Bài giảng ngữ văn lớp 12 Bài Tây Tiến

Khởi động CÂU HỎI 1 Đồng chí – Chính Hữu, Bài thơ về tiểu đội xe không kính Phạm Tiến Duật Kể tên các bài thơ viết về đề tài người lính mà em biết? Đáp án CÂU HỎI 2 (Đồng chí – Chính Hữu) Các câu thơ[.]

Khởi động

Chân không giày

CÂU HỎI 3

Điện Biên Phủ

Những câu thơ sau nói về sự kiện gì?

“Chín năm làm một Điện Biên Nên vành hoa đỏ nên thiên sử vàng”

Đáp án:

TÂY TIẾN

(Quang Dũng)

MỤC TIÊU BÀI GIẢNG

Giúp học sinh

Cảm nhận được vẻ đẹp hùng

vĩ, mĩ lệ của thiên nhiên Tây Bắc và vẻ đẹp của người lính Tây Tiến trong bài thơ.

Nắm được những nét đặc sắc

về nghệ thuật của bài thơ: bút pháp lãng mạn, những sáng tạo về hình ảnh, ngôn ngữ và giọng điệu.

Là một nghệ sĩ đa tài, một hồn thơ phóng khoáng, lãng mạn.

Là nhà thơ chiến sĩ trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Pháp.

CÁC SÁNG TÁC TIÊU BIỂU

Em ở thành Sơn chạy giặc về

Tôi từ chinh chiến cũng ra đi

Cách biệt bao ngày quê Bất Bạt

Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì

Vừng trán em vương trời quê hương Mắt em dìu dịu buồn Tây Phương

Tôi thấy xứ Đoài mây trắng lắm

Em đã bao ngày em nhớ thương?

a Hoàn cảnh sáng tác

I TÌM HIỂU CHUNG

Tác phẩm

2

Đơn vị Tây Tiến: thành lập vào mùa xuân 1947

Lính Tây Tiến đa phần

là thanh niên trí thức Hà Nội

b Bố cục

Nhớ chặng đường

hành quân

Bố cục

Nhớ

kỉ niệm đời lính

Nhớ đoàn binh Tây Tiến

Nhớ tinh thần Tây Tiến

I TÌM HIỂU CHUNG

Tác phẩm

2

Nếu phải chọn 10 bài thơ

hay nhất của thơ ca CMVN,

chắc chắn có Tây Tiến, rút

xuống 5 bài vẫn không thể

thiếu Tây Tiến Thậm chí

chỉ còn 3 bài vẫn có thể có

Tây Tiến (Phạm Xuân

Nguyên)

Tây Tiến – Tượng đài bất

tử về người lính vô danh ( Vũ Thu Hương)

Tiếng gọi tha thiết từ nỗi nhớ

Hướng hành quân của đơn

vị

Tên của một đơn vị bộ đội

Tây Tiến

II TÌM HIỂU VĂN BẢN

Nhan đề

1

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời!

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi.

2 Khổ 1: Nhớ chặng đường hành quân

2 Khổ 1: Nhớ chặng đường hành quân

a Hai câu đầu: Cảm xúc khơi nguồn

- Hình ảnh: Sông Mã, Tây Tiến

- Điệp từ “ nhớ ”+ cụm từ “ nhớ chơi vơi ”: → Nỗi nhớ chập chờn, da diết.

→ Cảm xúc bao trùm bài thơ.

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi,

Mường Lát hoa về trong đêm hơi.

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm,

Heo hút cồn mây, súng ngửi trời.

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống, Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.

Chiều chiều oai linh thác gầm thét,

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người.

b Con đường hành quân - Thiên nhiên thơ mộng

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi Mường Lát hoa về trong đêm hơi

+ Địa danh: Sài Khao, Mường Lát → Địa bàn hoạt động của binh đoàn Tây Tiến.

+ Thiên nhiên được thi vị hóa: sương

lấp, hoa về, đêm hơi.

→ Sự khắc nghiệt của thiên nhiên đã được thi vị bởi tâm hồn lãng mạn, hào hoa

- Thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

+ Từ láy tượng hình: Khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút

→Đắc địa, hiểm trở, đồi núi trùng điệp

+ Phép đối: Lên cao><Thước xuống

→Thế núi cao, nguy hiểm đến khủng khiếp

+ “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”: Tạo dựng một không gian mênh mang, gợi cảm giác bâng khuâng.

→ Hành quân qua núi rừng hoang vu, khắc nghiệt

- Người lính Tây Tiến

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

- Nhân hóa: Súng ngửi trời

- Cách viết tự nhiên, đậm chất lính

→ Khí phách, hóm hỉnh, vui tươi

→ Lạc quan, ý chí

- Nhớ người đồng đội và kỉ niệm ấm áp tình quân dân

Anh bạn dãi dầu không bước nữa Gục lên súng mũ bỏ quên đời

+ Nhiều người lính đã nằm lại nơi mảnh đất xa lạ

+ Dãi dầu → gian khổ đến kiệt sức

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm mường hịch cọp trêu người

+ Thời điểm: Chiều chiều, đêm đêm

Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

- Nhớ ôi → xao xuyến, bồi hồi

- Cơm lên khói, thơm nếp xôi →

Kỉ niệm ngọt ngào, ấm tình quân dân

➔Bút pháp hiện thực, lãng mạn

➔Quang Dũng tái hiện con

đường hành quân gian khổ, hiểm trở nhưng ấm áp tình quân dân.

TIỂU KẾTBút pháp hiện thực, lãng mạn

Thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ mà thơ mộng, hoang sơ mà gần gũi, ấm áp.

Chặng đường hành quân gian khổ làm tăng thêm khí phách của người chiến sĩ.

Nhớ chặng đường hành quân

2

II TÌM HIỂU VĂN BẢN

BẮT BƯỚM

4

3 1

2

Bài học

Câu 1: Quang Dũng làm Đại đội trưởng ở tiểu đoàn 212, Trung đoàn 52 Tây Tiến năm bao nhiêu?

Năm 1947, ông được điều đi học Trường bổ túc trung cấp quân sự Sơn Tây Sau khóa học, ông làm Đại đội trưởng ở tiểu đoàn 212, Trung đoàn 52 Tây Tiến.

Câu 2: Phong cách sáng tác của nhà thơ Quang Dũng là gì?

Quang Dũng là một nhà thơ mang hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa

Câu 3: Nhiệm vụ của đoàn quân Tây Tiến là gì?

Nhiệm vụ của đoàn quân Tây Tiến là phối hợp với bộ đội Lào để bảo vệ biên giới Việt – Lào.

Câu 4: Hai câu thơ sau sử dụng nghệ thuật nào?

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rùng núi nhớ chơi vơi”.

Nghệ thuật:

- Điệp từ “nhớ”

- Từ láy “chơi vơi”

- Điệp âm “ơi”

Câu5: Nội dung dưới đây khi nói về hình ảnh những người

lính Tây Tiến đi hành quân ở đoạn thơ thứ nhất đúng hay sai?

“Hình ảnh những người lính đi hành quân làm nổi bật chất bi tráng, thể hiện vẻ đẹp ngang tàng, anh dũng, ngạo nghễ, bi mà không lụy, tinh nghịch bông đùa với cái chết, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng”

Đúng

II TÌM HIỂU VĂN BẢN

Nhớ kỉ niệm đêm hội và sông nước miền Tây Bắc

3

Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa Kìa em xiêm áo tự bao giờ

Khèn lên man điệu nàng e ấp

Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ

Người đi Châu Mộc chiều sương ấy

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ

Có nhớ dáng người trên độc mộc

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa

a Đêm hội liên hoan

- Ánh sáng: đuốc hoa → rực rỡ.

- Âm thanh: tiếng khèn, tiếng nhạc → rộn rã

- Cô gái Tây Bắc: diu dàng, uyển chuyển theo điệu múa.

Người đi Châu Mộc chiều sương ấy

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ

Có nhớ dáng người trên độc mộc Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa

Người đi Châu Mộc chiều sương ấy

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ

Ngàn lau cười trong nắng Hồn của mùa thu đi

Hồn của mùa thu về

Ngàn lau xao xác trắng

(Lau mùa thu – Chế Lan Viên)

Có nhớ dáng người trên độc mộc

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa

b Sông nước miền Tây Bắc

- Thời gian: buổi chiều sương.

- Hình ảnh “lau” ven bờ, “dáng người”

trên con thuyền độc mộc giữa dòng nước,

“hoa đong đưa” : gợi tả sự tình tứ, lưu

luyến.

- “Có nhớ”, “có thấy” : tự hỏi lòng mình.

- Cảnh sông nước Tây Bắc vừa thực vừa

mộng: hoang vắng, tĩnh lặng, gần gũi, buồn mà thi vị.

Nhớ kỉ niệm đêm hội và sông nước miền Tây Bắc

3

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Aó bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành

Tinh thần mạnh mẽ

Khí phách kiên cường

Vượt lên đầy bản lĩnh

➢ Ngoại hình người lính vừa chân thực vừa hào hùng, ẩn chứa

một đời sống nội tâm sống động.

Người lính Tây Tiến hiện lên với những hình ảnh nào, phẩm chất nào?

DIỆN MẠO

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi

Từng giọt mồ hôi rơi Trên má anh vàng nghệ' Anh vệ quốc quân ơi

Sao mà yêu anh thế

( Cá nước - Tố Hữu) ( Đồng chí - Chính Hữu)

Cuộc đời gió bụi pha xương máu

Đói rét bao lần xé thịt da

Khuôn mặt đã lên màu tật bệnh

Đâu còn tươi nữa những ngày hoa!

( Lên Cấm Sơn- Thôi Hữu)

b Tâm hồn

- “Mắt trừng” → ý chí, quyết tâm.

→ Giấc mộng lập công danh.

→ Nhớ về thủ đô hoa lệ, dáng kiều

thơm.

→ Hào hoa, đa tình.

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Ở đây không gỗ ván

Vùi anh trong tấm chăn

Của đồng bào Cửa Ngạn

Tặng anh ngày li tán

( Viếng bạn- Hoàng Lộc)

c Lí tưởng

+ Những nấm mồ hoang lạnh nằm dọc biên giới

→ Khung cảnh ảm đạm, thê lương.

+ “Chiến trường đi chẳng tiếc đời

xanh”

→ Tự nguyện xả thân vì tổ quốc

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành

- “Áo bào” : hào hùng, trang trọng, cổ kính.

- “Anh về đất” → cái chết đẹp, ý nghĩa.

- Sông Mã “gầm lên”→ đau đớn tột

cùng

→ Bi tráng, hào hùng

c Lí tưởng

Lí tưởng, khát vọng

Diện mạo,

ngoại hình

Tâm hồn, tuổi trẻ

Sự hi sinh

➢ Đoạn thơ dựng lại chân thực, sinh động hình tượng người lính Tây

Tiến hào hoa, lãng mạn, lẫm liệt, oai hùng bằng bút pháp lãng mạn.

Chân dung người línhTây Tiến

“Tây Tiến người đi không hẹn ước

Đường lên thăm thẳm một chia phôi

Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi”.

5 Lời hẹn ước gắn bó sâu sắc

- Nhịp thơ chậm, giọng thơ buồn, nhưng linh hồn của đoạn thơ vẫn toát lên vẻ hào

hùng.

- Cái tinh thần một đi không trở lại: “Người đi không hẹn ước”.

- Tình cảm gắn bó của những người lính Tây Tiến và cũng là của tác giả đối với đồng

đội: “Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi”.

Nghệ thuật: bút pháp lãng mạn, tài hoa, ngôn ngữ giàu hình ảnh, biểu

cảm, giọng điệu phong phú, đặc sắc, thanh điệu độc đáo…

THƯƠNG VỢ

VĂN HỌC VIỆT NAM

LỚP

11

V Vận dụng

Câu hỏi: Viết một đoạn văn trình bày về ước muốn, lý tưởng sống của bản

thân? Trách nhiệm của bản thân với tổ quốc trong giai đoạn hiện nay?