HỌC VIỆN Tư PHÁP XÁC ĐỊNH YÊU CÂU HỦY QUYẾT ĐỊNH CÁ BIỆT TRONG QUAN HỆ VỚI ỸÊU CẦU ĐỘC LẬP, YÊU CẦÙ PHẢN Tố CỦA ĐƯƠNG sự TRONG VỤ ÁN DÂN sự Nguyễn Thị Hạnh'''' Vũ Thị Hương1 2 1 Thạc sỹ, Giảng viên chính[.]
Trang 1HỌC VIỆN Tư PHÁP
XÁC ĐỊNH YÊU CÂU HỦY QUYẾT ĐỊNH CÁ BIỆT TRONG QUAN HỆ VỚI ỸÊU CẦU ĐỘC LẬP, YÊU CẦÙ PHẢN Tố CỦA ĐƯƠNG sự
Nguyễn Thị Hạnh'
Vũ Thị Hương1
1 Thạc sỹ, Giảng viên chính, Khoa Đào tạo Luật sư, Học viện Tư pháp.
2 Thạc sỹ, Giảng viên, Khoa Đào tạo Luật sư, Học viện Tư pháp.
Tóm tắt: Quy định về thẩm quyền hủy quyết định cả biệt của Tòa án trong giải quyết vụ việc dân
sự bảo đảm việc giải quyết vụ việc dân sự được triệt để, đủng đắn, toàn diện, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của đương sự Quy định tại Điêu 34 Bộ luật Tô tụng dân sự (BLTTDS) vê thâm quyên của
Tòa án đối với quyết định cả biệt của cơ quan, tổ chức, người cỏ thẩm quyền đặt ra nhiều vấn đề cần nghiên cứu Phạm vi bài viết chỉ trao đổi về xác định yêu cầu hủy quyết định cả biệt trong quan
hệ với yêu cầu độc lập, yêu cầu phản to của đương sự trong vụ án dân sự Liên quan đến vấn đề này, hiện nay có các quan diêm khác nhau Bài viết tập trung luận giải các căn cứ để từ đó khẳng định
yêu câu hủy quyết định cả biệt không phải là yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên
quan; yêu cầu phàn tổ của bị đơn trong vụ án dân sự.
Từ khóa: Quyết định cả biệt, yêu cầu phản tổ, yêu cầu độc lập, vụ án dân sự.
Nhận bài: 26/7/2022 Hoàn thành biên tập: 20/8/2022 Duyệt đăng: 22/8/2022.
Giảiquyêt vụ việcdân sự, trong trường hợp
xác định quyêtđịnh cábiệt trái pháp luật; xâm
hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự
trong vụ việc dân sự mà Tòa án có nhiệm vụ giải
quyết; Tòa án có quyền hủy Thẩm quyền của
Tòa án đối với quyết định cả biệt của cơ quan, tổ
chức, người có thẩm quyền quy địnhtại Điều 34
BLTTDS và một số văn bản hướng dẫn nghiệp
vụcủa tòa án nhândântối cao
Xác định yêu cầu hủy quyết định cá biệt
trong quan hệ với yêu cầu độc lập, yêu cầu phản
tô của đương sự trong vụ việc dân sựchúng ta
cầnhiểuđúng thế nào là quyết định cábiệt thuộc
đối tượng Tòaán có quyểnhủy trong giải quyết
vụviệc dân sự
Abstract: Regulation on Jurisdiction of Courts to revoke particular decisions in solving civil
cases ensures that civil cases are solved thoroughly, properly, comprehensively to protect legitimate rights and interests of the involved persons Provisions at the Article 34 of the Civil Procedural Code
on Jurisdiction of Courts over particular decisions of agencies/organizations, competent persons raise issues to be studied and this article only discusses the determination of request to revoke
particular decision in relation with independent claim, counter-claims of the involved persons in civil cases Recently, there are different viewpoints related to this issue The article focuses on interpreting grounds to affirm that petition for cancelation of particular decision is not an
independent claim of person having involved rights, interests and duties; counter-claim of the defendants in civil cases.
Keywords: Particular decision, counter-claim, independent claim, civil cases.
Date of Receipt: 26/7/2022 Date of Revision: 20/8/2022 Date of Approval: 22/8/2022.
Nghiên cứu các quy định của pháp luật tố tụngdân sự qua các thời kỳ chúng tôi thấy quy định về quyết định cá biệt trong Điều 34 BLTTDS
cósự thayđôi so với cácquy định của pháp luật
tô tụng trước đây Cụ thê, Pháp lệnhthủ tục giải quyêtcác vụ án dân sự chi quy định chung là Tòa
án có quyên hủy “quyêt định” Thời kỳnày,Tòa
án nhân dân tôicao cũng không có hướng dâncụ thểthế nào là“quyết định”Tòa án có quyền hủy trong giải quyêtvụ án dân sự Quy định tạikhoản
1 Điêu 32a BLTTDS sửa đổi, bổ sungnăm 2011
đã quy định bổ sungđối tượngTòa án có quyền xem xét, hủy trong giảiquyết vụ việcdân sự là
"quyết định cá biệt ’’ củacơ quan, tổchức, người
có thẩm quyền nhưng cũng không giảithích thế
Trang 2nàolà quyết định cá biệt thuộcđối tượng Tòa án
có quyên hủy trong giải quyết vụ việcdân sự Để
thống nhấttrongviệcáp dụng Điều 32a BLTTDS
sửa đổi, bổ sung năm 2011,nội dung quy định tại
Điều 2 Thông tư liên tịch số 01/2014/TTLT-
TANDTC-VK.SNDTC-BTP của Tòa án nhândân
tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Tư
pháp hướng dẫn thi hành Điều32a của BLTTDS
sửa đổi, bổ sungnăm 2011 đã hướng dẫn cụthể
về khái niệmquyếtđịnh cá biệt Theo đó,“Quyết
định cả biệt là quyết định hành chính được quy
định tại khoản 1 Điều 28 Luật Tố tụng hành chinh
năm 2010 và hướng dẫn tại điểm avàb khoản
Điều 1 Nghị quyết số 02/20 11/NQ-HDTP ngày 29
tháng 7 năm 2011 của Hội đồng Thâm phán Tòa
án nhân dân toi cao hướng dẫn thi hành một so
quy định của Luật Tố tụng hành chỉnh năm 2010;
Quyết định cá biệt được ban hành không đúng
thẩm quyền, thủ tục, nội dung do pháp luật quy
định xâm phạm đên quyên, lợi ích hợp pháp của
đưcmg sự trong vụ việc dân sự mà Tòa án đang có
nhiệm vụ giải quyết ” Đến BLTTDS năm 2015
khái niệmQuyếtđịnh cá biệt đã đượcxác định rõ
ràng, minh thị tại khoản 2 Điều 34, cụ thể: “Quyết
định cá biệt là quyết định đã được ban hành về
một vấn đề cụ thể và được áp dụng một lần đối
với một hoặc một so đoi tượng cụ the” Như vậy,
trong môi quan hệ so sánh với hướng dân của
Thông tư liên tịch số
01/2014/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP của Tòạ án nhân dân tối cao,
Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp thì
BLTTDSnăm 2015 cho chúng ta thấy quyết định
cá biệt không chỉ làquyết địnhhành chính mà là
quyết định đã được ban hànhvề một vấnđề cụ
thể và được áp dụng một lần đối với một hoặc
một số đối tượng cụ thể Từquy định nàycóthể
khẳngđịnh quyết định cábiệt là quyết định áp
dụng pháp luật, được ban hành trên cơ sở các
quyết định chủ đạo và quy phạmcủacáccơquan
cấptrênhoặc của cơ quan ban hành quyếtđịnh
đó nhằm giải quyết những việc cá biệt Quyết
định cábiệtcó đặc điểm được ban hành vềmột
vấn đề cụ thể, chỉ có hiệu lực đối với các đối
tượng cụ thể và chỉ được ápdụng mộtlần
Xác định yêu cầu hủyquyết định cá biệt trong
quanhệ với yêu cầu độclập, yêu cầu phản tố của
đương sự trongvụ án dânsự là vấn đềcó ýnghĩa
quan trọng trong giải quyết vụviệc dân sự Liên
quan đến vấnđề này hiện nay có các cách hiểu
không thống nhất Cách hiểu thứ nhấtcho rằng yêu cầu hủyquyếtđịnhcá biệt là yêu cầu độc lập, yêu cầu phản tố của đương sự trongvụ án dânsự Yêu câu huỷquyêt định cá biệt vê thực chất làviệc khởi kiệnquyết địnhhành chính,nên cầncoi đây
làyêu câu độc lậpcủa ngườicó quyên lợi, nghĩa
vụ liên quan; yêu câu phản tô của bị đơn Dođó, điều kiện thụlý yêu cầu này giống điềukiệnthụ lý yêu cầu độc lập, yêu cầuphản tố.Cụthể, đương sự
có yêu câu phải có đơn yêu câu, đơn phải đáp ứng điều kiện củađơnkhởi kiện, đồng thời đương sự
có yêu cầuphải thực hiện nghĩavụnộp tiềntạm ứng án phí vàtiền án phí giống như quyđịnh trong LuậtTôtụnghành chính Cáchhiêukhácchorằng yêu câu hủyquyêt định cábiệt không phảilà yêu cầu độc lập,yêu cầu phản tốmàchỉ làyêu cầu phụ kèm theo của yêu cầu chính của đươngsự trong vụ
án dân sự
Chúng tôi cho rằng vềbànchất thì yêu cầu hủy quyêt định cá biệt trong giải quyết vụ án dân
sự không phải là yêucầu độc lập, yêu cầu phản
tô củađương sự.Việchủy quyêtđịnh cá biệt trái pháp luật bản chất là giải quyết quan hệ hành chính trong vụán dânsựvà có mục đíchđàm bảo cho việc giảiquyếtvụ, việc dân sự được triệt để, toàn diện, chính xác, đúng pháp luật, đảmbảo quyên lợi hợp pháp của đương sự Quan điểm này của chúng tôi dựa trên nhữngcăn cứ:
Một là, theo quy định tại Điều 200, 201 BLTTDS quyền yêu cầu độc lập là quyền của người có quyên lợi, nghĩa vụ liên quan; quyền yêucâu phản tô là quyên củabị đơn trongvụán Tuynhiên, khi giải qụyêtvụ ándân sựliên quan đến xem xét, yêu câu hủy quyêt định cá biệt không phải chi có người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; bị đơn mà bất kỳ đương sự nàotrong
vụ án(nguyên đơn, bị đơn, người cóquyền lợi, nghĩa vụ liên quan) cho rằng quyết định đó trái pháp luật,xâmphạm đên quyền, lợi ích hợp pháp củamìnhđều có quyền yêu cầuTòa án hủy
Hai là, theoquy định tại Điều 34 BLTTDS khôngnhữngchìđương sự có quyền yêu cầuhủy quyêt định cá biệt nhưđã phântích riêu trên mà Tòa án cũng có quyền hủy quyết địnhcá biệt trái pháp luậtkhông phụ thuộc vào việc đương sự có yêu câu hay không có yêu câu Điêunày có nghĩa
lànêu đươngsự yêu câu hay không yêu câu hủy quyêtđịnh cá biệt thì Tòa án đương nhiênphải có trách nhiệm xemxét, đánhgiá vê tính hợppháp
Trang 3HỌC VIỆN Tư PHÁP
cùa quyết định đó và cỏ quyền hủyquyết định
nêu trái pháp luật,xâm phạm đên quyên lợi hợp
pháp củađương sự trongvụ việc dân sựmà Tòa
án đangcónhiệm vụ giải quyết Căncứ để chúng
tôikhẳng định đều này là nội dungquy định tại
khoản 1 Điều 34 BLTTDS và hướng dẫn của Tòa
án nhân dântôi cao Theo đó, khoản 1 Điêu 34
BLTTDS quy định “Khi giải quyết vụ việc dân
sự, Tòa án có quyền hủy quyết định cả biệt trái
pháp luật của cơ quan, to chức, người có thâm
quyền xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của
đương sự trong vụ việc dân sự mà Tòa án có
nhiệm vụ giải quyết Đồng thời, tại phân II Giải
đáp nghiệp vụ số 02/2016/GD-TANDTC ngày
19/9/2016 củaTòa án nhân dân tôi cao hướng
dẫn: “Khi giải quyết vụ việc dân sự có liên quan
đến quyết định cá biệt của cơ quan, tố chức thi
Tòa án phải xem xét, đánh giá vê tính hợp pháp
của quyêt định cả biệt đó Nêu theo quandiêm
thứnhất cho rằng yêucầu hủy quyết địnhcá biệt
làyêu cầu phản tố của bị đơn hoặc yêu cầu độc
lập của người cóquyền lợi, nghĩa vụ liên quan
thì Tòa án chỉcó quyênxem xét,hủy quyêtđịnh
cá biệt khi có yêu cầu củađương sự Do đó, Tòa
án hủy quyết định cá biệt khi đương sự không có
yêu cầu làvi phạm nguyên tăc quyên quyêt định
và tự định đoạt của đương sự, theođó “Đương sự
có quyền quyết định việc khởi kiện, yêu câu Tòa
án có thẩm quyền giải quyết vụ việc dân sự Tòa
án chỉ thụ lý giải quyết vụ việc dân sự khi có đơn
khởi kiện, đơn yêu cầu của đương sự và chi giải
quyết trong phạm vi đơn khởi kiện, đơn yêu cầu
đỏ Điều này hoàn toànkhông phù hợp với quy
định về thẩm quyềnhủy quyết định cá biệt của
Tòa án trong giải quyết vụ việc dân sự
Ba là, theo quy địnhtại khoản 3Điêu 200 và
khoản 2 Điều201 BLTTDS người có quyền lợi,
nghĩa vụ liên quan chỉcóquyền đưa ra yêu cầu độc
lập; bịđơnchỉ có quyềnyêu cầuphản tố trước thời
diêm mở phiên họp kiêm tra việc giao nộp, tiêp
cận, công khai chứng cứ và hòa giải Do đó, người
có quyên lợi, nghĩavụ liên quan đưa ra yêucâu
độc lập; bị đơnđưa rayêu câuphản tô sau thời
điểm mở phiên họp sẽ không được Tòa án chấp
nhận xem xét yêu cầu.Trong khiđó, trường hợp
quyết định cá biệt ưái pháp luật xâmphạm quyên,
lợiích hợp pháp củađương sự trong vụ việc dân sự
mà Tòa án có nhiệmvụ giảiquyêt thì Tòa án phải
hủy quyết định này Chính vì vậy trường hợp
đương sựđưa rayêucầu hủy quyết địnhsauthời diêm mở phiên họp kiêm traviệc giao nộp, tiêp cận, công khai chứngcứvàhòagiải Tòa ánvẫn phải chấp nhận xem xét yêu cầu Nghiêncứu quy định củạ BLTTDS năm 2015 cho thấy, trong nội dung kết cấu của BLTTDS năm 2015, Điều 34 BLTTDS được nhà làm luật thiết kếở phần quy định chung cùa BLTTDS nên được áp dụng chocả thủ tục giải quyếtvụ án dân sự, việcdânsự ở giai đoạn sơ thẩm vàphúcthâm Từ đó chúng tahoàn toàncó cơsờ để khẳngđịnh trong quá trình giải quyết vụ, việc dân sự ở giaiđoạn sơ thẩm, phúc thẩm đương sự đều có quyền yêu cầu hủy quyết địnhcábiệt
Bốn là, khoản 1 Điều 34 BLTDS quy định
“Khi giải quyết vụ việc dân sự, Tòa án có quyền
hủy quyết định cá biệt trái pháp luật của cơ
quan, tổ chức, người có thấm quyền xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trong vụ
việc dân sự mà Tòa án có nhiệm vụ giải quyết
Nhưvậy, đương sự có quyền yêu cầu hủy yêu cầu hủy quyết định cá biệtkhông chi trong giải quyêt vụ án dân sựmàcảtrong giải quyêt việc dân sự Theo các quy định của BLTTDS vê đương sự thitrong việc dânsự không có bịđơn
mà chỉ có người yêu câu; người có quyên lợi, nghĩa vụliênquan Đồng thờido việc dân sự là việc cơ quan, tô chức, cánhân không có tranh chấp, nhưng có yêu cầu Tòa án công nhận hoặc không công nhận một sự kiện pháplý là căn cứ làm phát sinh quyền, nghĩa vụdân sự của mình hoặc củacơquan, tổ chức, cá nhân khác; yêucầu Tòa án côngnhận cho mình quyên vê dânsự nên không có yêu cầu độc lập của ngườicó quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cũngnhư không có yêu cầu phản tố dokhôngcó bịđơn
Năm là, nếuxác định yêu cầu hủy quyết định
cá biệt là yêu cầu độclập, yêu cầu phản tố sẽ dẫn đến không phù hợp với các quyđịnh khác cùa pháp luật.Điều nàỵ bắt nguồntừ nguyên tắc: yêu cầu độc lập, yêucầu phản tố là một yêu cầumới
và phảicó liên quanđến yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đều thuộc tranh chấp giải quyết theo thủtục tốtụng dânsự Trongtrường họp nguyên đơn rút yêu cầu khởi kiện; người có quyền lợi, nghĩavụ liên quanvẫn giữnguyên yêucầu độc lập; hoặc trong trường hợp bị đơn có yêu cầu phản tố vẫn giữnguyênyêucầuphản tố dẫn đến thayđổi địa vị tố tụngtrong vụ án dân sự vàyêu
Trang 4cầuphản tố, yêu cầu độc lập vẫnphảiđược giải
quyêt theo thủ tục giải quyêt vụ ándân sự
Tìm hiêu thựctiễn giải quyếtcácvụ án dân sự
chúng tôi thấy đã xảy ra trường họp, nguyên đon
khởi kiện yêu cầu bị đon trả lại diện tích đất
nguyên đơn đãđược cấp giấy chứng nhận quyền
sừ dụng đât Tòa án câp huyệnđãthụ lý, giải quyết
vụ ándânsự và xác định quan hệ pháp luậttranh
chấp quyền sử dụng đất Bên bị đon có ý kiến
không chấpnhận yêu cầu khởi kiện củanguyên
đơn và yêu câu Tòaán hủy giây chứngnhận quyên
sừ dụng đất do ủybannhân dânhuyện cấp cho
nguyên đơn Tòa án đã xác định yêu cầu hủy giấy
chứngnhận quyềnsử dụng đất củabị đơn là yêu
câu phản tô Trong quá trình giải quyêt vụ án
nguyênđơn đã rút yêu cầukhởi kiện, bị đơn vẫn
giữ nguyênyêu cầu hủy giấychứng nhận quyền
sử dụng đât Câuhỏi được đặt ra làsau khi nguyên
đơnrúttoàn bộ yêu cầukhởikiện;bị đơn vẫngiữ
nguyên yêu cầu yêu cầuhủyquyếtđịnh cá biệt thì
yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sửdụng đất
của bị đơn có phải chuyển sanggiải quyết theo thủ
tục giải quyêt vụ án hành chính hay sẽ tiêp tụcgiải
quyết vụ án dân sự
Chúng tôi cho rằng nếu xác định yêu cầuhủy
quyêt định cá biệtcủa bị đơn trongvụ án trên là
yêu cầu phản tố thì trong trườnghợp “nguyên đơn
rút đơn khởi kiện ” , Tòa án phảiđìnhchỉ giải quyết
toàn bộ yêu câu khởikiện của nguỵên đơn Bịđơn
vẫn giữ nguyên yêu cầu hủy giấy chứng nhận
quyền sử dụng đất nên yêu cầu phản tốcủa bịđơn
phảiđượctiếptục xem xét, giải quyết trong chính
vụ án dân sự đã thụlý, giải quyêt Khi đó Tòa án
phải thayđổi địa vị tố tụng của đương sự: bị đơn
trờ thành nguyên đơn, nguyênđơn trở thành bị
đơn theo diem b khoản 2Điều 217 BLTTDSnăm
2015.Songđối tượng xét xử trongvụ án dân sự là
yêu câukhởikiệncủanguyên đơn không còn nên
khôngthể tiếp tục giải quyết vụán dân sự Chỉcòn
lại yêu cầu hủy quyếtđịnhhànhchính cá biệtcủa
bị đơn là đối tượng xem xét, giải quyếttheo thủ
tục tố tụnghànhchính Từ đóhoàn toàn có cơ sở
khẳng định yêu cầu hủy quyếtđịnh cá biệt củabị
đơn khôngphảilà yêu cầuphảntốvà yêucầu này
phải được thụ lý, giải quyết theo thủ tục vụ án
hành chính Nhưvậy, Tòa án phải đình chỉ giải
quyết vụ án dân sự Thực tiễn xét xử, Tòaán đã
giảiquyết theo hướng “đìnhchỉgiải quyếtyêucầu
khởi kiện của nguyên đơn, thayđổiđịavị tố tụng
và ra quyết định chuyểnvụ án” lên tòa cấptrên: Tòa án câp tinh theo quy định tạikhoản 4 Điều 32 Luật Tố tụng hành chính: “Khiếu kiện quyết định
hành chính, hành vi hành chinh của ủy ban nhân dân cấp huyện, Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp
huyện trên cùng phạm vi địa giới hành chinh với Tòa án'' Mặcdù,đây là hướng xử lý có thể được xem là hợp lý đối với tình huống thực tiễn trên nhưng theo chúng tôi cáchxử lý này khôngđúng với quyđịnhcủapháp luật tôtụng dân sự Bởi lẽ, nếu thay đổi địavị tố tụng củađương sựthì yêu câu của bị đơnvânphải tiếp tục giải quyết theo thủ tục vụ án dân sự Từ tình huống trong thực tiễn giải quyếtvụ án dân sự nêutrên cho thấycó sự bấtcập Điềunày bắt nguồn từ thụ lý đầu vào và giải quyêt đâu rađối với vụánnày Có nghĩa là ban đầu vụ án đượcthụ lý,giảiquyết theothủtục
vụ án dân sự (Tòa án vào sổ thụ lý “vụ án dân sự”) nhưng cuối cùng giải quyếtđầu ra làmột “vụán hành chính”
Sáu là, nếu xác định yêu cầuhủy quyết định
cá biệt là yêucầu độc lập, yêu cầu phản tố của đương sự trong vụ dân sự thì khi có yêu cầu đương sự phảinộp tiên tạm ứngán phí khôngcó giángạchmớiđủđiêukiện đê Tòa án thụ lý, giải quyết yêu cầutrừ trường hợp họ được miễn hoặc không phảinộp tiềntạm ứngán phí Song chúng tôi hoàn toàn có căn cứpháp luật đê khăngđịnh đương sựcó yêu câu hủy quyết định cá biệt không
có nghĩa vụnộp tiền tạm ứng án phí Cơ sở đe chúng tôi khăngđịnh điêu này làcácquyđịnh của pháp luậtvê ánphí, lệ phí tòa án Pháplệnh án phí, lệphí toà án năm2009 cũngnhư hướng dẫn củaNghị quyét số Ol/2012/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phán Tòa ánnhân dântối cao ngày 13/6/2012hướngdẫn một số quyđịnhcủa Pháp lệnh án phí, lệphí tòa ánvà hiệnnay Nghị quyêt 326/2016/UBTVQH14 quy định về mức thu, miễn, giảm,thu,nộp, quản lývà sử dụng án phí và
lệ phí tòa án đang có hiệu lực pháp luật không có quyđinh vê tiênán phí, tiên tạm ứng án phí,lệ phí đối với yêu cầu huỷ quyết định cábiệttrong vụ, việcdân sự Tại nội dung Điều6Thông tư liên tịch số Ol/2014/TTLT-TẠNDTC-VKSNDTC-BTPcũng đãhướng dẫn rất rõ ràng “Đươngsự không phải nộp tạm ứng án phỉ và không phải chịu án phí đối với yêu cầu hủy quyết định cá biệt
rõ ràng trái pháp luật ”
(Xem tiếp trang 32).