BÁO cáo NGHIÊN cứu KHOA học về đề tài tác ĐỘNG của dự án VÀNH ĐAI và CON ĐƯỜNG lên nền KINH tế TOÀN cầu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KHOA KINH TẾ KINH DOANH QUỐC TẾ

Tínhcấpthiết củađềtài

Từ trước đến nay, Trung Quốc đã triển khai nhiều sáng kiến quy mô lớn, trong đó Chủ tịch Tập Cận Bình đã đề xuất một ý tưởng nhằm đưa đất nước này và nhiều quốc gia trên thế giới đến gần nhau hơn Ý tưởng mang tên Belt and Road Initiative (BRI), hay Dự án Vành đai và Con đường, là một chiến lược kinh tế nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế và cùng phát triển.

Theo những gì lãnh đạo Trung Quốc công bố, dự án này nhằm đạt năm mục tiêu chính: tăng cường hợp tác kinh tế, nâng cao khả năng kết nối giao thông, thúc đẩy thương mại và đầu tư, chuyển đổi tiền tệ và tăng cường trao đổi nhân dân Nhiều năm kể từ khi Chủ tịch Tập Cận Bình đề ra dự án quy mô lớn này, Trung Quốc đã và đang triển khai nhiều biện pháp đồng bộ về đối nội và đối ngoại nhằm tuyên truyền và kêu gọi sự tham gia của nhiều quốc gia vào dự án có quy mô toàn cầu này.

Chủ tịch Tập Cận Bình coi đây là chính sách mang dấu ấn riêng của ông: khi tăng trưởng kinh tế trong nước chậm lại, Trung Quốc tìm thị trường mới cho các công ty có chuyên môn để tham gia các dự án lớn Đây không chỉ là một kế hoạch đầu tư mà còn là biện pháp để giải quyết các vấn đề nội địa Trung Quốc đang đối mặt với dư thừa công suất và hàng hóa, đặc biệt khi ngành xây dựng gặp khó khăn Vì vậy việc mở rộng thị trường nước ngoài được xem là lựa chọn hợp lý để duy trì đà tăng trưởng và thu hút nguồn vốn cho doanh nghiệp trong nước.

Phạm vi của dự án đặc biệt này mang lại niềm tin về hợp tác và kết nối nhằm thúc đẩy phát triển thông qua mạng lưới liên kết kinh tế và khu vực, tăng cường liên kết liên khu vực, liên lục địa và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các đối tác trên con đường tơ lụa mới Dự án mở ra cơ hội tăng trưởng cho các bên liên quan, đồng thời đặt ra những thách thức về cạnh tranh, rủi ro và cân bằng lợi ích giữa các khu vực Định hướng này phù hợp với chiến lược hợp tác quốc tế và phát triển kinh tế bền vững, giúp củng cố chuỗi cung ứng và liên kết kinh tế xuyên biên giới.

BRI (Vành đai và Con đường) hiện không chỉ là tái hiện lịch sử hay kết nối các tuyến đường giao thông huyết mạch, thúc đẩy phát triển kinh tế và thương mại mà còn là một công cụ nhằm đạt được mục tiêu cực kỳ lớn, chứa đựng tham vọng của Trung Quốc Dự án mở rộng địa bàn ảnh hưởng và tăng cường vị thế của Trung Quốc trong nhiều lĩnh vực như an ninh, chính trị, văn hóa, xã hội và ở nhiều khu vực khác nhau Trong bối cảnh sự trỗi dậy của Trung Quốc và xu hướng chuyển dịch quyền lực trên thế giới, sáng kiến này có thể thay đổi tương quan lực lượng giữa các quốc gia và khu vực.

Việc Mỹ và Trung Quốc thực hiện sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) đúng như kỳ vọng sẽ định hình mạnh mẽ thế cân bằng quyền lực và phạm vi tranh giành ảnh hưởng giữa hai nước đứng đầu thế giới Vì vậy, sáng kiến BRI có tác động trực tiếp đến quy mô và tính chất cạnh tranh kinh tế toàn cầu, làm ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, luồng vốn và tăng trưởng ở nhiều khu vực Chính vì thế, nhóm nghiên cứu đã chọn đề tài: Tác động của dự án “Vành đai và Con đường” lên nền kinh tế toàn cầu, nhằm làm rõ cách BRI thúc đẩy hay thách thức tăng trưởng kinh tế toàn cầu và những tác động địa chính trị trên phạm vi toàn cầu.

Đốitượngvàphạm vinghiêncứu

Đốitượngnghiêncứucủađềtài:Tácđộngcủa dựán“VànhđaivàConđường” lênnềnkinhtếtoàncầu.

- Phạm vi thời gian: Đề tài được nghiên cứu trong giai đoạn từ năm 2013 - khiTrung Quốc bắt đầu đề xuất sáng kiến tại Kazakhstan và Indonesia cho đếnnăm 2021.

- Phạmvikhônggian: Tấtcả cáckhu vực trên thế giới.

Mụcđíchvànhiệm vụ nghiêncứu

Mụcđíchnghiêncứu:tổnghợpvàđánhgiátổngquátvềdựán“VànhđaivàCon đường” và tácđộngcủa nólênnền kinh tếtoàn cầuNhiệm vụnghiêncứu:

Câuhỏinghiêncứu

- Điềugìđangtrì hoãn vàkhiếnmộtsố BRI chưađược triểnkhai?

Phươngphápnghiêncứu

Phương pháp nghiên cứu tình huống cho phép tìm hiểu và đánh giá một cách toàn diện và có chiều sâu về đối tượng nghiên cứu, đặc biệt khi xem xét tác động của BRI (Vành đai và Con đường) và các vấn đề kinh tế toàn cầu liên quan Đối tượng nghiên cứu tình huống là nhóm các bên liên quan và các thách thức kinh tế toàn cầu gặp phải khi BRI được triển khai Để thực hiện nghiên cứu, nhóm đã kết hợp nhiều kỹ thuật thu thập và khai thác thông tin như thảo luận nhóm, quan sát và phân tích tài liệu, nhằm thu thập dữ liệu trong một khoảng thời gian đủ dài hoặc suốt quá trình phát triển và ngay tại môi trường tự nhiên của đối tượng nghiên cứu.

Cáchnghiêncứutìnhhuống:đềtài nghiêncứu này,nhómchọnsửdụngphương thứcnghiêncứusau:

- Phươngphápnghiêncứutìnhhuốngtrườngkỳ:theodõivàtìmhiểuđốitượngnghiên cứu trong thời gian dài tại nhiều thời điểm khác nhau Cụ thể là theodõitác độngcủađốitượngnghiêncứu tớinhiều khuvựcvàquốc giatrênthếgiới,thờigian tínhtừkhi nóđượcthựcthi (năm 2013)chotới nay.

Nghiên cứu tình huống trước–sau là thiết kế nghiên cứu nhằm tìm hiểu sự khác biệt của đối tượng nghiên cứu tại hai thời điểm trước và sau một dấu mốc hoặc biến cố quan trọng Trong khuôn khổ ví dụ này, dấu mốc được xem xét có thể là thời điểm trước năm 2013 và sau năm 2013 để đánh giá tác động của can thiệp hoặc sự kiện lên các biến quan tâm Thiết kế này cho phép so sánh trực tiếp trạng thái, hành vi hoặc kết quả trước và sau can thiệp, đồng thời giúp nhận diện các yếu tố ảnh hưởng và mức độ thay đổi Phương pháp thu thập dữ liệu được triển khai đa dạng, bao gồm phỏng vấn, khảo sát qua bảng hỏi, quan sát tại hiện trường và phân tích tài liệu, nhằm đảm bảo dữ liệu đủ độ tin cậy và có thể so sánh giữa hai thời điểm Dữ liệu được xử lý bằng các kỹ thuật thống kê mô tả và so sánh để rút ra kết luận về tác động của sự kiện, đồng thời lưu ý sự giới hạn và tính khả dụng của thông tin từ từng nguồn.

Nhóm sẽ thu thập dữ liệu trực tiếp từ đối tượng quan sát và dữ liệu này được lấy từ các cơ quan dữ liệu chính thống cũng như các bài nghiên cứu có nguồn gốc đáng tin cậy Dữ liệu thu thập thường ở dạng số liệu, sau đó nhóm tiến hành công tác định tính từ các dữ liệu này Định tính nhằm phân tích tác động của vấn đề nghiên cứu ở mức mạnh yếu, dài ngắn và từ đó làm rõ các xu hướng cũng như mối liên hệ dựa trên số liệu thu thập được Phương pháp quan sát được áp dụng như công cụ chủ đạo trong quá trình thu thập và phân tích dữ liệu.

Nhóm nghiên cứu kết hợp phương pháp quan sát để thu thập thông tin đồng thời kiểm nghiệm lại các kết quả trong quá trình tiếp xúc với đối tượng Nhóm thực hiện quan sát không tham gia và quan sát công khai, ở tư cách người ngoài cuộc Với cách tiếp cận này, đối tượng nghiên cứu được đánh giá khách quan và nhóm có thể quan sát ở phạm vi rộng hơn.

Tổngquantàiliệu

SởNgoạivụtỉnhTiềnGiang.(2019).“CácquốcgiaĐôngNamÁkhôngmặnmàvới những dự án từ sáng kiến ‘Vành đai, Con đường’” Bài tổng hợp chỉ ra Trung Quốcđã gặp phải nhiều khó khăn, thách thức tại khu vực Đông Nam Á Tuy nhiên, TrungQuốc đã cho thấy sự linh hoạt đáng kể và sẵn sàng thỏa hiệp, nhượng bộ các gói tàichính, các hình thức sở hữu hào phóng hơn, từ bỏ các yêu cầu đối với tài nguyên thếchấp cho các khoản vay Mức chi tiêu của BRI cho các dự án giảm đáng kể do đại dịchCOVID-19 và căng thẳng thương mại Mỹ - Trung năm 2018 Trung Quốc đã lắng nghenhững chỉtríchvàsửađổi chophù hợp vớitình hình từng khu vựcđầu tư.

Trần Ngọc Sơn, (2015), “Chiến lược Con đường tơ lụa mới của Trung Quốc”được đăng trên Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 10(95) Tác giả đã phân tích vềchiến lược Con đường tơ lụa mới của Trung Quốc Chiến lược Con đường tơ lụa mớicủa Trung Quốc được bắt nguồn từ lịch sử như là sự tồn tại một con đường tơ lụa trênbộ và một con đường tơ lụa trên biển kết nối Trung Quốc với các nước Châu Á,

ChâuPhivàchâuÂu.Tronggầnbốnthậpkỷcảicách,TrungQuốcđãxâydựngmộthệthốngđườngca otốc,đườngsắttừbắcvàonam,từphíađôngsangkhuvựckémpháttriểnphíatâyvàtâynam.Saukhithự chiệnđượcđiềunày,TrungQuốccoiđólàcơhộiđểliênkếtvới cáckhuvựcởNamÁ,Châu Âu,Châu Phivàthậm chícảChâuMỹ.

Ths Ngô Thu Hương, (07/01/2019) nghiên cứu viên của Viện Biển Đông, HọcviệnNgoạigiao.B à i nghiêncứunàychỉranhữngđiểmtácđộnganninhquantrọngcủadự ánBRI,đồngthờiphântích thêmnhữnggócnhìntới từ ChâuÂu. b Tàiliệunướcngoài

Trong bài nghiên cứu "The Belt and Road Initiative in Vietnam: Challenges and Prospects" (2018) của Lê Hồng Hiệp, được đăng trên ISEAS – Yusof Ishak Institute, tác giả phân tích thách thức và triển vọng của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) tại Việt Nam Việt Nam, với vị trí địa lý nằm trong phạm vi của BRI và nhu cầu lớn về đầu tư hạ tầng, có thể được hưởng lợi từ Sáng kiến này Tuy nhiên, ngoài một số tuyên bố hoan nghênh và đề xuất các nguyên tắc để thực hiện BRI, phản ứng của Việt Nam đối với Sáng kiến vẫn mang tính thận trọng, đặc biệt liên quan tới an ninh chính trị, cân đối kinh tế và chiến lược phát triển quốc gia Nghiên cứu cũng xem xét tác động tiềm năng của BRI đối với Việt Nam, các phản ứng ban đầu của nước này, và triển vọng tương lai của BRI đối với Việt Nam.

Trong bài phân tích “A Critical Analysis of the Belt and Road Initiative in Central Asia” (Diana Toktogulova và Weiqing Zhuang, 2020) được đăng trên International Journal of Managerial Studies and Research (IJMSR), hai tác giả phân tích tác động của sáng kiến BRI tại Trung Á Nghiên cứu nhằm đánh giá tác động kinh tế của BRI ở Trung Á bằng cách đo lường đầu tư và thương mại giữa Trung Quốc và các nước Trung Á kể từ khi BRI được giới thiệu vào năm 2013 Bài viết tổng kết và phân loại các dự án theo giá trị và các lĩnh vực khu vực như công nghiệp, đường bộ và đường sắt, năng lượng, khoáng sản, khai thác dầu khí, tài chính và công nghệ thông tin, nông nghiệp, cho thấy Trung Quốc đã đầu tư rất nhiều vào các dự án thuộc hạng mục khoáng sản và dầu khí Thách thức chính trong thực hiện BRI ở Trung Á là người dân địa phương cảm thấy Trung Quốc được hưởng lợi nhiều hơn các nước tham gia.

Trong hai thập kỷ qua, Trung Quốc đã thiết lập sự hiện diện kinh tế mạnh mẽ ở hầu hết các nước châu Phi thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) Bài nghiên cứu phân tích bản chất của BRI, các lợi ích và thách thức mà nó mang đến cho các nước sở tại ở châu Phi Những gói đầu tư kinh tế, cách tiếp cận chính trị linh hoạt và các dự án phát triển trọng điểm thuộc khuôn khổ BRI mang lại nhiều cơ hội tăng trưởng và cải thiện hạ tầng cho khu vực Tuy nhiên, tính minh bạch thấp và thiếu các dự án mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân địa phương đã làm nảy sinh lo ngại và phẫn nộ tại nhiều nơi Tình trạng này khiến một số nước châu Phi cân nhắc hủy bỏ hoặc hoãn các dự án BRI đang triển khai.

Mustafa Yağcı's 2016 article, "A Beijing Consensus in the Making: The Rise of Chinese Initiatives in the International Political Economy and Implications for Developing Countries," argues that China's latest moves in the international political economy signal the emergence of a Beijing Consensus These Chinese initiatives, framed as an alternative approach to development and global economic governance, are increasingly shaping how developing countries pursue growth, investment, and policy autonomy The piece highlights how Beijing's mix of state-led development, strategic diplomacy, and selective openness is influencing development trajectories across the Global South Consequently, the Beijing Consensus is moving from concept toward practice, with meaningful implications for policy choices, international partnerships, and economic outcomes in developing economies.

Bài viết “The Belt and Road Initiative Opportunities and Risks for Africa’s Connectivity” phân tích tác động của Vành đai và Con đường (BRI) đối với sự kết nối của châu Phi, cho thấy BRI tìm cách xây dựng lại Con đường Tơ lụa cổ đại với mục tiêu mở cửa thị trường toàn cầu và hình thành một mạng lưới thương mại và đầu tư liên kết ba châu lục: Châu Phi, Châu Á và Châu Âu; bài viết đánh giá những cơ hội và thách thức của BRI đối với châu Phi, tập trung đặc biệt vào các dự án ở các quốc gia khác nhau; kết luận cho rằng sự tham gia của Trung Quốc vào các dự án cơ sở hạ tầng ở châu Phi nhằm tăng cường sự kết nối, đồng thời cải thiện hình ảnh doanh nghiệp và sản phẩm của Trung Quốc, mang lại lợi ích cho cả hai bên là Trung Quốc và châu Phi; bài viết cũng nêu lên những thách thức cần được giải quyết như rủi ro an ninh, tham nhũng và chi phí tăng lên trong thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng.

Paul Natulia's 2019 analysis, "Implications for Africa from China's Belt and Road Initiative," analyzes how Africa–China ties are deepening across economic, political, and security dimensions, propelled by the Belt and Road Initiative to advance Beijing's geopolitical interests It also evaluates the challenges Africa faces in engaging with the BRI, including debt sustainability, project transparency, governance capacity, and the broader implications for regional development and security.

Theo R.E.N.I.T.A.D.’.S.O.U.Z.A (2021) The Belt and Road Initiative: A truewin- winsituationoradoublewinforChina?ORF.TrungQuốcđãthảiramộtlượngkhíthải GHG lớn, lượng CO2 đạt mức cao kỷ lục mới, khoảng 12 GtCO2 Khả năng

Trung Quốc đang xuất khẩu khí thải CO2 của mình sang các nước nhận vốn từ sáng kiến Belt and Road (BRI) BRI là một sáng kiến phát triển cơ sở hạ tầng quốc tế, tuy nhiên nó đã gây ra một cuộc khủng hoảng nợ ở các nước nhận vốn bằng cách làm phức tạp các vấn đề nợ của họ, khiến họ không thể giải quyết được bản chất của các vấn đề ấy Tình trạng này càng trở nên trầm trọng hơn do tác động của đại dịch.

BRI (Vành đai và Con đường) là một kế hoạch của Trung Quốc với tham vọng phát triển hai tuyến thương mại kết nối nước này với phần còn lại của thế giới, nhằm xây dựng một thị trường mở rộng và sự phụ thuộc lẫn nhau để tăng cường sức mạnh kinh tế và chính trị, đồng thời tạo điều kiện để Trung Quốc xây dựng nền kinh tế công nghiệp cao và công nghệ tiên tiến Trong những năm tới, BR I được dự báo sẽ thúc đẩy đầu tư vào cơ sở hạ tầng, công nghiệp và các giải pháp năng lượng xanh, và sự phát triển của chương trình này sẽ ảnh hưởng tới phần còn lại của thế giới ở cả khía cạnh kinh tế lẫn địa chính trị Theo ChinaPower (2019), khi Trung Quốc hoàn thành các dự án trọng điểm, các quốc gia sẽ dễ tham gia và hưởng lợi hơn; dù vẫn cần thời gian để đánh giá mức độ thành công, BR I có tiềm năng tăng cường ảnh hưởng kinh tế và chính trị của Trung Quốc trong khu vực và có thể có vai trò chủ đạo trong việc định hình hệ thống kinh tế toàn cầu.

Trong bài phân tích "Winners and losers along China’s Belt and Road" của Brookings (2019), I.G., S.V.L và M.L đã xem xét ý nghĩa của các khoản đầu tư vào hệ thống giao thông đối với người dân ở các khu vực khác nhau của Trung Á Nghiên cứu đánh giá điều gì sẽ xảy ra với mức phúc lợi khi ba yếu tố thay đổi: đầu tư cơ sở hạ tầng, cải cách biên giới và sự di chuyển lao động lớn hơn Hai yếu tố đầu tiên thuộc khuôn khổ Vành đai và Con đường (BRI); nhưng đối với Trung Quốc và các nước Trung Á, hiệu quả kinh tế của BRI phụ thuộc nhiều vào khả năng giảm chi phí vận tải và chi phí biên giới, cũng như đối phó với luồng di chuyển lao động trong nước.

Trong bài viết "Hybrid MCDM Model for Location of Logistics Hub: A Case in China under the Belt and Road Initiative" của Zhang Xinfang, Lu Jing và Peng Yan (2021), tác giả phân tích vị trí các hub logistics cho vận tải đa phương thức tại Trung Quốc trong khuôn khổ sáng kiến Vành đai và Con đường Bài viết chọn 38 thành phố làm ứng cử viên cho vị trí hub trong mạng vận tải container quốc tế liên phương thức CICIHs và sử dụng sàng lọc định tính để xem xét các hoạt động vận tải của CRexpress/đường sắt - đường biển cũng như các chiến lược quy hoạch của chính phủ Bằng cách kết hợp phương pháp GRA-TOPSIS, mô hình quyết định đa tiêu chí (MCDM) được đề xuất nhằm đánh giá và xếp hạng các vị trí đầu mối Nghiên cứu này có thể hỗ trợ lựa chọn vị trí CICIH và mở rộng các phương thức vận tải trong thực tiễn dự án Vành đai và Con đường.

CMS (2021): BRI, the view from Latin Amerrica Đến cuối năm 2020, TrungQuốc đã ký

BRI đã ký kết với 138 quốc gia và 31 tổ chức quốc tế, cho thấy phạm vi và tác động toàn cầu của dự án này Mặc dù một số nước Mỹ Latinh chưa tham gia trực tiếp, họ vẫn được hưởng lợi gián tiếp từ các cơ chế đầu tư và ưu đãi của dự án, làm tăng sức hấp dẫn cho khu vực này trước các dòng vốn và hợp tác hạ tầng Bài viết trình bày tầm quan trọng của Mỹ Latinh đối với chiến lược BRI và nhấn mạnh nhu cầu nâng cao vai trò của khu vực này trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đầu tư và chuyển giao công nghệ Tuy nhiên, vẫn còn khoảng trống nghiên cứu về cách BRI ảnh hưởng đến phát triển bền vững, cân bằng lợi ích và hiệu quả của các biện pháp hỗ trợ tại khu vực này Nghiên cứu tương lai cần làm rõ cơ chế tham gia, cơ hội và rủi ro cho Mỹ Latinh, từ đó định hình các khuyến nghị nhằm tối ưu hoá lợi ích kinh tế - xã hội của BRI ở khu vực.

Các nghiên cứu trong nước và trên thế giới hiện nay chủ yếu phân tích mục tiêu chính trị, cơ hội và thách thức mà Trung Quốc đối mặt khi triển khai các dự án thuộc BRI Tuy nhiên, các nghiên cứu về tác động của Vành đai và Con đường đến nền kinh tế khu vực vẫn còn hạn chế và số lượng bài viết chuyên sâu về từng yếu tố kinh tế của các nước tham gia BRI chưa nhiều do dữ liệu cập nhật còn hạn chế Vì vậy, có một khoảng trống đáng kể trong việc đánh giá tác động kinh tế của BRI đối với kinh tế toàn cầu Đây là cơ sở để nhóm nghiên cứu lựa chọn đề tài “Tác động của dự án Vành đai và Con đường lên nền kinh tế toàn cầu.”

Kết cấubàinghiêncứu

Địnhnghĩavề BRI

Với tham vọng hồi sinh vị thế trên Con đường tơ lụa huyền thoại, năm 2013 Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công bố chiến lược "Vành đai và Con đường" nhằm thúc đẩy phát triển giao thông, năng lượng, thương mại và hạ tầng truyền thông cũng như các lĩnh vực khác Đây là chiến lược toàn cầu cho thế kỷ 21, ban đầu được gọi là "Một vành đai, một con đường" Đến cuối năm 2016, Cơ quan dịch thuật và biên soạn Trung ương phối hợp với Viện Khoa học xã hội Trung Quốc đề nghị đổi dự án thành sáng kiến "Vành đai và Con đường", tên tiếng Anh là "Belt and Road Initiative" (BRI).

RoadInitiative”(viếttắtlàBRI).BRIlàchiếnlượckinhtếvàchínhtrịgồmcóbaphần:Vànhđai Kinh tế Con đường Tơ lụa trên đất liền, Con đường Tơ lụa trên Biển, và Con đườngTơlụa trênBăngvàđangcó xuhướngphát triểnthêm Conđường TơlụaKỹ thuật số.

Vành đai Kinh tế Con đường Tơ lụa trên đất liền hướng tới kết nối Trung Quốc với châu Âu thông qua Trung Á và Tây Á, nhằm hình thành cầu nối Âu – Á và phát triển các hành lang kinh tế giữa Trung Quốc với Mông Cổ, Nga, Trung Á và Đông Nam Á Con đường Tơ lụa trên Biển sẽ kết nối Trung Quốc với châu Âu bằng đường biển, đi qua Đông Nam Á và Nam Á tới châu Phi, mở rộng mạng lưới vận tải và thương mại trên biển Tuyến đường này không chỉ tạo ra một vành đai giao thông trên biển mà còn dự định xây dựng các hành lang kinh tế qua Ấn Độ Dương, kết nối các khu vực kinh tế và thúc đẩy hợp tác đầu tư, giao thương và phát triển bền vững cho nhiều quốc gia ở Đông Á, Đông Nam Á, Nam Á, Trung Á và châu Phi.

Vành đai và Con đường (BRI) đang được triển khai thành ba tuyến đường chiến lược xuyên qua Trung Đông, châu Phi và Địa Trung Hải; Con đường Tơ lụa trên băng sẽ tập trung phát triển ở vùng Bắc Cực và Nam Cực Bên cạnh đó, chiến lược BRI kỹ thuật số (digital BRI) hướng tới hình thành một mạng lưới viễn thông liên quốc gia phủ rộng toàn bộ các nước đi qua BRI không chỉ là xây dựng ba tuyến đường nêu trên mà còn là phát triển một mạng lưới kết nối nhằm liên kết chặt chẽ kinh tế Trung Quốc với các nước và khu vực khác trong vành đai.

BRI được ghi nhận như một dự án chiến lược khi được đưa vào Chương riêng trong Quy hoạch phát triển kinh tế Trung Quốc 5 năm lần thứ 13 (2016-2020), cho thấy tầm quan trọng của sáng kiến này Với quy mô bao phủ 3 lục địa và hàng trăm quốc gia, BRI đòi hỏi Trung Quốc hợp tác quốc tế và không thể thực hiện bằng nỗ lực riêng Để nhận được sự đồng thuận từ các nước trong phạm vi ảnh hưởng, Trung Quốc liên tục vận dụng các cơ chế đa phương và song phương, đồng thời kết hợp hỗ trợ về mặt chính sách, ngoại giao và cơ chế tài chính Đây được xem như sự kết hợp giữa quyền lực cứng và quyền lực mềm của Trung Quốc khi triển khai BRI, thông qua viện trợ, hỗ trợ quốc tế, chính sách đối ngoại và cơ chế tài chính nhằm gia tăng hiện diện và ảnh hưởng ở các quốc gia tham gia Để tài trợ cho các dự án quốc tế này, Trung Quốc đóng góp 50 tỷ USD cho ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) khi thành lập, chiếm một nửa vốn ban đầu của ngân hàng, đồng thời cam kết tài trợ 40 tỷ USD cho Quỹ Con đường tơ lụa, 25 tỷ USD cho Con đường tơ lụa trên biển và 41 tỷ USD khác cho Ngân hàng Phát triển mới (NDB) do BRICS thành lập.

Nhưng vẫn có những nước tiếp cận một cáchthận trọng do lo ngại sự hiện diện ngày càng tăng của

Trung Quốc sẽ gây nguy hại đếnlợi íchquốcgia.

Conđườngtơ lụa

Về mặt lịch sử, Con đường tơ lụa (The Silk Road) là mạng lưới các tuyến đường thương mại nối Trung Quốc với Viễn Đông, Trung Đông và châu Âu Con đường tơ lụa được hình thành khi nhà Hán chính thức mở cửa giao thương với phương Tây vào khoảng năm 130 trước Công nguyên Các tuyến đường thương mại cổ đại này vận chuyển hàng hóa, kỹ thuật và văn hóa giữa các nền văn minh Đông và Tây suốt hàng thế kỷ, mở ra nhịp cầu giao lưu kinh tế và góp phần định hình sự phát triển của nhiều quốc gia tại châu Á, châu Âu và Trung Đông.

15 sau Công nguyên, cho đến khi đế quốc hùng mạnh Ottoman đóng cửachúng Con đường tơ lụa đã đóng cửa

600 năm cho đến khi Trung Quốc quyết tâm khởiđộnglạiBRI.Cáctuyếnđườngcủaconđườngtơlụacósựtácđộngmạnhmẽvàlâudài

3 BRICS:khốiliênhiệpcácnướccónềnkinhtếlớnmớinổi,baogồm:Brazil,Nga(Russia),ẤnĐộ(India),TrungQuốc(China),Na mPhi(SouthAfrica). nên rất nhiềukhía cạnhcủanềnkinh tếTrungQuốcnói riêngvàChâu Âunóichung,từthương mại,kinhtếđếnvănhóavàlịchsử.

Con đường Tơ lụa hình thành một mạng lưới rộng lớn gồm các trạm thương mại, chợ và đường xá được bố trí ở vị trí chiến lược, nhằm hợp lý hóa việc vận chuyển, trao đổi, phân phối và lưu trữ hàng hóa Mạng lưới này kết nối các tuyến vận tải chủ chốt và thúc đẩy hoạt động thương mại giữa các vùng, đồng thời tăng cường hiệu quả logistics và quản lý chuỗi cung ứng xuyên biên giới Nhờ đó, Con đường Tơ lụa không chỉ lưu giữ vai trò lịch sử mà còn kích thích tăng trưởng kinh tế và giao thương trên các thị trường khác nhau.

Các tuyến đường thương mại Đông–Tây giữa Hi Lạp và Trung Quốc bắt đầu mở ra vào thế kỷ thứ nhất và thứ hai trước Công nguyên, hình thành một mạng lưới giao thương xuyên lục địa Đế chế La Mã và Đế chế Kushan, vùng cai trị ngày nay ở miền Bắc Ấn Độ, đã hưởng lợi từ hoạt động thương mại dọc theo Con đường Tơ Lụa, thúc đẩy sự liên kết kinh tế và giao lưu văn hóa giữa các nền văn minh cổ đại Từ Hi Lạp cổ đại gọi Trung Quốc là “Seres”, nghĩa là vùng đất của tơ lụa.

Các tuyến đường thương mại cổ đại bắt nguồn từ đô thị Antioch ở vùng Hy Lạp–La Mã, vượt qua sa mạc Syria và đi qua Palmyra đến Ctesiphon, thủ đô Parthia, rồi đến thành phố Seleucia trên sông Tigris ở Lưỡng Hà ngày nay Từ Seleucia, mạng lưới đường đi mở rộng về phía đông qua dãy núi Zagros tới các thành phố Ecbatana ở Iran và Merv ở Turkmenistan; từ đó các tuyến đường bổ sung tiếp tục đi qua Afghanistan hiện đại và hướng Đông tới Mông Cổ và Trung Quốc.

Các tuyến đường Tơ lụa cũng dẫn đến các cảng trên Vịnh Ba Tư, nơi hàng hóasauđóđượcvậnchuyểnlênsôngTigrisvàEuphrates.Cáctuyếnđườngtừcácthànhphốnàycũngkế tnốivớicáccảngdọcBiểnĐịaTrungHải,từđóhànghóađượcvậnchuyểnđến các thành phố trên khắp Đế chế

La Mã và vào châu Âu Ngoài ra, các cuộc thámhiểm đi qua con đường này cũng giúp nâng cao hiểu biết văn hóa, địa lý của nhân loạivàthúcđẩythươngmạihóa.

BRI–tầm nhìncủaTrungQuốc

Vành đai và Con đường (BRI) là một sáng kiến chiến lược của Trung Quốc nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nội địa và mở rộng vai trò của nước này trên trường kinh tế toàn cầu Thông qua việc kết nối các khu vực biên giới kém phát triển như Tân Cương với các nước láng giềng, BRI kỳ vọng thúc đẩy hoạt động thương mại, đầu tư và hợp tác kinh tế xuyên biên giới Dự án dự kiến mở ra các thị trường mới cho hàng hóa và dịch vụ của Trung Quốc, từ đó tăng cường hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu.

Trung Quốc đã công bố đầu tư hơn 1 nghìn tỷ USD vào các dự án cơ sở hạ tầng khác nhau và cung cấp các khoản vay chi phí thấp cho các nước tham gia Nhiều quốc gia, ví dụ Kyrgyzstan và Tajikistan, đã ủng hộ BRI và các dự án giao thông vận tải liên quốc gia của Trung Quốc, kỳ vọng mang lại lợi ích phát triển cho khu vực Nepal gần đây gia nhập BRI bằng cách ký một thỏa thuận nhằm cải thiện kết nối xuyên biên giới với Trung Quốc.

Pakistan sẽ được hưởng lợi từ Hành lang Kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC), trị giá 46 tỷ USD, nối phía Tây Nam Trung Quốc với Pakistan và mở đường tiếp cận các tuyến đường biển ở Biển Đỏ Dự án này hứa hẹn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện cơ sở hạ tầng cho Pakistan.

Bắc Kinh đã phác thảo tầm nhìn về một phiên bản thế kỷ 21 của Con đường tơ lụa cổ đại Tài liệu này được nêu bật trong hai bài phát biểu của Tập Cận Bình, một tại Astana và một tại Jakarta, vào cuối năm Hai bài phát biểu nhấn mạnh việc mở rộng kết nối hạ tầng, hợp tác kinh tế và phát triển bền vững thông qua sáng kiến Vành đai và Con đường Từ đó cho thấy Bắc Kinh mong muốn tăng cường liên kết khu vực và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dựa trên quan hệ đối tác và lợi ích chung.

2013 Chỉ cách một tháng sau hai bài phát biểu trên,Kazakhstan và Indonesia đã được chọn là địa điểm chính thức bắt đầu ý tưởng

Khi Trung Quốc tiếp tục coi BRI (Vành đai và Con đường) là công cụ then chốt để thúc đẩy phát triển khu vực, các nước tham gia được xem như đối tác chiến lược nhằm tăng cường vị thế của một cường quốc châu Á trên trường quốc tế BRI xây dựng và kiểm soát một mạng lưới cơ sở hạ tầng tập trung tại Trung Quốc và mở rộng liên kết ra khu vực, nhằm tăng cường liên kết kinh tế và an ninh khu vực Các yếu tố chủ chốt của BR I nhấn mạnh tầm quan trọng của một lục địa Á - Âu được liên kết với nhau bởi năm “kết nối” chủ đạo: phối hợp chính sách, liên kết cơ sở hạ tầng, thương mại thông thoáng, hợp tác tài chính và trao đổi giữa nhân dân với nhân dân Những kết nối này được nuôi dưỡng bởi tinh thần "Con đường tơ lụa", nhằm xây dựng một cộng đồng chung vận mệnh.

Đến nay, phần lớn sự chú ý của cộng đồng quốc tế tập trung vào kết nối thứ hai của Tập Cận Bình — xây dựng cơ sở hạ tầng — và câu hỏi liệu Bắc Kinh có thể thực hiện cam kết đầu tư quy mô lớn cho khu vực, trị giá hơn 1.000 tỷ USD, bất chấp những khó khăn kinh tế nội địa Hầu như không có sự chú ý đáng kể nào dành cho các kết nối khác.

Mục đích của BRI mang tính địa chính trị song hành với tính kinh tế Việc một trật tự được hình thành như thế nào đã xuất hiện một cách kín đáo trong các khái niệm có liên hệ với BRI, nổi bật nhất là “cộng đồng chung vận mệnh” và “tinh thần Con đường tơ lụa” Những khái niệm này cho thấy những dấu hiệu quan trọng về tầm nhìn của Bắc Kinh đối với trật tự khu vực mà BRI có thể mang đến.

Kể từ khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã nhất quán về mục tiêu bảo vệ chủ quyền quốc gia và sự toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời xây dựng một đất nước vững mạnh và thịnh vượng có thể giành lại vị trí xứng đáng trên trường quốc tế Mục tiêu này nhấn mạnh tầm quan trọng của một Trung Quốc mạnh để tăng cường uy tín và ảnh hưởng trong cộng đồng quốc tế Để đạt được điều đó, nước này chú trọng vào phát triển kinh tế bền vững, củng cố sức mạnh quốc phòng và mở rộng hợp tác ngoại giao Sự trỗi dậy của Trung Quốc được cho là có thể làm xáo trộn trật tự hiện có của hệ thống quốc tế, khi cân bằng quyền lực được định hình lại Do đó, chiến lược phát triển và vai trò trên bình diện toàn cầu của Trung Quốc luôn gắn liền với bảo vệ chủ quyền, xây dựng đất nước và gia tăng vị thế trên trường quốc tế.

Khẳng định công khai đầu tiên của Trung Quốc về ý định đạt vị thế nước lớn xuất hiện từ năm 2003 với khẩu hiệu 'sự trỗi dậy hòa bình', sau đó được thay thế bằng 'sự phát triển hòa bình' và 'thế giới hài hòa' Sự quyết tâm của lãnh đạo Trung Quốc trở nên rõ nét khi Bắc Kinh được chuẩn bị đăng cai Thế vận hội 2008, được củng cố sau những bài học rút ra từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu cùng năm đó Đối với các nhà phân tích và hoạch định chính sách, cuộc khủng hoảng này cho thấy những khuyết điểm của mô hình phát triển phương Tây và mở ra một cơ hội lịch sử để thúc đẩy sự thay đổi trong hệ thống quốc tế Khi vị trí trung tâm của lực lượng toàn cầu ngày càng chuyển hướng về châu Á, khả năng về một thế giới đa cực dường như đang đến, và trong thế giới mới này, vai trò và tiếng nói của Trung Quốc được kỳ vọng sẽ lớn hơn.

TrungQuốcmongmuốngiànhlạivịtrílàmột nướclớnnhưtrongquákhứ,đượctôn lên thành trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của châu Á BRI đem lại cái gầnđúng nhấtmộtkhitầm nhìnnàyđượchoànthành.

TheoChristopherFord,sựbấtmãncủaTrungQuốcđốivớitrậttựthếgiớidoMỹchiphốihiện nayđãlàđặctrưngkhôngthayđổi.Năm2002,GiangTrạchDân,cựuChủtịch nước Cộng hòa Nhân dân TrungHoa, cho rằng “trật tự chính trị và kinh tế quốc tếcũ,vốnbấtcôngvàphilý,vẫnchưađượcthayđổimộtcáchcănbản”.Cácnhàphântích

Trung Quốc cho rằng “toàn cầu hóa” chính xác hơn nên được gọi là “phương Tây hóa”hoặc

Mỹ hóa là quá trình cho phép phương Tây chi phối thế giới về mặt chính trị và kinh tế, đồng thời xác lập các chuẩn mực và quy tắc tương tác của trật tự quốc tế hiện tại Những chuẩn mực này được xem là phục vụ lợi ích và quyền lực của Mỹ, khiến các nước đang trỗi dậy, điển hình như Trung Quốc, đối mặt với nhận định bất công khi thách thức trật tự này Hiểu rõ quá trình Mỹ hóa và cách thức vận hành của trật tự quốc tế giúp phân tích sự phân bổ quyền lực toàn cầu và những thách thức đối với sự cân bằng địa chính trị trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng gay gắt.

Ban lãnh đạo Trung Quốc gần đây cho thấy nhiều gợi ý về nhu cầu điều chỉnh trật tự hiện nay và thích nghi với sự phân bổ quyền lực toàn cầu mới, đồng thời tăng cường công khai phê phán các nguyên lý của hệ thống hiện tại Ví dụ, các quan chức cấp cao nhấn mạnh sự cần thiết của các điều chỉnh này để phù hợp với thực tế địa chính trị và kinh tế đương đại, từ đó định hình cách thế giới vận hành.

ChủnhiệmỦybanĐốingoạicủaĐạihộiđạibiểunhândântoànquốc,trongmộtvàidịpgầnđâyđãlậpluậ nrằng“cáckháiniệmcũ”củngcốtrậttựthếgiớidoMỹlãnhđạođãkhôngcònthíchhợpvàđiềucầnthiếthiện naylà“tưduymớiđểxâydựngmộtkhuônkhổtoàncầu mới,hoặcchúngta cóthểsửdụngthuật ngữ trật tự toàncầu”.

BRI, hay Con đường tơ lụa, được trình bày với tinh thần tôn trọng quyền lựa chọn của mỗi nước trong việc xác định hệ thống xã hội và con đường phát triển của mình Tại Diễn đàn Vành đai và Con đường diễn ra ở Bắc Kinh vào tháng 5 năm 2017, Tập Cận Bình nhấn mạnh Trung Quốc sẽ không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước khác, không phổ biến hay áp đặt mô hình xã hội và con đường phát triển của mình lên các nước, và sẽ tránh các thủ đoạn địa chính trị lỗi thời Khi theo đuổi BRI, Trung Quốc mong muốn xây dựng một gia đình lớn các nước cùng chung sống hòa bình và hợp tác song hành.

Theo Tướng Bành Quang Khiêm, sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) được xem như một nỗ lực biến đổi hệ thống quốc tế hiện nay và dần hình thành một cấu trúc công bằng hơn, phản ứng của Trung Quốc trước sự thống trị của phương Tây và Mỹ nhằm đảo ngược nhịp điệu của trật tự hiện tại Quan điểm của ông nhấn mạnh BRI không giới hạn bản chất hệ thống chính trị của một nước nào, không bị chi phối bởi ý thức hệ, không cổ súy bảo hộ hay phong tỏ kinh tế, và không kiểm soát hay thay đổi hệ thống chính trị của nước khác; ngược lại, nó dựa trên tinh thần mở rộng và tôn trọng bình đẳng giữa các nước, bất kể quy mô hay sức mạnh Trong bối cảnh hiện tại, khi hệ thống chính trị và kinh tế được mô tả là bất bình đẳng và có tính ép buộc, với ưu thế quân sự, tài chính và ngôn ngữ bị dùng cho mục đích ích kỷ, ngăn ngừa, BRI được quảng bá như một con đường mở, khoan dung, nơi mọi nước—dù lớn hay nhỏ, giàu hay nghèo—đều được đối xử bình đẳng và tham gia cùng nhau theo tinh thần Con đường tơ lụa Việc Trung Quốc công khai bác bỏ mô hình do Mỹ dẫn đầu và bày tỏ sự bất mãn với tính hợp pháp và hiệu quả của trật tự toàn cầu hiện tại cho thấy BRI là phản ứng của Trung Quốc trước nhu cầu thay đổi cấp thiết của thế giới và mong muốn nâng cao vai trò của nước này trên trường quốc tế.

Đây là lần đầu Tập Cận Bình sử dụng thuật ngữ “cộng đồng chung vận mệnh” tại Diễn đàn Bác Ngao (Boao Forum for Asia) vào tháng 4/2013, khi ông nhấn mạnh nhu cầu phát triển chung và nuôi dưỡng cảm giác về một cộng đồng chung vận mệnh để cùng vượt qua thách thức thời đại, giữ vững định hướng và đoàn kết nhằm đạt được sự phát triển cho châu Á và phần còn lại của thế giới Trong hai năm tiếp theo, Tập đã dùng thuật ngữ này rất nhiều lần, bao gồm trong bài phát biểu công khai về ngoại giao lớn khi công bố Con đường tơ lụa trên biển trước Quốc hội Indonesia ngày 2/10/2013, và vài tuần sau trước khán giả trong nước tại Hội nghị công tác ngoại giao với các nước láng giềng.

TậpCậnBìnhcũngđãsửdụngthuậtngữ“cộngđồngchungvậnmệnh”trongbốicảnh haisựkiệnlớnliênquanđếnanninh:Trongcuộchọp đầutiêncủaỦy bananninhquốc gia mới vào tháng4/2014 và tại Hội nghị Thượng đỉnh về phối hợp hành động vàcác biện pháp xây dựng lòng tin tại châu Á(CICA) vào tháng 5/2014 Tại cuộc họp củaỦy ban an ninh quốc gia, Tập Cận Bình đã nhấn mạnh kết nối giữa an ninh quốc gia vàsựphát triểnkinh tếvàkhẳngđịnhrằngan ninh trongvàngoàinước đềuquantrọng đốivớiTrungQuốc.ÔngcũnglưuýrằngTrung Quốc cầnphải“khôngnhữngchú ýđếnanninhcủariêngmình,màcòntớian ninhchung,tạoramộtcộngđồngchungvậnmệnh, thúc đẩy lợi ích chung và cùng nhau tiến bộ hướng tới mục tiêu an ninh chung”. Mộtthángsau,tạiHộinghịThượngđỉnhCICA,TậpCậnBìnhđãkhẳngđịnh:“Tấtcảchúngtađềusốngtrongc ùngmộtgiađìnhchâuÁ.Vớicáclợiíchvàanninhcủachúngtagắnbó rất chặt chẽ, chúng ta sẽ cùng nổi hoặc cùng chìm và chúng ta đang ngày càng trởthành một cộng đồng chung vận mệnh” Do đó, bối cảnh mà khái niệm này đã được sửdụng đemlạimột vàidấuhiệuquantrọngvềýnghĩa củanó.

Thứ nhất, bối cảnh này mang tính dung nạp, cho thấy khả năng các nước hợp tácvới nhaubấtchấp nhữngsựkhácbiệtlớn vềchính trịxãhội hayvănhóa.

NềntảngcủaBRI

Quỹ Con đường Tơ lụa được thành lập vào ngày 29/12/2014 với sự đầu tư củaCục quản lý Ngoại hối Nhà nước, Tổng Công ty Đầu tư Trung Quốc, Ngân hàng

Quỹ hợp tác do Ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB) và Ngân hàng Xúc tiến Xuất nhập khẩu Trung Quốc (Exim Bank) đồng thời có sự tham gia của các doanh nghiệp và tổ chức tài chính trong nước và quốc tế nhằm cung cấp và hỗ trợ nguồn vốn cho hợp tác, đầu tư và kết nối thương mại–kinh tế trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) Mục tiêu chính của Quỹ là đầu tư và phát triển trung và dài hạn, đảm bảo nguồn tài chính bền vững và lợi tức hợp lý cho các dự án, đồng thời hỗ trợ tài chính và cấp vốn cho các lĩnh vực then chốt như điện, năng lượng, giao thông, viễn thông, xây dựng hạ tầng nông thôn, cấp nước, bảo vệ môi trường, phát triển đô thị và dịch vụ logistics ở các quốc gia và khu vực liên quan đến BRI Các dự án được ưu tiên thông qua nhiều hình thức đầu tư và tài trợ, chủ yếu là đầu tư cổ phần, nhằm tăng cường nguồn vốn và khả năng tiếp cận tài chính cho các dự án hạ tầng và môi trường, qua đó thúc đẩy kết nối kinh tế và thương mại khu vực trong khuôn khổ BRI.

Như một quỹ đầu tư và phát triển trung và dài hạn, quỹ thực hiện triết lý mở, hòa nhập và củng cố lợi ích của mọi thành viên tham gia Quỹ duy trì mối quan hệ chặt chẽ với các cơ quan Chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế trong và ngoài nước, tích cực tìm hiểu và thiết lập sự hợp tác với các tổ chức quốc tế để mở rộng mạng lưới và tăng cường nguồn lực Với một chiến lược đầu tư sâu sắc, quỹ ra quyết định dựa trên nguyên tắc thị trường, thông lệ quốc tế và tiêu chuẩn nghề nghiệp, đầu tư vào vốn chủ sở hữu, nợ và các quỹ khác Bên cạnh đó, quỹ có thể hợp tác với các tổ chức phát triển quốc tế và các tổ chức tài chính trong nước và ngoài nước để cùng nhau hình thành, tăng cường sức mạnh và quy mô tài chính cho quỹ, đồng thời quản lý tài sản được ủy thác và ủy thác cho các quốc gia, khu vực nhận nguồn vốn đầu tư.

Quỹ Con đường Tơ lụa được thành lập theo Luật Công ty của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và vận hành với một hội đồng quản trị, một ban kiểm soát và một nhóm quản lý Quỹ nhận sự đóng góp của các cơ quan trọng yếu của Trung Quốc, bao gồm Cục Quản lý ngoại hối Nhà nước (SAFE – State Administration of Foreign Exchange), Tổng công ty Đầu tư Trung Quốc (CIC – China Investment Corporation), Ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB – China Development Bank) và Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (Eximbank – Export-Import Bank of China).

Nguồn: Quỹ Con đườngTơlụa-SilkRoadFund Co.,Ltd

Ngay từ khi thành lập, ban lãnh đạo của Quỹ đã đến thăm nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ và tiếp đón các đoàn quan trọng, giúp cho các quốc gia và khu vực hiểu rõ hơn về sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) và Quỹ, đồng thời mở rộng các lĩnh vực hợp tác Quỹ đã tham gia hợp tác với các tổ chức và nền tảng như Tổ chức Tài chính Quốc tế, Ngân hàng Đầu tư châu Âu và Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu, cùng với đại sứ quán, lãnh sự quán hoặc văn phòng đại diện của hơn 20 quốc gia hoạt động tại Trung Quốc Quỹ cũng đã xây dựng quan hệ đối tác vững chắc với các doanh nghiệp hàng đầu trong nước và quốc tế trong các ngành công nghiệp chủ chốt.

Về trách nhiệm xã hội, Quỹ tôn trọng các tiêu chuẩn và chuẩn mực quốc tế, đồng thời tuân thủ pháp luật và quy định của Trung Quốc cũng như các nước sở tại Quỹ quan tâm sâu sắc đến môi trường và phát triển bền vững, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động nhằm thực hiện đầy đủ các trách nhiệm xã hội của mình Quỹ hoạt động nhằm đưa các nước tham gia sáng kiến BR I đến nâng cao vai trò và vị thế của các đối tác trên nền tảng hợp tác mở, hướng tới xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.

Đồng thuận Bắc Kinh (Beijing Consensus, BC) được xem như một khung lý thuyết và thực tiễn mô tả cách Trung Quốc đã phát triển kinh tế và xã hội trong ba thập kỷ qua Trong suốt ba thập kỷ gần đây, Trung Quốc tăng cường hợp tác với các nước đang phát triển bằng cách hỗ trợ họ và sử dụng các công cụ chính sách từ hệ thống tài chính quốc tế, như IMF và Ngân hàng Thế giới, được xem là một phiên bản đối lập với Đồng thuận Washington (WC).

Học thuyết Đồng thuận Bắc Kinh chứa đựng nhiều ý tưởng liên quan đến chiến lược phát triển kinh tế và an ninh quốc gia, không chỉ dừng ở khía cạnh kinh tế thuần túy Được hình thành và phát triển từ nửa sau thế kỷ 20, đặc biệt là thời Đặng Tiểu Bình, nó nhấn mạnh vai trò ngày càng lớn của nhà nước trong định hướng tăng trưởng, thay vì chỉ dựa vào tự do hóa và thị trường như Washington Consensus (WC) Điểm khác biệt nổi bật giữa Đồng thuận Bắc Kinh và WC là cách tiếp cận thể chế và lộ trình cải cách: WC đề cao tự do hóa, mở cửa và khuôn khổ thị trường như điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng, trong khi Đồng thuận Bắc Kinh ưu tiên ổn định chính trị, quản trị nhà nước hiệu quả, đầu tư công có tính chiến lược và tăng cường năng lực cạnh tranh bằng đổi mới, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng, với sự linh hoạt và thử nghiệm chính sách theo từng bối cảnh.

Quan điểm cho rằng sự trỗi dậy của Trung Quốc đến từ sự phát triển toàn diện trên phạm vi toàn cầu, vì vậy nó chú trọng tới mọi khía cạnh như kinh tế, chính trị, an sinh xã hội và cân bằng quyền lực toàn cầu.

Một vài nghiên cứu đã lý giải rằng BC là 3 nguyên tắc về việc thiết lập chỗ đứngtrênthếgiớiđối vớimột quốcgiađangpháttriển như TrungQuốc.

Phát triển dựa trên đổi mới và tri thức là nguyên lý cốt lõi, khi nguồn lực cho sự thay đổi bắt nguồn từ trí thức nên Chính phủ sẽ tập trung đầu tư cho giáo dục và xây dựng một môi trường cho phép tự do thử nghiệm và chấp nhận thất bại để rút ra bài học và tạo động lực phát triển kinh tế vượt bậc Tuy nhiên, theo nguyên lý này, sự phát triển của Trung Quốc phải bắt nguồn từ công nghệ và sự cải tiến trong chính sách Nguyên tắc này sẽ dẫn đến sự thay đổi nhanh chóng ở một số lĩnh vực và từ đó dần giải quyết được các vấn đề cải cách, đồng thời tạo ra một môi trường kinh tế - xã hội ổn định.

Thứ hai, cần xây dựng một môi trường phát triển bền vững và bình đẳng Nguyên tắc này cho rằng ngoài tăng trưởng kinh tế, Trung Quốc cần dựa trên sự phân chia công bằng của cải vật chất và lợi ích xã hội Đây là vấn đề đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt của các nhà cầm quyền Người ta tin rằng sự bình đẳng trong một cộng đồng tiên tiến có thể ngăn chặn các xáo trộn xã hội Song song với đó, cần giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường do tăng trưởng kinh tế mang lại Tầm quan trọng của một môi trường ổn định chính là nền tảng cho sự phát triển bền vững và thịnh vượng tương lai.

Quyền tự quyết của Trung Quốc và các nước khác trong quan hệ với Hoa Kỳ là một nguyên tắc nhấn mạnh khả năng tự duy trì kiểm soát sự phát triển của mỗi quốc gia, và điều này sẽ là một thách thức đối với Hoa Kỳ Mô hình này thu hút các nước đang phát triển vì họ có thể chủ động định hình con đường phát triển của mình và tham gia vào một sân chơi lớn hơn trên trường quốc tế Vì vậy, nhiều nước đang phát triển xem Trung Quốc là một đối thủ cạnh tranh kinh tế và chính trị, đồng thời tìm kiếm sự liên kết và hình thành các liên minh nhằm cân bằng sức mạnh của Hoa Kỳ.

Học thuyết này gây nhiều ý kiến trái chiều khi một số người cho rằng nó nói đến một môi trường bình đẳng và sự phát triển công bằng cho mọi quốc gia, nhưng lập luận đó thường bị coi là không đáng tin Lời chỉ trích cho rằng đây chỉ là cái cớ để Trung Quốc áp đặt một mô hình phát triển thụ động nhằm đối đầu với các nước phương Tây Tuy nhiên, sự thụ động được nhắc tới vẫn được cho là khó thực hiện và khó thích nghi với các mô hình phát triển khác nhau.

BRImangtrongmìnhnhiềuýđịnhvôcùngtolớnvàhọcthuyết‘ĐồngthuậnBắcKinh’ cũng là một trong những yếu tố không nằm ngoài dự án này, có ảnh hưởng nhiềuđến sự pháttriểncủadự án.

Nhờ những thành tựu và thành công to lớn trong các lĩnh vực kinh tế, Trung Quốc đã chứng minh vai trò ngày càng quan trọng và trở thành động lực thúc đẩy nền kinh tế toàn cầu Trải qua 30 năm cải cách, đổi mới và mở cửa, nước này đang trở thành một đối thủ tiềm năng của Mỹ về kinh tế và quân sự; đặc biệt trong thời gian gần đây, Trung Quốc đã vượt qua Mỹ để vươn lên trở thành quốc gia giàu nhất thế giới với GDP 120.000 tỷ USD vào năm 2020 Những bài học và học thuyết kinh tế của Trung Quốc đã được nhiều quốc gia tham khảo, học tập và áp dụng để thúc đẩy tăng trưởng và hội nhập, nhất là đối với các nền kinh tế phương Nam trên thế giới, trong đó có cả Liên Bang Nga.

Theo GS Stefan Helper (2010, Đại học Cambridge, Anh), học thuyết ‘Đồng thuận Bắc Kinh’ được xem là một giải pháp đáng tin cậy và đã thay thế cho học thuyết ‘Đồng thuận Washington’ Bằng chứng cho nhận định này là khi áp dụng học thuyết này vào Trung Quốc, chỉ cần tự do hóa kinh doanh và đầu tư; hệ thống độc đảng lãnh đạo là Đảng Cộng sản Trung Quốc không cần phát triển đa dạng các quyền tự do phổ cập khác của công dân.

ThựctrạngcủaBRI

Hình1.3.Cácnước thamgiaBRI quacác năm từ2013đến 2019

Vào năm 2013, Trung Quốc lần đầu công bố sáng kiến Vành đai và Con đường nhằm kết nối các nước trên thế giới Năm 2017, sáng kiến này chính thức được đưa vào Điều lệ Đảng Cộng sản Trung Quốc Tháng 5/2017, Diễn đàn cấp cao Vành đai và Con đường do Trung Quốc tổ chức đã thu hút sự tham dự của hơn 100 đại diện từ nhiều nước, trong đó có 28 lãnh đạo nhà nước và chính phủ Tháng 4/2019, sự kiện này được tổ chức lần thứ hai với sự tham dự của 190 nước, bao gồm 36 lãnh đạo quốc gia và chính phủ Tính đến cuối năm 2022, đã có 140 quốc gia ký kết thỏa thuận hợp tác với dự án Vành đai và Con đường, trong đó có một số nước châu Âu.

Hình 1.4 Dòng vốn đầu tư Trung Quốc vào BRI giai đoạn 2013 – quý I năm

Liên quan bảng số liệu cho thấy từ năm 2019 đến nửa đầu năm 2021, vốn đầu tư của BRI đã giảm dần, chỉ còn 19,3 tỷ USD so với 27,5 tỷ USD ở nửa đầu năm 2020, phản ánh tác động của đại dịch COVID-19 lên dòng vốn Trong nửa đầu năm 2021, thay vì đầu tư vào các dự án than, BRI đã đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực logistics nhằm hỗ trợ chuỗi cung ứng Đồng thời, đầu tư và tài trợ cho năng lượng xanh trong 6 tháng đầu năm 2021 giảm 90% so với 6 tháng đầu năm 2020 Nửa cuối năm 2021 ghi nhận các động thái nhằm phục hồi nền kinh tế sau đại dịch COVID-19.

Trung Quốc đang đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài và chứng kiến sự gia tăng của các dự án xanh cùng nguồn tài chính liên quan Bản hướng dẫn "Hướng dẫn xanh hóa đầu tư và hợp tác ra nước ngoài" do Bộ Thương mại (MOFCOM) và Bộ Sinh thái và Môi trường (MEE) ban hành kêu gọi áp dụng các chuẩn môi trường quốc tế nghiêm ngặt hơn trong suốt vòng đời dự án Mặc dù các nguồn tài chính công của G7 và EU cũng tìm cách cạnh tranh với nguồn tài trợ của Trung Quốc thông qua sáng kiến B3W và các chiến lược khác, Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh đầu tư và hợp tác ra nước ngoài.

“Mộtchâu Âu được kết nối toàn cầu”, các cơ hội hợp tác và tài trợ ba bên để mang lại nhiềucơhộipháttriểnbềnvữnghơnchocácnướcBRI.

Bên cạnh những thành tựu đạt được, Trung Quốc cũng đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức trong quá trình thực hiện sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) BRI được triển khai chủ yếu ở các nước đang phát triển hoặc kém phát triển tại Đông Nam Á, Trung Âu, Đông Âu, Trung Á và Nam Á, trong khi sự ủng hộ từ các nước phát triển lại không nhiều Ngoài ra, một số quốc gia đã tham gia dự án nhưng có động thái rà soát lại, thậm chí tạm dừng hoặc hủy bỏ dự án, do lo ngại về an ninh quốc gia và ảnh hưởng quá mức của Trung Quốc tại quốc gia đó.

Ban đầu, sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) nhằm kết nối Trung Quốc với các quốc gia ở Trung, Nam và Đông Nam Á Trong hai năm đầu sau khi ra mắt, chỉ có mười quốc gia lớn tham gia bằng cách ký biên bản ghi nhớ (MoU) hoặc thỏa thuận hợp tác Tuy nhiên, từ năm 2015, BRI bắt đầu tăng tốc khi có thêm 17 quốc gia tham gia Đến năm 2017, Trung Quốc mở rộng BRI sang Mỹ Latinh và mô tả đây là phần mở rộng tự nhiên của Con đường Tơ lụa trên biển thế kỷ 21 Vào giữa năm 2017, BRI được đưa vào tuyên truyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Nhu cầu vốn dài hạn thúc đẩy nhiều nước trong khu vực tìm kiếm các thể chế tài chính quốc tế mới, tập trung vào tăng trưởng kinh tế dựa trên hạ tầng và phát triển bền vững Các dự án thuộc sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) được kỳ vọng sẽ đáp ứng nhu cầu này, biến các nước tham gia thành động lực tăng trưởng kinh tế mới ngoài Bắc Mỹ và Tây Âu Nhờ đó, BRI được xem là yếu tố then chốt giúp thay đổi bản đồ kinh tế thế giới trong tương lai.

Khuvực châuÂu

Đến năm 2022, Trung Quốc có 140 quốc gia tham gia sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) Trong khu vực châu Âu, có 26 quốc gia tham gia, trong đó 18 quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU) Bảng dưới đây thống kê số quốc gia ở châu Âu tham gia Dự án Vành đai và Con đường (BRI) theo phân loại nhóm thu nhập của Ngân hàng Thế giới (World Bank, WB).

Bảng2.1.Cácquốcgiatham giaBRI trongvùng ChâuÂu(tínhđến năm2021)

STT Quốcgia Nhómthu nhập STT Quốcgia Nhómthu nhập STT Quốcgia Nhómthu nhập

1 Albania Trungb ìnhcao 10 HiLạp Cao 19 BồĐàoNha Cao

2 Áo Cao 11 Hungary Cao 20 Romania Trung bìnhcao

Trungb ìnhcao 12 Italia Cao 21 Liênbang Nga Trung bìnhcao

4 Bungari Trungb ìnhcao 13 Latvia Cao 22 Serbia Trung bìnhcao

5 Croatia Cao 14 Lithuania Cao 23 Slovakia Cao

6 Síp Cao 15 Luxembourg Cao 24 Slovenia Cao

Séc Cao 16 Moldova Trungbình thấp 25 BaLan Cao

STT Quốcgia Nhómthu nhập STT Quốcgia Nhómthu nhập STT Quốcgia Nhómthu nhập

8 Estonia Cao 17 Montenegro Trung bìnhcao 26 Ukraine Trungbình thấp

9 Georgia Trung bình thấp 18 Bắc

Nguồn:IIGFGreenBRICenterBê ncạnhviệcnhấnmạnhlợiíchtừBRIvớicácnướcđangpháttriển.TrungQuốc cũng nêuracác lợiíchđể lôikéocácnướcphát triển thamgiaBRIbao gồm BaLan,HiLạp,BồĐàoNha,Nga…TrungQuốctậptrungthuhútnhữngquốcgiathuộcmọithànhphần thunhậpđểmờigọitham giavàosángkiếnBRInày.

Trung Quốc không chỉ đầu tư vào các cảng lớn mà còn mở rộng hoạt động tại nhiều cảng nhỏ trên toàn thế giới Các dự án tiêu biểu như cảng Piraeus ở Hy Lạp cho thấy tham vọng mở rộng ảnh hưởng tại châu Âu; Trung Quốc hiện đã ký kết với khoảng hai phần ba số nước thành viên EU với tư cách đối tác chính thức Các khoản đầu tư theo sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) ở Hy Lạp đã nâng cấp và mở rộng cảng Piraeus bởi các công ty liên kết với nhà nước Trung Quốc Bồ Đào Nha cũng là nước nhận được nguồn vốn lớn của Trung Quốc đầu tư vào lĩnh vực năng lượng và cảng Sines Hungary có một đoạn của tuyến đường sắt Budapest-Belgrade đang gặp khó khăn, được xem là một trong những dự án hàng đầu của BRI ở châu Âu Ngoài EU, Trung Quốc cũng tài trợ nhiều dự án tại Tây Balkan và Đông Âu Nói chung, Trung Quốc mong muốn gắn kết sâu với châu Âu bằng cách mở rộng các tuyến đường sắt, trung tâm vận tải và cảng Nhờ các khoản đầu tư này và nhu cầu cung cấp vật tư y tế của châu Âu, vào năm 2020, thương mại hàng hóa giữa Trung Quốc và châu Âu lần đầu tiên vượt thương mại giữa châu Âu và Hoa Kỳ Nhiều sản phẩm đã được vận chuyển bằng đường sắt qua các tuyến Trung Quốc–Châu Âu, với hơn 12.400 chuyến tàu hàng giữa hai khu vực trong năm trước.

Napoleon từng coi Trung Quốc như một con sư tử đang ngủ, và cho rằng khi con sư tử ấy thức dậy sẽ rung chuyển thế giới Trong các chuyến giao lưu ngoại giao gần đây, hình ảnh về Chủ tịch Tập Cận Bình được nhìn nhận như một con sư tử đang vươn mình thức tỉnh, nhưng ở đây nó là một con sư tử hòa bình, thân thiện và văn minh Đây là nội dung chủ đạo của bài phát biểu của Chủ tịch Tập Cận Bình trong chuyến thăm chính thức tới Paris nhân kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Trung Quốc và Pháp.

Pháp.Tuynhiên,cácquốcgiacủalụcđịagiàchưatừnglàưutiênchoBRI.ChâuÂuchỉđóngvaitrònhưvi ệcquảngbádựánnàynhằmthuyếtphụccácquốcgiakháctrênthếgiớithamdự,đồngthời hồisinhconđườngtơlụahuyềnthoại.

Vào tháng 3 năm 2015, Anh, Đức, Pháp và Ý đã gia nhập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB), ngân hàng do Bắc Kinh dẫn đầu và là trụ cột của Vành đai và Con đường (BRI), đánh dấu sự tham gia của các cường quốc châu Âu vào một chương mới của sự phát triển toàn cầu và vai trò của Trung Quốc trong trật tự thế giới Theo sau đó là một loạt các khoản đầu tư mang thương hiệu BRI vào châu Âu Ý đã trở thành một trong những nước nhận đầu tư quan trọng và điển hình, nổi bật với thương vụ ChemChina mua lại nhà sản xuất lốp xe Ý Pirelli trị giá khoảng 7 tỷ USD, hoàn tất với sự tham gia của Quỹ Con đường Tơ lụa, một quỹ đầu tư nhà nước được thành lập nhằm thúc đẩy đầu tư dọc theo các nước theo đường BRI Đầu tư này cũng mở rộng sang lĩnh vực đường sắt.

Theo quan điểm của các nhà lãnh đạo châu Âu, các dự án cơ sở hạ tầng phù hợp nhất của BRI (Vành đai và Con đường) là đường sắt và cảng Các khoản đầu tư của BRI vào cơ sở hạ tầng đường sắt và cảng chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và châu Âu bằng cách giảm chi phí vận tải và tăng khối lượng thương mại Lưu thông hàng hóa bằng đường sắt từ Trung Quốc sang châu Âu chủ yếu tập trung vào các mặt hàng điện tử như máy tính, máy in, TV và màn hình.

Việc phát triển đường sắt sẽ có tác động lớn đến ngành linh kiện ô tô và các lĩnh vực liên quan Do đó, cần thúc đẩy sự phát triển của một hệ thống đường sắt mới để đạt được quy mô kinh tế lớn hơn và mang lại lợi ích lâu dài cho hạ tầng giao thông và nền kinh tế quốc gia, đồng thời thúc đẩy hiệu quả sản xuất và cạnh tranh của ngành ô tô.

CóthểlấytrườnghợpcủaĐứcvàÝ,haicườngquốcsảnxuấtmạnhcủachâuÂu,đại diện cho lục địa và nam Âu.

Vào năm 2016, Đức nhập khẩu 1,85 tỷ euro hàng hóa từ Trung Quốc bằng đường sắt, chiếm 2,6% tổng kim ngạch nhập khẩu, và xuất khẩu hàng hóa bằng đường sắt trị giá 4 tỷ euro, chiếm 5,2% tổng kim ngạch xuất khẩu Ý nhập khẩu qua đường sắt 32,5 tỷ euro (0,1% tổng lượng nhập khẩu) và xuất khẩu bằng đường sắt trị giá 15,3 triệu euro (5,2% tổng kim ngạch xuất khẩu) If nhìn vào cơ cấu thương mại, ngành công nghiệp ôtô chiếm 32% hàng hóa xuất khẩu của Đức và 12% hàng hóa Ý xuất khẩu.

Trung Quốc và đường sắt sẽ mang lại lợi ích lớn cho ngành ô tô của Đức Dự án Vành đai và Con đường (BRI) sẽ đặt các trung tâm đường sắt chủ chốt của châu Âu tại Đức và Ba Lan, từ đó thúc đẩy lợi thế cạnh tranh của các ngành công nghiệp ở khu vực lân cận Nếu hiện nay Ý có lợi thế về thời gian giao hàng nhờ vị trí gần kênh Suez so với Đức, sự phát triển của hệ thống đường sắt có thể mang lại cho các công ty Đức lợi thế 1–2 ngày so với các nhà sản xuất tại Ý Kết luận, tác động tổng thể của sự phát triển đường sắt có thể rõ ràng hơn ở Bắc và Đông Âu Nghiên cứu cho thấy Đức, Ba Lan và Cộng hòa Séc là nguồn cung cấp 80% tổng giá trị thương mại đường sắt giữa châu Âu và Trung Quốc.

Tuyến hàng hải của BRI sẽ là yếu tố phù hợp nhất trong sáng kiến của Tập

CậnBình cả về khối lượng (93% tổng thương mại năm 2016) và giá trị (61% tổng thươngmạinăm2016)củahànghóaTrungQuốc-

ChâuÂu.ĐiềunàysẽcủngcốvịthếcủaĐịaTrungHải vàNamÂu nhưlà điểmđầu cuối củatuyến vận chuyển BRI chính.

Năm 1995, tuyến đường xuyên Thái Bình Dương giữa Châu Á và Châu Mỹ đãthống trị thị trường, kiểm soát 53 phần trăm lưu lượng toàn cầu, trong khi tuyến ChâuÂu-

ViễnĐông,kếtnốithịtrườngChâuÂuvớicáccơsởsảnxuấtcủaTrungQuốcquaKênh đào Suez và Địa Trung

Hải, chỉ thu hút 27% thị trường toàn cầu Hai mươi nămsau, vào năm 2015, khoảng cách giữa hai tuyến đường này đã giảm xuống có lợi chotuyếnđườngChâuÂu-

ViễnĐôngmàngàynaykiểmsoát42%lưulượnggiaothông toàncầusovới44%đượckiểmsoátbởituyếnxuyênTháiBìnhDương.Đồngthời(giữanăm 2001 và 2015), lưu lượng giao thông qua Kênh đào Suez đã tăng 124%, trong đóĐịaTrungHảikiểm soát10%thươngmạitoàncầu.

Có3 yếu tố chính tạonênvị thếtrung tâm củaChâuÂu vàĐịaTrung Hải:

- Mở rộng kênh đào Suez vào tháng 8 năm 2015, tăng gấp đôi năng lực vậnchuyển hànghóahàngngày.

Xu hướng vận tải biển đang nổi lên với các tàu vận tải siêu lớn có công suất từ 13.000 đến 22.000 TEU Các hãng vận tải biển hàng đầu tập trung khai thác đội tàu này, nhưng hành trình của những tàu 13.000–22.000 TEU hiện chủ yếu phải đi qua Kênh đào Suez.

Liên minh Đại Dương, gồm COSCO (Công ty Vận tải biển Trung Quốc), CMA CGM (Pháp), Evergreen (Đài Loan Trung Quốc) và OOCL (Hong Kong), được thành lập để tăng cường quy mô kinh tế của các hãng vận tải biển lớn bằng cách hợp tác chiến lược, chia sẻ nguồn lực và tối ưu hóa chuỗi cung ứng Nhóm này kiểm soát khoảng 35% thương mại trên tuyến Châu Âu - Viễn Đông và 40% thương mại trên tuyến xuyên Thái Bình Dương, từ đó củng cố vị thế và sức ảnh hưởng trên thị trường vận tải container toàn cầu Nhờ sự phối hợp này, các thành viên có thể mở rộng quy mô thị trường, cải thiện hiệu suất dịch vụ và cạnh tranh hiệu quả hơn trên các tuyến đường chiến lược.

COSCO, công ty vận tải quốc doanh lớn nhất của Trung Quốc, đang đầu tư ồ ạt vào cơ sở hạ tầng cảng tại khu vực Địa Trung Hải trong khuôn khổ sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) Đáng chú ý nhất là Cảng Piraeus, nơi COSCO đã chi 5 tỷ euro để mua lại 67% quyền sở hữu và mở rộng các bến cảng, biến nơi đây thành cổ đông lớn đầu tiên của một cảng do một nước thành viên EU sở hữu.

Khuvực châuÁ–TháiBìnhDương

Với Trung Quốc, BRI vẫn là nền tảng chiến lược cho chính sách kinh tế đối ngoại, tập trung vào đầu tư và năng lượng cũng như phát triển hạ tầng giao thông ở Đông Nam Á Áp lực kinh tế hậu COVID-19 và nhu cầu cấp bách về cơ sở hạ tầng sẽ thúc đẩy các nước Đông Nam Á hợp tác chặt chẽ hơn với Trung Quốc nhằm tăng cường liên kết khu vực, thu hút nguồn vốn và đẩy mạnh các dự án đầu tư hạ tầng thông qua BRI.

BắcKinhcamkếtsẽcungcấpđầyđủtrongkhuônkhổBRIvềcácmặtnhưtài chính,côngnghệ,nhânlực,vật tưnhằmxâydựng đường xá,thuỷđiện cùngvới cácdự án hạ tầng khác ở các nước Đông Nam Á Tuy nhiên, cùng với đó Trung Quốc đã vàđang phải đốimặtvớivôvàntháchthứctolớntrong việctiếnhànhkhởicôngcácdựántại các nước cần đầu tư nhất Cụ thể, Trung Quốc đã phải mất một khoảng thời gian rấtdài để có thể đàm phán về lãi suất vay trả ngay cho các ngân hàng trong nước và tỷ lệtham giasángkiếnnàycủachínhphủ,doanhnghiệpsởtại.

NgoàiĐôngNamÁ, TrungQuốcđầutưmạnhvàonhiềuloạidựáncơsởhạtầngở khu vực Trung Á Các quốc gia được nhận tiền đầu tư là Kazakhstan, Kyrgyzstan,Tajikistan và Uzbekistan Cả bốn nước có một số điểm chung Đầu tiên, bốn nước cùngvới Trung Quốc và Nga là thành viên sáng lập của Tổ chức Hợp tác

Thượng Hải là một tổ chức chính trị Á-Âu, liên minh kinh tế và an ninh được thành lập vào tháng 6 năm 2001 Hiện nay, bốn nước thành viên đều ở vị trí trung tâm của châu Á và không giáp biển; trừ Uzbekistan, các nước còn lại có đường biên giới đất liền với Trung Quốc, với tổng chiều dài biên giới khoảng 3.300 km Mặc dù nền kinh tế của các nước thành viên tương đối yếu, Kazakhstan được xem là đất nước có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú Theo nguồn CIA.

World Factbook (Sách Dữ kiệnThế giới), GDP bình quân đầu người của bốn nước theo thứ tự: Kazakhstan là 9.056USD/người,Kyrgyzstanlà1.174USD/người,

Tajikistan có GDP bình quân đầu người khoảng 859 USD, Uzbekistan khoảng 1.686 USD/người Trong giai đoạn 2015-2017, tốc độ tăng trưởng kinh tế ở Kyrgyzstan ước tính từ 3,2% đến 4,6% mỗi năm; ở Uzbekistan từ 5,3% đến 7,9% mỗi năm; ở Tajikistan từ 6% đến 7,1% mỗi năm Giai đoạn 2017-2019, tốc độ tăng trưởng được ước tính khoảng 4,38%.

Trong khu vực Trung Á, Kazakhstan có mức tăng trưởng 16,13% mỗi năm Bốn nước trong khu vực đều là những nước nông nghiệp đang phát triển với nền sản xuất tương đối hạn chế và nền kinh tế còn lạc hậu so với nhiều khu vực khác Các nước Trung Á, ngoại trừ Kazakhstan, đang đối mặt với thách thức về tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm, dẫn đến hàng triệu người di cư sang các quốc gia khác để tìm kiếm việc làm và thu nhập.

Bên cạnh đó, nhiều nước vẫn chưa đảm bảo đầy đủ quyền lợi người lao động và các tiêu chuẩn lao động quốc tế Hoạt động của các tổ chức đại diện lợi ích người lao động bị hạn chế, quyền tham gia và thương lượng tập thể gặp khó khăn Sử dụng lao động là trẻ em vẫn còn tồn tại, và điều kiện vệ sinh lao động cũng như an toàn lao động cơ bản chưa được đảm bảo Theo Chỉ số Quyền Toàn cầu, thực trạng này cho thấy mức độ tôn trọng quyền lao động giữa các nước còn rất khác nhau.

Theo báo cáo ITUC năm 2020, Kazakhstan nằm trong top 10 nước tệ nhất thế giới cho người lao động, trong khi ba nước còn lại không được xếp hạng do thiếu dữ liệu so sánh về quyền lao động Hơn nữa, Trung Quốc cũng thuộc nhóm các nước không đảm bảo quyền lợi cho người lao động Các công ty Trung Quốc xâm nhập vào thị trường Trung Á đặt ra những thách thức về điều kiện làm việc của người lao động Chính quyền nước chủ nhà chưa thể đảm bảo được điều kiện làm việc, khiến người lao động ngày càng gặp khó khăn trong quá trình làm việc.

Việc thu hồi đất để thực hiện các dự án của Trung Quốc gặp nhiều khó khăn, đặc biệt ở công tác tái định cư cho nông dân Dù được đền bù, nhiều trường hợp tái định cư vẫn không thỏa đáng hoặc bị ép buộc, dẫn tới nhiều ý kiến trái chiều và phản đối gay gắt Đồng thời, sự thiếu quan tâm đến môi trường khiến một số chính phủ hủy bỏ dự án; ở một số nước dân chủ hơn, nông dân đã từ chối di chuyển để giải phóng mặt bằng cho Trung Quốc nhằm thực hiện BRI.

2.2.2 Cơsởhạtầng Đầutưcơsởhạtầnglàrấtquantrọngđối vớisựtăngtrưởngvàpháttriển kinhtếcủacácquốcgiaĐôngNamÁ.TheoNgânhàngPháttriểnChâuÁ(ADB),từnăm2016đến năm

Đến năm 2030, Đông Nam Á sẽ cần khoảng 3 nghìn tỷ USD đầu tư phù hợp với khí hậu để duy trì đà phát triển hiện tại, chiếm khoảng 56% tổng nhu cầu đầu tư dự kiến của khu vực; tiếp theo là lĩnh vực giao thông vận tải với 32%.

Nhìn chung, để đáp ứng các mục tiêu tăng trưởng của mình, các quốc gia ĐôngNamÁsẽphảithuhútnhiềuhơnnữađầutưvàocơsởhạtầng,đặcbiệtlàtrongcáclĩnhvựcnăngl ượngcủahọ.CáckhoảnđầutưBRIrabênngoàinàycũngrấtquantrọngtrongviệcgiảiquyếtmộtloạtthác hthứcmàTrungQuốcphảiđốimặt(tăngtrưởngkinhtếsụtgiảm,dưthừacôngsuấtvàsảnxuấttrongnướ c,sựpháttriểntươngđốilạchậucủamiềnTây TrungQuốc,bấtổnchính trịvàanninhcủacáckhu vựcgần TrungQuốc.

Mối quan hệ kinh tế của Trung Quốc với các nước thành viên ASEAN vẫn vữngchắc,ngay cảkhi COVID-19 tiếptục tác độngđếnthươngmạivàđầu tưtoàncầu.Năm2020, thặng dư thương mại của

Trung Quốc ghi nhận mức tăng 27% so với năm 2019 Biểu đồ cho thấy các nước Đông Nam Á đã thay thế EU trở thành đối tác thương mại hàng đầu của Trung Quốc vào năm 2020 Những thay đổi trong mô hình thương mại cho thấy Trung Quốc ngày càng dựa vào thị trường Đông Nam Á trong bối cảnh đại dịch gây gián đoạn và căng thẳng địa chính trị gia tăng.

Hình 2.1.Mức đầutưcủaTrungQuốc vàocác khuvực chính (2017 - 2020)

Theo nguồn FactSet 2021, đầu tư của BRI tại Đông Nam Á đã tăng từ 16,8 tỷ USD năm 2014 lên 29,3 tỷ USD năm 2019, chiếm 27,6% tổng số khoản đầu tư BRI trên toàn thế giới Trong sáu năm này, các hợp đồng xây dựng chiếm 46,2% tổng đầu tư BRI ở Đông Nam Á Ngành năng lượng và tài nguyên là lĩnh vực lớn nhất, chiếm 42,9%, tiếp theo là giao thông với 31,7% Mặc dù tổng vốn đầu tư BRI giảm mạnh vào năm 2020, Đông Nam Á vẫn là điểm đến lớn nhất của BRI với 16,9 tỷ USD, chiếm 36% tổng vốn đầu tư toàn cầu.

Trong bối cảnh đại dịch COVID-19 gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động kinh doanh trên toàn khu vực châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, phần lớn nguồn vốn của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) tập trung vào xây dựng hạ tầng chuỗi cung ứng Trung Quốc có thể đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp để đáp ứng nguồn lực và nhu cầu sản xuất cho khu vực, nhất là khi chuỗi cung ứng bị ảnh hưởng Hợp tác về năng lượng và tài nguyên trong khuôn khổ BRI được liên kết chặt chẽ, mở ra tiềm năng cho các dự án năng lượng quy mô lớn và tạo cơ hội cải thiện hạ tầng cũng như tiếp cận công nghiệp cho Đông Nam Á.

TrungQuốccótham vọngmởrộngphạmvihoạtđộngcủa BRIởĐôngNam Á, ngaycả trongđạidịch COVID-19.

Myanmar có cơ sở hạ tầng thấp và rất cần sự đầu tư về mảng này Do đó,

Trung Quốc đã gặp không ít khó khăn khi tiếp cận quốc gia này Hai nước đã thống nhất dự án xây dựng một cảng tại Kyaukphyu nhằm mở đường cho Trung Quốc ra Ấn Độ Dương, thông qua nhiều chính sách, đàm phán và ưu đãi, nhưng đến nay vẫn chưa được triển khai Hai bên cũng đã ký thỏa thuận thiết lập một hành lang.

Kinh tế Trung Quốc - Myanmar nối

CônMinhvớiMandalay,YangonvàcảngKyaukphiu.Nhưngdựánnàycũngchưađượcđưavào thực hiện.

Trung Quốc nhiều lần nêu ra các vấn đề liên quan đến BRI nhằm ép Myanmar tham gia thêm nhiều dự án, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp Cụ thể, một dự án mà Trung Quốc cung cấp hạt giống, phân bón và máy bơm cho Bộ Nông nghiệp có tổng vốn 300 triệu USD, lãi suất 4,5%, và Myanmar phải trả nợ sau 10 năm bằng tiền mặt.

Cụ thể,trongmột dựán màTrung Quốc cungcấphạt giống,phân bón,máybơmchoBộNôngnghiệp,tổngsốvốnđượcđịnhgiálà300triệuUSD,lãisuất4,5%vàbuộc

Dự án đường sắt Lào - Trung trị giá 5,9 tỷ USD, bằng 1/3 GDP Lào, trong đó70%tổngsốvốnvaylàtừNgânhàngXuất-NhậpkhẩuTrungQuốc(Eximbank),TrungQuốc cung cấp

1,3 tỷ USD, Lào chi 531 triệu USD trong đó 459 triệu vay từ

ChâuPhi

Trung Quốc đầu tư vào Châu Phi thông qua sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), tập trung vào các ngành chính như năng lượng và điện, cơ sở hạ tầng, tiện ích công cộng, xây dựng vận tải và hậu cần, công nghệ truyền thông, công nghệ thông tin và thị trường tài chính Theo thống kê của Trung tâm Tài chính và Phát triển xanh (thuộc Đại học), các hoạt động đầu tư này nhằm tăng cường liên kết kinh tế và thúc đẩy phát triển bền vững ở châu Phi.

Fudan, Thượng Hải, Trung Quốc), tính đếntháng12/2021,sốlượngcácquốcgiathamgiavàoBRIchỉtínhtrongkhuvựcChâuPhilà 42 nước.Trongkhiđó mốiquanhệđầu tư song phương với52 quốcgia.

Quan hệ trao đổi, hợp tác và đầu tư của từng nước thành viên với nước chủ nhàTrung

Các quốc gia có quan điểm khác nhau về dự án này Thực tế, dư luận khu vực phản ứng dữ dội sau khi dự án bị hoãn kéo dài thời gian thực hiện Bất chấp nhiều ý kiến trái chiều, phía Trung Quốc vẫn tiếp tục thúc đẩy tiến trình và mở rộng ảnh hưởng đến các nước còn lại Một phần ở Châu Phi vẫn coi đây là cơ hội phát triển và hợp tác, dù vẫn có những lo ngại về tác động địa chính trị và kinh tế.

Khoảng 90% nước liên quan đã ký MoU với Trung Quốc, và các quốc gia này phân bổ rộng khắp tại Châu Phi Thực tế, các MoU này hầu như không ràng buộc pháp lý nghiêm ngặt, nhưng phía Trung Quốc đã có động thái thúc đẩy các khoản đầu tư và tài trợ dự án Hầu hết các nước tham gia là nước đang phát triển ở mức trung bình, thậm chí có nước kém phát triển Điểm chung là nền kinh tế chưa ổn định và quản lý yếu kém, vì vậy tác động của sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) trở nên sâu sắc hơn khi Trung Quốc cung cấp nguồn vốn để xây dựng cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật.

Nguồn:Cobusvan Staden -TheJamestown Foundation

Trước hết, Trung Quốc đẩy mạnh đầu tư và xây dựng các cảng biển với mục tiêu khai thác tối đa lợi thế địa lý Với vị trí địa lý của Châu Phi, kênh đào Suez nối lục địa Á-Âu làm cho giao thông vận chuyển bằng đường biển trở thành con đường chính, khiến các cảng biển nắm vai trò then chốt về kinh tế và chính trị Vì thế, các dự án cảng và cơ sở hạ tầng liên quan được đẩy mạnh trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) Ở khu vực này, BRI hiện diện tại nhiều nước thông qua các dự án cảng biển, trung chuyển và các tuyến đường biển chiến lược, mở rộng liên kết chuỗi cung ứng toàn cầu và ảnh hưởng địa chính trị khu vực.

Châu Phi đang hiện diện mạnh mẽ tại các cảng dọc Vịnh Aden và kênh đào Suez, hướng ra vùng biển Địa Trung Hải, với Nairobi là đầu mối quan trọng ở Kenya Các nước châu Phi ủng hộ việc mở rộng nguồn vốn cho phát triển hạ tầng, song họ đồng ý để PLA Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc xây dựng căn cứ hải quân tại khu vực Mục đích lợi ích của BRI được cho là rõ ràng: khai thác chuỗi cung ứng nguyên liệu, dầu mỏ và lao động, đồng thời tăng cường giám sát các tuyến vận tải hàng hải, từ đó vừa có lợi về kinh tế vừa có tác động quân sự Phía châu Phi có thể đang tự hạ thấp vị thế của mình khi để nguồn vốn đầu tư nước ngoài chi phối các khu vực chiến lược, khiến quyền kiểm soát và lợi ích dài hạn nằm ngoài tầm với của chính họ.

Các cảng biển mới chỉ là một phần của BRI ở Châu Phi Trung Quốc tiếp tục tập trung đẩy mạnh phát triển hệ thống BRI trên đất liền thông qua liên kết mạng lưới giao thông đường bộ-đường sắt, các dự án khai thác-chế biến khoáng sản và các dự án năng lượng (dầu khí và năng lượng tái tạo) Ví dụ, mạng lưới giao thông ở Kenya—kết nối đường bộ, đường sắt và đường biển với các khu vực như Mombasa, Nairobi và mở rộng tới Uganda, Ethiopia, Nam Sudan—đã trở thành đầu mối giao thông quan trọng bậc nhất lục địa Hệ thống này được triển khai tích cực và phát triển đến mức chiếm gần 90% các dự án lớn của các nước tham gia.

Một dự án điển hình cho chuỗi công trình kết hợp này là một nhà máy lọc dầu ở phía Bắc Sudan, được đặt gần cảng Port Sudan và cảng Dakar (Senegal) Dự án nằm ở trung tâm của nền công nghiệp chế biến dầu khí và chuyển hóa phân lân ở châu Phi.

Gabes(Tunisia)thìđượcmởrộngđườngxungquanhcànốituyếnđườngsắtdẫntớicảngZaria.QuặngsắtBel ingacũngđượcđặtởgầnvớiđườngsắtnốinộiđịaGabon,tuyếnđườngnàysẽnốitớicảng biển kinh tế Santa Clara Không chỉ xây mới, BRI còn tham gia vào cải tạo các côngtrìnhcũnhưCảngLamuởKenyavớichiphí500triệuUSD,dựkiếnsẽtănglượnghànghóaxếpdỡl ên23,9triệu tấntrongthậpkỷtới.

Các dự án được triển khai đều được tính toán kỹ lưỡng về mặt địa lý để tối ưu việc vận chuyển hàng hóa qua nhiều tuyến đường linh hoạt, đặc biệt là đường biển cho hàng hóa nặng, tài nguyên thiên nhiên, dầu mỏ và nhiên liệu thô Lợi ích được kỳ vọng sẽ đến với người dân bản xứ thông qua các cải tiến về hạ tầng và dịch vụ vận tải Điển hình là tuyến đường sắt Nairobi–Mombasa, khai trương vào tháng 6/2017 với chi phí ước tính khoảng 3,2 tỷ USD, có thể thay thế khoảng 4.000 xe tải mỗi ngày trên đường bộ Quá trình chuyển đổi này sẽ giảm ô nhiễm bụi, tiếng ồn và tai nạn giao thông tại khu vực dân cư, đồng thời mở ra cơ hội làm đổi mới mạng lưới giao thông và thay đổi diện mạo vùng đất vốn được coi là kém phát triển.

Quan hệ hợp tác thương mại Trung Quốc - Châu Phi trong khuôn khổ BRI làmgiatănggiátrịhợptácngoàilềcủahọ.NhấtlàthờikìnềnkinhtếTrungQuốcpháttriểnmạnh,vượtbậc sovớiMỹvớitưcáchlàđốitácthươngmạilớnnhấtcủaChâuPhikểtừnăm 2009 Điều này làm tăng giá trị đầu tư của

Trung Quốc vào châu lục này từ 10 tỷUSDlên220tỷUSDtrướcvàsaunăm2014(khiBRIđãhoạtđộng),lớnhơnnguồnđầutư của Ấn Độ, Pháp và Mỹ cộng vào Trong thời điểm dịch COVID-19 năm 2020, cácmứcđầutưcógiảm nhưngkhôngảnh hưởngcó quánhiều.

BRI đang tham gia mạnh vào lĩnh vực năng lượng tại châu Phi qua khoản đầu tư 5,3 tỷ USD, mang lại nguồn điện ổn định cho người dân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế khu vực Tại Ethiopia, cơ hội phát triển thủy điện Tekeze và Gibe II không chỉ đáp ứng nhu cầu nội địa mà còn có tiềm năng xuất khẩu điện sang các nước láng giềng như Nam Sudan và Djibouti, mở ra nguồn thu nhập mới và gia tăng thế mạnh sản xuất của đất nước ở châu Phi Đồng thời, sự tham gia của Huawei và ZTE trong lĩnh vực công nghệ thông tin đang thúc đẩy sự hội nhập công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ cho người dân nơi đây.

BRI mang các dự án ở lĩnh vực y tế và giáo dục tới Châu Phi, nhưng lợi ích trực tiếp cho người dân vẫn rất hạn chế và ước tính chỉ khoảng 4% nhận được lợi ích rõ ràng Trung Quốc đã thành công trong việc hợp tác với bên thứ ba trong các dự án tại Châu Phi Ví dụ, tham gia thỏa thuận thương mại trị giá 14 tỷ USD với Tây Ban Nha để đầu tư vào Cộng hòa Dân chủ Congo có thể khiến lợi ích của nước này bị phân bổ nhiều cho Tây Ban Nha, làm lợi ích của Congo giảm sút đáng kể Tình trạng tương tự xảy ra ở Chad khi BRI có sự tham gia của Ý trong dự án chuyển nước, điều này làm nổi lên câu chuyện các nước Châu Phi có thể tiếp cận nhiều hơn với nguồn vốn đầu tư nước ngoài.

2.3.4 Mặt trái của BRItại ChâuPhi–Hạ Sahara

BRI ở châu Phi và khu vực Sahel có thể là cầu nối liên kết toàn vùng, mở ra cơ hội hợp tác kinh tế và phát triển hạ tầng được kết nối thông suốt Việc tiếp nhận các dự án đầu tư thuộc BRI cùng với các dự án ở các lĩnh vực khác mà BRI quan tâm sẽ giúp châu lục này tiến bộ đáng kể Những tiến bộ trong xây dựng cơ sở hạ tầng và sự thúc đẩy của các hiệp định song phương và đa phương cho thấy đầu tư từ BRI mang lại lợi ích thực tế, chứ không phải là cho không.

Như đã biết, nguồn vốn từ nước ngoài, đặc biệt là từ phía Trung Quốc, đang nắm vai trò ngày càng lớn trong các dự án hạ tầng Khi đó, các nhà đầu tư có quyền quyết định dự án một cách chủ động, dễ dẫn đến các dự án được triển khai trên đất Châu Phi nhưng thiếu sự quản lý và giám sát trực tiếp từ phía địa phương Châu Phi Kết quả là họ nhận được thông báo từ phía chủ thầu – Trung Quốc – về việc cần bổ sung vốn để sửa chữa các lỗ hổng, nghe có vẻ vô lý nhưng rất thuyết phục vì họ là người trực tiếp thi công và hiểu rõ dự án Như vậy, việc quản lý dự án ở Châu Phi trở nên khó khăn và phức tạp hơn nhiều.

Về đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, phía Trung Quốc cho rằng các khoản đầu tư này được điều chỉnh theo thỏa thuận để phù hợp với nhu cầu của địa phương, nhưng mức độ điều chỉnh đến đâu vẫn là chuyện khác Dữ liệu từ Ngân hàng Phát triển Châu Phi (AfDB) cho thấy thâm hụt cơ sở hạ tầng ở châu Phi lên tới khoảng 93 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn 2015–2021, cho thấy khoảng cách giữa nhu cầu vốn và nguồn lực còn rất lớn.

Trong khi phần lớn các BRI ở đây thuộclĩnhvực xâydựng cơsởhạtầng,mặcdùcácdựán đềcầncósựthamvấnvàchấpthuậntừ phíađịaphương nhưngquy trìnhđấu thầulại khôngrõràng.

Việc Trung Quốc tăng cường hiện diện ở châu Phi với số lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động trong các ngành dệt may, du lịch, nông nghiệp, xây dựng và khai thác khoáng sản đã tăng từ 900 (năm 2000) lên 3.500 (năm 2013) Bề ngoài, sự gia tăng này dường như tạo cơ hội việc làm cho người dân địa phương, nhưng thực tế nó tạo sức ép lớn lên các doanh nghiệp nội địa châu Phi còn non trẻ Khi các doanh nghiệp nội địa chưa có vị thế vững chắc, nền kinh tế khu vực phải phụ thuộc và dựa vào các doanh nghiệp nước ngoài Có một số quốc gia đã phải hủy bỏ hoặc xem xét lại các dự án trên đất nước họ, không chỉ ở châu Phi mà còn ở các vùng khác Ở Uganda, chi phí cho đường cao tốc Entebbe đã bị đẩy lên cao hơn đáng kể do cách quản lý của phía Trung Quốc Tuyến đường Kampala-Entebbe, hay Entebbe Expressway, là một dự án hàng triệu USD do chính phủ Uganda triển khai với khoản vay ODA 476 triệu USD từ Ngân hàng Eximbank.

Vào tháng 11 năm 2016, Quốc hội Uganda đã ra lệnh tiến hành các cuộc điều tra nhằm làm rõ cáo buộc giả mạo kê khai tài chính liên quan đến dự án đường cao tốc và kết quả cho thấy chi phí bị đẩy lên hơn 16 triệu đô la Tổng kiểm toán viên xác nhận dự án này bị làm giả, với chi phí trung bình cho một km đường cao tốc Entebbe bị đẩy từ 2 triệu đô la ban đầu lên 9,2 triệu đô la sau đó Điều quan trọng là cả phía Trung Quốc và các nước hợp tác trong khuôn khổ BRI cần tăng cường tính minh bạch để kiểm soát các chi phí không cần thiết.

MỹLatinvàvùngCaribe

Ban đầu, khu vực Mỹ Latinh và Caribbean (LAC) không phải mục tiêu của Chính phủ Trung Quốc trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI); đến tháng 5 năm 2017, sau cuộc gặp với Tổng thống Argentina Mauricio Macri, diễn đàn BRI được tổ chức tại Bắc Kinh và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã mô tả khu vực Mỹ Latinh là “phần mở rộng tự nhiên của dự án Con đường Tơ lụa thế kỷ 21”; và vào tháng 1 năm 2018, tại Diễn đàn Trung Quốc-CELAC ở Santiago, Chile, các đại diện cấp cao tiếp tục thúc đẩy đối thoại và hợp tác trong khuôn khổ BRI giữa Trung Quốc và các nước Mỹ Latinh.

Ngoại giao Trung Quốc đã mờicácnướcMỹLatinhthamgiaBRIvàcácbênthamgiađãký“TuyênbốđặcbiệtvềSángkiến

Đến thời điểm hiện tại, khu vực LAC có 19 quốc gia đã ký thỏa thuận BRI với Trung Quốc, bắt đầu từ năm 2017 khi quốc gia LAC đầu tiên ký Biên bản ghi nhớ BRI với Trung Quốc tại cuộc họp Trung Quốc-CELAC diễn ra vào tháng 11 năm 2017 Năm 2018, thêm 15 quốc gia trong khu vực ký MoU (Antigua và Barbuda, Bolivia, Chile, Costa Rica, Cuba, Dominica, Cộng hòa Dominica, Ecuador, El Salvador, Grenada, Guyana, Peru, Surinam, Trinidad và Tobago, Uruguay và Venezuela), và ba quốc gia gia nhập vào năm 2019 (Barbados, Jamaica và Peru) Tuy nhiên, vẫn còn 14 quốc gia LAC chưa ký Trong số này, chín nước vẫn duy trì quan hệ ngoại giao với Đài Loan, nhưng các nước này cũng bao gồm các nền kinh tế lớn nhất khu vực như Brazil, Mexico, Argentina và Colombia.

Các biên bản ghi nhớ (MoU) do các nước LAC ký với Trung Quốc thường gồm bốn phần chính Mở đầu nêu rõ cam kết hợp tác với Trung Quốc, tiếp theo là mục tiêu phát triển quan hệ chính trị và liên kết kinh tế chặt chẽ hơn, cùng với các nguyên tắc hợp tác như cùng có lợi, tôn trọng lợi ích của nhau, tôn trọng luật pháp quốc gia và các cam kết quốc tế Phần thứ hai xác định năm lĩnh vực hợp tác trọng tâm của BRI: điều phối chính sách, kết nối cơ sở vật chất, thương mại không bị cản trở, hội nhập tài chính và quan hệ giữa con người với con người Hai phần tiếp theo đề ra các phương thức hợp tác gồm trao đổi cấp cao, trao đổi thông tin và đào tạo, cũng như thiết lập các cơ chế hợp tác Điểm đáng chú ý là các cơ chế được thảo luận ở mức chung chung, chưa có cam kết hay thể chế cụ thể nào được đưa ra.

Tại Diễn đàn Con đường Tơ lụa 2018 tổ chức ở Paris, Alicia Bárcena, lãnh đạo Ủy ban Kinh tế Mỹ Latinh và Caribe (ECLAC), nhấn mạnh rằng đối với khu vực LAC (Latin America and the Caribbean), Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) mang lại cơ hội đa dạng hóa và nâng cao chất lượng các liên kết kinh tế với Trung Quốc.

Quốc gia và các yếu tố cụ thể cho thấy nó có thể thu hút nguồn vốn đầu tư rất cần thiết cho cơ sở hạ tầng, công nghệ và dịch vụ Ngoại trưởng Bolivia, Diego Pary Rodríguez, cho rằng Sáng kiến Vành đai và Con đường và sự hợp tác của Mỹ Latinh và Caribe với Trung Quốc sẽ đóng vai trò quyết định trong việc đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững.

2.4.1 Tácđộng của BRI lên mối quan hệ giữa Trung Quốc – khu vựcLAC

Liệu mối quan hệ kinh tế giữa Trung Quốc và khu vực Mỹ Latinh và Caribe (LAC) có thay đổi khi BRI được đưa vào thực tế? Những điểm cần lưu ý hàng đầu gồm Năm ưu tiên hợp tác của BRI có khác biệt so với các ưu tiên trước đây được xác định trong chính sách, tuyên bố và thực hành với khu vực hay không; thứ hai, cần phân tích xem có sự gia tăng đáng kể về thương mại Trung Quốc, OFDI, các dự án cơ sở hạ tầng và các khoản vay ở Mỹ Latinh kể từ khi khu vực này được đưa vào phạm vi của BRI hay không và liệu có sự thay đổi về tầm quan trọng tương đối của các hình thức quan hệ kinh tế khác nhau hay không; cuối cùng, cần xem xét sự khác biệt giữa các nước trong khu vực đã ký MoU BRI với Trung Quốc và những nước chưa ký.

Dưới thời chủ tịch Tập Cận Bình, Trung Quốc đã có những chính sách đối ngoạicởi mở và quyết đoán hơn Tuy nhiên, trong ngoại giao với các nước LAC, TrungQuốcvẫnápdụngcácchínhsáchdựatrênNămnguyêntắcchungsốnghòabìnhdoChun Laiđề ra lần đầu tiên vào những năm 1950 Các điểm cơ bản trong bộ nguyên tắc là sự tôntrọng lẫn nhau đối với chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau; không xâm lược lẫnnhau; canthiệp lẫn nhauvàocôngviệcnội bộ;bình đẳng vàcùngcólợi;vàchungsống hòa bình Trong quan hệ với Mỹ Latinh, các tuyên bố chính thức của Trung Quốc tronghaithậpkỷqualuônđềcậpđến“sựpháttriểnchung”,“đôibêncùngcólợi”và“đôibêncùngcólợi”.

2.4.1.1 Chínhsách điềuphối Điều phối chính sách được coi là một điều khoản quan trọng để thực hiện BRI.Bản Kế hoạch Hành động về Sáng kiến Vành đai và Con đường đề cập đến việc điềuchỉnhcácchiếnlượcvàchínhsáchpháttriểnởcấpkhuvựcvàxâydựngcáccơchếtraođổivà truyền thôngchínhsách kinh tếvĩ mô.NhàkinhtếTrung Quốc- JianweiXuxácđịnh bốn khía cạnh của phối hợp chính sách Trung Quốc - Mỹ Latinh bao gồm: truyềnthông về các chiến lược phát triển; sự liên kết của các kế hoạch phát triển; mối liên kếtcủa cáccơchếvànềntảng;vàhợptáctrong cácdựáncụthể.Tuy nhiên,nhiềuvídụvềphối hợp chính sách do Jianwei Xu đưa ra đã xác định trước thời điểm các nước LACgianhậpBRI.ChúngbaogồmquỹHợptácTrungQuốc-MỹLatinh,QuỹHợptácNănglực Sản xuất Trung Quốc - Mỹ Latinh, Quỹ Hợp tác Sản phẩm Trung Quốc - Brazil vàKhoảnvayđặcbiệtTrungQuốc- MỹLatinhđểpháttriểncơsởhạtầng,tấtcảđềuđượcthành lập vào năm 2014 hoặc 2015 Tương tự, các ví dụ về hợp tác trong các dự án cụthể bao gồm Dự án Thủy điện Coca Codo Sinclair ở Ecuador được soạn thảo năm 2009và hoàn thành vào năm 2016, và dự án Đường sắt Bi-Oceanic do Chủ tịch Tập đề xuấtvàonăm2014.TấtcảnhữngdựánnàyđãchothấyTrungQuốcđầutưrấtnhiềuvàocácnướcLAC, kểcảtrướcthờiđiểmkýkếtBRI.

Cơsởhạtầnglà1trongnhữnghạngmụcnhậnđượcnhiềusựquantâmnhấttrongcácbiênbảnMo UmàTrungQuốckývớicácnướcLAC,baogồmđườngbộ,đườngsắt,bến cảng, đường ống dẫn dầu và khí đốt, lưới điện, cáp quang và các mạng lưới thôngtin liên lạc khác Đây là một trong những lĩnh vực được liệt kê trong Kế hoạch Hợp tácTrung Quốc - CELAC giai đoạn 2015–2019, được soạn thảo trước khi LAC được mờitham gia BRI Điểm quan trọng nhất của kế hoạch là khuyến khích “các doanh nghiệpcủa TrungQuốcvà CELACtham giavàocácdựánquan trọng chosựhội nhậpcủaMỹLatinhvàCaribecũngnhưcảithiệnkếtnốivàthôngtinliênlạcgiữaTrungQuốcvàcác nước CELAC” (Diễn đàn Trung Quốc-CELAC, 2015) Diễn đàn Hợp tác Cơ sở hạ tầngTrungQuốc-LACđượcthànhlậpvàonăm2015vàđãđượctổchứchàngnămkểtừthờiđiểm đó Do đó, việc Trung Quốc thúc đẩy sự tham gia nhiều hơn vào phát triển cơ sởhạtầngởLACđãđượctiến hànhtrướckhi khu vựcnàyđượcđưavàoBRI.

Thương mại là trung tâm của quan hệ giữa LAC và Trung Quốc trong hai thập kỷ qua Đây là lĩnh vực hợp tác kinh tế đầu tiên được liệt kê trong cả Tài liệu Chính sách năm 2008 và năm 2016 về khu vực, và các hiệp định thương mại tự do (FTA) cùng các biện pháp tạo thuận lợi cho thương mại đã được đề cập.

Trung Quốc đã ký ba Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) tại khu vực Mỹ Latinh và Caribbean (LAC) với Chile (2006), Peru (2010) và Costa Rica (2011), trước khi công bố sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) Kể từ đó, đã có các đàm phán FTA với Panama và thiết lập hợp tác kinh tế chung với Colombia, nhưng cho tới nay vẫn chưa ký kết thêm hiệp định thương mại nào với các nước trong khu vực.

Việt Nam có một số Hiệp định Đầu tư Quốc tế ký với các nước LAC (Latin America and the Caribbean) Bên cạnh danh mục đầu tư được quy định trong các hiệp định thương mại song phương, các Hiệp định Đầu tư này đã có hiệu lực trước khi bất kỳ nước nào trong khu vực ký MOU với Trung Quốc Do đó, sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) không đóng vai trò lớn trong việc giảm bớt rào cản thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Các văn kiện chính sách năm 2008 và 2016 về Mỹ Latinh và Caribê xác định hợp tác tài chính là một lĩnh vực cần được tăng cường và kêu gọi hợp tác pháp lý nhiều hơn Kế hoạch Hợp tác Trung Quốc-CELAC giai đoạn 2015–2019 cũng nêu rõ sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý tài chính và Ngân hàng Trung ương Mặc dù không công bố rõ ràng về các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ trong tài liệu này, Trung Quốc đã thiết lập các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với một số nước LAC như một phần trong nỗ lực quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ Quan trọng nhất trong số các thỏa thuận này là với Argentina.

Khoảng 130 tỷ Nhân dân tệ được thỏa thuận với Argentina, ban đầu ký vào năm 2009 và sau đó được gia hạn mở rộng vào năm 2018; hiện tại Argentina vẫn chưa ký MoU BRI Chile có một khoản hoán đổi 50 tỷ Nhân dân tệ, ban đầu được thỏa thuận vào năm 2015 và sau đó được gia hạn vào năm 2020, nhưng không có dấu hiệu cho thấy sự gia tăng này liên quan đến BRI.

2.4.1.5 Giaolưuvăn hóa Đây là 1 kháiniệm mớivà đượcTrungQuốcgiới thiệu trongcácđềxuấthợptácBRI của mình Ý tưởng của cụm từ này xuất phát từ vai trò thúc đẩy hợp tác kinh tế vàthương mại, mối quan hệ giữa nhân dân với nhân dân sẽ tăng cường sự tin cậy lẫn nhaumang tính chiến lược và các ý tưởng cởi mở, đồng thời giúp hiểu rõ hơn về Sáng kiếnVành đai và Con đường Giao lưu văn hóa sẽ bao gồm trao đổi sinh viên, du lịch, hợptác trong y tế và khoa học và công nghệ, cũng như trao đổi giữa các tổ chức chính trị,chínhquyềnđịaphươngvàcáctổ chứcphichính phủ.Khôngcó khíacạnh nàotrong sốnày là mới về mặt chính sách của Trung Quốc đối với LAC, tất cả những điều này đãđược nêu lên trong cả Văn kiện Chính sách năm 2008 và 2016 và Kế hoạch Hợp tácTrungQuốc- CELACchogiaiđoạn2015–2019.

BRItrênbiển

Phần này phân tích các yếu tố nền tảng thiết yếu cho Con đường tơ lụa trên biển và đề cập phạm vi cũng như sự phát triển chiến lược của tuyến đường này, với trọng tâm là hai vùng biển có tranh chấp căng thẳng là Biển Đông (SCS – South China Sea) và Ấn Độ Dương (IOR – Indian Ocean Region).

Như đã đề cập ở trên, BRI là 1 tầm nhìn dài hạn của Trung Quốc nhằm cải thiệncácsựhợptáctrêntoàncầu,mởrộngchuỗicungứngvàsảnxuất.ConđườngtơlụatrênbiểncủaBRItậptrungvàoviệctạoramộtmạnglướicáccảng,thôngquaviệcxâydựng, mởrộnghoặcvậnhànhvàpháttriểncáckhucôngnghiệpvencảngvàcáckhukinhtếđặcbiệt(SE Z-SpecialEconomicZone).

BRI trên biển được giới thiệu lần đầu vào tháng 10 năm 2013, với MSR định hướng hợp tác và lấy ASEAN làm trung tâm Chỉ sau 16 tháng, Trung Quốc tuyên bố mở rộng phạm vi hợp tác ra ngoài Biển Đông, sang Ấn Độ Dương, Nam Thái Bình Dương, Địa Trung Hải và Đại Tây Dương Đến tháng 6 năm 2017, Trung Quốc mở rộng phạm vi của MSR bằng cách đưa Bắc Cực vào, được gọi là 'Con đường Tơ lụa hai cực' (Polar Silk Road).

Ba tuyến đường biển chính đang hình thành trên bản đồ vận tải toàn cầu: Tuyến đường đầu tiên từ bờ biển Trung Quốc tới châu Âu qua Biển Đông, qua Ấn Độ Dương và Biển Địa Trung Hải để vào Đại Tây Dương; Tuyến đường thứ hai nối từ bờ biển Trung Quốc qua Biển Đông tới vùng Nam Thái Bình Dương và sau đó đến Australia rộng lớn; Tuyến đường thứ ba đi qua Bắc Băng Dương, dọc theo bờ biển phía Bắc của Nga để kết nối với khu vực Bắc Âu và các vùng khác ở châu Âu, rồi đi về phía đông bắc tới Canada Một yếu tố quan trọng cần đề cập là ngành hàng hải của Trung Quốc đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Biển Bột Hải, Hoàng Hải, Biển Hoa Đông và Biển Đông là bốn khu vực biển có ý nghĩa chiến lược lớn ở Đông Bắc Á, chịu tác động và cạnh tranh của nhiều nước như Triều Tiên, Nhật Bản, Philippines và Việt Nam Trong bối cảnh quyền lực trên biển, Mỹ có bờ biển mở rộng và sự hiện diện gần như độc quyền ở Thái Bình Dương và Đại Tây Dương; trong khi EU với Địa Trung Hải bị giới hạn bởi Bắc Phi, còn phía Tây là một Đại Tây Dương vô cùng rộng lớn Nếu Trung Quốc có thể mở rộng kiểm soát vùng biển Đông và Ấn Độ Dương, đó sẽ cho nước này một bàn đạp địa chiến lược quan trọng cho tham vọng phục hưng Trung Quốc.

BRI Theo như số liệu năm2017,ngànhhànghảicủaTrungQuốcchiếm9,4%tổngsốGDP,tươngđương1,2nghìntỷUSD.

So với các quốc gia phương Tây, cách tiếp cận của Trung Quốc được cho là thiếu tính bền vững về môi trường, hay còn gọi là “xanh hóa” Tác động môi trường của một số khoản đầu tư vào Con đường tơ lụa trên biển (MSR) của Trung Quốc ở các nước sở tại và vùng biển lân cận đã gây ra làn sóng chỉ trích từ các nước phương Tây Hơn nữa, việc Trung Quốc không có khả năng hạn chế ô nhiễm không khí, đất và nước ở ngay trong nước đã dấy lên nghi ngờ về mức độ thân thiện với môi trường của các dự án MSR ở nước ngoài Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đã tích cực thúc đẩy tính bền vững của biển bằng cách tăng cường đầu tư và phát triển xanh, thông qua các khuôn khổ quốc tế như Thỏa thuận khí hậu Paris 2016 Ngoài ra, dự án MSR dự định đồng bộ hóa các nỗ lực với Chương trình nghị sự 2030 về Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc.

Bên cạnh các dự án phát triển kinh tế, Trung Quốc hiện đang tìm cách khuyếnkhíchhợptáchànghảitrongcáclĩnhvựccólợiíchanninhchungnhưanninhhànghải.

Trên tuyến MSR, các nhiệm vụ tìm kiếm cứu nạn và ứng phó thảm họa biển cùng với việc thực thi pháp luật hàng hải đóng vai trò nền tảng cho an ninh hàng hải khu vực Sự hợp tác giữa các quốc gia và sự đồng bộ hóa các kế hoạch phát triển hàng hải dọc theo MSR có thể giải quyết các thách thức an ninh như nạn cướp biển, khủng bố và các tác động từ biến đổi khí hậu và thiên tai Mặc dù vẫn chưa có văn bản và lập trường vững chắc, việc hình thành MSR chắc chắn sẽ giúp Trung Quốc dẫn đầu, thúc đẩy hợp tác và quản lý vận tải biển dọc theo các tuyến đường này, từ đó hình thành trật tự hàng hải trong tương lai.

2.5.2.1 Kinhtế Đại dương, hệ sinh thái quan trọng và lớn nhất trên Trái đất đang từng bước trởthành mũi nhọn kinh tế đối với nhiều quốc gia Trong thời kỳ 2012–2017, nền kinh tếbiển của Trung Quốc tăng trưởng bình quân 7,5% hàng năm, chiếm gần 10% GDP củaTrung Quốc và mục tiêu là mở rộng con số này lên 15% GDP vào năm 2035.Với gần90% tổng thương mại quốc tế của Trung Quốc tính theo khối lượng và khoảng

60%thương mại tính theo giá trị được vận chuyển bằng đường biển, thương mại hàng hải làmũi nhọnchínhtrong pháttriểnkinh tếcủaTrung Quốc.

Bảng 2.3 Quyền sở hữu cảng biển của Trung Quốc ở Biển Đông và Khu vực ẤnĐộ Dương(tínhtừ tháng10 năm2013) Vùngbiển Quốc giasởtại Cảng Thờihạnsửdụng

Việc đầu tư vào các cảng và các đặc khu kinh tế không chỉ nâng cao cơ sở hạ tầng và liên kết với các cảng biển mà còn kết nối các tỉnh nội địa phía Tây Trung Quốc — vốn là những tỉnh kém phát triển hơn so với phía Đông — tới các cảng chiến lược như Gwadar và Kyaukpyu Điều này cho thấy Trung Quốc đang tích cực hợp nhất hạ tầng cả trên đất liền lẫn trên biển dọc theo Vành đai và Con đường thành một mạng lưới sản xuất và thương mại quy mô lớn, tạo ra sức mạnh tổng hợp giữa kinh tế truyền thống và kinh tế biển.

Phát triển ngành lương thực của Trung Quốc là yếu tố then chốt cho sự ổn định nội địa khi hơn 1,4 tỷ người trên thế giới liên kết chặt chẽ với thị trường này Tính theo tỷ trọng nhập khẩu tổng hợp, nhập khẩu lương thực của Trung Quốc đã tăng từ 3,2% năm 2006 lên 6,3% năm 2016 Năm 2017, 43% lượng lương thực nhập khẩu chủ yếu của Trung Quốc đi qua eo biển Malacca và 39% qua kênh đào Panama Tuy nhiên, hai tuyến đường này đều là các tuyến đường biển hẹp, có sự giám sát và bảo vệ của lực lượng hải quân Mỹ.

Do đó, các mặt hàng nhập khẩu này có nguy cơ chịu sự can thiệp của Hải quân Hoa Kỳ Song song đó, Trung Quốc cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thiết lập các cơ sở nước ngoài để sản xuất, chế biến và dự trữ lương thực Trong thập kỷ qua, các công ty Trung Quốc đã tham gia vào nhiều thương vụ mua lại đất đai, thực phẩm và nông nghiệp ở Đông Nam Á, Nga, Úc, Mỹ Latinh và Hoa Kỳ Trung Quốc hiện là chủ đất nông nghiệp nước ngoài lớn thứ hai ở Australia, với 9.112.000 ha, chỉ sau Mỹ.

Các thương vụ mua lại quyền sử dụng đất ở nước ngoài được xem là công cụ để bảo đảm an ninh lương thực của Trung Quốc bằng cách tăng sản lượng lương thực toàn cầu và mở rộng nguồn cung cấp thực phẩm cho nước này Việc tìm kiếm quyền sử dụng đất dài hạn và tài nguyên nước ở nước ngoài được coi là một mô hình lặp lại trong chiến lược dài hạn nhằm giảm thiểu rủi ro địa chính trị và kinh tế Để vận chuyển những nguồn cung nông nghiệp này về Trung Quốc, mạng lưới kết nối trên bộ và trên biển được cải thiện và đa dạng hóa thông qua Vành đai và Con đường và Con đường tơ lụa trên biển (MSR).

Năm 2017, Trung Quốc đã vượt qua Hoa Kỳ để trở thành nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới Nước này phụ thuộc nhiều vào nguồn cung dầu từ Trung Đông và Châu Phi Các tuyến đường vận chuyển dầu của Trung Quốc chủ yếu đi qua Ấn Độ Dương và Biển Đông, với khoảng 80% lượng dầu nhập khẩu được vận chuyển bằng đường biển qua eo biển Malacca Do đó, Trung Quốc nhận thấy rõ sự phụ thuộc vào các eo biển Đông Nam Á, trong đó eo biển Malacca được nhấn mạnh như một điểm nghẽn quan trọng quanh bán đảo Mã Lai.

Để đảm bảo an ninh năng lượng và giảm rủi ro phụ thuộc vào nguồn cung từ Đông Nam Á, Trung Quốc đang phát triển các đường ống dẫn dầu và khí đốt Trung Quốc – Myanmar từ cảng Kyaukpyu ở Myanmar đến thành phố Côn Minh, tỉnh Vân Nam Dự án nhằm tăng khả năng tiếp cận dầu khí và giảm sự phụ thuộc vào khu vực Đông Nam Á, đồng thời tối ưu hoá vận chuyển năng lượng giữa hai nước Tuyến Kyaukpyu – Côn Minh được kỳ vọng nâng cao ổn định nguồn cung và có tác động đáng kể đến địa chính trị năng lượng của khu vực.

Biển Đông vốn được xem là khu vực ổn định từ thập niên 1980 của thế kỷ trước, nhưng căng thẳng đã nổi lên kể từ năm 2009 khi Trung Quốc tuyên bố chủ quyền đối với các vùng biển tranh chấp bằng đường 9 đoạn và tuyên bố chiếm gần 80% diện tích biển Đông Các hoạt động tự do hàng hải của Mỹ (Freedom of Navigation) càng làm gia tăng căng thẳng và phức tạp hóa tranh chấp lãnh hải Trung Quốc đang tích cực sử dụng sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) như một công cụ quyền lực mềm để giải quyết các tranh chấp hàng hải và quyền tài phán ở Biển Đông với các bên liên quan ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Trung Quốc đang nỗ lực xây dựng lòng tin và thiện chí trong quan hệ song phương thông qua MSR Theo quan điểm của Bắc Kinh, lợi ích kinh tế có thể thúc đẩy hợp tác chính trị và an ninh giữa các nước Vì vậy, các học giả Trung Quốc cho rằng tranh chấp ở Biển Đông sẽ không làm giảm sút hợp tác kinh tế và quan hệ lâu dài giữa các bên tranh chấp, ngay cả khi các nước vẫn khẳng định quyền sở hữu Biển Đông và mong muốn toàn quyền chi phối khu vực này Trong khuôn khổ BRI, Trung Quốc đã định hướng lại phát triển kinh tế theo các mục tiêu liên quan đến tranh chấp lãnh thổ.

TrungQuốc

BRI là một kế hoạch phát triển hai tuyến thương mại nhằm kết nối Trung Quốc với phần còn lại của thế giới Sáng kiến này không chỉ về hạ tầng mà còn là nỗ lực xây dựng một thị trường mở rộng và phụ thuộc lẫn nhau giữa Trung Quốc và các đối tác toàn cầu, nhằm tăng cường sức mạnh kinh tế và chính trị của Trung Quốc và tạo điều kiện để nước này xây dựng nền kinh tế công nghiệp cao.

BRI có ba động lực chính Thứ nhất là mâu thuẫn giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ khiến Trung Quốc tìm cách thiết lập một tuyến đường buôn bán toàn cầu an toàn hơn, kiểm soát chuỗi vận tải từ Malacca và ngoài khơi Singapore—một đồng minh của Mỹ Do đó, các nước tham gia BRi có thể phụ thuộc nền kinh tế Trung Quốc để mở rộng sức ảnh hưởng về kinh tế và chính trị, theo một hướng tương tự kế hoạch Marshall sau Thế chiến II nhưng khác ở chỗ Trung Quốc cấp viện trợ nhằm chia sẻ lợi ích kinh tế Thứ hai là hậu quả của khủng hoảng tài chính năm 2008: Trung Quốc đối phó bằng gói kích thích trị giá 4 nghìn tỷ yuan, đẩy mạnh xây dựng đường sắt, cầu đường và sân bay, nhưng thị trường nội địa đã trở nên bão hòa nên BRi mở ra cho các doanh nghiệp nhà nước nước ngoài một thị trường thay thế Thứ ba và cuối cùng, BRi được xem như động lực kích thích kinh tế cho các quận, huyện ở khu vực trung tâm vốn kém phát triển so với các vùng ven biển, khi Chính phủ phân bổ ngân sách không trực tiếp và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư để giành các hợp đồng liên quan đến BRi.

Trong nghiên cứu năm 2020 mang tựa đề “Tác động của sáng kiến Vành đai và Con đường lên quyền lực mềm của Trung Quốc: bằng chứng sơ bộ” của Jan P Voon và Xinpeng Xu, đăng trên tạp chí Kế toán & Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương, phương pháp ước lượng khác biệt trong khác biệt (DID) cho thấy BR I không làm tăng quyền lực mềm của Trung Quốc đối với các nước tham gia tuyến đường BRI so với các nước khác kể từ sau năm 2013 như dự đoán ban đầu Kết quả này mâu thuẫn với quan điểm phổ biến cho rằng BRI mang lại hình ảnh tích cực cho Trung Quốc nhờ đầu tư khổng lồ và lợi ích kinh tế Nhóm tác giả cho rằng tác động tích cực lên quyền lực mềm có thể bị hạn chế bởi sự mở rộng kết nối thương mại và các công trình cơ sở hạ tầng, và thậm chí có thể bị triệt tiêu bởi các ảnh hưởng tiêu cực như địa phương bị thay thế lao động bởi người Trung Quốc, mất quyền tự trị và bản sắc địa phương, cùng với sự quản lý yếu kém tiềm ẩn của các dự án riêng lẻ thuộc BRI.

Nghiên cứu cho thấy có những yếu tố làm giảm sự gia tăng quyền lực mềm của Trung Quốc thông qua Vành đai và Con đường (BRI) Khi tách nước tham gia BRI thành hai nhóm: trên đất liền và trên biển, kết quả cho thấy quyền lực mềm của Trung Quốc tăng đáng kể ở các nước BRI trên đất liền, trong khi ở các nước BRI trên biển lại không có sự tăng tương ứng Điều này cho thấy các yếu tố nội tại liên quan đến tự kiểm duyệt và hình ảnh của Trung Quốc đóng vai trò quan trọng trong việc làm xấu đi hình ảnh nước này trên trường quốc tế Do đó, để hình ảnh của Trung Quốc được cải thiện đối với các nước tham gia BRI sau khi sáng kiến được triển khai, cần loại bỏ các yếu tố tiêu cực này.

Những lợi ích tiềm năng của BRI thường được nhắc đến, ví dụ như việc các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc—điển hình là ngành xi măng, thép và các công ty xây dựng—đã mở rộng quy mô đáng kể để đáp ứng nền kinh tế đang phát triển của đất nước Từ khi nền kinh tế Trung Quốc bắt đầu chững lại, các doanh nghiệp trên gặp không ít khó khăn trong việc sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả Bên cạnh đó, Trung Quốc đang nắm giữ một lượng dự trữ lớn nhưng chưa được đầu tư tối ưu Đầu tư vào các dự án hạ tầng quy mô lớn ở nước ngoài có thể giúp Trung Quốc khai thác nguồn dự trữ dư thừa và đưa các doanh nghiệp nhà nước tham gia hoạt động.

Nếu được triển khai thành công, Vành đai và Con đường (BRI) có thể định hướng một phần lớn kinh tế thế giới về phía Trung Quốc, thúc đẩy thương mại và đầu tư và tăng cường sự gắn kết giữa Trung Quốc với các nước ở khu vực châu Á–Âu Điều này đồng thời làm tăng sự phụ thuộc của các quốc gia đó vào nền kinh tế Trung Quốc và mang lại cho Bắc Kinh lợi thế kinh tế đối với họ Vì vậy, Trung Quốc ngày càng tích lũy quyền lực để định hình các quy tắc và chuẩn mực kinh tế ở khu vực.

TrướckhicóBRI,hầunhưtấtcảhànghóađềuđượcvậnchuyểnquacáccảng phíaĐông.BRI mởraba cửa ngõmới:

Cảng Khorgos nằm ở vị trí trung tâm của mạng lưới mới nổi của các tuyến đường sắt xuyên Á-Âu, kết nối trực tiếp 27 thành phố ở Trung Quốc với 11 thành phố ở châu Âu Mạng lưới này cho phép hàng hóa từ Trung Quốc được tổng hợp tại Khorgos và vận tải đến khắp nơi trên đất liền Á-Âu, tối ưu hóa chu trình logistics và rút ngắn thời gian giao nhận giữa hai lục địa.

- Thành phốKashgar chohànhlang Trung Quốc–Pakistan

- Kunming cho các hành lang kinh tế Bangladesh - Trung Quốc - Ấn Độ - MyanmarvàTrungQuốc-bánđảo ĐôngDương.

Thờigian cần đểvậnchuyển hànghóacóba nhântốảnh hưởng:

- Thờigian cần đểđếnđược đầu mốinội địabằngmạng lưới đường bộ.

Để tiếp cận các thị trường lớn, hàng hóa từ Trung Á cần thông qua Moscow, Istanbul và Urumqi – thủ phủ của Tân Cương ở miền Tây Trung Quốc Để rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm chi phí, cần nâng cấp phương tiện vận tải và đơn giản hóa thủ tục tại biên giới Việc mở các cửa ngõ biên giới trên đất liền ở miền Tây và miền Nam Trung Quốc có thể thúc đẩy lao động dịch chuyển về trung tâm và phía Đông; các quận, huyện phát triển nhanh nhất nằm ở Đông Trung Quốc, nơi dân số đông, giàu có và hội nhập Với lưu lượng di chuyển lao động nội địa thấp, BR I mang lại lợi ích cho vùng trung tâm và ven biển nhiều hơn là cho miền Tây Khi mở cửa biên giới với Trung Á, nền kinh tế miền Tây sẽ phát triển chỉ khi lao động Trung Quốc sẵn sàng dịch chuyển gần hơn đến Urumqi và Kunming, và những rủi ro về di chuyển lao động có thể dẫn đến sự lan tỏa hoạt động kinh tế khắp Trung Quốc.

Nguồn: Viện BrookingsTómlại,nếuBRImuốnđưacông nhâncủa TrungQuốcra xakhỏivùngbờbiển phíaĐôngvàvùngtrungtâmTrungQuốcvàhướngvềphíaNamvàphíaTây,chínhphủTrungQuốcsẽcần phải loạibỏcáchạn chếvềdịchchuyển laođộng.

Ngoài lợi ích kinh tế, BRI còn mang lại cho Trung Quốc một số lợi ích về chính trị và ngoại giao Chính phủ Trung Quốc có thể khai thác lợi thế tài chính của quốc gia để tác động đến chính sách của các nước đối tác sao cho phù hợp với lợi ích của Trung Quốc, nhất là đối với các nước thiếu sự lãnh đạo đúng đắn và luật pháp lỏng lẻo ở khu vực Trung Á và Nam Á Một số quốc gia thành viên của BRI có chỉ số nhận thức tham nhũng thấp theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế, điển hình là Turkmenistan (19) và Pakistan.

Hình2.10.Thứhạngcác nướccó chỉsố thamnhũng cao

Nguồn:Tổ chức Minhbạch Quốctế

Nhận vốn từ Trung Quốc cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận các công ty

Trung Quốc đã ký các hợp đồng quản lý cơ sở hạ tầng, qua đó tăng ảnh hưởng đối với các công trình và hệ thống hạ tầng trọng yếu Việc đầu tư vào các vị trí chiến lược như thành phố Gwadar ở Pakistan giúp đa dạng hóa mạng lưới vận tải cho các nguồn lực chiến lược như dầu mỏ và khí đốt, từ đó củng cố chuỗi cung ứng và logistics của nước này Điều này góp phần giảm sự phụ thuộc vào các tuyến đường thương mại hiện nay, đặc biệt là eo biển Malacca.

Trung Quốc cần vượt qua rào cản để BRI (Vành đai và Con đường) thành công, vì các đề xuất đầu tư của Trung Quốc có thể gặp phản ứng thờ ơ từ các nước đối tác nếu lợi ích của họ bị bỏ qua hoặc an ninh quốc gia bị đe dọa Điều này thể hiện qua các trường hợp đầu tư nước ngoài từ những doanh nghiệp nhà nước không gắn với BRI: ví dụ Australia vẫn từ chối cấp phép cho các khoản đầu tư từ các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc và bác bỏ những lời kêu gọi liên kết quỹ cơ sở hạ tầng với BRI Năm 2016, chính phủ Australia chặn thầu đầu tư từ các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc ở lĩnh vực năng lượng và nông nghiệp vì lợi ích quốc gia và lo ngại an ninh.

Ngoàira,vìítđượcsửdụngnêncácdựáncơsởhạtầngBRIởTrungÁ,Pakistan,và Myanmar có thể sẽ bị thua lỗ, gây thiệt hại nhiều hơn là đem lại lợi ích Còn ở TháiLan, các nhà chức trách vẫn đang phải đối mặt với những khó khăn về tài chính và việcđàm phán về dự án đường sắt cao tốc Thái - Trung trị giá 9,9 tỷ USD, vốn sẽ bị trì hoãnchođến2026.

Mặc dù vấp phải nhiều phản ứng trái chiều, nếu Trung Quốc hoàn thành thànhcông một số dự án trọng điểm thì sự tiếp nhận có thể trở nên nồng nhiệt hơn.

Còn nhiều năm nữa mới có thể đánh giá đúng đắn được thành công của BRI (Belt and Road Initiative), nhưng sáng kiến này có tiềm năng thắt chặt mối gắn kết kinh tế và chính trị trong khu vực Sự hội nhập ngày càng sâu rộng của các nước tham gia sẽ cho Trung Quốc vai trò ngày càng lớn và tăng cường ảnh hưởng chiến lược, đồng thời thúc đẩy liên kết thương mại, đầu tư và phát triển hạ tầng xuyên biên giới thông qua mạng lưới kết nối mà BRI xây dựng.

Quốc nhiều sức ảnh hưởng hơn với những quốc giakhác.

ĐốivớiTrungQuốc

Vào ngày 28 tháng 6 năm 2021, Bộ Thương mại Trung Quốc (MOFCOM) công bố dữ liệu Các khoản đầu tư và hợp tác của Trung Quốc tại các quốc gia dọc theo Vành đai và Con đường trong giai đoạn từ tháng 1 năm 2011 đến tháng 5 năm 2021 Theo thông tin công bố, các doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư 48,2 tỉ NDT (khoảng 7,4 tỉ USD) vào các khoản đầu tư không nằm trong khuôn khổ FDI ở các nước thuộc Vành đai và Con đường Dữ liệu của MOFCOM tập trung vào quy mô đầu tư, hình thức hợp tác và tác động của các khoản đầu tư này trên tuyến đường thương mại và phát triển giữa Trung Quốc và các nước nhận vốn. -**Support Pollinations.AI:** -🌸 **Ad** 🌸Powered by Pollinations.AI free text APIs [Support our mission](https://pollinations.ai/redirect/kofi) to keep AI accessible for everyone.

55 quốc gia “dọc theo Vành đai và Con đường” - nghĩa là trên một hànhlang từ TrungQuốcđến ChâuÂubaogồmcảNamÁ.

Theo dự báo của các nhà phân tích được công bố vào năm 2020, quy mô thương vụ trung bình đã giảm từ khoảng 1,3 tỷ đô la Mỹ vào năm 2018 xuống còn 901 triệu đô la Mỹ vào năm 2020 và khoảng 500 triệu đô la Mỹ vào năm 2021.

Hình 3.1 Các khoản đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc giai đoạn 2018 - nửađầu năm2021

Các khoản đầu tư BRI không được phân bổ đồng đều giữa các vùng; Châu Á tiếp tục nhận tỷ trọng đầu tư lớn nhất, khoảng 49% trong sáu tháng đầu năm 2021, trong khi Châu Phi và Trung Đông nhận khoảng 38% tổng vốn đầu tư BRI Đầu tư vào các nước BRICS giảm 84% so với sáu tháng đầu năm 2020 Tương tự, đầu tư vào Đông Á giảm 59%, trong khi đầu tư vào Tây Á và Trung Đông (đặc biệt là Ai Cập) tăng lên.

Nguồn:IIGF GreenBRICenter Nguồn tài chính và đầu tư của Trung Quốc trải rộng trên 42 quốc gia BRI.

Danhsách quốc gia dẫn đầu là Tanzania, Ai Cập, Liên bang Nga và Singapore Các nước dẫnđầunăm2020làViệtNam,Indonesia,PakistanvàChile.RiêngBangladesh,AiCập,

Peru,UzbekistanvàNigeriađãchứngkiếncáckhoảnđầutưBRItănghơngấpđôitrongnửađầunăm202 1sovớinửađầunăm2020.Ngoàira,ViệtNamtiếptụclànướchưởnglợi lớntừnguồntài chínhvàđầutưcủaTrungQuốctrong năm2021.

Theo Ngân hàng Thế giới, đến năm 2030 việc triển khai Dự án Vành đai và Con đường (BRI) được kỳ vọng giúp khoảng 7,6 triệu người trên thế giới thoát khỏi cảnh nghèo cùng cực và 32 triệu người thoát khỏi nghèo đói Thêm vào đó, Trung Quốc đã thành lập các tổ chức tài chính riêng cho dự án, như Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á (AIIB) với vốn pháp lý 100 tỷ USD và Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) với vốn ban đầu 50 tỷ USD Cùng với đó là huy động sự tham gia của các ngân hàng thương mại Trung Quốc và hợp tác với các tổ chức quốc tế uy tín như Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Trọng tâm của BRI tiếp tục là cơ sở hạ tầng, đặc biệt là năng lượng và giao thông Tuy nhiên, đầu tư cho dự án này đã giảm nhẹ từ khoảng 72% trong nửa đầu năm 2020 xuống 65% trong nửa đầu năm 2021 Trong nửa đầu năm 2021, đặc biệt ở lĩnh vực logistics đã ghi nhận mức tăng đầu tư đáng kể, trong khi đầu tư vào y tế giảm xuống con số không, do nước này cần dồn nguồn lực cho công tác phòng chống dịch quốc gia Hướng đi của BRI có thể tiếp tục phát triển bởi nước này cần huy động nguồn lực phục hồi nền kinh tế sau đại dịch Nhất là khi Trung Quốc là đầu tàu của chuỗi cung ứng toàn cầu, việc vận hành chuỗi cung ứng bị tác động bởi COVID-19 đã gây tắc nghẽn trên phạm vi toàn cầu.

Ngoài lĩnh vực năng lượng và giao thông, dự án Vành đai và Con đường (BRI) sắp tới còn mở rộng sang viễn thông với khái niệm Con đường tơ lụa kỹ thuật số (Digital Silk Road - DSR) Đến năm 2018, tổng vốn đầu tư của BRI và DSR vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số ở nước ngoài đạt khoảng 79 tỷ USD và tham gia vào 80 dự án viễn thông trên toàn cầu Đức, Ý và Tây Ban Nha - ba nền kinh tế phát triển ở châu Âu - nằm trong top 15 quốc gia chi tiêu cao nhất cho DSR DSR thúc đẩy phát triển các công nghệ hiện có và công nghệ nổi lên như điện toán lượng tử, ô tô tự lái, điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo (AI), cùng nhiều lĩnh vực khác Đến nay, Chính phủ Trung Quốc đã ký kết bản ghi nhớ riêng về DSR với 16 quốc gia, bao gồm bốn nước Đông Âu, các nước Trung Âu và Vương quốc Anh.

Trung Âu Kazakhstan MỹLatin Peru ĐôngÂu Czech Republic TrungĐông SaudiArabia ĐôngÂu Serbia TrungĐông UnitedArab

Nguồn: Eurasia Group, Fudan University Nhiều trong số 16 quốc gia được nêu là các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển Bắc Kinh có thể tham gia vào sự phát triển công nghệ của họ, miễn là các nước này tích hợp công nghệ và đầu tư của Trung Quốc Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là Trung Quốc có quyền quyết định cách các nước lựa chọn công nghệ như thế nào.

Thông qua các giao dịch hợp tác cạnh tranh giữa khu vực công và khu vực tư nhân với Trung Quốc, DSR đang mở ra một thế giới số hóa rộng từ Serbia tới Mexico và Myanmar Mô hình này không chỉ mang lại lợi ích cho Trung Quốc và các công ty Trung Quốc mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp ở nhiều nước tham gia và hưởng lợi Nếu kết hợp với tăng trưởng kinh tế, DSR có thể mang lại nhiều cơ hội đầu tư và bán hàng phụ cho các công ty công nghệ và cả các công ty không thuộc lĩnh vực công nghệ, không phải là của Trung Quốc.

Đốivớithế giới

Trước tác động đa chiều của Vành đai và Con đường (BRI), nhiều người nhận thấy tầm ảnh hưởng của Trung Quốc tới thế giới ngày càng sâu rộng, và điều này được xem như một mối đe dọa đối với một số phe đối đầu Từ cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, Trung Quốc được xem là ví dụ cho việc không thể ngồi yên nhìn BRI mở rộng, và do đó các bên đã đưa ra các chiến lược đối đầu nhằm kiềm chế hoặc thích nghi với sự dịch chuyển mạnh mẽ này.

Lãnh đạo nhóm các nước phát triển (G7) đã thông qua sáng kiến Xây dựng lại thế giới tốt đẹp hơn (B3W) và xem nó như một đối thủ cạnh tranh với sáng kiến BRI Tuy nhiên, hai sáng kiến có thể bổ sung và tương trợ cho nhau để cùng xây dựng một thế giới liên kết hơn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong thời kỳ đại dịch COVID-19 Theo Nhà Trắng, B3W có quy mô toàn cầu và các nước đang phát triển cần tới hơn 40 nghìn tỷ USD để phát triển cơ sở hạ tầng Vấn đề vốn trở nên nan giải do tác động của đại dịch COVID-19 BRI cũng không tránh khỏi khó khăn khi nhiều nước đóng cửa biên giới và áp dụng phong tỏa, khiến số lượng dự án giảm sút.

Vào năm 2021, B3W được tuyên bố là một quan hệ đối tác cơ sở hạ tầng minh bạch, dựa trên giá trị và tiêu chuẩn cao, do các nền dân chủ lớn dẫn dắt Mục tiêu là cùng nhau kích hoạt hàng trăm tỷ đô la vốn đầu tư chảy vào cơ sở hạ tầng của các nước có thu nhập trung bình và thấp.

Do đại dịch COVID-19, 30–40% các dự án BRI đã bị ảnh hưởng ở mức độ nào đó, và khoảng 20% dự án khác bị ảnh hưởng nghiêm trọng Nhiều hạn chế về vật tư xây dựng và nguồn nhân lực được xem là một trong những nguyên nhân chính khiến các dự án bị đình trệ hoặc chậm lại tại Pakistan, Campuchia và Indonesia.

Trung Quốc đang dần định hình chiến lược bằng cách tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên mới: tăng trưởng bền vững qua Con đường Tơ lụa xanh, viện trợ và hợp tác y tế qua Con đường Tơ lụa Y tế, và cơ sở hạ tầng viễn thông cùng kỹ thuật số qua Con đường Tơ lụa Kỹ thuật số Nếu BRI và B3W trở thành đối thủ cạnh tranh, các sáng kiến của B3W sẽ phải đối mặt với một số thách thức quan trọng.

Không phải tất cả các đồng minh của Hoa Kỳ đều nhiệt tình với sáng kiến B3W Trong khi Vương quốc Anh tiếp tục ủng hộ Mỹ, các thách thức lại xuất hiện từ EU và Đức, nơi Trung Quốc được coi là đối tác thương mại và đầu tư quan trọng Sự tham gia đồng thời của Ý vào G7 và BRI cũng làm phức tạp thêm sự ủng hộ chung dành cho B3W.

Thứ hai, hầu hết các khoản đầu tư của B3W đến từ khu vực tư nhân Vì vậy, các dự án đầu tư trong B3W rất khó cạnh tranh với các dự án của BRI – vốn dành cho tài trợ và hỗ trợ tài chính.

Thứba,dựtrữngoạihốicủaTrungQuốcởmứckhoảng3,2nghìntỷUSDvàmộtphần lý do khiến họ đầu tư vào các BRI là để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn thay vì nắmgiữcáctráiphiếuKho bạcHoaKỳvớilợi suấtthấp.

Trung Quốc có lợi thế cạnh tranh tương đối trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất Kỹ năng phát triển cơ sở hạ tầng tổng thể và quản lý dự án ở Trung Quốc, đặc biệt là việc kiểm soát chi phí, cho thấy hiệu quả quản lý dự án cao hơn so với các nước G7 Nhân công xây dựng và vật liệu ở Trung Quốc cũng rẻ hơn, giúp giảm chi phí và đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng.

Thứ nhất: trọng tâm theo ngành: Mặc dù đang có sự thay đổi, BRI vẫn chủ yếutậptrungvàocơsởhạtầngtruyềnthống:Cảng,đườngbộ,đập,đườngsắt,nhàmáyđiệnvàcơsởvi ễnthông.Trongkhiđó,B3Wtậptrungvàokhíhậu,ytếvàanninhsứckhỏe,côngnghệkỹthuậtsố,côn gbằngvàbìnhđẳnggiới.

Trung Quốc đã tích lũy nhiều kinh nghiệm trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất cả ở trong nước và nước ngoài Các dự án về khí hậu, y tế và an ninh sức khỏe, công nghệ kỹ thuật số, cũng như các sáng kiến về công bằng và bình đẳng giới sẽ được hưởng lợi từ những nỗ lực của Tổng thống Biden nhằm thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng xã hội tại nước chủ nhà.

Thứhai,phươngthứctàitrợ:BRIchủyếudựavàocác khoảnvayvàđầutưsongphương từ các ngân hàng chính sách và thương mại quốc doanh như Ngân hàng Pháttriển Trung Quốc, Ngân hàng Xuất nhập khẩu

Trung Quốc và Quỹ Con đường Tơ lụa Cho đến nay, Trung Quốc đã có những thành công rất hạn chế trong việc huy động nguồn vốn tư nhân B3W có kế hoạch sử dụng các khoản vay song phương và đa phương và vốn của khu vực tư nhân để huy động hàng trăm tỷ đô la đầu tư cho các dự án cơ sở hạ tầng Ở cấp độ song phương và đa phương, B3W có kế hoạch sử dụng tài trợ từ Hợp tác

TàichínhPháttriển,USAID,EXIM,TổchứcHợptácTháchthứcThiênniênkỷvàCơquanThương mạivàPháttriểnHoaKỳ.

Dochukỳđầu tưdàivàlợi nhuậntừcácdựánthấp,cácnhàtài chínhtưnhâncóxu hướng tránh xa các dự án cơ sở hạ tầng Thành công của B3W trong lĩnh vực này sẽhữu íchchoBRI.

Theo báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á, Châu Á phải đối mặt với nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng lên tới 26 nghìn tỷ USD đến năm 2030, tập trung chủ yếu vào hai lĩnh vực then chốt là điện và giao thông Nhu cầu vốn cho cơ sở hạ tầng được dự báo sẽ rất lớn, mở ra cơ hội tham gia cho nhiều nguồn vốn và cơ chế hợp tác, trong đó có sáng kiến B3W của Mỹ và BRI của Trung Quốc Do đó, sẽ có chỗ cho cả B3W và BRI tham gia để đẩy mạnh kết nối, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững ở khu vực.

Trung Quốc nhiều lần nhấn mạnh tính cởi mở và bao trùm của sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) và sự sẵn sàng hợp tác với các bên liên quan Vì B3W vẫn đang ở giai đoạn phát triển, các bên thúc đẩy dự án nên phối hợp chặt chẽ với đồng cấp phía Trung Quốc để nắm bắt cách thức triển khai của BRI và đảm bảo trao đổi thông tin liên tục nhằm tăng cường sự đồng thuận và hiệu quả thực thi.

Mối quan hệ Mỹ-Trung Quốc vẫn đang căng thẳng khi Mỹ coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược, nhưng nhìn chung hai nước vẫn hội nhập chặt chẽ và phụ thuộc lẫn nhau ở nhiều cấp độ Điều này có thể thúc đẩy xu hướng hợp tác giữa Mỹ và Trung Quốc nhiều hơn thay vì chỉ cạnh tranh, nhờ mối liên hệ sâu rộng về thương mại, đầu tư và công nghệ.

ĐốivớiViệt Nam

ViệtNamnằmởvịtrítrungtâmchiếnlượccủadựánBRIvàhiệntạiđanglàmộttrong những thị trường tiềm năng hàng đầu của nền kinh tế thế giới Do đó, sự gia nhậpcủaViệtNamnắmvai tròquantrọngchosự thànhcôngcủadự án.

Tham gia sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc mang lại cho Việt Nam nhiều lợi ích nhờ đẩy mạnh nguồn vốn và công nghệ đầu tư vào các cảng biển, cảng hàng không, các tuyến giao thông và cơ sở hạ tầng Khi Việt Nam tận dụng nguồn vốn từ Trung Quốc để cải thiện hạ tầng giao thông, bến cảng, sân bay và các khu vực logistics, hàng hóa có thể di chuyển qua Việt Nam dễ dàng hơn, mở ra cơ hội thương mại và đầu tư với các nước trên thế giới Việc nâng cấp cơ sở hạ tầng cũng sẽ thu hút các tập đoàn đa quốc gia (TNCs) tăng cường đầu tư vào Việt Nam, từ đó đẩy mạnh hội nhập kinh tế và tăng cường liên kết với nền kinh tế toàn cầu.

Tham gia dự án OBOR hay Dự án Vành đai và Con đường (BRI) có thể là một cơ hội chiến lược mang lại lợi ích thiết thực cho Việt Nam, đặc biệt là trong việc hình thành và phát triển nguồn nhân lực trong các ngành liên quan đến thương mại Hơn nữa, BR I là một phần của Sáng kiến Vành đai và Con đường, giúp Việt Nam nâng cao kinh nghiệm thực tế và học hỏi từ quan hệ hợp tác với Trung Quốc Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong nhiều năm, do đó Việt Nam kỳ vọng mở rộng cơ hội tham gia thương mại khi tham gia dự án BR I Vành đai và Con đường thúc đẩy kết nối giữa các quốc gia và Việt Nam có thể hưởng lợi từ hệ thống giao thông kết nối dọc quanh khu vực dự án này, giúp tối ưu hóa vận chuyển, thương mại và hợp tác kinh tế.

Việt Nam cần nhận thức rõ các nguy cơ môi trường và xã hội mà các dự án thuộc sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) có thể mang lại để từ đó chủ động phòng ngừa Việc đầu tư nhiều vào cơ sở hạ tầng có thể gây ô nhiễm, lây lan dịch bệnh, hạn chế sự di chuyển của động vật, phá vỡ môi trường sống và làm tử vong động vật hoang dã, từ đó làm thay đổi hệ sinh thái Mặc dù BRI mở ra cơ hội phát triển kinh tế, nó cũng mang theo rủi ro lớn đối với con người và nguồn vốn tự nhiên của Việt Nam, bao gồm rừng, sông, đất, đa dạng sinh học và đại dương Vì vậy, cần nhận thức rõ yếu tố môi trường và tích hợp chặt chẽ chúng vào các dự án BRI tương lai do Trung Quốc đầu tư.

Ngoài rủi ro về môi trường, dự án BRI còn tiềm ẩn các nguy cơ an ninh biển Biển Đông luôn là điểm nóng tranh chấp quyết liệt giữa Việt Nam và Trung Quốc Các nước ASEAN, sau khi nhận vốn đầu tư từ Trung Quốc, bắt đầu có xu hướng im lặng và ngừng chỉ trích khi Trung Quốc bành trướng và thực hiện đường lưỡi bò BRI bao gồm các tuyến vận chuyển và đường bộ chạy qua nhiều nước, do đó rủi ro chính trị và an ninh là không thể tránh khỏi.

Đến hết năm 2021, Việt Nam vẫn chưa là thành viên chính thức của BRI (Vành đai và Con đường) Việc cân nhắc giữa lợi ích và chi phí của sáng kiến này cần được thực hiện một cách kỹ lưỡng Trong thời gian tới, Việt Nam có thể nằm ngoài danh sách các thành viên chính thức của Trung Quốc.

BRI, hay Sáng kiến Vành đai và Con đường, có thể là dự án quốc tế vĩ đại nhất trong lịch sử Trung Quốc Theo các nhà sử học, trước cuộc cách mạng công nghiệp Trung Quốc từng là nền kinh tế lớn nhất thế giới, nhưng quy mô dân số quá lớn và thu nhập bình quân đầu người thấp khiến nước này khó duy trì vị thế kinh tế trên trường quốc tế Trung Quốc hiếm khi đảm nhận vai trò kinh tế tích cực trên phạm vi toàn cầu cho tới nay Việc triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường giúp nước này mở rộng ảnh hưởng và tăng cường vai trò lãnh đạo trên thị trường quốc tế Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là ba nguy cơ chính như sau:

- Thứ nhất, do tăng trưởng của Trung Quốc liên tục chậm lại, mô hình pháttriểntrongquákhứphụthuộcnhiềuvàothươngmạiđangdầnkhôngcònhiệuquả Trung Quốc cần tìm ra những cách thức mới để hỗ trợ nền kinh tế tiếptục tăng trưởng mạnh mẽ thông qua việc điều chỉnh lại các mô hình kinh tếtrong nướcvàquốctế.

- Thứhai,trongthờikỳcảicách,TrungQuốcthườngkhôngmấyủnghộvàlêntiếngtrongc ácvấnđềquốctế.NhưngbâygiờTrungQuốclàmộtcườngquốcmới nổi, và họ cần phải có trách nhiệm lớn hơn trong hệ thống kinh tế quốctế

- Thứ ba, hệ thống kinh tế quốc tế hiện tại không còn tương thích với thực tếmới của nền kinh tế thế giới, nơi các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc,Ấn Độ,khu vựcĐôngNamÁđóng vaitròquantrọng.

Thanh cong cua BRI se khong chi nang cao dang ke chat luong song cho 64% dan so the gioi ma con mo ra mot phan khuc moi cua chuoi cung ung toan cau, gop phan tang truong kinh te the gioi Khu vuc BRI chua dung nhieu quoc gia kem phat trien ve kinh te va khong on dinh ve chinh tri; neu du an nay thanh cong, cac quoc gia thuoc BRI se co co hoi tro thanh tru cot cua nen kinh te the gioi Mat khac, truoc day cac to chuc quoc te cung cap loi khuyen chinh sach cho cac nuoc dang phat trien va dan dat ho, BRI tap trung nhieu hon vao mo cua co hoi, hop tac tren co so binh dang va cung co loi.

Trung Quốc đang hưởng lợi từ hệ thống kinh tế toàn cầu hiện hành và ngày càng tham gia tích cực vào quá trình định hình, tích hợp và cải cách hệ thống ấy Tuy nhiên, như đã đề cập, hệ thống hiện tại cần được cải cách để xác lập trọng số kinh tế mới và tổng kết chính sách của các nền kinh tế thị trường mới nổi Các nền kinh tế phát triển tiên tiến nên cùng nhau xây dựng một hệ thống công bằng và bền vững hơn, trong khi Trung Quốc và các nền kinh tế thị trường mới nổi lớn khác cần có tiếng nói mạnh hơn trong quyết định tại các diễn đàn hợp tác và đối thoại quốc tế.

Dù dự án này có rất nhiều lợi ích đến các quốc gia thuộc BRI lẫn Trung

Quốc,vẫn còn quá sớm để đưa ra đánh giá về kết quả có thể xảy ra của dự án Vành đai

& Conđường,khicácdựánmớiđangbắtđầuđượctriển khai sơbook.Cácyếutốrủirosausẽquyết địnhrấtnhiềuchosự thànhbạicủadự án:

Hiện nay vẫn chưa có một cơ chế phối hợp rõ ràng giữa các tổ chức và quốc gia tham gia; dù một số cơ chế như Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) có thể phục vụ đối thoại và trao đổi, sự phụ thuộc vào phối hợp song phương vẫn khó đạt được tính nhất quán ở cấp độ toàn cầu Ví dụ, rất khó để đảm bảo các tiêu chuẩn về thủ tục, hiệu quả và an toàn giống nhau trên tất cả các quốc gia dọc theo các tuyến đường sắt cao tốc xuyên biên giới Mặc dù BR I (Vành đai và Con đường) có các lĩnh vực ưu tiên hợp tác, nhưng phần lớn các ưu tiên đó khó được thực thi nếu thiếu một cơ chế phối hợp hiệu quả Đồng thời, hợp tác quốc tế thiếu khuôn khổ hoặc nguyên tắc chính sách chung tối thiểu có thể dẫn đến kết quả không nhất quán.

- Thứ hai, tồn tại nguy cơ xung đột các giá trị chính trị giữa các quốc gia.

Trong khu vực gồm 60 quốc gia tham gia Vành đai và Con đường, sự hợp tác và cạnh tranh giữa các chế độ chính trị và các hệ thống kinh tế - từ xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa tư bản cho tới các mô hình khác - diễn ra ở mức độ đa dạng và phong phú Theo truyền thống, chính sách đối ngoại của Trung Quốc tuân thủ nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác Tuy nhiên, vẫn chưa thể khẳng định liệu chính trị có thể đứng ngoài sự hợp tác kinh tế quốc tế ở mức 100%, đặc biệt khi chính trị liên quan đến quá trình giao lưu văn hóa giữa các nước Các tác giả đề xuất một hướng đi cho Trung Quốc: nên nỗ lực tránh để lại ấn tượng về việc xuất khẩu một “mô hình Trung Quốc” thông qua dự án Vành đai và Con đường (BRI).

Trung Quốc hiện đối mặt với dư thừa công suất và dù Vành đai và Con đường được cho là sẽ giúp hấp thụ phần lớn năng lực này, việc bán công suất vượt mức cho các nước tham gia dự án có thể tạo rủi ro cho cân đối kinh tế toàn cầu Lấy ngành thép làm ví dụ, năng lực sản xuất hiện tại của Trung Quốc đạt khoảng 1,1 tỷ tấn, trong đó ít nhất 300-400 triệu tấn là dư thừa so với năng lực sản xuất của Hoa Kỳ và Nhật Bản cộng lại Gần đây, đà tăng xuất khẩu thép của Trung Quốc đã gây ra lo ngại ở nhiều nước trên thế giới.

Trong bối cảnh đầu tư xuyên quốc gia, tính bền vững tài chính của các dự án này thường khó đạt được vì Chính phủ và các doanh nghiệp Trung Quốc chưa có nhiều kinh nghiệm vận hành các dự án xuyên biên giới Năm 2015, Trung Quốc đã đầu tư trực tiếp khoảng 100 tỷ USD ra nước ngoài, trong đó khoảng 15% chảy vào các nước nằm trong khuôn khổ Vành đai và Con đường Tuy nhiên hầu hết các dự án FDI nước ngoài của Trung Quốc không mang lại lợi nhuận cao Việc triển khai dự án ở nước ngoài gặp nhiều thách thức do khác biệt về văn hóa, hệ thống pháp lý và thể chế, cũng như các chính sách khác nhau giữa các quốc gia, và quản lý các dự án xuyên biên giới qua nhiều quốc gia với các hệ thống chính trị và xã hội khác nhau.

Kết luận, Sáng kiến Vành đai và Con đường là một trong những sáng kiến quốc tế lớn của Trung Quốc, đi kèm với AIIB và Ngân hàng Phát triển Mới thuộc BRICS Các dự án này phù hợp với vị thế mới của Trung Quốc như một nước đang nổi lên mạnh mẽ và có ảnh hưởng toàn cầu Tuy nhiên, để hiện thực hóa thành công vẫn đối mặt với nhiều thách thức về chính trị, điều phối chính sách và quản lý dự án.

Tuy nhiên, ít nhất thì sự quan tâm của

1 Sở Ngoại vụ tỉnh Tiền Giang (2019) “Các Quốc Gia Đông Nam Á Không MặnMàVới NhữngDự ÁnTừSángKiến ‘VànhĐai,ConĐường.’”

3 Diana Toktogulova và Weiqing Zhuang, (2020), “A Critical Analysis of the BeltandRoadInitiativeinCentralAsia”,InternationalJournalofManagerialStudiesandR esearch(IJMSR).

4 Trần Ngọc Sơn, (2015), “Chiến lược Con đường tơ lụa mới của Trung Quốc”,Tạp chíKhoahọcxãhộiViệt Nam,số10(95)

5 SingSianDaily星暹日报(2016),“TheOverwhelmingAdvantageinPriceWhenChinese Fruits and Vegetables Dealers Marching into the Thailand’s Market:Impacts ontheThaiLocal Vendors”,4/5/2016

6 TalkVietnam(2015),“ExpertsScepticalofMaritimeSilkRoad”,27November https://www.talkvietnam.com/2015/11/experts-sceptical-of-maritimesilk-road

7 Wei,Q i a n g 韦 强 andM o u S h a n 牟 珊

(2015),“ A n A n a l y s i s o f V i e t n a m e s e AttitudestowardsChina 越 南 民 众 对华心态评析”,ConsensusNet共识网,20June,t: http://www.21ccom.net/articles/world/zlwj/20150620125973_all.html

8 AmericanEnterpriseInstitute(2020)ChinaGlobalInvestmentTrackerhttps:// www.aei.org/china-global-investment-tracker/

9 Oosterveld W, Wilms E and Kertysova K (2018) The Belt and Road InitiativeLooks East: Political Implications of China’s Economic Forays in the CaribbeanandtheSouthPacific

( 2 0 2 0 ) O R F I S S U E BRIEF.https://www.orfonline.org/wpcontent/uploads/2020/08/ORF_IssueBrief_395_B RI-Africa.pdf