QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI TP HỒ CHÍ MINH KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ Ý NGHĨA CỦA.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI TP.HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT

NAM HIỆN NAY

Nguyễn Ngọc Huyền Trang – 20H4030309 – 010400510709

Giảng viên hướng dẫn: Ths.Đào Văn Minh

Thành phố Hồ Chí Minh-2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 : QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI 2

1.1.Tính tất yếu của thời kỳ lên chủ nghĩa chủ nghĩa xã hội 2

1.2.Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 3

1.3.Nhiệm vụ của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 4

CHƯƠNG 2: Ý NGHĨA CỦA QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ NIN VỀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 5

2.1.Sự lựa chọn con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản ở Việt Nam 5

2.2.Những thuận lợi và khó khăn trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay 7

2.3.Phương hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay 10

KẾT LUẬN 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

LỜI MỞ ĐẦU

Lý luận về hình thái kinh tế - xã hội của C.Mác đã cho chúng ta thấy sự biến đổi của các xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên Vận dụng lý luận đó vào phân tích xã hội tư bản, tìm ra các quy luật vận động của nó, C.Mác và Ph Ăngghen đều cho rằng, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa có tính chất lịch

sử và xã hội tư bản tất yếu bị thay thế bằng xã hội mới - xã hội cộng sản chủ nghĩa Trong thời đại ngày nay, mỗi quốc gia dân tộc đều có quyền lựa chọn con đường, sự phát triển cho chính mình sao cho phù hợp với xu thế chung của thời đại, với quy luật khách quan của lịch sử và nhu cầu, khát khao của dân tộc

Do vậy, Việt Nam đi lên chủ nghĩa xã hội là một tất yếu khách quan hoàn toàn phù hợp với xu thế chung và bên cạnh đó cũng thể hiện rõ quan điểm của chủ nghĩa Mác-lênin về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Điều này rất quan trọng đối với cuộc sống và học tập của sinh viên hiện nay, tuy nhiên chưa có nhiều bài viết phân tích một cách toàn diện vấn đề trên cho nên em đã lựa chọn đề tài này để góp phần làm rõ hơn

Em chọn đề tài này với mong muốn để mọi người và đặc biệt là sinh viên

có thể hiểu rõ được quan điểm của chủ nghĩa Mác-lênin về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và ý nghĩa của nó đối với việc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay; và sau khi sinh viên hiểu được có thể vận dụng vào cuộc sống và học tập để nâng cao tầm nhận thức và hành động

Tiểu luận sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau như là: phân tích, tổng hợp, diễn dịch, quy nạp, khái quát hóa, biểu tượng hóa, liệt kê,… Ngoài phần mở đầu tiểu luận còn có phần nội dung với tài liệu tham khảo

CHƯƠNG 1 : QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ THỜI

KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI 1.1.Tính tất yếu của thời kỳ lên chủ nghĩa chủ nghĩa xã hội

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biến cách mạng sâu sắc, và toàn diện từ xã hội cũ sang xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa Nó diễn ra trong toàn bộ nền các lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo ra các tiền đề vật chất, tinh thần cần thiết để hình thành một xã hội mới mà trong đó những nguyên tắc căn bản của xã hội xã hội chủ nghĩa từng bước được thực hiện Thời

kỳ này bắt đầu từ khi giai cấp vô sản giành được chính quyền, bắt tay vào xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật và kết thúc khi đã xây dựng xong về cơ bản cơ sở vật chất - kỹ thuật của xã hội Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được lý giải từ các căn cứ sau đây:

- Một là, chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội khác nhau về bản chất Chủ nghĩa

tư bản được xây dựng trên cơ sở chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa về các tư liệu sản xuất; dựa trên chế độ áp bức và bóc lột Chủ nghĩa xã hội được xây dựng trên cơ sở chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, tồn tại dưới 2 hình thức

là nhà nước và tập thể, không còn các giai cấp đối kháng, không còn tình trạng

áp bức, bóc lột Muốn có xã hội như vậy cần phải có một thời kỳ lịch sử nhất định

- Hai là, chủ nghĩa xã hội được xây dựng trên nền sản xuất đại công nghiệp có

trình độ cao Quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản đã tạo ra cơ sở vật chất

- kỹ thuật nhất định cho chủ nghĩa xã hội, nhưng muốn có cơ sở vật chất – kỹ thuật đó cần phải có thời gian tổ chức, sắp xếp lại Đối với những nước chưa từng trải qua quá trình công nghiệp hóa tiến lên chủ nghĩa xã hội, thời kỳ quá

độ cho việc xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội có thể kéo dài với nhiệm vụ trọng tâm của nó là tiến hành công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa

- Ba là, các quan hệ xã hội của chủ nghĩa xã hội không tự phát nảy sinh trong

lòng chủ nghĩa tư bản, chúng là kết quả của quá trình xây dựng và cải tạo xã hội chủ nghĩa Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản dù đã ở trình độ cao cũng chỉ

có thể tạo ra những điều kiện, tiền đề cho sự hình thành các quan hệ xã hội xã hội chủ nghĩa, do vậy cũng cần phải có thời gian nhất định để xây dựng và phát triển các quan hệ đó

- Bốn là, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội là một công việc mới mẻ, khó

khăn và phức tạp, cần phải có thời gian để giai cấp công nhân từng bước làm quen với những công việc đó

1.2.Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Trên lĩnh vực kinh tế: thời kỳ này tất yếu còn tồn tại nhiều thành phần

trong một hệ thống kinh tế quốc dân thống nhất Và tương ứng với nó có nhiều giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau, nhưng vị trí, cơ cấu và tính chất của giai cấp trong xã hội đã thay đổi một cách sâu sắc Sự tồn tại của cơ cấu kinh tế nhiều thành phần là khách quan, lâu dài, có lợi cho sự phát triển của lực lượng sản xuất, tăng trưởng kinh tế Nền kinh tế nhiều thành phần được xác lập trên

cơ sở khách quan của sự tồn tại nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất với những hình thức tổ chức kinh tế đa dạng, đan xen hỗn hợp và tương ứng với nó

là những hình thức phân phối khác nhau trong đó hình thức phân phối theo lao động tất yếu ngày càng giữ vai trò là hình thức phân phối chủ đạo

Trên lĩnh vực chính trị: các nhân tố của xã hội mới và tàn dư của xã hội

cũ tồn tại đan xen lẫn nhau, đấu tranh với nhau trên mọi lĩnh vực của đời sống Trong xã hội lúc này tồn tại nhiều thành phần với rất nhiều tư tưởng, ý thức khác nhau

Trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa: thời kỳ quá độ còn tồn tại nhiều yếu

tố tư tưởng và văn hóa khác nhau Bên cạnh tư tưởng xã hội chủ nghĩa còn tồn tại tư tưởng tư sản, tiểu tư sản… , các yếu tố văn hóa cũ và mới thường xuyên đấu tranh với nhau

Trên lĩnh vực xã hội: còn tồn tại nhiều giai cấp, tầng lớp; là thời kỳ đấu

tranh giai cấp chống áp bức, bất công, xóa bỏ tệ nạn xã hội và những tàn dư của

xã hội cũ để lại, thiết lập công bằng xã hội trên cơ sở thực hiện nguyên tắc phân phối lao động là chủ đạo

1.3.Nhiệm vụ của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Phát triển lực lượng sản xuất, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Ngày nay, cơ sở vật chất - kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội phải thể hiện được những thành tựu tiên tiến nhất của khoa học và công nghệ Cần phát triển lực lượng lao động và nâng cao công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Xây dựng quan hệ sản xuất theo định hướng xã hội chủ nghĩa: Từng bước xây dựng những quan hệ sản xuất mới phù hợp với lực lượng sản xuất mới và phải tuân theo những quy luật khách quan về mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, cần đản bảo các yêu cầu sau: xây dựng quan hệ sản xuất mới dựa trên kết quả của lực lượng sản xuất; quan hệ sản xuất; tiêu chuẩn dựa vào hiệu quả của nó: thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, cải thiện đời sống nhân dân, thực hiện công bằng xã hội

Mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại: Từng bước nâng cao sức cạnh tranh quốc tế, tích cực khai thác thị trường thế giới, tích cực tham gia hợp tác kinh tế khu vực….Mở rộng kinh tế quốc tế với độc lập tự chủ, bảo vệ

an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc với kế thừa tinh hoa văn hóa nhân loại

Giải pháp cho xây dựng, phát triển và hoàn thiện quan hệ sản xuất mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa: Thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, cải thiện đời sống nhân dân, thực hiện công bằng xã hội Điều này cũng chính là mục đích của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa

CHƯƠNG 2: Ý NGHĨA CỦA QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC –

LÊ NIN VỀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1.Sự lựa chọn con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản ở Việt Nam

Xuất phát từ một xã hội vốn là thuộc địa, nửa phong kiến, lực lượng sản xuất phát triển rất thấp Đất nước trải qua chiến tranh ác liệt, kéo dài nhiều thập

kỷ, hậu quả để lại còn nặng nề Những tàn dư thực dân, phong kiến còn nhiều Các thế lực thù địch thường xuyên tìm các phá hoại nền độc lập dân tộc của nhân dân ta Từ nửa cuối thế kỷ XIX, Việt Nam trở thành thuộc địa của thực dân Pháp Vấn đề đặt ra cho dân tộc ta là bằng con đường nào để dành lại độc lập cho dân tộc và nhiều nhà yêu nước đã tìm tòi các con đường khác nhau Và vào những năm cuối thế kỷ XX, mặc dù trên thế giới chủ nghĩa xã hội hiện thực

đã bị đổ vỡ một mảng lớn, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa không còn, phong trào xã hội chủ nghĩa lâm vào giai đoạn khủng hoảng, thoái trào, gặp rất nhiều khó khăn Nhưng lịch sử Việt Nam đã chứng minh rằng các phòng trào yêu nước theo hệ tư tưởng phong kiến và khuynh hướng tư sản trong quá trình tìm đường cứu nước giải phóng dân tộc đều không thành công Ví dụ những nhà yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh cũng đã từng lựa chọn con đường cách mạng tư sản để đấu tranh nhưng kết quả là không thành công Điều

đó cho thấy con đường đấu tranh bằng cách mạng tư sản không phù hợp với thực trạng nước ta lúc bấy giờ Từ chủ nghĩa yêu nước, Hồ Chí Minh đã đến với chủ nghĩa Mác - Lênin tìm ra con đường cứu nước giải phóng dân tộc, Người khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”, “Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ” Người đã chọn hình thức đấu tranh vô sản, do giai cấp công nhân, nông dân lãnh đạo, và đã giành được thắng lợi thể hiện ở Cách

mạng Tháng Tám thành công Thắng lợi đó đã đập tan ách thống trị của thực dân, phong kiến, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, đưa dân tộc ta tiến vào kỷ nguyên độc lập, tự do Cũng chính cuộc cách mạng này đã chứng minh

sự lựa chọn của Đảng và nhân dân ta là đúng đắn, phù hợp với thực tế Việt Nam Việt Nam đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua tư bản chủ nghĩa vì các lý so sau:

- Phù hợp với chí ý nguyện vọng của nhân dân

- Phù hợp với hiện thực Việt Nam

- Phù hợp với cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin

Việc bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa đi lên chủ nghĩa xã hội không chỉ

là bỏ qua xác lập vị trí chi phối của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa và kiến

trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, mà còn là bỏ qua việc tước đoạt ruộng đất của nông dân, cũng như việc tước đoạt tư liệu sản xuất của người lao động, đẩy

những người lao động trở thành người làm thuê Sau khi giành được chính quyền, giai cấp công nhân và những người lao động trở thành những người chủ của xã hội mới, thực hiện xã hội hóa tư liệu sản xuất, từng bước xây dựng và đưa quan hệ sản xuất mới ngày càng chiếm vị trí chi phối trong nền sản xuất xã

hội Do vậy, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa cũng còn là việc bỏ qua tạo dựng giai cấp thực hiện sự thống trị, bóc lột giai cấp công nhân và những người lao

động trong chủ nghĩa tư bản Song, trong thời kỳ quá độ cùng với xây dựng giai cấp công nhân là việc hình thành tầng lớp doanh nhân, cùng với những người lao động cùng làm chủ xã hội, cùng xây dựng xã hội mới Vậy bỏ qua chế độ

tư bản chủ nghĩa là việc bỏ qua sự xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất

và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, đồng thời bỏ qua việc tước đoạt ruộng đất và tư liệu sản xuất của người lao động, bỏ qua việc tạo dựng giai cấp thống trị, bóc lột người lao động, và đương nhiên tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa

Ngay khi ra đời, Đảng ta đã xác định con đường phát triển của dân tộc là quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Đó là đường lối tiến hành cách mạng nhất quán suốt bao năm qua của Đảng ta Tại Đại hội IX

- Đại hội đầu tiên trong thế kỷ XXI, dựa trên tổng kết lý luận và thực tiễn sau

15 năm đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đã khẳng định: "Con đường đi lên của nước ta là sự phát triển quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt về khoa học và công nghệ, để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại" Như vậy, có thể nói, trong quan niệm của Đảng ta, quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay là con đường phát triển rút ngắn và phương thức thực hiện con đường này là quá độ gián tiếp Đó là bước phát triển quan trọng trong nhận thức và tư duy lý luận của Đảng ta

2.2.Những thuận lợi và khó khăn trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

ở Việt Nam hiện nay

thế giới tạo cơ hội cho Việt Nam phân tích, tổng kết, hình dung và học hỏi được nhiều kinh nghiệp hơn về mô hình và con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội Do đường lối sai lầm trên phương diện lý luận và thực tiễn đã dẫn đến sự sụp đổ của mô hình xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô cũ Thực tiễn này đòi hỏi cần phải đổi mới, cải cách, xây dựng mô hình Xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn của đất nước

- Trong điều kiện toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ đã thúc đẩy các quốc gia mở cửa và hội nhập Đây cũng là một

cơ hội tốt để Việt Nam có thể hợp tác để cùng giao lưu và tìm kiếm nguồn vốn, công nghệ và quản lý Quá trình giao lưu, hội nhập tạo điều kiện nâng cao trình

độ dân trí, sự hiểu biết lẫn nhau, đồng thời, tạo điều kiện cho việc tiếp thu các thành tựu và kinh nghiệp phát triển của các nước đi trước, có trình độ phát triển cao, để phát triển rút ngắn đối với các nước đang phát triển như Việt Nam

- Ở các nước tư bản chủ nghĩa hiện nay cho thấy rõ không thể tiếp tục cách thức phát triển truyền thống gây ô nhiễm môi trường, ảnh hường đế chất lượng cuộc sống của người dân Hàng loạt các vấn đề toàn cầu xảy ra ngày càng nghiêm trọng, đơn cử như việc biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, … đòi hỏi phải có sự chung sức của cộng đồng quốc tế cùng nhau giải quyết, chứ không phải chỉ một nước, thậm chí một nhóm nước có thể giải quyết được Điều này, tạo điều kiện thuận lợi cho Việt Nam trong việc mở rộng cơ hội tập hợp lực lượng tiến bộ

- Quá trình phát triển của Việt Nam, đặc biệt công cuộc đổi mới đất nước do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo trong hơn 30 năm qua đã thu được những kết quả đáng kể Điều này, một mặt củng cố và khẳng định sự lựa chọn đúng đắn của con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ Tư bản chủ nghĩa ở nước ta; mặt khác, đó còn là các điều kiện, cơ sở cho việc tiếp tục vững bước trên con đường đã chọn

Khó khăn:- Đất nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội khi các nước đi

trước đã và đang gặp nhiều khó khăn nhất định trong việc tạo lập cơ sở vật chất của xã hội mới, khi mà bản thân điều kiện vật chất nội tại trong nó còn nhiều hạn chế và nghèo nàn Ngoài ra, còn có sự chống phá của các thế lực trong và ngoài nước

- Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế phát triển mạnh mẽ cũng đặt ra nhiều nguy cơ về việc suy thoái đạo đức, lối sống, nhất là lối sống thực dụng, thiếu tính nhân văn cũng đang và từng ngày từng giờ tác động đến cán bộ, đảng viên và nhất là tầng lớp trẻ Thực tế đó là một thách thức to lớn cho Đảng và Nhà nước ta trong quá