Chính sách “ấp tân sinh” ở miền Tây Nam Bộ năm 1964

Bài viết Chính sách “ấp tân sinh” ở miền Tây Nam Bộ năm 1964 trình bày các nội dung chính sau: Từ quốc sách ấp chiến lược chuyển sang chính sách ấp tân sinh; Chính sách “ấp tân sinh” ở miền Tây Nam Bộ.

76 Phạm Đức Thuận

CHÍNH SÁCH “ẤP TÂN SINH” Ở MIỀN TÂY NAM BỘ NĂM 1964

THE POLICY OF “NEW LIFE HAMLET” IN SOUTHWEST VIET NAM IN 1964

Phạm Đức Thuận

NCS Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế; pdthuan@ctu.edu.vn

Tóm tắt - Sau thất bại của quốc sách “ấp chiến lược” trong giai

đoạn 1962 - 1963, ngày 1-11-1963, Tổng thống Ngô Đình Diệm và

cố vấn Ngô Đình Nhu bị lật đổ, chính quyền Việt Nam Cộng hòa

đã nhanh chóng xây dựng một kế hoạch bình định nông thôn mới

với sự trợ giúp của Mỹ Chính sách bình định nông thôn mới với

tên gọi “ấp tân sinh” ra đời và nhanh chóng được triển khai rộng

khắp ở miền Nam Việt Nam, trong đó có miền Tây Nam Bộ Mỹ và

chính quyền Việt Nam Cộng hòa xem đây là một chính sách rất

quan trọng và là một biện pháp bình định kế thừa quốc sách “ấp

chiến lược” trong các giai đoạn trước đó hòng tiến đến đánh bại

các lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam trong giai đoạn cuối

của “chiến tranh đặc biệt” (1961-1965)

Abstract - After the failure of the national policy called “strategic hamlets” in the period 1962 - 1963, on November 1, 1963, the government of President Ngo Dinh Diem and President Assistant Ngo Dinh Nhu was overthrown The government of Republic of Viet Nam quickly implemented a plan to pacify the countryside with the help of the US The plan was called "New life Hamlet" and was quickly be deployed in the South of Viet Nam, including the Southwest of Viet Nam The US and the Republic of Viet Nam saw this as a very important policy and a measure of pacification that inherited the policy of "strategic hamlets" in the previous stages with

a view to defeating the Revolutionary Armed Forces of Southern Vietnam in the final stage of the "special war" (1961-1965)

Từ khóa - Ấp tân sinh; chiến tranh đặc biệt; miền Tây Nam Bộ;

1964; Việt Nam Cộng hòa

Key words - New life hamlet; special war; Southwest Viet Nam; 1964; the Republic of Viet Nam

1 Đặt vấn đề

Trong cuộc chiến tranh Việt Nam, giai đoạn 1961 – 1965,

Mỹ cùng với chính quyền Việt Nam Cộng hòa (VNCH) xem

việc bình định, lập “ấp chiến lược” (ACL) là một quốc sách

có ảnh hưởng quan trọng đến sự thành bại của chiến lược

“Chiến tranh đặc biệt” (1961 – 1965) Từ sau năm 1963, quốc

sách “ấp chiến lược” được điều chỉnh thành chính sách “ấp

tân sinh” Chính sách này tương tự như quốc sách ấp chiến

lược là nhằm “tát nước bắt cá”, chia rẽ quần chúng nhân dân

với lực lượng cách mạng, nhằm áp đặt chủ nghĩa thực dân mới

ở miền Nam Việt Nam Đối với miền Tây Nam Bộ gồm các

tỉnh Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Rạch Giá, Trà Vinh, Vĩnh

Long, Cần Thơ, Hậu Giang tương ứng với tên gọi các tỉnh An

Xuyên, Ba Xuyên, Kiên Giang, Vĩnh Bình, Phong Dinh,

Chương Thiện theo cách gọi của CQSG thì trong năm 1964,

CQSG đã nhanh chóng thúc đẩy việc xây dựng ấp tân sinh với

nhiều biện pháp và thủ đoạn khác nhau

2 Giải quyết vấn đề

Bài viết được thực hiê ̣n dựa trên phương pháp nghiên cứu

li ̣ch sử kết hơ ̣p phương pháp logic Chính sách “ấp tân sinh” ở

miền Tây Nam Bô ̣ trong năm 1964 là nô ̣i dung được đề câ ̣p đến

trong một số công trı̀nh nghiên cứu li ̣ch sử đi ̣a phương nơi đây,

tuy nhiên phương pháp nghiên cứu còn chưa có sự so sánh đối

chiếu với các nguồn tư liê ̣u của chính quyền Việt Nam Cộng

hòa, vı̀ vâ ̣y mà trong bài viết này tác giả cung cấp những thông

tin từ những tài liê ̣u của chính quyền Việt Nam Cộng hòa hiê ̣n

lưu trữ ta ̣i Trung tâm lưu trữ Quốc gia II – Thành phố Hồ Chı́

Minh nhằm có mô ̣t cái nhı̀n chân thâ ̣t hơn về chính sách ấp tân

sinh Kết hơ ̣p với đó là các hoa ̣t đô ̣ng điền dã, khảo sát và tham

khảo các tư liê ̣u li ̣ch sử đi ̣a phương để bài viết truyền tải được

những nô ̣i dung cần thiết của vấn đề nghiên cứu

3 Kết quả nghiên cứu và bı̀nh luâ ̣n

3.1 Từ quốc sách ấp chiến lược chuyển sang chính sách

ấp tân sinh

Phong trào chống phá ấp chiến lược trên toàn miền Nam

diễn ra sôi nổi, quyết liệt trong hai năm 1962 – 1963 đã khiến cho quốc sách ấp chiến lược bị vỡ vụn nhiều nơi Cùng với

đó, cuộc khủng hoảng Phật giáo lan rộng tại các đô thị miền Nam đã khiến chính quyền Việt Nam Cộng hòa rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng Ngày 01-11-1963, được sự giật dây của

Mỹ, các tướng lĩnh quân đội Sài Gòn (QĐSG) đã thực hiện đảo chính, lật đổ chính phủ Ngô Đình Diệm và sau đó giết hại hai anh em Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Nhu, lập ra Hội đồng quân nhân cách mạng do Dương Văn Minh đứng đầu Ngày 16-11-1963, Hội đồng quân nhân cách mạng do Dương Văn Minh lãnh đạo đã tổ chức phiên họp về ấp chiến lược Hội đồng quân nhân cách mạng đã rút ra 2 nguyên

nhân dẫn đến sự thất bại của quốc sách ấp chiến lược: “Một

là khuyết điểm làm mau và cưỡng bức dồn dân làm dân oán ghét Hai là dân phải đóng góp nhiều cho chương trình xây dựng ấp chiến lược, vì vậy dân bất mãn không ủng hộ” [7]

Sau khi bàn thảo, giới tướng lĩnh quân đội chính quyền Sài Gòn (CQSG) quyết định bãi bỏ chính sách ấp chiến lược ở tầm quốc sách và đề xuất thay quốc sách này bằng một chính sách nông thôn mới hợp lòng dân hơn Ngày 23-11-1963, Hội đồng quân nhân cách mạng ra quyết nghị:

1 Chương trình ấp chiến lược sẽ tiếp tục

2 Sẽ chấm dứt sự cưỡng bách định cư những gia đình trong thành

3 Sẽ chấm dứt cưỡng bách lao động liên quan đến ấp chiến lược

Để vạch ra một đường lối mới cho chương trình ấp chiến lược, Thủ tướng Chính phủ lâm thời Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Ngọc Thơ đã chỉ thị cho các tướng lĩnh phải đến thăm và kiểm tra tình hình tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và nhất là các tỉnh miền Tây Nam Bộ Sau đợt kiểm tra và thị sát, Hội đồng quân nhân cách mạng đã nhận

thấy: “Danh từ ấp chiến lược đã hoàn thành và hiện không còn phù hợp với cục diện xã hội đang tiến triển” [9]

Về phía Mỹ, ngày 22-11-1963, Tổng thống J Kennedy

bị ám sát, Phó Tổng thống Mỹ thay thế là L Johnson vẫn

ISSN 1859-1531 - TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG, SỐ 8(105).2016 77

khẳng định sẽ kiên quyết hành động trong việc tiếp tục ủng

hộ chính sách của Mỹ ở Nam Việt Nam Thực hiện quyết

tâm trên, tháng 1-1964, L.Johnson quyết định đưa tướng

W.Westmoreland sang thay tướng P Harkins làm Tư lệnh

các lực lượng quân sự Mỹ ở miền Nam Việt Nam; điều

tướng M.Taylor, Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên

quân Mỹ sang thay C Lodge làm đại sứ ở Sài Gòn; nâng lực

lượng cố vấn và yểm trợ Mỹ ở miền Nam Việt Nam từ

22.400 người năm 1963 lên 26.200 người năm 1964 (trong

đó có 10.400 cố vấn) Mặt khác, Mỹ cũng khẩn trương tăng

cường vũ khí, phương tiện chiến tranh và ngân sách quân sự

cho Sài Gòn, tăng cường bắt lính, đôn quân, tăng tổng số

quân đội Sài Gòn từ 417.000 quân năm 1963 (gồm 206.000

chủ lực và 211.000 địa phương quân) lên 561.000 quân năm

1964 (với 267.000 chủ lực, 294.600 địa phương quân)

Cùng với việc tăng cường sức mạnh quân sự, ngày

17-3-1964, Tống thống L.Johnson đã chính thức thông qua

“Báo cáo về tình hình Nam Việt Nam và những biện pháp

nhằm thay đổi chiều hướng cuộc Chiến tranh đặc biệt ở Việt

Nam” do R Mc.Namara soạn thảo, dựa trên cơ sở hai lần

điều tra tình hình thực tế ở Nam Việt Nam vào tháng

12-1963 và tháng 3-1964 Theo cách gọi của Mỹ, đây là bản Bị

vong lục về tình hình an ninh quốc gia số 228 (NSAM 228)

của Chính phủ Hoa Kỳ, còn ta thường gọi là kế hoạch

Johnson – Mc.Namara Trong phần trình bày tình hình Nam

Việt Nam, nội dung báo cáo nhấn mạnh “Quốc sách ấp chiến

lược - xương sống của Chiến tranh đặc biệt thời Diệm - Nhu

quá rườm rà, nặng về lý thuyết, thực tế đã không đạt mục

tiêu; đặc biệt là đã gây quá nhiều phiền toái, kêu ca trong

nhân dân Hơn nữa, diễn biến tình hình của cuộc chiến đã

vượt quá xa tình trạng an ninh đòi hỏi để tiếp tục xây dựng

ấp chiến lược theo đường lối cũ” [6, tr 133] Mặc dù vậy, để

tiếp tục chiến lược Chiến tranh đặc biệt, Mỹ vẫn khẳng định

tiếp tục thực hiện chương trình ấp chiến lược ở miền Nam

Việt Nam Tuy nhiên từ vị trí đóng vai trò quốc sách hàng

đầu thì nay ấp chiến lược được coi là mặt trận thứ hai nằm

trong “Chương trình cải tiến dân sinh ở nông thôn”, nhằm

tranh thủ trái tim và khối óc của quần chúng

Được sự ủng hộ của Mỹ, ngày 9-3-1964, Chủ ti ̣ch Hô ̣i

đồng quân nhân cách ma ̣ng Viê ̣t Nam Cô ̣ng hòa Nguyễn

Khánh ký sắc lê ̣nh 103-SL/CT giải tán Ủy ban Liên Bô ̣ đă ̣c

trách ấp chiến lươ ̣c từ cấp Trung ương đến các khu chiến

thuâ ̣t, hê ̣ thống ấp chiến lươ ̣c đươ ̣c thay đổi với tên go ̣i mới

là ấp tân sinh, lập Tổng nha tân sinh nông thôn thay thế cho

Ủy ban Liên Bô ̣ đă ̣c trách ấp chiến lươ ̣c Nhưng do ấp chiến

lược trước đây và những hậu quả của nó đã gây nên sự phản

đối mạnh mẽ của dân chúng, vì vậy mà một trong những

biện pháp quan trọng nhằm tạo ra sự khác biệt do được ra

là: “Xúc tiến việc lập ấp chiến lược được đổi tên là ấp tân

sinh, xem việc này đi đôi với việc tiến công quân sự là then

chốt của kế hoạch mới” [9] Chương trình xây dựng ấp tân

sinh – “Chương trình cải tiến dân sinh ở nông thôn” được

bắt đầu từ ngày l-4-1964, dự kiến chia làm hai bước:

Bước 1, từ ngày 1-4-1964 đến tháng 12-1965, với nội

dung: hành quân càn quét đánh phá liên tục kết hợp với dồn

dân lập ấp tân sinh trên các địa bàn trọng điểm: Vùng I chiến

thuật (Bắc Trung Bộ) là khu vực duyên hải; Vùng II chiến

thuật (Trung Trung Bộ) là khu vực ven biển từ Bình Định

đến Ninh Thuận, thung lũng Bình Khê, Củng Sơn, dọc trục

lộ các tỉnh Plâyku, Phú Bổn, Đắk Lắk, Quảng Đức, Tuyên Đức; Vùng III chiến thuật (Đông Nam Bộ) là xung quanh Sài Gòn; Vùng IV chiến thuật (đồng bằng sông Cửu Long)

là An Giang, Châu Đốc, Vĩnh Long, Gò Công và một phần các tỉnh Phong Dinh, Kiến Phong, Kiên Giang, Định Tường Bước 2, từ năm 1966, với nội dung tiến công các vùng căn cứ, tiêu diệt các đơn vị chủ lực quân giải phóng, phá hủy các cơ sở quân sự của ta

Như vậy, về căn bản thì kế hoạch Johnson - Mcnamara chỉ là kế hoạch Stanley - Taylor “cải tiến” trong một tình thế nguy khốn hơn Tuy nhiên, kế hoạch Johnson - Mc.Namara

so với kế hoạch Stanley - Taylor có thể xem là một bước lùi,

vì kế hoạch Stanley - Taylor là kế hoạch tấn công chiến lược, còn kế hoạch Johnson - Mc.Namara là kế hoạch phòng ngự chiến lược; vì kế hoạch thứ nhất là kế hoạch “bình định” toàn

bộ, còn kế hoạch thứ hai là kế hoạch ‘bình định’ có trọng điểm đối với miền Nam Việt Nam Thực hiện kế hoạch Johnson - Mc Namara, Mỹ - CQSG tăng cường thêm nhiều

vũ khí, phương tiện chiến tranh cũng như cố vấn quân sự cho miền Nam, tăng thêm quân đô ̣i Sài Gòn và tiếp tục sử dụng chiến thuật trực thăng vận, thiết xa vận để mở các cuộc hành quân càn quét nhằm tìm diệt chủ lực, căn cứ cách mạng của

lư ̣c lươ ̣ng cách ma ̣ng đi đôi với dồn dân lập ấp tân sinh Trong Phiếu trı̀nh Thủ tướng Chı́nh phủ vào ngày 5-3-1964, cơ quan Ủy Ban bı̀nh đi ̣nh Trung ương thay cho

Ủy ban liên bộ đặc trách ấp chiến lược đã dẫn giải về ấp tân sinh để các nơi ho ̣c tâ ̣p và thi hành:

Chương trı̀nh xây dựng ấp tân sinh mới: Gồm hai phần là vãn hồi an ninh và phát triển tân sinh hoạt tại nông thôn để tiến tới mục tiêu cuối cùng là gây đươc sự tự nguyê ̣n hưởng ứng và ủng hộ của dân chúng đối với chı́nh phủ trong cuộc chiến đấu tiêu diê ̣t cộng sản

Kỹ thuật lập ấp tân sinh: Cần chú ý tới yếu tố đắc nhân tâm là yếu tố căn bản quyết đi ̣nh sự thành bại của chı́nh sách: Gom dân: phải hạn chế tới mức tối thiểu, phải chuẩn bi ̣

về mặt tâm lý quần chúng, giáo dục, phải cho họ được hưởng bồi hoàn tức thời Ta cố gắng phát triển mọi mặt trong ấp để họ nhı̀n rõ kết quả và tự nguyê ̣n xin vào ấp [9]

Như vậy thực chất ấp tân sinh cũng chính là ấp chiến lược trước đây, nhưng trước phong trào đấu tranh mạnh mẽ của quân và dân miền Nam trong giai đoạn 1962 - 1963, Mỹ - CQSG đã phải hạ thấp những tiêu chuẩn, cũng như về biện pháp, hình thức gom dân, những thủ đoạn kìm kẹp nhân dân Theo Trần Thị Thu Hương thì “hình thức ấp tân sinh là sự điều chỉnh thủ đoạn chiến lược của địch nhằm tiếp tục thực hiện mục đích theo đuổi cuộc chiến tranh xâm lược” [10, tr 174] Theo quan điểm của phái bô ̣ BRIAM, hı̀nh thức ấp chiến lươ ̣c cho dù với tên go ̣i như thế nào thı̀ “sự khác biê ̣t giữa chế

đô ̣ cũ và mới là sự hành đô ̣ng để diễn tả ý chı́ của chı́nh phủ trong viê ̣c thi hành chı́nh sách ấp chiến lược mô ̣t cách có hiê ̣u quả hơn trước Dù muốn hay không, thành hay ba ̣i, tự do hay

nô lê ̣ của Viê ̣t Nam cũng tùy thuô ̣c nơi chı́nh sách đã thu hút đa ̣i

đa số tài nguyên (nhân – vâ ̣t – lực) của đất nước” [9]

Ở cấp trung ương, dưới sự chı̉ đa ̣o của các cố vấn Mỹ - Anh, Ủy ban Bı̀nh đi ̣nh trung ương do Nguyễn Khánh đứng đầu được thành lập với ủy viên là các bô ̣ trưởng trong chı́nh phủ lâm thời và lực lươ ̣ng cảnh sát bảo an Về phı́a Mỹ, cơ quan USOM tiếp tục có vi ̣ trı́ quan tro ̣ng trong vai trò cố vấn

78 Phạm Đức Thuận

tài chı́nh và chı́nh sách Ở cấp tı̉nh và đi ̣a phương, mỗi tı̉nh

phải tổ chức mô ̣t ủy ban xây dựng ấp tân sinh do tı̉nh trưởng

làm chủ ti ̣ch, chı̉ huy trưởng bảo an và dân vê ̣ làm phó chủ

ti ̣ch, các trưởng ty tı̉nh là ủy viên, cu ̣ thể hơn CQSG đã sử

du ̣ng 7 loa ̣i lư ̣c lươ ̣ng gồm: chủ lư ̣c, bảo an, dân vê ̣, phòng

vê ̣ dân sư ̣, cảnh sát, thám sát và cán bô ̣ xây dựng nông thôn

Mỗi ấp tân sinh có mô ̣t ban tri ̣ sự đứng đầu là các ấp trưởng,

ấp phó và lực lươ ̣ng thanh niên chiến đấu, cảnh sát, mâ ̣t vu ̣

Cũng như ấp chiến lược, CQSG chia nhân dân trong ấp tân

sinh ra làm 3 loa ̣i: loại một là gia đı̀nh cách ma ̣ng hoă ̣c có

cảm tı̀nh với cách ma ̣ng để dễ theo dõi và bắt bớ nếu liên hê ̣

với cách ma ̣ng; loại hai là lưng chừng, dễ mua chuô ̣c, ly gián

và du ̣ dỗ; loại ba là các gia đı̀nh binh sỹ QĐSG, có công với

chế đô ̣ SG để theo dõi giám sát dân trong các ấp

3.2 Chính sách “ấp tân sinh” ở miền Tây Nam Bộ

Theo thống kê của chính quyền Việt Nam Cộng hòa thı̀

đến giữa tháng 10-1963, số ấp chiến lươ ̣c ở đi ̣a bàn miền

Tây Nam Bộ như sau:

Bảng 1 Thống kê ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ

tı́nh đến tháng 10-1963

STT

Các tỉnh

miền Tây

Nam Bộ

Số ACL phải thực hiê ̣n

Số ACL đã thực hiê ̣n

Số ACL đang thư ̣c hiê ̣n

Số dân trong ACL

1 Vı̃nh Bı̀nh 570 379 26 387.794

2 Vı̃nh Long 247 168 34 375.483

3 Phong Dinh 204 96 54 205.278

4 Ba Xuyên 565 59 153 85.767

5 Kiên Giang 193 145 48 167.810

6 An Xuyên 96 39 26 50.246

7 Chương Thiê ̣n 127 65 17 59.368

Tổng 2.002 951 358 1.331.746

Nguồn: [11] Ủy ban liên bô ̣ đă ̣c trách ấp chiến lươ ̣c

(1963), Tı̀nh hı̀nh công tác xây dựng ấp chiến lược đến

trung tuần tháng 10/1963, Trung tâm lưu trữ Quốc gia II,

Tp Hồ Chı́ Minh

Dựa trên số ACL đã xây dựng, chính quyền Việt Nam

Cộng hòa nhanh chóng thực hiện xây dựng ấp tân sinh ở

miền Tây Nam Bô ̣ trên nền tảng các ACL sẵn có Tuy nhiên

trong giai đoa ̣n mới, chúng đã chia các tı̉nh trong vùng

thành những khu vư ̣c ưu tiên thiết lâ ̣p mới các ấp tân sinh

và tiến hành bı̀nh đi ̣nh như sau [8]:

- Ưu tiên 1: Vı̃nh Long

- Ưu tiên 2: Phong Dinh

- Ưu tiên 3: Vı̃nh Bı̀nh, Kiên Giang, Chương Thiê ̣n,

Ba Xuyên, An Xuyên

Trong năm 1964, Vı̃nh Long và Cần Thơ là ưu tiên hàng

đầu trong tro ̣ng điểm đánh phá, thiết lâ ̣p các ấp tân sinh mới

ở miền Tây Nam Bộ Vı̃nh Long là vùng đất trung tâm của

đồng bằng sông Cửu Long xét về mặt địa lý, giao điểm của

khu 8 - Trung Nam Bô ̣ và khu 9 - Tây Nam Bô ̣ QĐSG cho

rằng bı̀nh đi ̣nh đươ ̣c Vı̃nh Long sẽ phong tỏa đươ ̣c các kênh

vâ ̣n chuyển hàng hóa từ miền Tây Nam Bô ̣ lên Long An, Sài

Gòn …, bên ca ̣nh đó còn ngăn cản vũ khı́ tiếp tế từ vùng biển

Duyên Hải - Trà Vinh vào sâu trong đất liền, vı̀ vâ ̣y mà trong

giai đoa ̣n cuối của chiến tranh đặc biệt thì Vı̃nh Long đã trở

thành chiến trường tro ̣ng điểm ở miền Tây Nam Bô cùng với

Phong Dinh (Cần Thơ), đô thi ̣ trung tâm miền Tây Nam Bô ̣

và của cả vùng đồng bằng sông Cửu Long, là nơi đă ̣t căn cứ đầu não của vùng 4 chiến thuâ ̣t QĐSG

Để củng cố các ấp chiến lược còn lại và thiết lập các ấp tân sinh mới, ở Sóc Trăng - Bạc Liêu, QĐSG đưa không đoàn 84 với hai đại đội máy bay lên thẳng HU1A, HU1B đóng ở Sóc Trăng, đồng thời đẩy mạnh hoạt động giang thuyền tuần tra trên sông Tăng cường trang bị pháo 105 ly cho các chi khu quân sự trên địa bàn Sóc Trăng - Bạc Liêu

để hỗ trợ cho hoạt động thiết lập và bảo vệ các ấp tân sinh Chúng đẩy mạnh việc bắt lính đôn quân một cách quyết liệt

để tăng cường cho việc càn quét đánh phá, đóng thêm đồn bốt, phục hồi hàng chục ấp chiến lược bị ta phá trước đây

và xây dựng thêm một số ấp mới, đưa tổng số ấp chiến lược (ấp tân sinh) mới lên đến 185 ấp CQSG tăng cường thiết lập các ấp tân sinh ở khu vực nông thôn có đông đảo đồng bào Khmer hòng chia rẽ khối đoàn kết dân tộc Việt - Khmer Ở miền Tây Nam Bộ, đồng bào Khmer tập trung sinh sống nhiều nhất chủ yếu ở hai tỉnh là Sóc Trăng và Trà Vinh So với năm 1963, số lượng pháo bắn vào vùng nông thôn tăng cao gấp 10 lần, phi cơ ném bom tăng gấp 3 lần [1] QĐSG dưới sự hỗ trợ của Mỹ còn rải chất độc hóa học hủy diệt cây rừng và cây trồng, hòng diệt phá và phát hoang địa hình ở nhiều nơi, củng cố hệ thống ACL tại đây như: Rừng mắm ven biển xã Vĩnh Mỹ (huyện Vĩnh Lợi, Bạc Liêu), khu vực Cồn Nốc, Giồng chùa xã Lạc Hòa (huyện Vĩnh Châu), 2 ấp Bằng Lăng và Nam Chánh xã Lịch Hội Thượng (huyện Long Phú), Rừng tràm xã Mỹ Phước, xã

Hồ Đắc Kiện (huyện Châu Thành), các xã Ninh Thạnh Lợi, Vĩnh Lộc, Lộc Ninh (huyện Hồng Dân, Bạc Liêu) [3]

Ở Rạch Giá, Cà Mau, Mỹ và CQSG tích cực củng cố, xây dựng hệ thống ấp tân sinh mới, tăng cường phòng thủ các ấp tân sinh Chúng còn ra sức lôi kéo các tôn giáo và đồng bào khmer ở khu vực thị xã Rạch Giá, An Biên làm hậu thuẫn chống phá cách mạng, mua chuộc sư sãi, linh mục,

tổ chức do thám, gián điệp, thực hiện chính sách “chiêu hồi”, phát hành truyền đơn trên các tờ giấy bạc để lung lạc cán bộ cách mạng… Trên trục đường chiến lược lộ 80 từ Rạch Giá

đi Cần Thơ và trục lộ ven biển Rạch Giá - Cà Mau, QĐSG thiết lập một số công sự để ngăn cản các cuộc tiến công của

ta, đồng thời hỗ trợ cho hệ thống đồn bốt bảo vệ ấp tân sinh dọc trên trục lộ 80 và trục lộ ven biển Cà Mau, yểm trợ cho

hệ thống đồn bốt bảo vệ các ấp dọc các kênh rạch, nơi có đông đảo đồng bào miền Bắc di cư vào Nam năm 1954 tại Vĩnh Thuận, Tân Hiệp (Rạch Giá)…[2], [5]

Trên chiến trường Trà Vinh, vùng duyên hải ở miền Tây Nam Bộ, một trong những điểm tập kết quan trọng của những đoàn tàu không số vận chuyển vũ khí từ Bắc vào Nam, từ tháng 2-1964 đến tháng 6-1964, QĐSG sử dụng Trung đoàn 14 thuộc Sư đoàn 9 bộ binh tổ chức nhiều trận càn lớn vào huyện Càng Long, Cầu Kè và huyện Cầu Ngang, củng cố hệ thống ACL đang từng bước chuyển đổi tên gọi thành các ấp tân sinh, thậm chí QĐSG còn sử dụng hai đại đội chi viện từ biệt khu Bình Hưng (Cà Mau) đến chi viện CQSG tin rằng một khi đã càn quét các lực lượng chủ lực của ta tại Trà Vinh thì con đường huyết mạch từ ven biển Duyên Hải vào sâu trong đất liền sẽ bị cắt đứt [4] Trà Vinh là tỉnh có dân số người Khmer đông đảo nhất miền Tây Nam Bộ, vì vậy trong quá trình thiết lập ấp tân sinh tại đây, CQSG rất chú trọng những địa bàn có đông

ISSN 1859-1531 - TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG, SỐ 8(105).2016 79

đảo đồng bào Khmer như Cầu Kè, Trà Cú…

Như vậy, quá trình triển khai xây dựng và thiết lập ấp tân

sinh trong năm 1964 đã cho thấy quyết tâm của CQSG trong

thực hiện chính sách ấp tân sinh với nhiều biện pháp và thủ

đoạn, hòng thiết lập các ấp tân sinh ở miền Nam nói chung và

miền Tây Nam Bộ nói riêng Miền Tây Nam Bộ, nơi có hệ

thống ấp chiến lược dày đặc trong giai đoạn 1962 – 1963, lại

tiếp tục trở thành điểm nóng trong kế hoạch bình định nông

thôn mới của CQSG Từ đây phong trào chống phá ấp tân sinh

của quân dân miền Tây Nam Bộ bước vào giai đoạn mới

3.3 Một số nhận xét

Chính sách ấp tân sinh là sự tiếp nối quốc sách ấp

chiến lược ở quy mô nhỏ hơn, tuy khác nhau về hình

thức, quy mô, tên gọi nhưng về bản chất là giống nhau:

Quốc sách ấp chiến lược với trọng tâm là rào dân lập ấp

chiến lược với quy mô lớn trên toàn miền Nam mang tính

cưỡng ép, bắt buộc, vì vậy đã gây nên sự phản kháng mạnh

mẽ của nông dân miền Nam Dưới sự lãnh đạo của Trung

ương Đảng, Trung ương Cục miền Nam và Khu ủy miền

Tây Nam Bộ, quân dân nơi đây đã từng bước đánh bại quốc

sách ấp chiến lược Sang đến chính sách ấp tân sinh, tuy

quy mô nhỏ hơn, biện pháp thực hiện hạn chế cưỡng ép so

với trước đây, nhưng bản chất vẫn là việc dồn dân vào trong

các ấp tân sinh để tách nông dân ra khỏi cách mạng, thực

hiện mưu đồ “tát nước, bắt cá” hòng tiêu diệt các lực lượng

cách mạng miền Nam Dù CQSG cho rằng phải “phát triển

mọi mặt trong ấp để họ nhı̀n rõ kết quả và tự nguyê ̣n xin

vào ấp”, nhưng trên thực tế những người nông dân miền

Tây Nam Bộ vẫn phải chịu sức ép để rời bỏ nhà cửa vào

trong các ấp tân sinh Thực chất của chính sách ấp tân sinh

so với ấp chiến lược vẫn là “bình mới rượu cũ”

Ấp tân sinh ở miền Tây Nam Bộ được xây dựng tập

trung ven hệ thống sông ngòi, kênh rạch, vùng đồng bào

dân tộc Khmer và vùng tôn giáo phức tạp: Ấp tân sinh

là sự kế thừa ấp chiến lược trước đây, dựa trên đặc thù miền

Tây Nam Bộ, vốn là vùng sông nước nhiều kênh rạch Các

ấp tân sinh được xây dựng, củng cố, hoàn thiện dựa trên

nền tảng các ấp chiến lược chưa bị phá trong năm 1963

CQSG tập trung vào vùng đồng bào Khmer tại các tỉnh Trà

Vinh, Sóc Trăng, Kiên Giang để xây dựng hệ thống các ấp

tân sinh mới Riêng địa bàn Cần Thơ, Vĩnh Long và Rạch

Giá là vùng có đông đồng bào Công giáo di cư có thái độ

thiếu thiện cảm với cách mạng, nên CQSG tăng cường thiết

lập các ấp tân sinh tại đây Bên cạnh đó, vùng có đông đồng

bào theo đạo Phật giáo hòa hảo, Cao Đài cũng được chú

trọng xây dựng và thiết lập mới các ấp tân sinh Ở những

vùng tồn tại các vấn đề tôn giáo phức tạp, CQSG ra sức

tuyên truyền để kích động đồng bào đi ngược lại chủ trương

của cách mạng Chính những đặc thù riêng biệt này đã gây

ra những khó khăn rất lớn cho phong trào cách mạng của

quân dân miền Tây Nam Bộ

Chính sách ấp tân sinh đã vấp phải sự phản kháng

quyết liệt của nhân dân miền Tây Nam Bộ: Dù chính sách

ấp tân sinh mới chú trọng mua chuộc nhân dân với những

biện pháp hỗ trợ tài chính, lương thực của CQSG, tuy nhiên

chính sách này cũng như ấp chiến lược đã đi ngược lại truyền

thống văn hóa cũng như tập quán sinh hoạt của nhân dân

miền Tây Nam Bộ từ bao đời Thêm vào đó, tính chất phản cách mạng của chính sách này đã khiến cho phong trào chống phá ấp tân sinh ở miền Tây Nam Bộ trong năm 1964 vượt qua khó khăn, tiếp tục bùng lên mạnh mẽ, góp phần cùng quân dân miền Nam đánh bại chính sách ấp tân sinh

Sự sụp đổ của các chính sách bình định nông thôn, trong đó

có quốc sách ấp chiến lược, chính sách ấp tân sinh giai đoạn

1962 - 1964 đã khiến CQSG lung lay và buộc Mỹ phải đưa quân can thiệp trực tiếp vào chiến tranh Việt Nam, đánh dấu

sự thất bại của chiến lược “chiến tranh đặc biệt”

4 Kết luận Sau khi quốc sách ấp chiến lược cơ bản bị đánh bại trong năm 1963, CQSG đã nhanh chóng xây dựng một chính sách mới nhằm bình định nông thôn miền Nam, trong

đó có miền Tây Nam Bộ Chính sách “ấp tân sinh” được thực hiện trong năm 1964 là sự nối tiếp quốc sách ấp chiến lược giai đoạn 1962 - 1963 hòng “tát nước bắt cá”, cô lập nhân dân với các lực lượng cách mạng miền Nam Chính sách ấp tân sinh được triển khai trong năm 1964 là âm mưu chống phá cách mạng miền Nam nói chung và miền Tây Nam Bộ nói riêng, với nhiều thủ đoạn và biện pháp thực hiện thâm độc Chính sách này đã gây nhiều khó khăn cho cách mạng miền Nam, miền Tây Nam Bộ

Quá trình triển khai và thực hiện chính sách này ở miền Tây Nam Bộ đã cho thấy sự lúng túng và sai lầm của CQSG, gây nên sự phản ứng của hầu khắp nhân dân miền Tây Nam

Bộ Theo đó, từ năm 1964 phong trào chống phá ấp tân sinh tiếp tục diễn ra sôi nổi, quyết liệt, góp phần làm thất bại hoàn toàn chiến lược “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ tại Việt Nam

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Sóc Trăng (1994), Sơ thảo Lịch sử Đảng bộ tỉnh Sóc Trăng (tập 2) 1954 - 1975, Sóc Trăng

[2] Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Kiên Giang (2000), Kiên Giang kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), Nxb Văn hóa Sài Gòn, Tp Hồ Chí Minh [3] Ban Chỉ đạo biên soạn Lịch sử Tây Nam Bộ kháng chiến (2008), Lịch

sử Tây Nam Bộ kháng chiến (tập 2), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội [4] Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Trà Vinh (2005), Lịch sử tỉnh Trà Vinh,

Trà Vinh

[5] Đảng bộ tỉnh Minh Hải (1980), Minh Hải 30 năm chiến tranh giải phóng 1954 – 1975, Minh Hải

[6] G C Herring (1998), Cuộc chiến tranh dài ngày nhất nước Mỹ, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội

[7] Hội đồng Quân nhân cách mạng (1963), Tình hình chung về ấp chiến lược

từ 1-11-1963 đến 15-11-1963, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, Tp Hồ Chí

Minh, ký hiệu hồ sơ số 80/01

[8] Hội đồng Quân nhân cách mạng (1963), Bản tóm lược quan điểm của Hoa Kỳ (USOM + MAAG) và phái bộ BRIAM về chính sách ấp chiến lược, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, Tp Hồ Chí Minh, ký hiệu hồ sơ số

80/02

[9] Hội đồng Quân nhân cách mạng (1964), Ủy ban bı̀nh định Trung ương trı̀nh Thủ tướng chı́nh phủ về việc tóm lược tài liệu dẫn giải về chương trı̀nh xây dựng ấp chiến lược, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, Tp Hồ Chí

Minh, ký hiệu hồ sơ số 80/03

[10] Trần Thị Thu Hương (2003), Đảng lãnh đạo cuộc đấu tranh chống phá quốc sách” ấp chiến lược của Mỹ - ngụy ở miền Nam Việt Nam (1961 – 1965), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội [11] Ủy ban liên bô ̣ đă ̣c trách ấp chiến lươ ̣c (1963), Tı̀nh hı̀nh công tác xây dựng ấp chiến lược đến trung tuần tháng 10/1963, Trung tâm

lưu trữ Quốc gia II, Tp Hồ Chı́ Minh

(BBT nhận bài: 18/05/2016, phản biện xong: 04/06/2016)