VJE Tạp chí Giáo dục, Số 437 (Kì 1 9/2018), tr 18 22 18 THỰC TRẠNG BIỂU HIỆN HÀNH VI GÂY HẤN CỦA TRẺ MẪU GIÁO LỚN TRONG CÁC TRƯỜNG MẦM NON Ở THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH, TỈNH NAM ĐỊNH Tạ Thị Huệ Trường Cao[.]
Trang 1THỰC TRẠNG BIỂU HIỆN HÀNH VI GÂY HẤN CỦA TRẺ MẪU GIÁO LỚN TRONG CÁC TRƯỜNG MẦM NON
Ở THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH, TỈNH NAM ĐỊNH
Tạ Thị Huệ - Trường Cao đẳng Sư phạm Nam Định
Ngày nhận bài: 10/03/2018; ngày sửa chữa: 15/04/2018; ngày duyệt đăng: 16/04/2018
Abstract: This paper presents the results of the survey on the status of aggressive behaviors of
senior preschool children at preschools in Nam Dinh city The results of the survey show that aggressive behaviors of children are manifested in four groups: aggression against other children, aggression against adults, aggression with themselves and aggression against pets Children engage
in aggressive behaviors with other children and adults more than aggression against themselves and with pets
Keywords: Aggression, aggressive behavior, senior preschool children
1 Mở đầu
Gây hấn trong trường học hiện đang trở thành vấn
nạn của xã hội, diễn ra dưới nhiều hình thức với các cấp
độ khác nhau và được nhiều nhà tâm lí học xã hội quan
tâm nghiên cứu Tuy nhiên, những nghiên cứu về hành
vi gây hấn trước đây lại chủ yếu tập trung vào lứa tuổi
học sinh trung cơ sở và trung học phổ thông Trong bài
viết này, chúng tôi tiến hành khảo sát thực trạng biểu hiện
của hành vi gây hấn ở trẻ mẫu giáo lớn trong các trường
mầm non ở TP Nam Định nhằm chỉ ra các biểu hiện cụ
thể của hành vi gây hấn ở trẻ; từ đó, nâng cao nhận thức
của giáo viên (GV) về hành vi này và có những biện pháp
tác động phù hợp nhằm giảm thiểu những hành vi gây
hấn ở trẻ lứa tuổi mẫu giáo lớn
2 Nội dung nghiên cứu
2.1 Một số khái niệm
2.1.1 Hành vi gây hấn
Theo Trần Thị Minh Đức, “hành vi gây hấn là những
hành vi có chủ đích, có ý thức nhằm gây tổn hại hoặc gây
thương tích cho người, vật cho dù mục đích có đạt được
hay không” [1; tr 43] Theo Từ điển Y học, “gây hấn
được hiểu là sự tấn công, sự xâm hại, hung bạo, hung
hãn hay hung tính” [2; tr 22] Hồ Thị Thúy Hằng, Trần
Thu Hương cho rằng “Hung tính là cách xử sự trong một
hoàn cảnh cụ thể, được biểu hiện ra ngoài bằng lời nói,
cử chỉ nhằm gây tổn thương cho người khác hoặc cho
bản thân mình” [3; tr 395]
Dù có nhiều quan niệm khác nhau về gây hấn, nhưng
các nhà tâm lí học xã hội đều thống nhất: Gây hấn là
hành vi có chủ ý, có ý thức nhằm gây tổn hại hoặc gây
thương tích cho người hoặc vật, cho dù mục đích có đạt
được hay không Trong nghiên cứu này, chúng tôi sử
dụng với quan niệm này
2.1.2 Trẻ mẫu giáo lớn
Trẻ mẫu giáo lớn là những trẻ trong độ tuổi 5-6 tuổi đang theo học tại các cơ sở giáo dục mầm non Ở lứa tuổi này, chiều cao và cân nặng của trẻ nằm trong giai đoạn phát triển với tốc độ cao Đại não phát triển nhanh, hoạt động của phổi tăng gấp 3 lần so với trẻ dưới 3 tuổi Sức chống đỡ bệnh tật của trẻ đã tăng dần, số lần mắc bệnh giảm xuống Các ngón tay của có thể hoạt động tự do, động tác nhanh nhẹn và hoàn chỉnh hơn Trẻ ở giai đoạn này có đặc điểm nổi bật là hoạt bát, hiếu động, chính là
do sự phát triển của cơ thể quyết định
Ở lứa tuổi này, trẻ sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ Các hiện tượng tâm lí như tri giác, trí nhớ, tưởng tượng phát triển hơn giai đoạn trước, cụ thể: tính mục đích được hình thành và phát triển ở mức độ cao; các thao tác tư duy phát triển mạnh mẽ, tư duy hành động trực quan vẫn chiếm ưu thế; xuất hiện tình cảm trí tuệ, tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm mĩ; ý thức bản ngã được hình thành nhất là khi tự đánh giá về bản thân
2.2 Khách thể và phương pháp nghiên cứu
Để tìm hiểu thực trạng hành vi gây hấn của trẻ mẫu giáo lớn trong các trường mầm non ở TP Nam Định, chúng tôi tiến hành khảo sát 214 trẻ đang học lớp mẫu giáo lớn ở các trường mầm non: Phượng Hồng, Hướng Dương, Sao Vàng, Ngôi Sao, Sóc Nhí, thời gian từ tháng 12/2017 đến tháng 3/2018, bằng nhiều phương pháp nghiên cứu như: nghiên cứu lí luận, điều tra bằng bảng hỏi, sử dụng thang đo, thống kê toán học và sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 22.0 để xử lí số liệu
Chúng tôi sử dụng thang đo likert 4 bậc (không bao giờ, thỉnh thoảng, thường xuyên, rất thường xuyên) Sau
đó lượng hóa như sau: Không bao giờ = 0 lần/tuần, thỉnh thoảng = 1-3 lần/tuần, thường xuyên = từ 4-6 lần/tuần
Trang 2trở lên, rất thường xuyên = trên 7 lần/tuần Thang đo
được chia làm 4 nhóm, đó là: nhóm gây hấn với trẻ khác;
nhóm gây hấn với người lớn; nhóm gây hấn với chính
bản thân mình; nhóm gây hấn với vật nuôi
2.3 Kết quả nghiên cứu
2.3.1 Thực trạng hành vi gây hấn của trẻ mẫu giáo lớn
trong các trường mầm non ở thành phố Nam Định (xem
biểu đồ 1)
Biểu đồ 1 cho thấy, trẻ có hành vi gây hấn với người
lớn và trẻ khác nhiều hơn với chính bản thân mình và vật
nuôi Người lớn và những trẻ khác là đối tượng thường
xuyên giao tiếp và hoạt động cùng trẻ nên trong nhiều
tình huống trẻ dễ có biểu hiện gây hấn hơn Bản thân trở
thành một đối tượng gây hấn khi cảm xúc, nhận thức của
trẻ bị hạn chế hoặc chi phối nặng nề bởi những yếu tố
khác Ở đây, theo đánh giá của GV, 100% trẻ không có
vấn đề về sức khỏe thể chất và tâm thần khá phù hợp với
đánh giá ở mức độ thấp cho biểu hiện này Còn hiện
tượng trẻ có hành vi gây hấn với vật nuôi thì GV ít có
điều kiện chứng kiến, chỉ được nghe hay qua kể lại lời
của phụ huynh nên cũng đánh giá ở mức độ thấp cho các
biểu hiện thuộc nhóm này
2.3.2 Thực trạng hành vi gây hấn với trẻ khác của trẻ
mẫu giáo lớn trong các trường mầm non ở thành phố
Nam Định (xem bảng 1 trang bên)
Bảng 1 cho thấy, các biểu hiện hành vi gây hấn với
trẻ khác có xuất hiện ở trẻ mẫu giáo lớn Trong đó, hành
vi đá, đánh trẻ khác có biểu hiện thường xuyên hơn, xếp
thứ 1 Tiếp theo là các hành vi trêu tức trẻ khác, giật đồ
của trẻ khác xếp thứ 3, lần lượt đến các hành vi phá rối
khi các trẻ khác đang chơi, gọi biệt danh hay tên xấu của
trẻ khác, rủ bạn cô lập trẻ khác, đập phá đồ của trẻ khác
Trong số các hành vi gây hấn, việc trẻ đá, đánh bạn xuất
hiện nhiều hơn cả Trẻ tiếp xúc rất thường xuyên với bạn
trong tất cả các hoạt động nên rất dễ xảy ra xích mích,
mâu thuẫn giữa các trẻ với nhau, tính chất bồng bột trong
hành động của trẻ vẫn tồn tại dưới sự phát triển của cơ thể và ý thức bản ngã, do đó trẻ dễ có hành vi đá, đánh bạn để giải quyết mâu thuẫn hoặc gây sự chú ý Trẻ ở độ tuổi này thường trêu tức trẻ khác, giật đồ của trẻ khác cho
dù không phải trong bất cứ tình huống nào trẻ cũng có chủ tâm, tuy nhiên khi hành vi xảy ra khiến cho trẻ bị gây hấn khó chịu cũng là vấn đề đáng lưu tâm trong giáo dục Các hành vi còn lại khá quen thuộc và phổ biến trong đời
sống của trẻ mẫu giáo xuất hiện với mức độ gần tương đương nhau
Ở đây, chúng ta thấy, trong các hành động đó của trẻ, tính bột phát không còn chiếm ưu thế như ở các lứa tuổi trước mà thay vào đó là tính có chủ định, hành vi được thực hiện nhằm vào mục đích nhất định nào đó [3] Cô giáo N.T.O (GV Trường Mầm non Phượng Hồng) cho
biết: “trẻ mẫu giáo lớn khá chững chạc, nhiều khi ăn nói, đối đáp như người lớn nhưng nhiều khi các con hay trêu đùa, đánh, đá bạn khiến cho bạn rất khó chịu và dẫn đến đánh nhau” hay “mấy đứa nó rủ nhau ắt xít bạn khiến đứa kia khóc nức nở” hay “phá đồ của nhau làm bạn khóc ầm lên” (Cô H.M.L - GV Trường Mầm non Phượng Hồng)
Từ việc trẻ làm cho bạn “khó chịu” dẫn đến đánh
nhau, chứng tỏ trẻ đi gây hấn đã làm tổn thương trẻ bị gây hấn và trẻ bị gây hấn phản ứng lại bằng cách gây hấn lại Hầu hết những hành vi gây hấn đều là những hành vi
có tính mục đích và đối tượng Điều đó không chỉ nói lên bản chất của hành vi gây hấn mà nó cũng chứng tỏ rằng, trẻ đang có một sự thay đổi lớn trong nhu cầu thể hiện
bản thân, bởi “tuổi mẫu giáo lớn là tuổi ý thức bản ngã được xác định rất rõ ràng” [3]
2.3.3 Thực trạng hành vi gây hấn với người lớn của trẻ mẫu giáo lớn trong các trường mầm non ở thành phố Nam Định (xem bảng 2 trang bên)
Bảng 2 cho thấy, hành vi ăn vạ được ghi nhận có biểu
hiện nhiều hơn cả Điều này một lần nữa khẳng định, tính
1,15
1,22
0.9
0.95
1
1.05
1.1
1.15
1.2
1.25
Gây hấn với trẻ khác Gây hấn với người lớn Gây hấn với chính
bản thân mình Gây hấn với vật nuôi
Biểu đồ 1 Hành vi gây hấn của trẻ mẫu giáo lớn
Trang 3trẻ con vẫn còn tồn tại rất đậm nét bên cạnh ý thức bản
ngã đang phát triển mạnh mẽ trong con người trẻ Do đó,
việc giáo dục trẻ trong giai đoạn này cần sự am hiểu tâm
lí sâu sắc của các nhà giáo dục “Hành vi ăn vạ được hiểu
là ở ì, nằm ì ra để đòi cho kì được hoặc để bắt đền” thể
hiện rõ mục đích của hành động Ở độ tuổi này, trẻ nắm bắt được khá tốt một số đặc điểm tính cách của người khác, đặc biệt là với người lớn thường xuyên tiếp xúc với trẻ Trẻ sẽ thường xuyên ăn vạ với những ai có xu hướng chấp nhận yêu cầu, đòi hỏi của trẻ khi trẻ có biểu hiện ăn
Bảng 1 Biểu hiện hành vi gây hấn với trẻ khác của trẻ mẫu giáo lớn
Mức độ
Điểm trung bình (M)
Thứ bậc
Không bao giờ Thỉnh thoảng Thường xuyên
Rất thường xuyên
Số lượng (SL)
Tỉ lệ
3 Đập phá đồ đạc của
4 Gọi biệt danh hay
6 Phá rối khi các trẻ
Bảng 2 Biểu hiện hành vi gây hấn với người lớn của trẻ mẫu giáo lớn
Mức độ
bậc
Không bao giờ
Thỉnh thoảng
Thường xuyên
Rất thường xuyên
1 Không nghe lời khi được yêu
2 Cãi lại khi không được làm
3 Đòi hỏi phải được thỏa mãn
5 Hăm dọa làm đau người khác 204 95,3 10 4,7 0 0,0 0 0,0 1,05 9
6 Không ăn năn hối lỗi sau khi
7 Tìm cách trả thù người khác 198 92,5 16 7,5 0 0,0 0 0,0 1,07 8
Trang 4vạ, và cường độ sẽ ngày càng tăng cho tới khi trẻ đạt
được mục đích Với hành động này, người lớn cần tỉnh
táo xem xét nhu cầu của trẻ cùng các điều kiện khác để
xử lí tình huống mang lại hiệu quả giáo dục Đây vừa là
thách thức, đồng thời vừa là cơ hội để chúng ta điều
chỉnh, giáo dục hành vi cho trẻ
Xếp thứ hai trong nhóm là hành vi đòi hỏi phải được
thỏa mãn ngay lập tức (32,2%, cãi lại khi không được
làm theo cách của mình (30,4%), cáu giận (29,6%)
Những hành vi này của trẻ thể hiện nhận thức của trẻ về
nhu cầu của bản thân khá rõ, nhận thức cái tôi của mình
và cái tôi đó nó cần được hiểu, được thỏa mãn, được thể
hiện tuy có phần chưa hợp lí với chuẩn mực xã hội Đối
tượng hướng tới trong nhóm hai chủ yếu là người lớn
Tuy nhiên, trong thực tế, chúng ta sẽ bắt gặp khá nhiều
hành vi này của trẻ diễn ra trên các đối tượng khác như
trẻ nhỏ tuổi hơn, trẻ lớn tuổi hơn với màu sắc khá đa dạng
“bạn í cứ bắt con đợi, con đã bảo nhanh lên mà bạn í cứ
bắt con phải đợi lâu”, “của tớ chứ của cậu à”
Hành vi dễ mất bình tĩnh, không ăn năn, không nghe
lời khi được yêu cầu chính đáng phản ánh khả năng nhận
thức và kiểm soát xúc cảm của bản thân Trẻ đang ở trong
giai đoạn cuối của tuổi mẫu giáo nhưng cũng là giai đoạn
chuyển tiếp lên giai đoạn đầu của một bậc học cao hơn,
nhiều phẩm chất đang hình thành và dần hoàn thiện Sự
chưa “chín” của quá trình nhận thức và xã hội hóa về mặt
cảm xúc khiến trẻ dễ cáu giận, mất bình tĩnh trong nhiều
tình huống , “bạn í không đợi con” (đang mếu máo nói
với cô - trẻ T.K.A) “nói còn không nghe cơ, còn cố tình
cơ” (quát bạn khi bạn không chịu xuống tập thể dục - trẻ
M.S.T) Những hành vi này cũng thường bắt gặp trong
giao tiếp của trẻ với người lớn “Nhiều khi nó còn quát mình hoặc là dỗi với mình, gọi mãi nó còn quay mặt đi” (cô T.T.H) Còn việc trẻ la hét với người lớn, tìm cách trả thù hay hăm dọa người khác có diễn ra, tuy nhiên với
tần suất thấp nhất ở mức độ thỉnh thoảng
2.3.4 Thực trạng hành vi gây hấn với chính bản thân mình của trẻ mẫu giáo lớn trong các trường mầm non ở thành phố Nam Định (xem bảng 3)
Ở bảng 3: Hành vi gây hấn với chính bản thân mình được ghi nhận trên tất cả các biểu hiện, lần lượt: tự cào cấu bản thân mình (2,8%), phá hoại đồ đạc của mình (5,6%), tự đập đầu mình (2,3%), tự giật tóc (1,9%), tự mắng chửi bản thân (1,4%), tuy nhiên với tỉ lệ nhỏ Đối
tượng trẻ hướng tới là chính bản thân mình nhằm làm đau bản thân để đòi hỏi một nhu cầu nào đó hoặc giải tỏa căng thẳng, bức xúc đang phải chịu đựng Nếu trẻ đang mắc một rối loạn tâm thần nào đó rất dễ có những biểu hiện này, tất nhiên ở trẻ bình thường cũng không loại trừ khi trẻ chưa được giáo dục đúng hướng hoặc do một số ảnh hưởng từ các điều kiện sống không thuận lợi khác
2.3.5 Thực trạng hành vi gây hấn với vật nuôi của trẻ mẫu giáo lớn trong các trường mầm non ở thành phố Nam Định (xem bảng 4)
Bảng 4 cho thấy, thỉnh thoảng trẻ có hành vi đá, đánh
vật nuôi (6,5%) và đập, ném vật nuôi (3,7%) Cô T.T.H
(GV Trường Mầm non Hướng Dương) chia sẻ “nhiều khi ông bà đưa trẻ đến và kể ở nhà “nó” chỉ thích đuổi theo Bảng 3 Biểu hiện hành vi gây hấn với người lớn của trẻ mẫu giáo lớn
trung bình (M)
Thứ bậc
Không bao giờ Thỉnh thoảng Thường xuyên
Rất thường xuyên
2 Phá hoại đồ đạc của mình 201 93,9 12 5,6 1 0,5 0 0,0 1,07 1
Bảng 4 Biểu hiện hành vi gây hấn với vật nuôi của trẻ mẫu giáo lớn
trung bình (M)
Thứ bậc
Không bao giờ Thỉnh thoảng
Thường xuyên
Rất thường xuyên
Trang 5con mèo túm lấy đuôi nó quăng đi, lần nào cũng bị nó cắn
mà vẫn không chừa, ở lớp có mô hình con chó bạn ấy lại
dùng tay tát vào nó” Ở lứa tuổi này, đa số trẻ em đều
thích chơi với động vật, đặc biệt là các con vật nuôi trong
nhà Nhiều khi làm đau vật nuôi nhưng trẻ lại không ý
thức được đó là hành vi không nên làm, bởi vì, người lớn
cũng ít khi để ý và giáo dục hành vi này cho trẻ
3 Kết luận
Hành vi gây hấn của trẻ mẫu giáo lớn trong các trường
mầm non ở TP Nam Định đang diễn ra với nhiều biểu
hiện đa dạng, trẻ chủ yếu gây hấn với trẻ khác và người
lớn, còn gây hấn với bản thân và động vật có ít biểu hiện
hơn Như vậy, hành vi gây hấn có thể xuất hiện từ rất sớm
trong những năm đầu đời Các nghiên cứu chỉ ra rằng, trẻ
có hành vi gây hấn trong thời thơ ấu và vị thành niên
thường có nguy cơ cao trở thành trẻ cá biệt, bị từ chối ở
trường học, khó có thể duy trì được việc làm, trở thành tội
phạm và khó kết hôn [4] Do đó, việc nhận diện các biểu
hiện của hành vi gây hấn để từ đó có biện pháp quản lí
hành vi gây hấn ngay từ khi trẻ còn nhỏ sẽ có ý nghĩa giáo
dục rất lớn đối với sự phát triển nhân cách của trẻ sau này
Tài liệu tham khảo
[1] Trần Thị Minh Đức (2013) Hành vi gây hấn - Phân
tích từ góc độ tâm lí học xã hội NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội
[2] Nguyễn Văn Siêm (2003) Từ điển Y học Anh - Pháp
- Việt Tâm thần học và Tâm lí học NXB Từ điển
Bách khoa
[3] Hồ Thị Thúy Hằng - Trần Thu Hương (2017) Hành
vi hung tính của trẻ mẫu giáo lớn trên địa bàn thành
phố Đà Nẵng Kỉ yếu Hội thảo Quốc tế Tâm lí học
Đông Nam Á lần thứ nhất - Hạnh phúc con người và
phát triển bền vững NXB Đại học Quốc gia Hà Nội,
tr 395-402
[4] Nguyễn Thị Bích Hằng (2014) Lối sống hành xử
bạo lực, coi thường pháp luật của một số bộ phận
giới trẻ Việt Nam hiện nay dưới góc nhìn từ hai bản
năng Fros và Thanatos của S Freud Tạp chí Triết
học, số 7, tr 76-82
[5] Nguyễn Ánh Tuyết - Nguyễn Thị Như Mai - Đinh Thị
Kim Thoa (2014) Tâm lí học trẻ em lứa tuổi mầm
non (từ lọt lòng đến 6 tuổi) NXB Đại học Sư phạm
[6] Gentile D A - Bushman B J (2012) Reassessing
media violence effects using a risk and resilience
approach to understanding aggression Psychology
of Popular Media Culture, Vol 1, pp 138-151
[7] Hurd H D - Gettinger M (2011) Mothers’ and
teachers’ perceptions of relational and physical
aggression in preschool children Early Child
Development and Care, Vol 181, pp 1343-1359
[8] Kim K J - Sundar S S (2013) Can interface features affect aggression resulting from violent video game play? An examination of realistic controller and large screen size Cyberpsychology, Behavior,
and Social Networking, Vol 16, pp 329-334
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGÔN NGỮ
(Tiếp theo trang 32)
kiến thức xã hội sống động; qua đó, hình thành nên các
kĩ năng sống, NL và phẩm chất cụ thể đối với người học thông qua các hoạt động thực tiễn mang tính tự chủ Vìvậy, khi tổ chức các HĐTN, người dạy cần chú ý xây dựng các mục tiêu, yêu cầu cần đạt về NLNN và chú ý nghiên cứu các hình thức tổ chức phù hợp với nội dung chủ đề, nội dung kiến thức và đảm bảo tính vừa sức đối với HS THCS; đồng thời, cần phát huy vai trò chủ đạo của người dạy và sự tích cực chủ động của người học nhằm phát triển ở người học các NL chung cũng như NL đặc thù của bộ môn
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ GD-ĐT (2017) Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể
[2] Bộ GD-ĐT (2018) Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (Dự thảo)
[3] Bộ GD-ĐT (2017) Tài liệu bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp cho giáo viên trung học cơ sở hạng II NXB Giáo dục Việt Nam [4] Đinh Thị Kim Thoa (2012) Tâm lí học dạy học
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội
[5] Nguyễn Trọng Hoàn (2001) Rèn luyện tư duy sáng tạo trong dạy học tác phẩm văn chương NXB Giáo
dục
[6] Nguyễn Trí - Nguyễn Trọng Hoàn (2001) Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt NXB Giáo dục
[7] Nguyễn Quang (2016) Từ năng lực ngôn ngữ đến năng lực liên văn hóa Tạp chí Khoa học, Đại học
Quốc gia Hà Nội, số 32, tr1-9 NXB Đại học Quốc gia Hà Nội
[8] Phan Trọng Luận - Trương Dĩnh (2011) Phương pháp dạy học văn (tập 1) NXB Đại học Sư phạm [9] Trần Anh Tuấn (2017) Nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên thông qua tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo NXB Giáo dục Việt Nam.