudng van hda xa l a N h u n g thanh cong ciia cac Website dien h i n h n h u Ebay.com, Amazon.com, dugc n d i t d i nhieu, nhung thuc su chua danh t n i n g nhung diem can t i m hieu ve

T M D T cho nguoi hgc tai Viet N a m

N h u vay, cd the thay ca ngudi hoc va n g u o i giang day m d n thuong mai dien h i tai Viet N a m hien dang gap rat nhieu khd khan do thieu ngudn tai lieu chinh thiic, cd chat l u g n g tdt, va phu hgp v d i m d i trudng k i n h te, m d i trudng van hda xa hdi, m d i trudng cong nghe, m d i trudng phap luat, tai Viet N a m De cd the nang cao chat l u g n g giang day m d n thuong mai dien tii, cung cap dugc mot ddi n g u nhan cong thuc hien T M D T cd k y nang va kien thiic tdt, nhat thiet can xay dung giao h i n h va sach tham khao cho mdn hoc thuong mai dien h i mot each chinh thiic va cd kha nang phd bien rdng rai h o n g cac trudng dai hoc

V i e t N a m

Chuong II: Thuc tien hoat dong dao tao TMDT 143

T A I L I E U T H A M K H A O

[1] Bdi gidng Thuong mai dien tic, http://www.ebooks.edu.vn

[2] L e V a n Huy, Bdi gidng Thuong mai dien tie, D a i hoc K i n h t l

Da Nang

[3] Nguyen V a n Thoan, Bdi gidng Thuong mai dien tit, D a i hoc

Ngoai thuong

[4] Nguyen To Dung, Bai gidng Thuong mai dien tit trong doanh

nghiep

[5] Tran Thanh Dien, Bai gidng thuong mai dien tie

[6] Turban, E va ctg, Electronic Commerce: A Managerial Perspective, Pearson International Edition, 2006./