VẤN ĐỀ Ý THỨC TRONG TRIẾT HỌC MACLÊNIN VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI CUỘC SÔNG VÀ VIỆC HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI TP HỒ CHÍ MINH KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC MAC LÊNIN VẤN ĐỀ Ý THỨC TRONG TRIẾT HỌCMAC LÊNIN VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI CUỘC SÔNG VÀ VIỆC HỌC TẬP CỦA SIN.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI TP.HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC MAC-LÊNIN

VẤN ĐỀ Ý THỨC TRONG TRIẾT HỌC MAC-LÊNIN VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI CUỘC SÔNG VÀ VIỆC HỌC TẬP

CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY

Nguyễn Ngọc Huyền Trang - 20H4030309 - 010400510510

Giảng viên hướng dẫn:ThS.Nguyễn Thế Anh

Thành phố Hồ Chí Minh - 2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

1 Ý thức trong triết học Mác-Lênin 2

1.2 Nguồn gốc của ý thức 2

1.2 Bản chất của ý thức 3

1.3 Kết cấu của ý thức 4

2 Ý nghĩa của ý thức trong cuộc sống và học tập 5

2.1 Ý nghĩa và vai trò của ý thức 5

2.2 Trong cuộc sống của sinh viên 6

2.3 Trong học tập của sinh viên 6

KẾT LUẬN 9

TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

LỜI MỞ ĐẦU

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung và triết học Mác - Lênin nói riêng là môn khoa học cơ bản trang bị cho chúng em những kiến thức cơ bản trong nhận thức và hành động Triết học là định hướng, là dẫn dắt, là hạt nhân lý luận của Thế Giới, giúp con người xây dựng thế giới khoa học nhân văn, chính nghĩa Triết học đóng vai trò định hướng sự hình thành, phát triển thế giới quan của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng trong lịch sử một cách năng động, tự giác, sáng tạo Triết học vạch ra cho con người hệ thống những cách thức, những nguyên tắc để định hướng, chỉ đạo hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người Và vấn đề của ý thức trong triết học Mác - Lênin có ý nghĩa quan trọng đối với cuộc sống và học tập của sinh viên hiện nay, tuy nhiên chưa có nhiều bài viết phân tích một cách toàn diện vấn đề trên cho nên em đã lựa chọn đề tài này để góp phần làm rõ làm rõ hơn

Em chọn đề tài này với mong muốn để mọi người và đặc biệt là sinh viên có thể hiểu được ý thức và ý nghĩa của nó trong cuộc sống và học tập, ý thức là gì,

và ý nghĩa của nó như thế nào; và sinh viên sau khi hiểu được có thể vận dụng vào cuộc sống và học tập để cải thiện được những thiếu xót của bản thân giúp bản thân ngày càng tiến bộ hơn

Tiểu luận sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau như là: phân tích, tổng hợp, diễn dịch, quy nạp, khái quát hóa, biểu tượng hóa, liệt kê,… Ngoài phần mở đầu tiểu luận còn có phần nội dụng với tài liệu tham khảo

NỘI DUNG

1 Ý thức trong triết học Mác-Lênin

1.2 Nguồn gốc của ý thức

a Nguồn gốc tự nhiên

Ý thức ra đời là kết quả của sự phát triển lâu dài của giới tự nhiên cho tới khi xuất hiện con người và bộ óc con người Khoa học đã chứng minh rằng thế giới vật chất nói chung và trái đất nói riêng đã từng tồn tại rất lâu trước khi xuất hiện con người, rằng hoạt động ý thức của con người diễn ra trên cơ

sở hoạt động sinh lí thần kinh của của bộ não con người Không thể tách rời ý thức ra khỏi bộ não và ý thức là chức năng của bộ não, bộ não là khí quan của

ý thức Sự phụ thuộc của ý thức vào sự hoạt động của bộ não thể hiện ở chỗ khi bộ não bị tổn thương thì hoạt động ý thức sẽ bị rối loạn Tuy nhiên, không thể qui một cách đơn giản ý thức về các quá trình sinh lí bởi vì óc chỉ là cơ quan phản ánh Ý thức là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc con người Sự xuất hiện của ý thức gắn liền với sự phát triển đặc tính của phản ánh, đặc tính này phát triển cùng với sự phát triển của thế giới tự nhiên Sự xuất hiện của con người và xã hội loài người đưa lại hình thức của sự phản ánh, đó là sự phản ánh ý thức Không có sự tác động của thế giới bên ngoài lên các giác quan và qua đó đến bộ não thì hoạt động ý thức không thể xảy ra

“Như vậy, bộ óc người ( cơ quan phản ánh về thế giới vật chất xung quanh) cùng với thế giới bên ngoài tác động lên bộ não - đó là nguồn gốc tự nhiên của ý thức.” ( Nhà xuất bản chính trị Quốc gia - 2006 - trang 167 )

b Nguồn gốc xã hội

Sự ra đời của ý thức gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của

bộ óc con người dưới ảnh hưởng của lao động, của giao tiếp và các quan hệ

xã hội Lao động của con người là nguồn gốc vật chất có tính chất xã hội

nhằm cải tạo tự nhiên, thoả mãn nhu cầu và phục vụ mục đích của bản thân con người Nhờ nó mà con người và xã hội mới hình thành và phát triển Lao động là phương thức tồn tại đầu tiên của con người, đồng thời ngay từ đầu đã liên kết những con người với nhau trong những quan hệ khách quan, tất yếu; mối quan hệ này đến lượt nó lại làm nảy sinh nhu cầu trao đổi kinh nghiệm và

tổ chức lao động Và kết quả là ngôn ngữ ra đời Ngôn ngữ được coi là cái vỏ vật chất của tư duy Nhờ có ngôn ngữ con người có thể giao tiếp, trao đổi tư tưởng, tình cảm lẫn nhau truyền đạt kinh nghiệm cho nhau Thông qua đó mà

ý thức cá nhân trở thành ý thức xã hội và ngược lại Ngôn ngữ đã trở thành một phương tiện vật chất không thể thiếu được của sự trừu tượng hoá và chính nhờ trừu tượng hoá và khái quát hoá mà con người có thể đi sâu vào bản chất của sự vật, hiện tượng, đồng thời tổng kết được hoạt động của mình trong toàn bộ quá trình phát triển lịch sử

Vậy, nguồn gốc trực tiếp quan trọng nhất quyết định sự ra đời và phát

triển của ý thức là lao động, là thực tiễn xã hội Ý thức phản ánh hiện thực khách quan vào bộ não con người thông qua lao động, ngôn ngữ và các quan hệt xã hội Ý thức là sản phẩm xã hội, là một hiện tượng xã hội

1.2 Bản chất của ý thức

Dựa trên cơ sở lý luận phản ánh, chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người nhưng không phải là sự phản ánh giản đơn, mà phản ánh một cách năng động

và sáng tạo, ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Ý thức ngay từ đầu đã gắn liền lao động, với hoạt động sáng tạo cải biến

và thống trị tự nhiên của con người và đã trở thành mặt không thể thiếu được của hoạt động đó Tính sáng tạo của ý thức thể hiện ra rất phong phú Trên cơ

sở những cái đã có trước, ý thức có khả năng tạo ra tri thức mới về sự vật, có thể tưởng tượng ra cái không có trong thực tế, có thể tiên đoán, dự báo tương

lai, có thể tạo ra những ảo tưởng, những huyền thoại, những giả thuyết lý thuyết khoa học hết sức trừu tượng và khái quát cao Những khả năng ấy càng nói lên tính chất phức tạp và phong phú của đời sống tâm lý - ý thức ở con người mà khoa học còn phải tiếp tục đi sâu nghiên cứu để làm sáng tỏ bản chất của những hiện tượng ấy

-Tính sáng tạo của ý thức thể hiện ở ba mặt sau:

+ Một là, trao đổi thông tin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh

+ Hai là, mô hình hóa đối tượng trong tư duy dưới dạng hình ảnh tinh thần

+ Ba là, chuyển mô hình từ tư duy hiện thực khách quan, tức quá trình hiện thực hóa tư tưởng, thông qua hoạt động thực tiễn biến quan niệm thành cái thực tại, biến các ý tưởng phi vật chất trong tư duy thành các dạng vật chất ngoài hiện thực

Ý thức là một hiện tượng xã hội Ý thức chỉ được nảy sinh trong lao động, trong hoạt động cải tạo thế giới của con người Hoạt động đó không phải là hoạt động đơn lẻ mà là hoạt động xã hội Bản tính xã hội của ý thức cũng thống nhất với bản tính phản ánh trong sáng tạo Sự thống nhất đó thể hiện ở tính năng động chủ quan của ý thức, ở mối quan hệ giữa nhân tố vật chất và nhân tố ý thức trong hoạt động cải tạo thế giới của con người Ý thức mang bản chất xã hội

1.3 Kết cấu của ý thức

- Cấu trúc theo chiều ngang: gồm có tri thức và tình cảm

+ Tri thức là kết quả nhận thức của con người về thế giới, được diễn đạt dưới hình thức ngôn ngữ hoặc các hệ thống ký hiệu Ngày nay, tri thức đang là yếu

tố giữ vai trị quyết định đối với sự phát triển kinh tế, vì vậy, đầu tư vào tri thức trở thành yếu tố then chốt cho sự tăng trưởng kinh tế dài hạn bền vững

+ Tình cảm là sự rung động của con người với xung quanh gây cho con người

có cảm giác vui buồn, yêu thương, căm giận… Vì vậy, một khi tri thức được gắn với tình cảm thì hoạt động của con người sẽ được tăng thêm gấp bội lần

- Cấu trúc theo chiều dọc:

+ Tự ý thức, ý thức về bản thân mình trong mối quan hệ với thế giới

+ Tiềm thức là những tri thức mà chủ thể đã có được từ trước nhưng đó gần như trở thành bản năng, thành kỹ năng nằm trong tầng sau của ý thức chủ thể,

là ý thức dưới dạng tiềm tàng

+ Vô thức là những trạng thái tâm lý ở chiều sâu, sự suy nghĩ, hành vi, thái độ ứng xử của con người xảy ra mà chưa có sự tranh luận của nội tâm, chưa có

sự kiểm tra, tính toán của lý trí được biểu hiện thành nhiều hiện tượng khác nhau và chỉ là mắt khâu trong cuộc sống có ý thức của con người

2 Ý nghĩa của ý thức trong cuộc sống và học tập

2.1 Ý nghĩa và vai trò của ý thức

Ý thức chỉ là sản phẩm, là sự phản ánh thế giới khách quan trong nhận thức và hành động của con người thì phải xuất phát từ hiện thực khách quan, tôn trọng và hành động theo hiện thực khách quan

Như ta đã biết ý thức chính là ý thức của con người, vì vậy nói đến vai trò của ý thức là nói đến vai trò của con người Mức độ tác động của ý thức dù lớn hay nhỏ, nhiều hay ít tùy thuộc vào nhiều yếu tố như nhu cầu, ý chí, nghị lực của con người, điều kiện, môi trường, cường độ con người

Ý thức có vai trò tích cực trong sự tác động trở lại đối với vật chất, phép biện chứng duy vật yêu cầu trong nhận thức và trong hoạt động Ý thức con người cần phải nhận thức và vận dụng quy luật khách quan một cách chủ động, sáng tạo, chống lại thái độ tiêu cực, thụ động

Giúp phát huy tính năng động, sáng tạo của ý thức để tác động, cải tổ thế giới khách quan, đồng thời khắc phục bệnh bảo thủ, trì trệ, thái độ tiêu cực, thụ động, ỷ lại

VD1: Một người có ý thức tham gia giao thông họ sẽ có thái độ vui vẻ khi đội mũ bảo hiểm hay dừng đèn đỏ, trong khi đó một số người tỏ thái độ bực bội một số người khác thậm chí không đội mũ bảo hiểm và còn vượt đèn

đỏ.

2.2 Trong cuộc sống của sinh viên

giáo viên, người lớn, lắng nghe lời khuyên, chỉ dạy của họ; đối với bạn

bè thì tôn trọng, quan tâm, học hỏi

xấu, giữ vững lập trường của mình trước những cạm bẫy luôn bao quanh, không vì lười biếng mà trốn học, không nên chạy theo những công việc chỉ sinh ra lợi ích tức thời mà bỏ bê việc học

thu được, chúng ta cần bước chân ra thế giới bên ngoài để trải nghiệm bằng việc tham gia các hoạt động môi trường, tình nguyện xanh,

 Biết hiếu thảo, lễ phép, vâng lời, quan tâm, giúp đỡ ba mẹ

2.3 Trong học tập của sinh viên

Hiểu được nội dung của ý thức sinh viên phải biết vận dụng vào trong quá trình học tập của bản thân để đạt kết quả cao trong học tập:

viên trong nhà trường là tiêu chuẩn đánh giá về tác phong, đạo đức mà mỗi người sinh viên phải có

 Khi đề bạt, tranh cử ban cán sự lớp phải đảm bảo tính công bằng, đánh giá trung thực năng lực của từng cá nhân để bổ nhiệm vào vị trí phù hợp dẫn dắt tập thể lớp đi lên Không nên vì định kiến cá nhân mà đánh giá không trung thực thì sẽ ảnh hưởng đến sự đoàn kết, thi đua của tập thể

 Sinh viên phải trung thực trong các kì kiểm tra, thi hết môn Phải tích cực

ôn luyện và làm bài bằng kiến thức của mình Không nên có hành vi quay cóp, chép bài của bạn vì dù điểm cao đó cũng không phải số điểm bạn đạt được, không phản ánh đúng lượng kiến thức bạn có

phương pháp học tập đó có phù hợp với thể trạng, sức khỏe, tâm lý và đặc điểm cá nhân thì mới đưa ra một phương pháp học tập phù hợp, đúng đắn, đem lại hiệu quả cao Không nên áp dụng rập khuôn phương pháp học tập của bạn cho bản thân mình sẽ không đem lại kết quả như mong muốn

 Khi đưa ra kế hoạch học tập cho thời gian tới, sinh viên phải xét đến điều kiện thực tế như: thời gian, sức khỏe, tài chính…để đưa ra một kế hoạch phù hợp, có khả năng thực hiện Chẳng hạn để có thể nâng cao trình độ tin học, ngoại ngữ cần phải xét thời gian nào phù hợp có thể học, trường nào

có mức học phí phù hợp với điều kiện tài chính của bản thân,…

cũng như những điều kiện liên quan để đưa ra mục tiêu phù hợp với bản thân Tránh đưa ra mục tiêu quá thấp sẽ không kích thích được sự cố gắng, không cải thiện được sự hiểu biết Cũng không nên đưa ra mục tiêu quá cao, không có khả năng thực hiện sẽ dễ gây tâm lý chán nản

Và bên cạnh đó chúng ta cũng cần phải phát huy được tính năng động chủ quan trong việc học tập của bản thân, sinh viên phải tôn trọng tri thức khoa học và làm chủ được tri thức khách quan thể hiện qua những mặt sau:

 Phải ra sức học tập, nghiên cứu tri thức khoa học để làm giàu thêm kho tàng tri thức của bản thân, không chỉ xem trọng tri thức chuyên ngành mà phải quan tâm cả những môn khoa học cơ bản, vì khoa học cơ bản là tiền

đề, cơ sở để sinh viên tiếp xúc với tri thức chuyên ngành hiệu quả hơn

với giảng viên và bạn bè Ví dụ như sau một bài thuyết trình thì phải nán lại lắng nghe ý kiến chỉnh sửa của cả lớp và giảng viên hay khi làm bài hoặc họp nhóm cần phải sáng tạo, đột phá, cải tiến cái cũ nhưng không nên quá cầu toàn

tầm hiểu biết, giao lưu học hỏi với bạn bè trong nước và quốc tế như: Đường lên đỉnh Olympia, giải toán quốc tế, rung chuông vàng…

thích óc sáng tạo của bản thân và cống hiến những ý tưởng hay

động

núi để dạy học cho các em nhỏ

người chưa có cơ hội tìm hiểu

hóa của nhân loại, lưu giữ những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc như: có lòng yêu nước nồng nàn, uống nước nhớ nguồn, hiếu thảo, lễ phép, kính trên nhường dưới, đoàn kết, siêng năng, tháo vát…

KẾT LUẬN

Trong cuộc sống, mỗi sinh viên đều có phương pháp khác nhau cho riêng bản thân mình Để cuộc sống có ích, ý nghĩa và quá trình học tập đạt được kết quả cao thì tất yếu những phương pháp này phải khoa học và phù hợp với hoàn cảnh của mỗi người Và để có được những phương pháp ấy, ngoài việc áp dụng hiểu biết về khoa học mà còn phải hiểu những kiến thức

về triết học Cụ thể, đó là “Ý nghĩa của ý thức” trong cuộc sống quá trình học tập C.mác và Ăngghen đã giúp ta tìm ra nguyên tắc này và đã được vận dụng rất nhiều vào đời sống con người trong các lĩnh vực khác nhau đối với cá nhân, cộng đồng trong lịch sử, trong đó có lĩnh vực học tập Phá vỡ những nguyên tắc mang tính chất nền tảng ấy, sinh viên sẽ lạc khỏi những định hướng trong quá trình đi tìm phương pháp khoa học cho chính mình Quá trình học tập vì thế mà không đạt kết quả cao, ảnh hưởng đến những thế hệ sinh viên mai sau Để Việt Nam hướng lên xã hội chủ nghĩa thì cần những con người xã hội chủ nghĩa Và nền tảng, đó là sự bắt đầu về tri thức, học vấn Không ai khác, những con người xã hội chủ nghĩa đầu tiên sẽ chính là sinh viên Vì vậy, họ phải nỗ lực học tập, trang bị cho mình những kiến thức cần thiết

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Bộ Giáo dục và đào tạo (2006), Giáo trình Triết học Mác - Lênin, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

[2] Giáo trình Nguyên lý cơ bản chủ nghĩa Mác - Lênin, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội-2016