Cuốn Sách gi ới thiệu sáng kiến ESHUT này cung cấp thông tin cơ sở về sáng kiến Giao thông ñô thị bền vững, lành mạnh, thân thiện với môi trường và ñưa ra ví dụ về các dự án ESHUT cụ thể
Trang 2Giao thông ñ ô th ị b ề n
thi ệ n v ớ i môi tr ườ ng
Tr ọ ng tâm chi ế n l ượ c cho ti ế n trình ñ ô th ị hóa và s ứ c kh ỏ e
Sách gi ớ i thi ệ u sáng ki ế n ESHUT
TÀI LIỆU DỰ THẢO TẠM THỜI CẬP NHẬT NGÀY 17/03/2010
Trang 3Cuốn Sách gi ới thiệu sáng kiến ESHUT này cung cấp thông tin cơ sở về sáng kiến
Giao thông ñô thị bền vững, lành mạnh, thân thiện với môi trường và ñưa ra ví dụ
về các dự án ESHUT cụ thể cũng như về nguồn lực ñể giúp các thành phố tiến hành
thực hiện quá trình quy hoạch và phát triển thống nhất Cuốn sách này hiện ñược coi là
dự thảo tài liệu tạm thời và bản hoàn chỉnh cuối cùng sẽñược công bố vào nửa sau
năm 2010
M ụ c l ụ c
• Giới thiệu: Giao thông ñô thị bền vững, lành mạnh, thân thiện với môi trường:
Thách thức quan trọng của tiến trình ñô thị hóa và sức khỏe Trang 2
Phần 2: Triền khai các dự án ESHUT 6 – 11
• Triền khai các Giải pháp ESHUT ở Khu vực Tây Thái Bình Dương Trang 6
Phần 3: Các công cụ ESHUT thích hợp 12 - 18
• Thông tin cần thiết về các sáng kiến ESHUT khả thi Trang 16
• Danh mục chỉ số ESHUT ñểñánh giá tình hình ban ñầu Trang 17
Cần biết thêm thông tin về ESHUT, xin liên hệ với:
Tiến sĩ Susan P Mercado Quyền Cố vấn Khu vực
Ban Nâng cao Sức khỏe
Tổ chức Y tế Thế giới
Văn phòng Khu vực Tây Thái Bình Dương P.O Box 2932, United Nations Avenue
1000 Manila, Philippines mercados@wpro.who.int
Giao thông ñ ô
th ị b ề n v ữ ng, lành m ạ nh, thân thi ệ n v ớ i môi
tr ườ ng (ESHUT)
Trang 4Ph ầ n 1: Gi ớ i thi ệ u v ề ESHUT
Giao thông ự ô th ị b ề n v ữ ng, lành m ạ nh, thân thi ệ n v ớ i môi tr ườ ng: Thách th ứ c quan tr ọ ng c ủ a ti ế n trình ự ô th ị hóa và s ứ c kh ỏ e
Chúng ta ựang tiến dần tới một thế giới ngày càng ựô thị hóa cao Năm 2007 ựánh
dấu một sự kiện lịch sử, khi lần ựâu tiên trong lịch sử số dân sống ởựô thị chiếm hơn 50% dân số thế giới đến năm 2030, ba phần năm dân số thế giới sẽ là người thành
thị, và ựến năm 2050, tỉ lệựó sẽ là bảy phần mười Ở khu vực châu Á - Thái Bình
Dương hiện có hơn 0, 8 tỉ người sống ở các ựô thị Trong vòng 20 năm tới, dự tắnh 60% số dân tăng thêm trên toàn thế giới sẽ là ở khu vực này
Nhận biết về tác ựộng sâu rộng mà quá trình ựô thị hóa có thế
có ựối với sức khỏe của cả cộng ựồng lẫn mỗi cá nhân chúng
ta, trọng tâm của Ngày Sức khỏe Thế giới năm 2010 là đô thị
hóa và Sức khỏe Nhiều sự kiện sẽựược tổ chức trên toàn
thế giới ựể nâng cao nhận thức về chủ ựề chắnh Ờ 1000 thành
ph ố , 1000 sinh m ệ nh, như một phần của chiến dịch toàn cầu
Mục tiêu ở khu vực Tây Thái Bình Dương là huy ựộng và thúc ựẩy ắt nhất 200 thành
phố tham gia chiến dịch toàn cầu này
Ngày Sức khỏe Thế giới có thể là sự kiện diễn ra trong một ngày ở một số thành phố, song các vấn ựề và thách thức về sức khỏe liên quan ựến tiến trình ựô thị hóa sẽựược
giải quyết về lâu dài đểựảm bảo tiếp tục chú trọng vào những vấn ựề này trong suốt
năm 2010 và xa hơn nữa, Khu vực Tây Thái Bình Dương của WHO nêu bật vấn ựề
Giao thông ựô thị bền vững, lành mạnh và thân thiện với môi trường (ESHUT)
như một trong những thách thức chắnh của quá trình ựô thị hóa lành mạnh
Các thành phốở khu vực Tây Thái Bình Dương ựược khuyến khắch khởi ựộng quá trình tạo ựiều kiện thuận lợi cho công tác lập kế hoạch chi tiết hơn và triển khai ESHUT,
và ựể cuối cùng mang lại những kết quả ESHUT lâu dài
Ngày Sức khỏe Thế giới 2010 là bước khởi ựộng ựể nâng cao nhận thức về chủựề ựược lựa chọn, ựó là đô thị hóa và Sức khỏe đề án Giao thông ựô thị bền vững, lành mạnh và thân thiện với môi trường nhằm ựảm bảo vấn ựềựược chú trọng liên
tục và lâu dài Chỉ khi duy trì chú trọng liên tục và lâu dài vào vấn ựề chúng ta mới có
thể triển khai thực hiện giao thông ựô thị bền vững, lành mạnh và thân thiện với môi
trường trong Khu vực Tất cả các thành phốựều ựược khuyến khắch ựăng ký tham gia Ngày Sức khỏe Thế giới 2010 trực tuyến theo ựịa chỉ (http://www.who.int/world-health-day/2010/registration_city/en/index.html)
Chúng tôi hy vọng là tất cả các thành phố trong khu vực Tây Thái Bình Dương sẽ áp
dụng một mô hình mới cho giao thông ựô thị trong ựó môi trường và sức khỏe ựược quan tâm hàng ựầu
Trang 5Thông tin c ơ s ở
Một trong các hệ quả của quá trình ựô thị hóa quá nhanh là yêu cầu phát triền cơ sở hạ
tầng ựô thị, xuất phát từ lượng xe cộ tham gia giao thông tăng không kiểm soát nổi ựể
phục vụ nhu cầu vận chuyển số lượng người và hàng hóa không ngừng tăng ra vào khu vực thành phố và trong thành phố Kết quả không có lợi cho sức khỏe của người dân ựô thị và cũng không ựảm bảo duy trì môi trường bền vững
Các hệ thống giao thông ựô thị có tác ựộng lớn ựối với sức khỏe và an toàn của mọi người
Chắnh sách, thiết kế và hoạt ựộng của các hệ
thống giao thông ựô thịựều có ý nghĩa quan
trọng ựối với sức khỏe và sự an toàn của mọi
người, do ô nhiễm không khắ, tiếng ồn và khắ
thải nhà kắnh (CO2) từ các phương tiện cơ
giới, tai nạn giao thông ựường bộ, tình trạng
hoạt ựộng hoặc thiếu hoạt ựộng thể chất, thụ
ựộng phơi nhiễm khói thuốc lá trong hệ thống giao thông công cộng chật hẹp, hạn chế khả
năng tiếp cận hay không có hệ thống giao thông không có chướng ngaịựối với người khuyết tật hay người già, v v
Năm 2009, phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Phát triển Khu vực của Liên Hiệp Quốc (UNCRD)1 và Liên minh vì các Thành phố Lành mạnh (AFHC), Văn phòng Khu vực Tây Thái Bình Dương của WHO ựã phát ựộng sáng kiến Giao thông ựô thị bền vững, lành mạnh và thân thiện với môi trường (ESHUT) Thống nhất với chủựề của Ngày
Sức khỏe Thế giới 2010, đô thị hóa và Sức khỏe, mục tiêu bao trùm của ựề án dài hạn này là thúc ựẩy một chi ến lược cho hệ thống giao thông ựô thị mọi người cùng có lợi, mà trọng tâm là môi trường và sức khỏe, như thể hiện trong Hình 1
T ÁC đỘ NG C Ủ A GIAO THÔNG KHÔNG B Ề N V Ữ NG
C HẤT LƯỢNG KHÔNG KHÍ : khắ thải từ phương tiện giao thông gây hại cho sức khỏe con người và môi trường tự nhiên
T IẾNG ỒN VÀ CHẤN đỘNG : tiếng ồn ảnh hưởng ựến năng suất và sức khỏe
T AI NẠN : hàng năm có 1.2 triệu người bị chết do tai nạn xe cộ
BIẾN đỔI KHÍ HẬU TOÀN CẦU : phương tiện giao thông thải ra khoảng 25% khắ CO2 có nguồn gốc
từ hóa thạch
C HẤT THẢI: các phương tiện cũ hỏng và bộ phận xe cộ bị loại bỏ làm trầm trọng thêm vấn ựề bãi rác thải
Á CH TẮ GIAO THÔNG : thời gian bị mất do tắc nghẽn giao thông ảnh hưởng ựến năng suất lao ựộng chung
1
Có th ể truy c ậ p ựị a ch ỉ http://www.uncrd.or.jp/env/est/ ựể bi ế t thêm thông tin v ề Trung tâm Phát tri ể n Khu v ự c c ủ a Liên Hi ệ p Qu ố c và ựề án Giao thông b ề n v ữ ng, thân thi ệ n v ớ i môi tr ườ ng (EST) c ủ a c ơ
quan này.
Trang 6A N NINH NĂNG LƯỢNG : sự phụ thuộc vào các phương tiện sử dụng xăng dầu ảnh hưởng tới an ninh quốc gia
H IỆU SUẤT KINH TẾ : vốn tài chính dành chi phí cho xe cộ làm giảm nguồn vốn dành cho các khoản ñầu tư khác
N GĂ CÁCH : ñường xá chia tách các cộng ñồng và hạn chế ương tác xã hội
Ả NH HƯỞNG ðẾN CẢNH QUAN : xe cộ ñường xá và bãi ñỗ xe xáo trộn môi trường tự nhiên của thành phố
M ẤT KHÔNG GIAN SỐNG : xe cộ và bãi ñỗ xe chiếm những khoảng không gian ñô thị rộng lớn
Ngu ồ n: Wright, 2005, trích t ừ : UNCRD, 2007
Cải thiện trong các hệ thống giao thông ñô thị dẫn ñến cải thiện sức khỏe cư dân
ñô thị
Những hệ thống giao thông ñô thị tốt có tác ñộng tích cực
tới sức khỏe của cư dân ñô thị Cần có một mô hình mới cho việc ñi lại ởñô thị và tiếp cận thành phố, và mô hình
ñó phải ñược xây dựng trên cơ sở một lựa chọn môi
trường bền vững, ví dụ trong ñó có việc ñảm bảo tiếp cận dễ dàng các phương tiện giao thông công cộng không có chướng ngại và không khói thuốc, phương tiện không
có ñộng cơ và an toàn giao thông Các thành phố cần một hệ thống giao thông góp
phần nâng cao sức khỏe thông qua việc giảm bớt lượng khí thải nhà kính, tăng cơ hội cho hoạt ñộng thể chất và tăng bình ñẳng về sức khỏe bằng cách ñảm bảo tiếp cận an toàn và bình ñẳng ñối với giao thông ñô thị bền vững, lành mạnh và thân thiện với môi
trường
ðề án ESHUT nhằm trao quyền cho các thành phố ở châu Á và khu vực Thái Bình
Dương ñể xây dựng những hệ thống giao thông ñô thị có thể giảm bớt lượng khí thải nhà kính, tăng sự bình ñẳng về sức khỏe và hoạt ñộng thể chất, qua ñó giải quyết vấn
ñề biến ñổi khí hậu, sức khỏe và giao thông ñô thị một cách thống nhất và chiến lược
ñể ñạt ñược không chỉ các lợi ích về kinh tế và môi trường, mà cả các lợi ích về sức
khỏe và xã hội, tức là lợi ích kết hợp Hiện nay ñã có năm thành phố tham gia sáng
kiến ESHUT Những thành phố này sẽñược coi là những ñiạñiểm ñiển hình ñể khuyến khích các thành phố khác trong khu vực nỗ lực phấn ñấu xây dựng các hệ thống giao thông ñô thị bền vững, lành mạnh và thân thiện với môi trường
Nhân Ngày Sức khỏe Thế giới 2010, các thành phốñiển hình cho sáng kiến ESHUT sẽ
giới thiệu thành tựu của mình bằng cách trình bày về quá trình triển khai và tác ñộng
của sáng kiến ESHUT của thành phố mình tại một Diễn ñàn Thành phố do Văn phòng khu vực của WHO ở Manila ñăng cai tổ chức
Có thể thực hiện việc di
chuyển trong ñô thị một cách
thành công bằng các lựa
chọn bền vững khác
Trang 7L ợ i ích v ề xã h ộ i
C ả i thi ệ n s ứ c kh ỏ e (gi ả m béo phì, t ă ng
th ể ự c, v.v.), gi ả m t ộ i ph ạ m và c ủ ng c ố
an ninh, thúc ñẩ y bình ñẳ ng gi ớ i, ti ế p cân ph ươ ng ti ệ n giao thông công c ộ ng cho ng ườ i khuy ế t t ậ t, c ả i thi ệ n ti ế p c ậ n
h c thu ậ t, giao thi ệ p c ộ ng ñồ ng, gi ả m tình tr ạ ng ng ă n cách gi ữ a các c ộ ng
ñồ ng
Gi ả m ti ế ng ồ n, gi ả m ô nhi ễ m ngu ồ n
n ướ c, gi ả m h ợ p ch ấ t h ữ u c ơ không ổ n
ñị nh, gi ả m khí nhà kính, gi ả m v ậ t ch ấ
d ng h ạ t, gi ả m l ượ ng oxit sunfuric, gi ả m
l ượ ng oxít nit ơ ric, gi ả m l ượ ng các-bon
monoxit, gi ả m l ượ ng ch ấ t th ả i r ắ n
Gi ả m ách t ắ c, ti ế t ki ệ m chi tiêu cho ng ườ i tiêu dùng, t ạ o vi ệ c làm, phát tri ể n doanh nghi ệ p v ừ a và nh ỏ , gi ả m b ớ t tai n ạ n giao thông, chuy ể n giao công ngh ệ , b ớ t l ệ
thu ộ c vào nh ậ p kh ẩ u/an ninh n ă ng l ượ ng,
t ă ng n ă ng su ấ t/hi ệ u su ấ t kinh t ế
L ợ i ích k ế t h ợ p
Hình 1: Giải pháp mọi người cùng có lợi cho biến ñổi khí hậu và giao thông
Ngu ồ n: UNCRD (2009) Gi ả i pháp m ọ i ng ườ i cùng có l ợ i cho Bi ế n ñổ i khí h ậ u và Giao thông
Trang 8Hình 2 Sáu bước chủ chốt ñể tiến tới ESHUT
Lâp k ế ho ạ ch d ự án và ho ạ ñộ ng, xây d ự ng các m ụ c tiêu ng ắ n h ạ n, kh ả
thi, ñề c ậ p ñế n các v ấ n ñề liên quan ñồ ng th ờ i ñể th ể hi ệ n thành công
b ướ c ñầ u và c ủ ng c ố s ự c ộ ng tác
Tăng (ñầu tư cho) nghiên cứu và phát triển
ñể ñảm bảo việc ñưa ra
và sử dụng bằng chứng
ðả m b ả o ch ấ t l ượ ng
Xây dựng các chính sách liên quan ñến ESHUT
B ắ ñầ u
Ph ầ n 2: Tri ể n khai các d ự án ESHUT
Tri ề n khai sáng ki ế n ESHUT ở khu v ự c Tây Thái Bình D ươ ng
Kế hoạch ở Khu vực Tây Thái Bình Dương là tìm kiếm sựñồng ý tham gia chiến dịch toàn cầu “1000 thành phố, 1000 sinh mệnh”2 của ít nhất 200 thành phố (thị trưởng, lãnh ñạo sở y tế thành phố và các khu vực phát triển khác) Văn phòng khu vực của WHO sẽ phối hợp chặt chẽ với tổ chức UNCRD và các ñối tác khác ñề xúc tiến sáng
kiến Giao thông ñô thị bền vững, lành mạnh, thân thiện với môi trường (ESHUT)
Tất cả các thành phố trong Khu vực ñược kêu gọi và khuyến khích tham gia các hoạt
ñộng liên quan ñến sáng kiến ESHUT
2
More information about the global World Health Day 2010 initiative can be found at: http://www.who.int/world-health-day/2010/en/index.html
Trang 9Xác ñịnh và thu hút sự tham gia của các bên quan tâm là bước ñầu tiên có tính chất quyết ñịnh Các bên quan tâm bao gồm tất cả nhứng bên có ảnh hưởng tới và chịu tác
ñộng của các chính sách, quyết ñịnh hay hành ñộng trong một hệ thống nhấ ñịnh Họ
quan tâm ñến một vấn ñề và/ hoặc có khả năng ảnh hưởng ñến thành công của việc
giải quyết vấn ñềñó Các bên quan tâm có thể là các cá nhân, nhóm người hay tổ
chức và họ có thểở bất kỳ cấp hay vị trí nào trong xã hội, từ cấp toàn cầu cho tới khu
vực, quốc gia hay ñịa phương
Hình 3 Ví dụ về các bên quan tâm bên trong và bên ngoài ñối với sáng kiến
ESHUT
Thành lập Ủy ban ESHUT cũng là một bước quyết ñịnh ñểñảm bảo sự phối hợp giữa các bên quan tâm, và ñảm bảo huy ñộng nguồn lực Dưới ñây là một vài trong những trách nhiệm mà Ủy ban ESHUT có thể phải gánh vác:
• Thể hiện sựủng hộ về chính trịñối với sáng kiến ESHUT và/hoặc tạo ñiều kiện cho
hoạt ñộng ủng hộ quá trình xây dựng giao thông ñô thị bền vững, lành mạnh và thân thiện với môi trường
• Xác ñịnh những lĩnh vực công tác ưu tiên và thống nhất kế hoạch công tác và/hoặc
kế hoạch hành ñộng
• Quyết ñịnh về hoạt ñộng của các tiểu ban có thểñược thành lập (nhóm công tác)
• Tìm và xác ñịnh nguồn tài chính và các nguồn lực khác cho sáng kiến ESHUT (kể
cả các nguồn lực công và tư nhân)
Thành phần của một Ủy ban ESHUT sẽ do các bên liên quan quyết ñịnh Dưới ñây là
một số gợi ý:
ñố i t ượ ng h ưở ng l ợ i: ng ườ i ñ i b ộ ñ i xe ñạ p,
h ọ c sinh, ng ườ i ñ i làm b ằ ng ph ươ ng ti ệ n
công c ộ ng, ng ườ i khuy ế t t ậ t
ng ườ i ñ i ề u khi ể n ph ươ ng ti ệ n c ơ gi ớ i:
lái ô tô, mô tô
các ngành công nghi ệ p c ấ p th ấ p:
doanh nghi ệ p ñị a ph ươ ng, c ử a
hàng ph ụ c v ụ khách du l ị ch
ph ươ ng ti ệ n truy ề n thông
nh ữ ng nhân v ậ t có ả nh h ưở ng,
các ‘th ầ n t ượ ng” c ủ a qu ố c gia và
ñị a ph ươ ng
gi ớ i h ọ c thu ậ t và vi ệ n nghiên c ứ u
các t ổ ch ứ c phi chính ph ủ ạ i ñị a ph ươ ng,
các t ổ ch ứ c xã h ộ i dân s ự
Bên ngoài
các ñồng nghiệp trong ñơn vị (phòng, ban, tổ)
cấp trên hoặc cấp dưới trực tiếp
những người ủng hộ trong nội bộ
“sếp”
các khu vực khác: giao thông vận tải, môi trường, quy hoạch ñô thị, thông tin công cộng
Trang 10• Thị trưởng hoặc phó Thị trưởng (vị trí có thểñảm trách: Chủ tịch Ủy ban)
• Ủy viên Hội ñồng Thành phố phụ trách các vấn ñề y tế và xã hội (vị trí có thểñảm trách: Phó Chủ tịch Ủy ban)
• Các Ủy viên Hội ñồng Thành phố phụ trách lĩnh vực giao thông vận tải
• Các Ủy viên Hội ñồng Thành phố phụ trách lĩnh vực môi trường
• Các Ủy viên Hội ñồng Thành phố phụ trách quy hoạch ñô thị hay lĩnh vực phát triển
ñô thị
• Các Ủy viên Hội ñồng Thành phố phụ trách lĩnh vực quản lý ñô thị
• Các Ủy viên Hội ñồng Thành phố phụ trách công tác cải thiện các khu dân cư
• N ế u có th ể: quỹ nâng cao sức khỏe
• N ế u có th ể: trung tâm phát triển nâng cao và/hoặc quản lý sức khỏe
• các nhóm và tổ chức thanh niên
• khu vực tư nhân
Tất cả mọi hoạt ñộng cần ñược lập kế hoạch và triển khai, cộng tác với các tổ chức phi chính phủ quan tâm, ñại diện cộng ñồng, các nhóm cộng ñồng (như phụ nữ, thanh niên, hay ủy ban phát triển của thành phố) và các trường ñại học và viện nghiên cứu quan tâm ñến hoạt ñộng này nếu có thể ðiều ñó sẽ giúp ñảm bảo cho các can thiệp
ñược duy trì suốt năm 2010 và không chỉ giới hạn ở những hoạt ñộng diễn ra trong một ngày
ðể tạo ñiều kiện cho việc chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ việc học hỏi giữa các thành
phố, cần phải lưu tài liệu về tất cả các hoạt ñộng ñược triển khai liên quan ñến Ngày
Sức khỏe Thế giới
Ví d ụ v ề các sáng ki ế n ESHUT
Trong bảng dưới ñây là ví dụ về các hoạ
ñộng ngắn hạn có thể thực hiện và kết
quả dài hạn có thểñạt ñược Mục tiêu
chính của các hoạt ñộng ngắn hạn cần
phải là khởi ñộng một quy trình (ví dụ quy
trình ủng hộ hay huy ñộng xã hội) có thể
tạo ñiều kiện thuận lợi ñểñạt ñược kết
quả ESHUT dài hạn Trong phụ lục 1 là ví
dụ về các chỉ số ñểñánh giá kết quả của
sáng kiến ESHUT
Trọng tâm Các ho ạ t ñộ ng ng ắ n h ạ n có
th ể th ự c hi ệ n
K ế t qu ả dài h ạ n có th ể ñạ t
Phương tiện
giao thông cấm
hút thuốc (TFPP)
- xác ñịnh và thu hút sự tham gia
của các bên quan tâm
- tổ chức các cuộc họp, thảo
luận hay hội thảo tự do về
phương tiện giao thông cấm hút
- ñảm bảo xây dựng ñược hệ
thống giao thông vận tải công cộng cấm hút thuốc lá (kể cả các khu vực cấm thuốc lá trong xe buýt, xe lửa
