1 2 509 2011 IkWvaHpC i)AN pific^lilPdi j / > ^ Can khan trifofng khoi phuc viec day chuf Han trong nha triTcAig pho thong Viet Nam GS NGND NGUYEN DINH CHtJ 1 ChO Han la cua Trung Hoa ChO Han dUde du[.]
Trang 11 2 _ 509-2011 IkWvaHpC
i)AN pific^lilPdi
j / > ^
Can khan trifofng khoi phuc viec day chuf Han trong nha triTcAig pho thong Viet Nam
GS NGND NGUYEN DINH CHtJ
1- ChO Han la cua Trung Hoa ChO Han dUde du nhap
vao Viet Nam cung vdi cupc xam lang eua nha Han
dd'i vdi Viet Nam d the ki thO nhat sau Cdng nguyen Con
dudng den vdi Viet Nam cua chO Han khdng quang minh
chinh dai, nhOng thUe te chO Han cung da thanh mot thO
van tu tUng cd vai trd tien phong khai md, phat trien van
hoa Viet Nam ndi chung, van hpc Viet Nam ndi rieng
ThO nghT, trong qua khO d i n g dac hdn ngan nam tO dau
Cdng nguyen cho den t h i ki thU 13 tinh den khi Viet Nam
b i t dau cd chO Ndm, neu khdng cd chO Han vao thi van
hda Viet Nam, van hpc v i l t Viet Nam cd gl d l con chau
hdm nay kham pha, bieu dUdng, tU hao, va khdng cd chO
Han thi lam gi cd chO Ndm C) day, can thay rang chO
nan da d i n vdi Viet Nam theo hai (chO khdng phai mdt)
quan he: quan he vdi cupc xam lang nha Han va sau dd
cdn g i n bd vdi eac cupc xam lang t i l p theo cua ca trieu
dai phong k i l n Trung Hoa tren dat nUdc ta; nhUng edn ed
quan he thupc quy luat tU than cua van hoa, trong dd cd
sU Ian toa anh hUdng, cung cd the ndi la sUc nang dd cua
mdt nen van hoa Idn vdi cae nen van hoa be trong pham
vi mot khu vyc - ma quan he nay la dieu ta't yeu va can
thiet C h i n g phai vl the ma nhieu ngddi da cho r i n g chO
Han la cua Trung Hoa, nhUng chO Han eung la cua khu
VUC trong dd cd Viet Nam, Nhat Ban, Trieu Tien, Han
Qud'c, Dai Loan
2 ChO Han trong nen van hoa Viet Nam da ton tai
theo quy luat thang tram, thjnh suy 6 thdi B i c thupe,
nd da phat t r i l n du d l lUu lai cho ngay nay mdt so trUde
tac, djeh pham lien quan den Phat hpc, mot so thd van
Den thdi tU chu, trai qua eac trieu dai Ngo, Dinh, Le, Ly
Train, Le, Nguyin, chO Han da ddng vai trd cdng cu hang
dau cua n I n van hoa van hpc bac hpc eua Viet Nam Nd
la van tu chfnh trong cac lanh vUc van hoa Viet Nam:
hanh chfnh, giao due, thi cO, le nghi, van hpc Du dan too
ta da tao ra chO Ndm, nhUng chO Ndm van le thupc chO
Han trdn phUdng dien ca'u tao, va van hoa chO Ndm van
ehUa Ian at du<?c van hoa chO Han - dudi thdi dai phong
k i l n Tuy nhien, den cuoi t h i ki XIX sar^g dau t h i ki XX,
cung vdi sU doi thay cua hoan canh xa hdi Viet Nam, che
dp phong k i l n bj thay the bang ehe dp thye dan nOa phong k i l n - keo theo tinh trang van hda phong k i l n Viet Nam vd'n mang tfnh chat khu vUc bj thay t h i b i n g van hoa tu san, ke nOa la van hoa vd san von mang tfnh chit toan cau Do dd chO Han cung vdi nen Han hpc eo truyen khong kem hao quang da lam vao canh tan cupc Nam
1915, d Bac Ky bo thi chO Han sau Ian thi cub'i cung Nam 1918, d Trung Ky cung la khoa thi HUdng chO Han cuoi cung Khoa thi Hpi cuoi eung la nam 1919 6 Nam
Ky thi viee bd thi chO Han da d i l n ra ngay sau ngay bj mat trpn vao tay thUc dan Phap Sau khi bd thi eO chO Han, trong eac nha trUdng Phap Viet, tO cap hpc t i l u hpc bac hai (Idp de nhat, Idp de nhj, Idp nhat) d i n cap hpc cao tieu (primaire superieur), van ed day chO Han (caracteres chinois) mdi tuan 2 tiet, trong canh "chdi db c6" ma ca thay Ian trd ndi chung chang ai mubn chdi nOa Mac du khdng phai khdng ed ngUdi sau nay cd mbt trinh
dp Han hoc vb'n lai nhd chfnh nhOng gid khai tam chO Han to dd Cung can ndi them trUde nam 1945, trong mbt so gia dinh cd truyen thb'ng Han hpc, eac cu van day chO Han cho con chau Tham ehf, ed ndi cdn ed trOdng hpc chO Han dydc md trong mdt so gia dinh ma hpc sinh khdng chi la con em eua gia dinh dd ma edn la con em trong lang xa
Sau each mang thang Tam, trong khu vUc khang chiln,
d bac trung hpc cap II (nay la THCS), tai nhieu trUdng
v I n cd hpc chO Han, mdi tuan 3 t i l t NhUng sau dd thi
bd Dac biet den nam 1950, khi cd cai each giao due thi chO Han ra rla hoan toan Sau nay, d bac THPT cd hpc Trung van, la chO Han nhUng dpe theo am Trung Qubc hien dai, khdng phai la am Han c6 nOa; va chang giOa Han CO va Han hien dai, ngO nghTa, cu phap eung ed sU khae nhau khdng it Cd ngUdi gioi Trung van hien dai ma
v l n h i l u sai van Han eo, chfnh la vl le dd
3 Chuyen da d i l n ra trong qua khO la vay, nhUng suy nghT eua eon ngudi, nhat la vdi cac bac thOc gia, Igii khdng bao gid dOng mdt cho Gan dSy, trong dU luan xa hbi, k l ca tren sach bao, da c6 y k i l n d l xuS't la c i n day
lai chO Han trbng nha trudng pho thdng Vi#t Nam Ly do
Trang 2Ito/yrtH[)Cs69;20ij 13
d l x u l t nay chinh b i t dau tO chb biet rang: trong kho tO
vUng tilng Viet, so lUdng tO gd'c Han ma tO dd gpi la Han
Viet, c h i l m hdn 70% Cho n#n bd hpc chO Han la dan
d i n tinh trang ngUdi Viet Nam hien nay h i l u sai ngO
nghTa t i l n g Viet rat nhieu Khdng rieng gl dan chung, ma
ca d i n cae nha van, cac vi t i l n ;.T vien sTcung khdng ft
ngUdi h i l u sai tO Han Vi§t Cd nha thd da v i l t tren bao
giai thich "y tai ngdn ngoai" la 'y d trong, idi d ngoai"
(trong khi nghTa cua nd la: y n I m ngoai Idi) Co vien sT
trong b u l l ndi chuyen tai ThU vi^r qud'c gia dung d i n hai
chO "ehilt toa" da giai thich la "toa rpng ra" (!) Chung ta
cdn cd t h i k l ra nhilu d i n chOn:| cho viec khdng biet chO
Han n§n da h i l u sai, ndi sai, viat s'ai tilng Viet hien dai
v a dd la ly do d l de xuat van d l : can day chO Han trong
nen giao dye pho thdng cd sd va trung hpc Viet Nam
hien nay Ta't nhi§n, d i l u nay each day mUdi mUdi lam
nam, va g i n day, cung da ed chut khdi ddng Cy t h i : d
chUdng trinh Van - Tieng Viet bac PTTH trUde cupc eai
each 1990 da cd 4 t i l t hpc v l \u Han Viet (Idp 12) Rieng
vdi chUdng trinh NgO van PTCS= dang va s i p qua giai
doan thf diem thi da ed sU quan tam v l viec day tU Han
Vi§t ngay tO Idp 6 vdi hai hinn 'hOc: thO nhat, dd'i vdi mdt
sb bai thd chO Han (vl dy : ^;arn qud'c sdn ha ), cung vdi
viSc phidn am, djeh nghTa, eo t n i m vi§c giai thich tOng tO
Han Viet; thU hai, quy dinh so lUdng tU Han Viet can hpc
mdt each chinh khoa la 50 eh'; cac Idp 6, 7 va tren 50 cho
cac Idp 8, 9 Cubi cac sach giao khoa deu ed bang tO Han
Vi§t dUde hpc chinh thOc cu? tOng nam
4 Vdi 9 thOc mubn dUa eliO Han va chut it khdi dpng
nhu trSn, thiet tUdng da ddn luc can dat v l n d l hpc
ehO HAn trong n I n giao dye p ho thdng d nude ta hien nay
mdt each t h i u dao, cd bai b i n , cd chu trUdng k l hoach
h i n hoi NhUng, mubn lam rtUdc d i l u dd, lai trUde h i t
cSn nang cao nh&n thOc v l •'- nghTa cua vi§e hpc ehO Han
la t h i nao trong viSc xay ' l i n g n I n van hoa Vi§t Nam
hi$n d^i va tUdng lai
4.1 Hay trd lai v l n d l bo chO Han de dung chO qube
ngO Dung la tO lau roi, hlnh nhU ngUdi Viet Nam ta da thong nhat vdi quan niem rang: du chO qube ngO khdng phai do ngUdi Viet Nam ta sang tao ra, ma dd la san pham cua cae cb dao phUdng Tay nham tao cong cu truyen giao, nhUng sau do, dUdi ehe dp thUe dan, ngUdi Viet Nam ta da vUdt qua thdi kl khong chap nhan di den chap nhan va coi dd la chO v i l t cua nUde minh (qube ngO), bdi nd ed Idi ich rat Idn trong viec dan chu hoa nen van hoa Viet Nam so vdi chO Han ngay trUdc Dd la quan niem tUdng nhU khdng cd d i l u gi phai ban nOa Tuy nhien gan day, nha ngdn ngO hpc cd ten tuoi Cao Xuan Hao lai
cd quan niem gan nhu trai ngUde khi ong cho rang viec nude ta bd chO Han d l dung chO qube ngO la mot dieu mIt mat Idn Quan d i l m nay da bi nha bao Nguyen Hoang Sdn cdng kfch kha quylt Net tren Tap chi van nghe quan dpi (2003) Vay chung ta nen h i l u the nao cho thoa dang trUde sU kien bd chO Han thay b i n g chO qube ngO? Trude hit, phai thay ring: viee bd chO Han de dung chO qud'c ngO la hien tUdng xay ra trong cupc dyng dp giOa hai khu vyc Ddng Tay Trong cude dung dd nay, cd v l n de lien quan d i n chO vilt cua khu vyc phUdng Ddng, trong dd
cd chuyen la tinh hoa hay khdng? ThUe t l tai phUdng Ddng,
d nUdc nay nUde khae, ft nhilu ed chuyen la tinh hoa chO vilt, nhUng rut cue cho d i n nay, khdng mot nUdc nao di theo con dUdng la tinh hoa chO vilt truyen thb'ng cua minh Nhat Ban trUdc sau van dung chO Han d l vilt ca van Han Ian qud'c van vdi hai each dpe: Han am (Kan - on) va Quoc
am (Go - on) Vf du: vdi chO "sdn" ( i j , each dpe Kan - on
la "san", cdn Go - on la "yama" Trieu Tien, Han Qube trUde sau v l n dung chO v i l t cua nUdc minh la Hangeul do vua Sejong phat minh vao t h i ki XV, ma trUde dd hp cung dung chO Han nhu ngUdi Viet Nam (Han Han) Trung Qube cung ed luc mubn la tinh hoa nhung rut eye da thdi h i n cac nydc khae trong khu vac khdng dau la tinh hoa Chi mot Viet Nam ta lam t h i , d l rbi dUde cai gl va khdng dUde cai gl? Y k i l n cua ong Cao Xuan Hao khdng phai la khdng
ed ly, ma dieu nay ngay tO nam 1918, ong ehu but Nam
Trang 314 809-2011 Difl1vaH(K
Phong - Pham Quynh - trong bai ChO Nho vdi van qube
ngO cd ndi: "Chic ngay nay Nho hpc da nhieu phan qua cu
rdi, khdng hdp thdi nOa NhUng cu la v l phan hinh thOe ma
thdi, cdn phan cb't each tinh than, edn cai gb'e dao dOc cua
Nho hpc thi cung vdi nui sdng ma song mai mubn ddi Ta
nen bo la bo phan hinh thOc phien toai, cdn phan cot each
tinh tuy phai giO lay, vl nude ta cdn cd mat tren dia cau la
cdn phai nhd cai tinh than cb hOu ay mdi song dUdc NhUng
mubn giO tinh than ay ma bo han chO Han la bieu hien cua
tinh than l y thi sao dUdc' Pham Quynh Luan giai van hpc
va triet hpc Nxb Van hoa thdng tin, 2003, tr.56 NgUdc
thdi gian len cub'i t h i ki XIX, chung ta cdn thay nha duy
tan tien phong va loi lac Nguyin TrUdng To trong Te d p
bat dieu, trong khi chu trUdng xay dUng chO qud'c ngO mdi
cho dat nUde da khdng l l y chO qub'c ngO do cae cb dao
phUdng Tay sang tao ma sau nay ca nUde dung Ong chu
trUdng lay ngay chO Han d l doc am theo nghTa Viet Vf du:
v i l t u<a'3 (am thUe) nhUng dpe la "an ubng" Dung la chung
ta can suy nghTtrUde hien tUdng Nguyin TrUdng To vd'n la
ngUdi theo dao Thien Chua lai da dUde trUe tiep t i l p xuc
vdi phUdng Tay, cd tU tUdng duy tan rIt mUe cap tiln, ma
van khdng chap nhan chO qub'c ngO la tinh hoa, ke ca chO
Ndm ma cha ong ta da xay dUng tO cac thanh to cua chO
Han
Dung la chuyen bd chO Han de dung chO qud'c ngO la
tinh hoa la chuyen khdng ddn gian khi nghT den cai dUdc
eai mat trong sU phat trien eua van hoa Viet Nam tU the ki
XX trd di D i l u da ed t h i ndi va can ndi la: viec bo chO Han
qua da ft nhieu cat dOt vdi van hoa truyen thb'ng hang
ngan nam trUdc dd Cd dieu kien so sanh Viet Nam ta vdi
Trung Hoa, Nhat Ban, Trieu Tien, Han Qub'c, Dai Loan
tren phUdng dien dbi vdi van hoa truyen thong xUa, lien
quan d i n yeu cau giO gin ban s i c van hoa dan tpc cho
mudn ddi, h I n la se ro van de hdn
4.2 D l rd v l n d l hdn, thO so sanh chO Han va chO
qub'c ngO la tinh hoa xem sao TO lau, hlnh nhU tuyet dai
da sb ngUdi Viet Nam ta deu thay chO quoc ngO la tinh hoa
tien Idi hdn han chO Han Vdi chO Han, chi mot thilu sb
ngUdi Viet Nam chiem ITnh dUdc Hpc chO Han phai "thap
nien dang hoa" (mudi nam den sach) Trong khi vdi chO
qub'c ngO, ngUdi sang da chi dam ba bOa la xong, ngUdi tb'i
da cung chi ba bbn thang la dUdc ChO qube ngO da giup
d I t nude ta dan ehu hoa dUdc n I n van hoa van hpc M i y
d i l u dd qua that khdng the chbi cai Tuy nhien, da d i n luc
phai so sanh chO qube ngO vdi chO Han mot each khoa hpc
hdn, can ke hdn Cung lai nha ngdn ngO hpc Cao Xuan
Hao trong bai vilt ChO Tay va chO Han thO ehO nao hdn?
(Ban nguyet san K i l n thOc ngay nay, 1989) da cho ta bilt:
tren t h i gidi tO nhOng thap nien dau cua t h i kl XX, ngUdi
chau Au thudng yen tri r i n g mlnh dung chO vilt ABC - thO
chO ghi am - la hdp ly nhat, khoa hpc nhat NhUng tO
nhOng nam 30 cua t h i ki XX, sau nhOng cdng trinh cua
trudng ngO hpc Prague neu rd nhOng chOe nang va yeu
c l u cua ngdn ngO v i l t khien cho nd khae vdi ngdn ngO ndi
thi quan d i l m chO v i l t ghi am la "khoa hpc n h l f da phai
nhudng cho cho quan diem "to hdp am" cua chO viet, nhat
la to thap nien 70 trd lai day De chOng minh tfnh Uu viet
cua Ib'i chO vilt "to hdp am", nam 1978, mbt nhdm ngO hpc
My da lam thf nghiem, md mbt sb Idp gbm tre em khuyet
tat bj chOng Alexia (ehOng benh khdng hpc chO dUde) bing each day cho chung hpc tilng Anh nhUng d I u dUde viet bang chO Han Vi du: cau "He came to a high mountain"
dUde viet bang chO Han la ffe\ ilJB R ° —a ao iUh (tha
dao cap nhat cao sdn), thi sau 1 nam, cac em dpe va vilt dUde 1600 tO ddn va ve kha nang h i p thy tri thOe to ra khdng dan ddn chut nao Tham chi, k i t qua hpc tap eCia Chung lai cd phan trbi hdn cac em hpc tieu hpc bang chO ABC D i l u nay cd lien quan den bb nao, trong dd vdi loai tre khuylt tat, cdng nang eua ban cau ben phai (tri giac tong hdp) trdi hdn cdng nang cua ban cau ben trai (tri giac phan tfch) D l chOng minh tfnh Uu viet cua hien tUdng nay, ngUdi ta edn xet den cd che cua viec dpe chO, va thly ring khi dpe, ngUdi b i l t chO thanh thuc khdng he danh van Ho nhan ra cae tO qua dien mao chung eua chung khdng khae
gl khi nhan ra mot vat, mot ngUdi quen khdng phai bing each Ian ludt nhan ra tOng chi tiet (mIt rbi mui, rbi mieng, rbi tai ) ma nhan ra ngay tOc khIc toan the dien mao cua vat hay ngudi dd Tam ly hpc hien dai da tU hien tUdng do
ma dua ra khai niem "dien mao tong quat", dUde gpi la Qestalt cai gestalt cang gpn ghe (pregrant) thi viee nhan dang "tOe khie" cang d l dang va tU nhien V l phUdng dien nay, chO Han hdn han Ib'i chO ABC Chinh tU quan diem tren ma nam 1985, trong cub'n sach noi tilng Le nouvean monde sinise (The gidi Han hoa ngay nay) Leon Vandermeersch da khang djnh sd dTcac nUde Trung Hoa, Nhat Ban, Dai Loan, HUdng Cang, Dai Han, Singapore phat triln thanh nhOng "con rbng" dUde chinh la vi hp van dung chO Han
Rieng Cao Xuan Hao lai cdn tU k i t qua nghien cUu eau true ngO am ma di den nhOng k i t luan khoa hpc cd lien quan tdi van de dang ndi d day Theo Cao Xuan Hao:
"tilng Viet cd mot cau true ngO am khae han cae thO tilng chau Au" nen "am vj hpc cua phUdng Tay (vb'n la nen tang
ly thuylt eua each v i l t ABC) khdng t h i dem Ong dung de nghien cOu va phan tieh nhOng thO tieng ddn lap nhU tilng Han, tilng Viet, hay nhOng thO tieng chip dinh nhU tilng Nhat, hay nhOng thO tieng "cd sUdn phy am" nhU tilng A rap, tieng Do Thai Nd chi cd gia tri va hieu lUe dbi vdi eac ngdn ngO b i l n hinh" "ChO v i l t ABC vb'n phan anh eai elu true l y , khd Idng thich hdp vdi tilng Viet va each tri giac cua ngUdi Viet dbi vdi tieng me de eua hp" vb'n thupc loai hlnh "ngdn ngO am t i l t tinh, trong dd am tilt la mbt ddn vi
cd eUdng vj ngdn ngO hpc minh xac, lai khbng the phan tfch ra thanh nhOng "am tb" cd cUdng vj tUdng dUdng, trong khi trong cac thO tieng chau Au, chfnh am tb mdi cd eUdng
vi cua nhOng ddn vj ngdn ngO ("am vi") edn am tilt lai khdng ed cUdng vj ngdn ngO hpc gl?" TO quan dilm tren day, nha ngdn ngO hpc Cao Xuan Hao cho ring: "vi§c hoe chO Han khdng the khdng dUdc dUa vao chUdng trinh trung hpc" Ong cdn cho b i l t them: "hien nay, nhieu ngUdi trbng
do ed ca nhOng nha ngon ngO hpc phodng Tay da thly rb nhOng ou diem Idn lao cua chO Han Cd ngudi edn tiSn doan chi vai ba mUdi nam nOa, ca t h i gidi se nhlt lo^t dung chO Han d l v i l t t i l n g me de eua tOng dan tpc Theo
hp, den luc ay, cai hang rao ngdn ngO (barrieres linguistiques) xUa nay van ngan each cac dan tpc se bj v6 hieu hoa va den luc l y nhan loai se giao t i l p vdi nhau de dang g i p tram l l n so vdi hien nay" Dieu du bao nay c6
Trang 4DOItf^ 369-2011 15
thanh hien thUc hay khdng? Xin chd thdi gian Chi bilt
ring ngUdi ta xem ra rIt d l cao chOc nang cua chO Han
vay ngudi Viet Nam ta nghT gi trUde dy bao dd?
4.3 Chung quanh v l n de giO gin sy trong sang cua
tilng Viet va chu trUdng coi trpng tO thuan Viet, han che tO
Han Viet Day cung la v l n de cd libn quan tdi thai dd dbi
xO vdi chO Han ma tudng nhu da dUdc giai quylt xong
xudi, dau vao d l y , khbng cdn gl phai ban thSm Nhung
thUe ra, d day van ed nhOng dieu can dUdc tudng minh
hdn, n l u khdng se bat Idi cho viec xay dUng phat triln
tieng Viet ndi rieng, van hoa Viet ndi chung Cd hai van de
dang ndi:
4.3.1 T h i nao la tO thuan Viet? va Han Viet? TO thuan
Viet theo quan niem thdng thUdng la nhOng tO do chinh
ngUdi Viet (dan tpc Viet) sang tao ra tO dau, ehU khong b i t
ngubn tO tilng ndi cOa mdt dan too hay mot tpc ngUdi
khae N l u t h i thi theo eac nha ngon ngO hpc la khdng cd
to thuan Viet theo djnh nghla dd Bdi le tien than eua tieng
Viet hiSn dai la tieng Viet Mudng, ma tilng Viet Mudng lai
la mdt chi cua t i l n g Mdn-Khnier T i t nhien d day can
phan biet hai hien trang ngon ngO (etat de langue): tilng
Viet-Mudng khi con la mdi chi cua tilng M6n-Khmer va
tieng Viet-MUdng khi da tach khoi tilng Mdn-Khmer Hien
trang sau la "thuin Viet MUdng" Vdi tO gbc Han thi phOc
tap hdn, d day ed lien quan tdi cupc xam lang nha Han va
giOa Viet Nam vdi Trung Hoa ludn luon van la hai qube gia
khae nhau (trong dd chu nghTa Dai Han lai thUdng xuyen
l l n at, b i t nat Vi§t Nam) do'dd trong tam ly ngUdi Viet
Nam d l cd mac cam xa each tham ehf dbi lap vdi tilng
Han Nhung v l khach quari, theo quy luat giao luu ngdn
ngO, thUe t l tilng Han va eung la chO Han da gia nhap kho
tang ngdn ngO tieng Viet vdi cai ten la Han Viet Han Viet
khong phai la Han hoan toan, Han Viet la eua Viet Nd
chilm hdn 70% vd'n tO tilng VietVlhu ta da bilt Sao lai cO
phai ki thi vdi nd, tham chi la mubn bai trO nd d l sinh ra cai
chuyen "phi cdng" thi nd\ "hgudi lai", "khbng phan" thi ndi la
"vung trdi", "hai phan' Ihl hoi la "viing biln", "nO du kfch" thi
gpi la "du kfch gai" , ma thUe ra la ed the dung ca hai,
tham ehf cd trUdng hdp mubn thay nhUng th,?iy khdng dUde,
hoac thay thi chi dc hdn thdi
4.3.2 Vj tri, gio trj eua tU Han Vi§t trong ngdn ngO
tilng Viet Tam ly kl thj tU Han Viet ft nhilu da bo quen,
khdng nhan rd het tfnh nang, tfnh trdi eua tU Han Viet
tren hai phUdng diAn ng'O phap va tu tO:
V l ngO phap cung theo Cao Xuan Hao, each k i t cau
to Han Viet theo w l u ''trat tu ngUde' (phy chfnh) hdn hIn
kieu "trat ty xudi (chfnh phy) trong tO thuan Viet Vi du:
"xa thu nam" thi chi dd t h i h i l u mdt nghTa ngUdi b i n la
dan dng Cdn "ngUdi b i n nam" thi ed t h i hieu 2, 3 each
ngUdi b i n la dan dng, 'ngUdi b i n ten Nam, ngUdi b i n anh
Nam Mb'i quan tie cu phap giOa cae tU Han Viet chat che
nay rat c i n cho viec xay dyng thuat ngO chuyen mdn
Trong vb'n thuat ngO khoa hpc, ky thuat hien nay d node
ta, sb lydng thu^t n^Cf Han Viet chilm phan chu y l u chfnh
la nhd tinh chat e h l dd trong eu phap tO Han Viet
Ve tu to cac tO Han Viet thUe t l da X^o ra phong
each, s i c thai nqO'nghla trang trpng, cb kinh, bac hpc, ma
n l u thilu Chung th! qua that ve dep ngdn ngO tilng Viet,
van chUdng tilng Vi#t se sut kem di mbt p h l n rIt dang ke
ThO tudng tUdng: "Hbi phy nO Viet Nam" ma ehuyin thanh
"Hdi dan ba Viet Nam", "Hdi con gai Viet Nam', "nO thu tudng An Dp" ma chuyin thanh "thu tUdng gai An Dp", "nO dbng ehf ma chuyin thanh "dbng chi gai",' nO giao sU" ma chuyen thanh "giao sU gai" thi bubn cudi bilt bao
5 T i t ca nhOng gl dOde trinh bay tren day la nhIm di
d i n kiln nghj "can khan trUdng khdi phuc chO Han trong nha trudng pho thdng Viet Nam" NhUng khdi phuc nhu
t h i nao? Cd may van d l can ban:
5.1 Hpc chO Han la chi hpc tO Han Viet da dUdc phien
am, hay hpc bang chfnh van tU Han? Rd rang la hpc bang chfnh van tu Han thi cd Idi hdn vl tan dung dupe chOe nang "to hdp am" nhU tren da noi NhUng thye t l , vdi thUe trang giao dye Viet Nam von da bd hpc chO Han
to lau ma nay dat ra yeu cau dd thi khd thUc hien, nhat la lien quan d i n v l n de dao tao giao vien chO Han lai khdng ddn gian chut nao Nen chang la t h i nay: s i p tdi neu phan ban lam 2: A (gbm cac nganh khoa hoc tu nhien) va
B (gbm eac nganh khoa hpc xa hdi) thi d ban A se hpc tU Han Viet da dUdc phien am bang chO qub'c ngO, d ban B
se hpc to Han Viet bang chO Han han hoi, ma ed the buoi dau chUa the lam dai tra, nhUng phai c6 ke hoach tOng budc t i l n tdi dai tra trong ban B nay N l u toi khdng lam thi trUde 1950, tai mot so trUdng chuyen khoa (nhU chuyen khoa Huynh Thuc Khang luc edn d Ha TTnh), vdi ban cb
d i l n (tUdng dUdng vdi ban B nay) van ed gid cb van, trong dd cd hpc chO Han Va d mien Nam trUde 1975, vdi TTidt loai trudng pho thong nao dd, van ed gid chO Han Xin cac vj cd trach nhiem va h i l u bilt Ijch sO giao due
k i l m tra, bb chfnh cho
5.2 Hpc chO Han tO bac hpc nao? TO pho thdng cd sd len pho thdng trung hpc? Hay chi d i n pho thong trung hpc mdi hpc? Theo toi nen tO bac pho thdng cd sd, moi tuan 1 tilt, cO the cho h i t bac pho thong trung hpc Thdi gian cua tiet hpc nay se lay d quy thdi gian eua phan tieng Viet trong chOdng trinh NgO van, du chUdng trinh NgO van da di theo hUdng tieh hdp Chang nhOng t h i ma cdn phai Idi dyng tfnh nang eua viee tieh hdp Vdi yeu cau tieh hdp nay, ngay d phan Van cung phai coi trpng viec day nghTa tO Han Viet trong cac gid giang van, chang rieng gi vdi van hpc cb ma ca d van hpc hien dai Ma viec nay cung can dUde ehUdng trinh hoa, cd dinh mOc, dinh lUdng h I n hoi nhu sach giao khoa NgO van pho thong cd
sd thf diem va s i p chinh thOc ap dyng da va dang t i l n hanh
5.3 VOa qua, dUde cd quan truyin thdng dai chung cho bilt trong luat sOa dbi v l giao due ma Qube hpi se thong qua cd dat van de dUa viee hpc chO Han vao lai nha trUdng pho thdng (Nhat Ban, Han Qube d I u cd day chO Han d trUdng pho thong) Tdi cung mong ring ca xa hpi, dac biet la eac bac thOe gia cua d I t nUde can len tieng ung
hp quan d i l m tfch cUc, giau y nghTa dd d l dU kiln trSn day trd thanh chfnh thOc trong luat sOa dbi ve giao due dype Qub'c hdi thbng qua Va neu da thanh luat thi phai gap rut xay dung chUdng trinh va vach k l hoach dao tao giao vien mot each rat khan trUdng, trong dd cd viee tang cUdng bp mdn chtif Han tai cac trUdng DHSP va xay dUng bb mon chO Han tai cac trUdng CDSP trong ca nUdc