NGHIÊN CỨU TRAO ĐổiLUẬT sự VIET NAM VIETNAM LAWYER )O ỹ R N A 1 só 8 THÁNG 8 2022 KINH NGHIỆM QUỐC TẾ TRONG VIỆC XÂY DỤNG CHIÊN LUỌC PHÒNG CHỐNG THAM NHŨNG QUỐC GIA VŨ MINH CHÂU TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NG[.]
Trang 1NGHIÊN CỨU - TRAO Đổi
LUẬT sự VIET NAM
VIETNAM LAWYER )O ỹ R N A
1-só 8.THÁNG 8-2022
VŨ MINH CHÂU
KIỀU DIỆU NGÂN
KHOA LUẬT, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
Tóm tắt: Chiến lược phòng chống tham nhũng quốc gia là "bản vẽ kiến trúc" vạch ra các giải pháp và lộ trình cho hoạt động phòng chôhg tham nhũng Chiêh lược phòng chôhg tham nhũng luôn luôn vận động để theo kịp với tình hình thực tiễn của hoạt động tham nhũng Kinh nghiệm của các nước phát triển vê xây dựng chiến lược phòng chôhg tham nhũng quốc gia là nguồn tham khảo giá trị cho Việt Nam Bài viết phân tích và chọn lọc những kinh nghiệm phù hợp đê’áp dụng cho thực tiễn xây dựng chiến lược phòng chôhg tham nhũng quác gia Việt Nam.
Từ khóa: Chiêh lược quốc gia, phòng chôhg tham nhũng, kinh nghiệm quốc tế.
Abstract: National anticorruption strategy is the blueprint that pay the way for the solution and process for anticorruption activity National anticorruption strategy always evolve to catch up with practice of corruption The experience of developed countries in anticorruption activities is valuable source of information for Viet Nam This article analyze and select appropriate experience to apply for building national anticorruption strategy of Viet Nam.
Keywords: National strategy, anticorruption, international experience.
Trang 2NGHIÊN CỨU - TRAO Đổi
LUẬT Sư VIET NAM
V I TN AM LAWYER JOURNAL
Vai trò của Chiên lược
phòng chống tham nhũng
quốc gia
Chiến lược phòng chống tham
nhũng quốc gia có thể hiểu là tập
hợp nhưng quan điểm, định hướng,
kế hoạch và giải pháp được phân
bổ đầy đủ nguồn lực trong một
khoảng thời gian dài, trên phạm
vi toàn quốc để thực hiện mục tiêu
đấu tranh, phòng, chống việc lạm
dụng quyền lực công được giao
phó để thu lợi riêng, xây dựng một
xã hội liêm chính, nơi tham nhũng
không thể tồn tại và phát triển
Chiến lược phòng chống tham
nhũng quốc gia thực hiện các vai
trò quan trọng trong quá trình đấu
tranh và phòng chống tham nhũng;
là cơ sở đê’ ghi nhận quyết tâm
chính trị của hệ thống chính trị Việt
Nam trong hoạt động phòng chống
tham nhũng; hoạch định ra khuôn
khô hành động, kế hoạch, lộ trình
hành động để đạt được mục tiêu(1);
là cơ sở đê’ điều phối sự hợp tác
giữa các cơ quan, ban ngành trong
quá trình thực hiện các công việc
đề ra trong chiến lược'2’; là tuyên bố
chính trị rõ ràng của cơ quan nhà
nước, là cơ sở để huy động sự tham
gia, đóng góp của người dân trong
quá trình triển khai các hoạt động
cụ thể*3’
Lịch sử của Chiên lược
phòng chống tham nhũng
quốc gia Việt Nam
Pháp luật quốc tế về phòng
chống tham nhũng bắt đầu được
quan tâm từ những năm 1990 khi
các quốc gia nhận thức được đi kèm với quá trình toàn cầu hóa cũng là sự phát triêh mạnh mẽ của tội phạm xuyên quốc gia, trong đó
có tham nhũng*4’ Trong hệ thống pháp luật quốc tế, Công ước Phòng chống tham nhũng (UNCAC) có thể được xem là một trong những văn kiện pháp lý quốc tế đầy đủ, toàn diện và hiệu quả nhất trong hoạt động phòng chống tham nhũng*5’ Các vấn đề pháp lý chính được quy định tại UNCAC bao gồm bốn vấn đề: i) xây dựng biện pháp phòng ngừa, ii) hình sự hóa
và cơ chế thực thi pháp luật, iii) hợp tác quốc tế, iv) cơ chế thu hồi tài sản tham nhũng*6’ Việt Nam tham gia và trở thành thành viên của UNCAC từ năm 2009, kê từ đây, Việt Nam có nghĩa vụ của một quốc gia thành viên của công ước*7’
Việc ban hành chiến lược phòng chống tham nhũng quốc gia là một trong những hành động cần thiết, hiệu quả để thực thi các nghĩa vụ quy định tại Điều 5 của UNCAC*8’
Tại Nghi quyết số 04-NQ/TW, ngày 21/8/2006, Hội nghị lần thứ
ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) "Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí" đặt ra yêu cầu xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết một cách cụ thể, thiết thực và phù hợp; tạo bước chuyển biến tích cực, mạnh mẽ trong nhận thức và hành động phòng, chống tham nhũng, lãng phí
Cụ thể hóa Nghị quyết số 04-NQ/TW, Chính phủ có Nghị
SỐ 8.THÁNG 8-2022
quyết 21/NQ-CP ban hành Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm 2020 vói mục tiêu tổng quát là: ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng, loại bỏ dần các cơ hội, điều kiện phát sinh tham nhũng, góp phần xây dựng
bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu quả, đội ngũ cán bộ, công chức liêm chính; lành mạnh hóa các quan hệ xã hội thông qua việc thực hiện đồng bộ các giải pháp phòng ngừa, phát hiện và xử
lý tham nhũng; củng cố lòng tin của nhân dân và cộng đồng quốc tế, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển*9’
Những thành tựu
và hạn chê của Chiên lược
phòng chống tham nhũng quốc gia
Nhũng thành tựu
Vê tổng thê, Chiến lược phòng chống tham nhũng quốc gia đã đặt nền móng cho việc thực hiện các hoạt động phòng chống tham nhũng, có lộ trình thực hiện cụ thể
và trong quá trình thực hiện đã đạt được những thành tựu nhất định
Sự công khai, minh bạch đã được
mở rộng trong quá trình soạn thảo, ban hành, thực thi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2014*10* Việc ban hành Luật Bảo
vệ bí mật nhà nước năm 2018 và Luật Tiếp cận thông tin năm 2016
đã chính thức đặt ra quy tắc ngoại trừ các thông tin thuộc phạm vi bí mật theo luật định, các thông tin khác đều là công khai và công dân được quyền tiếp cận*11* Trong hoạt
(1) Phạm Thị Thu Hiền, Một sổ vấn đề về xây dựng Chiến lược quốc gia về phòng, chổng tham nhũng ở Việt Nam,
tuc/2/5 129#:~:text-Chi°/oE 1 %BA%BFn%201%C6%B0%E 1 %BB%A3c%20qu%E 1 %BB%9 1 c%20gia%20ph%C3%B2ng%2C%20ch%E 1 %BB%9 1 ng%20tham%20
nh%C5% A9ng o/o201%C3%A0%20quy%E 1 %B A%BFt,nh%E 1 %BB% AFng%20giai%20%C4%910%E 1 %B A°/o A 1 n%20nh%E 1 %B A% A5t%20%C4%9 1 %E 1 %BB%8Bnh,
ngày 28/4/2022.
http://thanhtra.binhduong.gov.vn/Chi-tiet-tin
(2) Tài liệu đã dẫn.
(3) Tài liệu đà dẫn.
(4) Lucinda A Low (2006), The Awakening Giant of Anticorruption Enforcement, Conference of the International Bar Association International Chamber of Commerce Organization for Economic Cooperation and Development, https://www.steptoe.eom/images/content/l/6/vl/1600/2599.pdf , ngày 28/4/2022.
(5) Tranparency International (2014), Using the UN Convention against Corruption to advance anti-corruption efforts: A guide,
uncac-advance-anti-corruption-efforts-guide-en.pdf, ngày 28/4/2022.
https://uncaccoalition.org/resources/uncac-guide/ (6) U4 Anti-Corruption Resource Centre (2017), UNCAC in a nutshell A quick guide to the United Nations Convention against Corruption for embassy and donor agency staff,
, ngày 28/4/2022.
https://www.cmi.no/publications/file/3769-uncac-in-a-nutshell.pdf
(7) Tham khảo tại: Vietnam: how UNCAC review helps build bridges with government,
, ngày 28/4/2022.
https://uncaccoalition.org/vietnam-how-uncac-review-helps-build-bridges-with-govemment/
(8) UNODC (2015), The United Nations Convention against Corruption National Anti-Corruption Strategies A Practical Guide for Development and Implementation,
unodc.org/documents/corruption/Publications/2015/National_Anti-Corruption_Strategies_-A_Practical_Guide_for_Development_and_Implementation_E.pdf, ngày 28/4/2022.
https://www (9) Hội thào khoa học: Kết quà thực hiện chiến lược quốc gia về phòng, chống tham nhũng đến năm 2020,
vn/xem-chi-tieƯ-/asset_publisher/Content/hoi-thao-khoa-hoc-ket-qua-thuc-hien-chien-luoc-quoc-gia-ve-phong-chong-tham-nhung-en-nam-2020?6359 130, ngày 28/4/2022.
https://thanlnra.gov (10) Các Điều 6, 76, 150 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2014.
(11) Điều 5 Luật Tiếp cận thông tin năm 2016.
©
Trang 3LUẬT sư VIỆT NAM NGHIÊN cứu - TRAO Đối
V I E T N AM L A w E ft JOURNAL
SỐ 8.THÁNG 8-2022
động thanh tra, kiểm tra, giám sát,
kiêm toán, điều tra, truy tố, xét xử
tội phạm tham nhũng đã có những
chuyển biến theo hướng tích cực
trong giai đoạn kê từ năm 2016 đến
nay(12) 13 14 Tỷ lệ thu hồi tài sản tham
nhũng có xu hướng cải thiện và gia
tăng Cụ thể là: Từ giai đoạn (2005
- 2013), tỷ lệ thu hồi tài sản tham
nhũng của Việt Nam trung bình chỉ
khoảng 8% Tỷ lệ này đã tăng lên
bình quân 32,04% giai đoạn 2013 -
2020 Đặc biệt, 80 nghìn tỳ, tương
ứng 53% là kết quả thu hồi được ở
giai đoạn 2016 - 2021°”
(12) Kết quá công tác phòng, chổng tham nhũng giai đoạn 2013-2020, https://noichinh.vn/tin-tuc-su-kien/tin-trung-uong/202102/ket-qua-cong-tac-phong-chong-tham-nhung- giaỉ-doan-2013-2020-309186/, ngàỵ 28/4/2022.
(13) TS Nguyễn Thị Thu Nga,Điểm nghẽn trong công tác thu hồi tài sàn tham nhũng ờ Việt Nam,
http://www.issi.gov.vn/diem-nghen-ttong-cong-tac-thu-hoi-tai-san-tham-nhung-0-viet-namt 104c2716n3264tn.aspx#:~:text=Th%El %BA%BF%20nh%C6%B0ng%2C%20trong%20m%E 1 %BB%99t%20th%E 1 %BB%9D1,%E 1 %BB%9F%20
giai%20%C4%9 1 0%E 1 %BA%A 1 n%202016%20%2D%20202 1, ngày 28/4/2022.
(14) Dự án Luật Bảo vệ nhân chứng, Quy chế về việc công khai dạnh sách doanh nghiệp cỏ liên quan đến tham nhũng, Quy chế bảo vệ người tổ cáo không được triển khai (15) Thiệt hại trong đại án Vinashin cho Nhà nước là gần 950 tỳ đồng, https://vov.vn/phap-luat/xu-vu-an-tai-vinashin-thiet-hai-kinh-te-gan-950-ty-dong-204387.vov
(16) Thiệt hại cùa ông Đinh La Thăng gây ra cho toàn bộ công ty, dự án mà ông đã tham gia quàn lý là gần 10.000 tỷ đồng, https://phaply.net.vn/10-nam-cong-tac-thiet-hai-gan- 10-000-ty-dau-an-rieng-cua-ong-dinh-la-thang-a247796.html
(17) Nguyễn Đức Thành,Nhãn vụ kít xét nghiệm nghĩ về hình thức tham nhũng "cao cấp",https://thesaigontimes.vn/nhan-vu-kit-xet-nghiem-nghi-ve-hinh-thuc-tham-nhung-
cao-cap/
(18) Vương Lập Phong, Zhao Peng (2021),Đi sậu thúc đấy đấu tranh chóng tham nhũng, Kỷ yếu hội thào quốc tề Phòng chống tham nhũng ở Trung Quốc và Việt Nam ưong khuôn khổ Diễn đàn luật học mùa thu lần thứ nhất tô chức tại Khoa Luật Đại học Quốc gia Há Nội, ư 11.
Nhìn chung, thành tựu lớn nhất
trong quá trình thực hiện Chiến
lược phòng chống tham nhũng quốc
gia của Việt Nam là xây dựng được
hệ thống pháp luật tương đối toàn
diện, đủ cơ sở đê thực hiện hoạt
động phát hiện, xử lý tham nhũng
Một sô'hạn chê'
Thứ nhất, Chiến lược ban hành
chưa được nghiên cữu kỹ lưỡng
về mặt lý luận, ít tham chiếu
kinh nghiệm quốc tế nên các giải
pháp phòng chống tham nhũng
chưa thực sư tương thích với các
giải pháp trọng tâm quy định tại
UNCAC, bao gồm: i) phòng ngừa
tham nhũng; ii) thu hồi tài sản
tham nhũng; iii) hợp tác quốc tế đề
phòng chống tham nhũng
Thứ hai, trong kế hoạch thực
hiện, chiến lược đặt mục tiêu quá
tham vọng với khối lượng công
việc lớn trong một khoảng thời
gian ngắn dẫn đến việc không thể
thực thi được toàn bộ các nội dung
trong kế hoạch Rất nhiều nội dung
được đ'ê ra trong kế hoạch không
được thực thi hoặc được thực thi
muộn hơn so với thời hạn được quy
định(M) Việc thiết lập kế hoạch hành
động không đi kèm vói việc xác định thời hạn rõ ràng đê hành động cũng như trách nhiệm của người đứng đầu trong trường hợp không hoàn thành nhiệm vụ, dẫn đến tình trạng quá hạn nhưng không thực hiện theo đúng kế hoạch
Thứ ba, việc tổ chức cơ quan đầu mối thực hiện việc lãnh đạo, giám sát kếhoạch hành động trong Chiến lược phòng chống tham nhũng dễ xung đột về lợi ích Cơ quan hành pháp là nơi tập trung quyền lực quản lý nhà nước và có rủi ro tham nhũng cao nhất so vói lập pháp
và tư pháp, việc đặt Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng dưới sự lãnh đạo của Chính phủ sẽ khó bảo đảm được việc độc lập, khách quan trong việc giám sát
và yêu cầu trách nhiệm giải trình từ phía Chính phủ và các thành viên trong Chính phủ
Thứ tư, công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm soát chưa kịp thời dẫn đến tình trạng bỏ lọt tội phạm, nhiêu vụ việc sai phạm có tính chất liên tục, dài hạn và nghiêm trọng nhưng không được phát hiện kịp thời dân đến thiệt hại to lớn cho quốc gia(15) 16 17,tt6) Mặc dù gần đây có
sự chuyển biến tích cực trong công cuộc chống tham nhũng của Đảng, thê hiện sự quyết tâm cao độ của
cả hệ thống chính trị nhưng tệ nạn tham nhũng vẫn tiếp tục hoành hành Ngay cả trong tình trạng dịch bệnh khấn cấp, các vụ án tham nhũng vẫn tiếp tục được đưa ra xét xử, tội phạm tham nhũng ngày càng tinh vi và xảo quyệt trong thủ đoạn, tài sản tham nhũng thu hồi
dù đã có cải thiện nhưng mới chỉ dừng lại ở mức 50% trong giai đoạn 2016-2021 Những hạn chế này thê
hiện sự thiêù hiệu quà trong các cơ chế phòng ngừa, ngăn chặn, kiểm soát tham nhũng Tội phạm tham nhũng có dấu hiệu chuyên nghiệp hóa, hình thành các nhóm lợi ích lũng đoạn chính sách và pháp luật quốc gia<17)
Kinh nghiệm quốc tê trong việc xây dựng chiến lược phòng chống tham
nhũng quốc gia
Kinh nghiệm cùa Trung Quốc
Chiến lược phòng chống tham nhũng tại Trung Quốc mang đậm dấu ấn của Chủ tịch Tập Cận Bình Quan điểm chính trong Chiến lược của quốc gia này là: “Điều then chốt là phải tăng cường kiểm soát
và giám sát sự vận hành của quyền lực, kiện toàn hệ thống kiểm soát
và giám sát quyền lực, để nhân dân giám sát quyền lực, đề quyền lực được vận hành dưới ánh sáng, nhốt quyền lực vào chiếc lồng thể chế, không ngừng hình thành cơ chế xử phạt cảnh cáo đê’ không dám tham nhũng, cơ chế phòng chống không thể tham nhũng, không dễ tham nhũng, cơ chế khuyến khích để không muốn tham nhũng, không cần tham nhũng",18)
Chiến lược để không dám tham nhũng tập trung vào hoạt động: i) xây dựng ý chí chính trị kiên định
từ lãnh đạo cấp cao nhất; ii) xây dựng văn hóa liêm chính, không khoan nhượng tham nhũng bằng
xử phạt nghiêm minh; iii) tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng chống tham nhũng, chống hành vi lẩn trốn pháp luật, chuyển tài sản tham nhũng ra nước ngoài; iv) phát huy vai trò giám sát của người dân
o
Trang 4NGHIÊN CỨU - TRAO Đổi luatsV E T N AM LAWYER JOURNALV vdstnam ■
SỐ 8.THÁNG 8-2022
và xã hội, nhất là vai trò giám sát
của phương tiện truyền thông(19>
Chiến lược để không thể tham
nhũng, không dễ tham nhũng tập
trung vào hoạt động: i) phân chia
quyền lực một cách hợp lý, phân
bổ quyền lực một cách khoa học, đê
các cơ quan tự giám sát, chế ước lẫn
nhau; ii) nhốt quyền lực vào chiếc
lồng pháp luật; iii) công khai minh
bạch trong hoạt động của cơ quan
nhà nước là nguyên tắc, không
công khai là ngoại lệ; iv) kiểm soát
tài sản và thu nhập của công chức,
cán bộ; v) kiểm soát xung đột lợi ích
và giải pháp phòng trách xung đột
lợi ích'20*
Chiến lược để không muốn tham
nhũng, không cần tham nhũng tập
trung vào hoạt động: i) tăng cường
giáo dục pháp luật từ nhà trường
cho đến công sở; ii) hoàn thiện chế
độ đạo đức công vụ; iii) đề cao sự
liêm sỉ, khuyến khích tu dưỡng đạo
đức cá nhân của công chức; iv) cải
cách chế độ tiền lương cho công
chức theo hướng bảo đảm mức
sống trung bình trong xã hội19 20(21) 22
(19) Tài liệu đã dẫn.
(20) Tài liệu đã dẫn.
(21) Tài liệu đã dẫn.
(22)xếp hạng chì số cảm nhận tham nhũng tại Phần Lan, https://www.transparency.org/en/cpi/2021/index/fin , ngày 28/4/2022.
(23) Chiến lược quốc gia về phòng chống tham nhũng của Phần Lan, https://korruptiontorjunta.fi/en/anti-corruption-strategy, ngày28/4/2022.
(24) Thông cáo báo chí “ Establishing the Fight Against Corruption as Core U.S National Security Interest ”, https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-
releases/2021/06/03/fact-sheet-establishin£-the-fight-against-corruption-as-a-core-u-s-national-security-interest/ , ngày 28/4/2022.
(25) Chiến lược quắc gia về phòng chong tham nhũng của Hoa Kỳ (United States strategy on countering corruption) (2021), https://www.whitehouse.gov/wp-content/
uploads/2021/12/United-States-Strategy-on-Countering-Corruption.pdf, ngày 28/4/2022.
(26) Tony Kwok Man-wai, National anti-corruption strategy: the role of government ministries, https://www.unafei.or.jp/publications/pdf7RS_No79/No79_18VE_Man-wail
pdf, ngày 28/4/2022.
Kinh nghiệm của Phân Lan
Phân Lan là một trong những
quốc gia được đánh giá là trong sạch
nhất trên thế giới, quốc gia này xếp
thứ nhất trong bảng xếp hạng chỉ
số cảm nhận tham nhũng quốc tế
(CPI)<22) Trong chiến lược quốc gia
về phòng chống tham nhũng của
mình, Phân Lan tập trung vào sáu
mục tiêu chiến lược: ĩ) tăng cường
năng lực của các thiết chế phòng,
chống tham nhũng và cải thiện hợp
tác giữa các bên liên quan; ii) nâng
cao nhận thức về tham nhũng; ĩii)
tăng tính minh bạch; iv) thúc đẩy
tố cáo, phát hiện hành vi tham
nhũng; v) đánh giá sự đáp ứng
các yêu cầu của pháp luật và quy
trình lập pháp trong hoạt động
phòng chống tham nhũng; vi) thúc đây các nghiên cứu liên quan đến tham nhũng và phòng ngừa tham nhũng(23) 24 25 Đặc trưng trong chiến lược của Phần Lan là thúc đẩy sự công khai, minh bạch ở cấp độ cao
Nâng cao nhận thức của mọi người dân về tham nhũng và trao quyền tham gia phòng chống tham nhũng cho mọi người dân đê’ tiến đến xây dựng một xã hội liêm chính, không
có nhu cầu tham nhũng từ gốc rễ
Kinh nghiệm từ Hoa Kỳ
Hoa Kỳ là một cường quốc chính trị, kinh tế, tài chính của thế giới Các hoạt động phòng chống tham nhũng của Hòa Kỳ có khả năng ảnh hưởng tới nỗ lực phòng chống tham nhũng toàn cầu Nhận thức được khả năng ảnh hưởng của tham nhũng tới hoạt động của chính quyền, Tổng thống Biden ngay sau khi lãnh đạo Nhà trắng
đã xây dựng chiến lược riêng về phòng chống tham nhũng<24) Chiến lược phòng chống tham nhũng mói của Hoa Kỳ được xây dựng dựa trên 5 trụ cột và 19 mục tiêu chiến lược Các trụ cột chính trong chiến lược phòng chống tham nhũng của Hoa Kỳ bao gồm: i) hiện đại hóa, điều phối và cung cấp nguồn lực cho các nỗ lực chống tham nhũng của Chính phủ; ii) kiểm soát các hoạt động tài chính bất hợp pháp;
iii) buộc các chủ thể thực hiện hành
vi tham nhũng phải chịu trách nhiệm; iv) duy trì và củng cố các thiết chế phòng chống tham nhũng
đa phương; v) hợp tác với cộng đồng quốc tế và tận dụng sự hỗ trợ quốc tế đê thực hiện các mục tiêu chính sách<25) Điểm đáng chú ý trong chiến lược phòng chống tham nhũng của Hoa Kỳ là tập trung vào kiểm soát các hoạt động tài chính bất hợp pháp, nâng cao năng lực giám sát của các cơ quan và cung
cấp đầy đủ nguồn lực cho việc thi hành đê phòng tránh việc các quốc gia khác sử dụng tham nhũng như một vũ khí để làm suy yếu thê’ chế chính trị quốc gia(26)
Kinh nghiêm từ Hông Công
Mô hình phòng chống tham nhũng của Hồng Công la một ví dụ điển hình cho cả thế giới về sự thành công trong việc chuyển hóa xã hội
từ tham nhũng tới trong sạch Chiến lược phòng chống tham nhũng của Hông Công bắt đầu từ việc xây dựng một cơ quan phòng chống tham nhũng tập trung, được trao quyền lực, nguồn lực để thực thi chính sách và độc lập khỏi các can thiệp chính trị Cơ quan được thiết
kế và hoạt động trong ba lĩnh vực:
í) ngăn chặn tham nhũng; ii) phòng ngừa tham nhũng; iii) giáo dục về tham nhũng Trong quá trình hoạt động, cơ quan này tập trung nguồn lực cho việc ngăn chặn và phòng ngừa tham nhũng Các khiếu nại,
tố cáo về hành vi tham nhũng dù là nhỏ nhất cũng được xử lý nghiêm túc Các lĩnh vực có rủi ro cao phát sinh hành vi tham nhũng như đấu thầu, cấp phép, giải quyết thủ tục hành chính, thuế khóa đều được rà soát, kiểm soát chặt chẽ Trong hoạt động giáo dục, phòng chống tham nhũng được lồng ghép vào chương trình dạy học từ cấp mẫu giáo đến đại học Các hoạt động giáo dục nhận thức về tham nhũng được truyền tải qua các hên tảng phương tiện truyền thông đại chúng Hoạt động phòng chống tham nhũng được chú trọng cả trong khối công lẫn khối tư, cơ quan phóng chống tham nhũng quốc gia huy động nguồn lực và sự hỗ trợ của toàn xã hội bao gồm các tô’ chức quốc tế, tổ chức dân sự xã hội trong quá trình hoạt động của mình
Trang 5NGHIÊN CỨU - TRAO Đổi
LUẬT sư VIETNAM
VIETNAM LAWYER JOURNAL
só 8.THÁNG 8-2022
Kinh nghiệm từ Thái Lan
Mặc dù không phải là một hình
mâu nổi bật cho hoạt động phòng
chống tham nhũng nhung các kinh
nghiệm trong việc xây dựng chiến
lược phòng chống tham nhũng của
Thái Lan có một số điểm rất đáng
học hỏi cho Việt Nam Chiến lược
phòng chống tham nhũng giai đoạn
2017-2021 của Thái Lan được hoạch
định rõ tầm nhìn, sứ mạng, mục
tiêu chiến lược và các giải pháp
hành động cụ thê1127’ Với khẩu hiểu
"Không dung thứ tham nhũng - vì
một Thái Lan trong sạch", Thái Lan
đặt mục tiêu cải thiện điểm trong
bảng xếp hạng Chỉ số cảm nhận
tham nhũng toàn cầu cao hơn 50%
bằng các giải pháp chiến lược sau:
i) xây dựng một xã hội không dung
thứ tham nhũng từ nhận thức đến
hành động; ii) cải thiện quyết tâm
chính trị trong phòng chống tham
nhũng; iii) ngăn ngừa tham nhũng
chính sách; iv) xây dựng hệ thống
phòng ngừa tham nhũng chủ động;
v) cải cách các thiết chế, quy trình
chống tham nhũng
Những giá trị tham khảo
cho Việt Nam trong xây
dựng Chiến lược quốc gia về
phòng chống tham nhũng
Thứ nhất, một trong những yếu
tố quan trọng nhất mà các quốc
gia trên thế giới đ'êu ủng hộ đó là
quyết tâm chính trị của các cãp lãnh
đạo và sự hậu thuẫn của toàn thê
xã hội Việc duy trì một quyết tâm
chính trị cao độ là cơ sở đầu tiên
và quan trọng nhất để Hồng Công
có thể cải cách từ một xã hội tham
nhũng thành một xã hội trong sạch
Thái Lan đề cao việc khuyến khích
toàn thể xã hội tham gia vào phòng
chống tham nhũng, xây dựng các
cơ chế để các lãnh đạo có thể thê’
hiện quyết tâm và duy trì nỗ lực
phòng chống tham nhũng của
cả quốc gia mà không phụ thuộc
hoàn toàn vào nỗ lực cá nhân
Khuyến khích tư nhân có các sáng
kiến, giải pháp, nguồn lực cho việc
phòng chống tham nhũng Đánh giá nguồn lực và duy trì nguồn lực đầy đủ đê hoạt động phòng chống tham nhũng không bị "dập tắt" vì thiếu nguồn lực và sự cản trở từ các tác nhân tham nhũng
Thứ hai, Hồng Công và Phần
Lan xây dựng chiến lược phòng chống tham nhũng có trọng tâm
Các lĩnh vực có nguy cơ cao bị tham nhũng như đấu thâu, đấu giá, xã hội hóa dịch vụ công, cấp phép cần được phân loại riêng đê đánh giá, kiểm soát Những hoạt động rủi ro cao cần sự quan tâm đặc biệt trong hoạt động kiêm tra, giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm Việc dàn trải nguồn lực và thiếu trọng tâm dễ dân đến tình trạng bỏ lọt vi phạm, thiếu kịp thời trong việc phát hiện
và xử lý vi phạm dân đến việc tội phạm tham nhũng có nguồn lực để cản trở quá trình phát hiện vi phạm hoặc có thời gian tẩy rửa, chuyển tài sản phạm tội ra nước ngoài
Thứ ba, các quốc gia trên thế giới đều có nhận thức chung và tương đồng với UNCAC về các vấn đề lý luận để phòng chống tham nhũng hiệu quả Ngoài hình sự hóa và
xử lý phạt thật nặng hành vi tham
nhũng, cần tập trung vào các công việc phòng ngừa tham nhũng, thu hồi tài sản và hợp tác quốc tế Bởi
lẽ tham nhũng là tội phạm mang tính chất kinh tế, việc triệt tiêu khả năng phạm tội và lợi ích thu được sau khi phạm tội sẽ hiệu quả hơn xử phạt nặng người vi phạm nhưng cả xã hội bị tổn thất tài sản, niềm tin Tội phạm tham nhũng thường có xu hướng chuyên tài sản
ra nước ngoài để tẩy rửa nhằm duy trì quyền lực, danh tiếng ở trong nước và dự phòng cho tương lai ở nước ngoài vì để tài sản trong nước phải đối mặt rủi ro bị phát hiện Các giải pháp tham nhũng nếu chỉ giải quyết trong phạm vi một quốc gia sẽ dê rơi vào bế tắc Hoa Kỳ đặc biệt quan tâm tới việc các tác nhân tham nhũng bên ngoài sử dụng thể chế của họ làm nơi trú ẩn cho tài sản tham nhũng, bằng việc ban hành đạo luật Doanh nghiệp minh bạch, Hoa Kỳ buộc các công ty đến
từ các quốc gia thuộc diện nguy cơ cao phải tiết lộ danh tính của chủ
sở hữu đích thực để kiểm soát hoạt động đầu tư nước ngoài<28) Ngoài
ra, Hoa Kỳ đặc biệt quan tâm tới hoạt động phòng chống tẩy rửa
(27) National anti-corruption sưategy of Thailand phase 3 (2017-2021), http://anticorruption.mot.go.th/mot-api/09-anti-web/upload/download/988622_ NationalAntiCorruptionStrategyPhase3.pdf, ngày 28/4/2022.
(28) Sandra Feldman, The Corporate Transparency Act imposes new beneficial ownership reporting obligations on business entities, https.7/www wolterskluwer.com/en/expert- insights/the-corporate-transparency-act-imposes-new-beneficial-ownership-reporting-obligations, ngày 28/4/2022.
Trang 6tài sản phạm tội từ tham nhũng,
siết chặt sự kiểm soát đối với các
"người gác cổng của hệ thống tài
chính" có khả năng hô trợ cho tội
phạm thực hiện việc tẩy rửa tài
sản như luật sư, công ty kiếm toán,
công tư vấn tài chính
Thứ tư, cách thức tô’ chức cơ
quan phòng chống tham nhũng ở
các quốc gia không đồng nhất giữa
tập trung và phân tán Nhưng đa số
đều thừa nhận rằng cơ quan phòng
chống tham nhũng cần được trao
quyền và nguồn lực về tài chính và
sự hậu thuẫn về chính trị đê’ có thể
nhất quán, công minh trong hoạt
động điều tra, xử lý tham nhũng
Cơ quan phòng chống tham nhũng
ở Hồng Công độc lập với các cơ
quan hành pháp trong nội các, làm
việc dưới chế độ tập thê’ và chịu
trách nhiệm báo cáo với trưởng đặc
khu hành chính Trong cách thức tổ
chức hoạt động của cơ quan phòng
chống tham nhũng tập trung, cần
thiết kế đê’ có sự kiểm soát nội bộ,
tránh tình trạng tham nhũng xảy ra
trong cơ quan chống tham nhũng
Thứ năm, trong quá trình xây
dựng chiến lược phòng chống
tham nhũng, UNDOC khuyến nghị
các quốc gia nghiên cứu, thu thập
dữ liệu kỹ lưỡng đê’ đưa ra các giải
pháp vừa tham vọng, vừa khả thi
Quá trình xây dựng và thực hiện
chiến lược nên ưu tiên dựa trên số
liệu định lượng thay vì các tiêu chí
định tính Thái Lan đặt mục tiêu
nâng cao điểm chỉ số cảm nhận
tham nhũng lên 50% có thê’ được
coi là một mực tiêu vừa tham vọng
vừa thực tế Chiêh lược hành động
của Thái Lan hướng tới việc sử
dụng thang đo quốc tế đê’ tăng sự
khách quan, tranh trường hợp "con
hát mẹ khen hay" hoặc thao túng
chi số trong các báo cáo tự đánh giá
Thứ sáu, đề cao giáo dục nhận
thức về tham nhũng cho toàn thê
xã hội từ bậc thấp nhất, việc xây
dựng một xã hội liêm chính, trong
sạch là đích đến cuối cùng của mọi
chiến lược tham nhũng Công khai,
minh bạch trong tiến trình, thu hút
sự tham gia của học giả, tổ chức
nghiên cứu, người dân là một trong
V E T N AM L A w Y ER J o UR NAI I
SÓ S.THÁNG 8-2022
sẽ còn các công chức, chính trị gia
bị tha hóa bởi cám dỗ của vật chất
mà lạm dụng quyền lực được giao
những cơ sở để chiến lược giáo dục
về tham nhũng có thê’ đi vào cuộc sống Thực tế cho thấy, các nỗ lực phòng chống tham nhũng không chỉ và không nên nằm trong khối công Khuyến khích các chủ thê trong khối ngoài nhà nước tham gia vào việc xây dựng và thực hiện chiến lược sẽ tạo ra nhiều hơn hiệu ling lan tỏa tích cực trong phòng chống tham nhũng Người dân - những người trực tiếp tiếp xúc với tham nhũng và chịu thiệt hại bởi tham nhũng có khả năng đóng góp hiệu quả hơn cho việc xây dựng và thực thi chiến lược Mục tiêu cuối cùng của các chiến lược phòng chống tham nhũng không phải là phát hiện và xử lý tội phạm tham nhũng hay thu hồi tài sản mà là xây dựng được một xã hội liêm chính, người dân không dung dưỡng tham nhũng và không có nhu cầu
sử dụng các hành vi tham nhũng như một lợi thế trong cạnh tranh
Chừng nào người dân vẫn mong muốn sử dụng tham nhũng đê thu lợi riêng cho mình thì chừng đó vẫn
Kết luận
Tiếp thu kinh nghiệm quốc tế cũng chính là một trong biện pháp hợp tác quốc tê' hiệu quả thê hiện
sự cởi mở, hội nhập của Việt Nam với quốc tế Chủ chương tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế là một trong những quan điểm của Đảng
và Nhà nước trong Chiến lược phòng chống tham nhũng đến năm
2020 Bài viết tổng hợp các kinh nghiệm quốc tế và đề xuất các kinh nghiệm phù hợp cho chiến lược phòng chống tham nhũng tiếp theo của Việt Nam Nỗ lực phòng chống tham nhũng đòi hỏi một quá trình kiên trì và dài hạn Một tầm nhìn, chiến lược hành động đúng đắn là bước đi đầu tiên trong hành trình vạn dặm phòng chống tham nhũng của Việt Nam
V.M.C-K.D.N