NGHIEN COHCQ NHÀN Lire TRÌNH DÒ CAO DÀNG, DAI HOC TRONG TIÉN TRÌNH CÓNG NGHIÉP HÓA KINH NGHIÈM QUÒC TÉ VA KHUYÉN NGHI CHO VIÉT NAM 1 Dàt vàn de Viét Nam dang hUòng tói muc tiéu dén 2020 co bàn trò thà[.]
Trang 1NHÀN Lire TRÌNH DÒ CAO DÀNG, DAI HOC
TRONG TIÉN TRÌNH CÓNG NGHIÉP HÓA:
KINH NGHIÈM QUÒC TÉ VA KHUYÉN NGHI CHO VIÉT NAM
1 Dàt vàn de
Viét Nam dang hUòng tói muc tiéu dén 2020
co bàn trò thành mot nuòc còng nghiép hóa, do dò
eàn thiét phài huy dóng hét nhùng tlém nàng va
khà nàng eó the de dat dupc mue tiéu này ThUe tièn
phàt trién ò tàt cà càe nuóc trén thè giói dà eho thày
nguón nhàn lue dòng vai trò hét sùc quan trgng dóì
vói qua trình tàng truòng va phàt trién kinh té
Bién hình eó the ke dèn càc quóc già làn càn
trong khu vue Chàu A - Thài Blnh DUong nhu Nhàt
Bàn, Hàn Quóc va Dai Loan, va toc dò tàng truòng
nhanh chóng eùa nhièu nUóe cóng nghiép mói, eàe
nuóe ASEAN va Trung Quóc déu phàn Iòn nhò vào
nguón nhàn lue co chat lUpng eao
Phàt trién nguón nhàn lue eó chat lupng cao,
khài niém chi lue lupng lao dòng co hoc vàn, eó trình
dò chuyén mòn cao va nhàt là eò khà nàng thich ùng
nhanh vói nhùng thay dóì nhanh chóng eùa cóng
nghé san xuàt, là mot yèu t ó then chót nhàm phàt
trìén kinh tè theo huóng cóng nghlèp hóa, hién dai
hóa va ben vùng
Bài vièt này tàp trung vào eàe nói dung chfnh:
tham khào kinh nghlém quóc té ve co càu nhàn lue
va rùt ra eàe bài hpe va khuyén nghj cho Viét Nam
trong boi cành hién nay, bòi lé day là mot viéc làm
Bang 1 ; Càc g i a i d o a n cóng n g h i é p hóa t h e o H Chenery
ThS NGUYÉN VAN CHIÉN ThS DINH THI BiCH LOAN
Trung tam Phàn tich va Du bào Nliu e Ju dào lao nhàn \ife
muc tièu hoàn thành còng nghiép hoà
2 Nhàn lUc t r o n g t i é n t r ì n h cóng nghiép hoà trèn t h è giói
Trèn thue té, Ijch sù phàt trién loài ngUòi eho thày, mot quóc già trong qua trình phàt trien theo huòng cóng nghiép hóa phài trai qua càc giai doan khàc nhau Càe nghìén cùu, tóng két qua trình còng nghiép hóa trén thè giói cùng chi ra ràng, eó nhièu tièu chi khàc nhau de xàe dinh mot quóc già dà hoàn thành qua trình còng nghlèp hóa hay ehua mae dù ò eàe eàp dò, trình dò khàe nhau Muón uóe lUOng va so sành trình dò cóng nghiép hóa eùa mot nuòe hay vùng lành thó, càn phài lupng hóa càc tièu ehi dành già ò càc góe
dò nhu kinh tè, thu nhàp binh quàn dàu nguòi,
co càu lao dóng, trình dò dào tao cùa ngUòl lao dóng v.v.'
Mot so quan diém va eàeh phàn Ioai duóì day ve còng nghiép hoà rat dàng tham khào cho dlèu kién
ò Viét Nam bòi eó thè de dàng so sành, dói chiéu va dành già trình dò ò glaì doan phàt trién nhàt djnh màc dù cho dèn nay, càc tièu ehuàn ve cóng nghiép hóa dà eó nhùng diéu ehtnh, bó sung:
Thù nhàt là bò ehi tièu cóng nghiép hóa do giào su nguòi My H Chenery, eó vàn Ngàn hàng
c h i t i é u ctf bàn
GDP/ngtói USD, 1964
USD, 2004
Ccr cau ngành
"n trong CN che tàc
Lao dònq NN
Dò thi hóa
Tién CNH
100-200 720-1.440 A>l 20%
>60%
<30%
Khài d a u CNH 200-400 1.440-2880 A>20%A<I 20-40%
45-60%
30-50%
Phàt t r i é n CNH 400-800 2.880-5760 A<20%I>S 40-50%
30-45%
50-60%
Hoàn t h i é n CNH ' 800-1.550 5.760-10.810 A<10%I>S 50-60%
10-30%
60-75%
Hàu CNH
A<10%I<S
>60%
<10%
>75% Ghi chù: A: Nóng ngliiép; I: Cóng nghiép; S: Djch v
can thlet trong xày dung va hoach djnh ehlen lupe 'Hai càch tiép c$n ve tièu chi cóng nghiép hóa duoc trinh bay trong
phàt trìèn nhàn lue Ò nuóc ta hièn nay, dàc biét là de ^^' ^*^'* Tliénào là nuóc còng nghiép-dàng trén Tap chi C^ng san
I • L-"' I ^ u >i j - " ^ L - l i - i ^ SÓ 10 (178) nàm 2009, tàc già GS DóQuócSam (Bò Ké hoach va xac dinh cac chien luoc, buoc di can thiet hi/ong toi ^^^ TO) Bang i ,à 2 ctu« wch dSn theo tài li™ „ày
Sa73-I)IÌI«illl/2Dll 3 5
Trang 2Bang 2: Chi t i é u còng nghiép hóa theo A.Inkeles
Chi t i é u ctf bàn
1 GDP/dau ngadi
2."ntronqA/GDP
3.TItrongS/GDP
4 Lao dòng phi NN
5 Ti lé biét cho
6 TI le sinh vièn dai hoc
7 BàcsT/l.OOOdàn
8 Tuoi t h o trung blnh
9.Tànqdànsó
10 Tt!f vong so sinh
11 Dò thi hóa
Chuan CNH USD
%
%
%
%
%
% 0
%
%
%
>3.000 12-15
>45
>75
>80 12-15
>1
>70
<1
<3
>50
T r i s o t h a m i t h à o IVly 3.243 (1965) 11(1929) 48(1929) 79(1929)
16(1945) 1.3(1960) 70(1760) 1(1965) 2.6(1960) 66(1960)
Thè giói, de xuàt vào cuòi nhùng nàm 80 eùa thè
ki XX eó thè col là nhùng tiéu chi còng nghiép hóa
tói thiéu de àp dung eho Ioai cóng nghiép hóa eó
dién Chenery ehia thòi kì cóng nghiép hóa làm 3
glal doan: giai doan khói dàu, giai doan phàt trièn va
giai doan hoàn thién, khóng kè mot thòi doan tièn
cóng nghiép hóa va mot thòi doan hàu cóng nghlèp
hóa TuPng ùng vói mói giai doan eó xàc ^ n h eh!
tiéu GDP binh quàn dàu nguòi, ti le eò eàu kinh té,
co càu ngành cóng nghiép, co càu lao dóng va co
eàu khóng gian
Xét theo tièu chf còng nghiép hóa nói trèn,
Vièt Nam vàn dang trong giai doan "tièn eòng
nghiép hóa" do mùe thu nhàp binh quàn ehua dàp
ùng tiéu ehi', t i le lao dóng trong nóng nghlèp vàn
ehiém da so, co cau ngành con ehiém da so trong
nòng nghiép
Thù hai, ò mot càch tiép càn khàc, nhà xà hòi
hpe ngùòl My A Inkeles glòl thiéu cùng vào nhùng
nàm 80 thè kì XX, ngoài tiéu chi kinh té eòn nèu ra
nhièu ehi tièu ve vàn hóa va xà hói, phù hpp hon vói
Ioai cóng nghiép hóa theo nghia róng
Dàng lùu y, t i lé sinh vién dai hgc là mot trong
11 chi tiéu co bàn de dành già qua trình eòng nghiép
hoà Theo dò, ehuàn CNH ve t i lé sinh vièn dal hgc là
12-15%dàn s o d ò tuoi t ù 18-24
Mot trong nhùng càch tiép eàn khàc nùa trong
vièe xem xét qua trình eòng nghiép hòa, hién dal
hóa là thòng qua ehi so ve lai thè so sành (LTSS),
trong dò chat lUpng nguón nhàn lue dUpe xem là
mot yéu tó quan trpng de dành già Hình 1 duói day
là so do chién lupe còng nghiép hòa hai glal doan
trén, hai duòng cong mó tà sU phàt trién cùa hai Ioai
Ipi thè so sành bàe thàp va bàe cao, ò giùa là giài
Chù t h i c h : A: N ò n g nghiép; S: Djch vu; phàn càch thè hién mùe thu nhàp trung binh cùa quóc già, dóng thòi là chi giói phàn djnh hai glal doan phàt trien trong tién trình cóng nghiép hóa, hién dai hóa^
Hình 1 : So d o còng nghiép hóa hai giai doan
T N T B l h ì p T h u n b à p T N T B c i o (1.000 USD) trung blnb (lO.DDO USD)
(S.000 USD) Càe LTSS bàe thàp góm nam Ioai: 1- lao dóng giàn don, 2- nguyèn Ilèu thò, so ehè, 3- vón vùa va nhò, 4- còng nghé phù hpp, 5- sue mua thàp Càc LTSS bàe eao góm: 1- lao dòng chat lupng cao, 2-nguyèn vàt liéu tinh che, 3- vón lón, 4- eòng nghé hièn dai, 5- sùc mua eao
Xem xét bang trèn eò thè thày trong qua trình phàt trién cùa minh, Viét Nam dà va dang trai qua glal doan t h ù nhàt ehù yéu dua vào phàt trién nhùng ngành eó Ipi thè so sành bac thàp, va trùóc màt de eó thè chuyén sang giai doan t h ù hai dòi hòl phài chuyén trpng tàm uu tièn cho càe ngành eó Ipi thè so sành bàe eao nhu lao dòng chat lupng eao, co trình dò hoc vàn, trinh dò nghé nghiép va kl nàng cao nhu còng nghé thòng tin, càe ngành djch vu, tài chinh.v.v
' Bài viét Thàt trien nhanh va ben vùhg; mó hình mài thiét yéu cho Cóng Thóng Un Kinh té iVNEP), thàng 08/2010
Trang 3ucùuQ Phàn I o a i c o c a u n g u o n n h à n lue v a n h à n
iUc t r i n h dò cao d à n g , dai hoc cùa m o t so
nude
Tù nàm 1986 dèn 1996, Ùy ban Kinh té va Xà
hgl khu vUe Chàu A -Thài Blnh DUPng (ESCAP) dà
nghìén cùu su phàt trìèn co càu nguón nhàn lue ó
nhiéu quóc già khàc nhau va dà dUa ra 3 mó hình
ve co càu nguón nhàn lue: eàe nuóe phàt trién, càc
nuòc dang phàt trìèn va càc nude chàm phàt trién
Co eàu nguón nhàn lue góm 5 thành tó dugc phàn
theo trình dò t ù eao dén thàp là:
1) Càc nhà sàng che va dóì mói bao góm càc
nhà quàn li eàp eao, eó trinh dò trèn dal hge;
2) Càc nhà quàn trj va ki su ò trình dò dai hgc;
3) Càc kT thuàt vièn va càn bò eó trình dò
trung eàp;
4) Thp thù eòng va còng nhàn eó tay nghé
eao;
5) Càc còng nhàn bàe thàp va lao dóng phó
thòng
Càe tiéu ehi này dUpc phàn Ioai dua trèn co so
phàn còng lao dòng chù khòng càn cùvào trình dò
hpe vàn hay thòi gian dào tao
+ Ò eàe nuòe chàm phàt trién, mó hình nhàn
lue hình t h à p n h o n (Hình 2) vói da so ngUòl lao
dóng eó trình dò chuyén mòn thàp va lao dóng thù
eòng Lao dóng trình dò CD, BH ehiém t i lé rat thàp
Hình 2 : So d ò h ì n h t h à p n h o n ve ctf cau
nhànlUc
(5) Chuyén già cao cap (4) Ki sa (Dai hoc) (3)KIthuatvién {Cao ^Sng/trung cap) (2) Tho thù cóng
va còng nhSn tay nghé cao (1 ) Cóng nhàn bàe thap
va lao dòng giàn di3n
Hình 3: So do h ì n h t a m giàc ve cor cau
n h à n l u e
(5) Chuyén già cao cSp
+ 0 càc nùóc dang phàt trién, mò hinh nhàn
lue hình t a m giac (Hình 3) vói so lao dòng trình dò
trung càp, cao dàng va dai hoc cao hòn eàe nuóc
chàm phàt trìén nhung con rat it nhàn lue co trinh
dò eao (phàt minh, sàng che) Càc nuòc này dang
nò lue phàt trìén he t h ó n g giào due va dào tao
nhàm nàng cao chat lUpng nguón nhàn lue
+ Ò eàe nuòe phàt trièn, mó hình nhàn lue hình truTng (Hình 4) vói dóì ngù nhàn lue eó trình dò chuyén mòn cao Càc nuóc này eó ti lé dàn so trong
dò tuoi 18-35 theo hpe dai hge eao Ò My, nàm 2008, dàn so eó dò tuoi t ù 2 5 trò lén ehiém 60% eó trình dò dai hpe, cao dàng
Xét Ò góe dò eàe ngành kinh té, mot so ngành san xuàt, djch vu dua trén co so ki thuàt va cóng nghé hién dal nhu vièn thòng, dién t ù - tin hpe, san xuàt t ù dóng hòa trong co eàu nhàn lue c ò t i trpng lón là dói ngù kT thuàt vìèn, kisUeóng nghè va chuyén già eó trình dò cao Khi dò co eàu chuyén t ù hình thàp sang hình lue làng hoàe hình thang
Hình 4: Stf d o hình t r ù n g ve ctf cau nhàn lue
(5) Chuyén già cao cap
(4) K! su (Dai hoc)
(3) Ki thuàt vièn (Cao ding/trung cap) (2)Thdthùcòng
va cóng nhàn tay nghé cao (1) Còng nhàn bàe thap
va la dóng giàn don
Tham khào kinh nghlém cùa mot so nuòc ò khu vùe Chàu A, nhìn ehung binh quàn tì lé lao dòng co trình dò cùa càc nUòc tàng 1 %/nàm So sành vói Viét Nam, t i lé lao dòng eó trình dò cao dàng, dal hpe cùa nuòc ta hièn con rat thàp, chi bang Singapore vào nhùng nàm 1970 (6%), tuong dùong vói Indonexla vào nàm 2007 (6,5%) va con càch rat xa càc quóc già phàt trìén trong khu vUc Chàu À - Thài Binh DUPng
Trang 4m NGHIEN CUU _
nhu Nhàt Bàn:21,2% ò nhùng nàm 1990, hièn khoàng
40%; Hàn Quóc: 14,6% vào nàm 1991, va 35% nàm
2007, Philippin nàm 2007 là 27,7%
Bay eùng là mot trong nhùng li do eùa thuc tè
chat lupng nguón nhàn lue cùa Vièt Nam hién nay
dupe dành già là rat thàp so vói càe nùóc trong khu
vùe.Theo Bào eàoDành già Nàng lue canh tranh toàn
eàu nàm 2008 eùa Dièn dàn Kinh té thè gioì, yéu tó
dào tao dai hpe eùa Viét Nam xép hang 98 trén tóng
so 130 quóc già dupe xép hang va nàm 2010, ehi
SÓ này tUOng ùng là 93 trèn 130 quóc già dUpc xép
hang^ Theo dành già mói cùa Ngàn hàng Thè giói
(WB), chat lupng nguón nhàn lUe cùa Vièt Nam mói
chi dat 3,79 dlèm (thang diém 10), xép t h ù 11 trong
so 12 nuóe chàu A tham già xép hang Mot nghièn
cùu khàc cho thày chat lùpng lao dóng Viét Nam ehi
dat 32/100 diém Trong khi dò, nhùng nèn kinh té co
chat lupng lao dóng dùòi 35 diém déu eó nguy ed
màt sue canh tranh trèn thi truòng toàn eàu*
Nhùng thùe té trén day eho thày càn nàng eao
trình dò nhàn lue cùa Viét Nam, tàng t i lé lao dòng
eó trình dò eao dàng, dai hge Co nhu the mói eó the
phàt trièn dàt nùóc, nàng eao nàng lUc canh tranh
trong thòi ky toàn eàu hoà hién nay
3 Khuyén nghj ve phàt t r i é n nhàn lUc co
t r ì n h dò cao dàng, dai hoc cho Viét Nam
Qua tìm hiéu va phàn tich kinh nghièm thè giói
ve co càu nhàn lue trình dò eao dàng, dal hoc, ehùng
tòl thày ràng, so vói kinh nghièm phàt trìén eùa eàe
nuòc trong khu vuc, co càu nhàn lue eó trình dò eao
dàng, dal hgc cùa Viét Nam eó khoàng eàeh rat lón,
Vi vày, vièe diéu chinh co càu nhàn lue eó trình dò
cao dàng, dai hge eùa Viét Nam theo huòng tàng
manh là mot xu huóng tàt yèu va eàp bàeh trong
thòi diém hièn nay
VI vày, trong qua trình phàt trién dàt nuóe theo
huóng cóng nghiép hòa, hién dai hóa càn quan tàm
dén nhùng vàn de sau:
- Muón phàt trìén nhanh, thue hièn CNH
nhanh, dat dupe lai thè so sành cao eàn phàt trìèn
nguón nhàn lue eó chat lupng eao hon nùa, dàc biét
nhàn lue eó trình dò cao dàng, dal hoc Co thè uu
tién phàt trién nhàn lue co trình dò va chat lupng cao
eho càc ngành eó Ipi thè so sành bàe eao nhu eòng
nghé thóng tin, eàe ngành djch vu, tal chinh.v.v
- Kinh nghlém quóc tè cho thày, ò càe giai
doan khàe nhau toc dò tàng cùa co eàu lao dòng eó
trình dò eao dàng, dai hpe ò eàe nuòc eó khàc nhau NhUng nhìn ehung, trung blnh mòi nàm toc dò tàng khoàng l % e à y l à kinh nghièm Viét Nam co thè hoc tàp dupe Co thè xàe dinh mue tiéu dén nàm 2020, lao dòng trình dò cao dàng, dai hpe Viét Nam trong khoàng 16-20%)^
TAl LIÈU THAM KHÀO CHfNH
1 Co SÒ d ù liéu ve nhàn lue trèn trang thòng tin dién t ù cùa Tó ehùc Lao dóng Quóc tè (ILO) http:// www.ilo.org/giobal/lang-en/lndex.htm
2 Co SÒ d ù Ilèu ve ehi so nàng lue canh tranh toàn eàu eùa trang thóng tin dién t ù eùa Dièn dàn Kinh té thè gìòi: http://www.weforum.org/issues/ global-eompetiveness
3 Dò Quóc Sam (2010) Hai càch tiép càn vi tièu
chi còng nghiép hóa, duac trình bay trong bài viét
"Thè nào là nUòe cóng nghlép".Tap ehi Cóng san, so
10 (178) nàm 2009
4 Kim Thùy (2008) Nhùng quy dinh mòi cùa
Chfnh phù ve Phàt trièn nguón nhàn lue thòi kì hòi nhàp NXB Lao dòng.- Ha Nói
5 Nguyèn Lòc (2010) Bón ve co cau nguón nhan /ùc Wéf Nam.Tap ehi KHGD, so 57
6 Nguyèn Minh BUòng, Phan Vàn Kha (2006)
Dào tgo nhàn lue dàp Ùng nhu càu cóng nghiép hóa, hién dgi hóa trong diéu kién kinh té thi truòng, toàn càu hóa va hòi nhàp quóc té NXB Dai hge Quóc già
Ha Nói
7 PGS.TS Dò Due Djnh Phàt trién nhanh va ben
vùng: mò hình mài thiét yeu cho Viét Nam giai doan 2011-2020 vàxa han Cóng Thóng tin Kinh té {VNEP), thàng 08/2010
8 Tran Khành Dùc (2009) Giào due va Phàt trién
nguón nhàn lue trong thè kì XXI NXB Glào due Viét
Nam.-Ha Nói
SUMMARY
This article overviev\fs International experience
on manpower strueture, especialty at college and university levei, in the process ofindustrialization, from which reeommendation for developing college ano university level manpower for Vietnam weremade
' Cac bào cào ve chi so nàng lire canh tranh toàn càu trén trang
web : http://www.weforum.org/issues/global-competitlveness
•http://www.tin247.com/chat_luong_nhanJuc_vn_xep_thu_
1112_nuoc_chau„a-l 1-21233041 html
>Tilè này difa trèn càc tal Ilèu cùa mptsó nuóc va két qua di/bào Bó
và Dii bào nhu cSu dào tao nhàn lyc (Vi?n Khoa hoc Giào due Vièt viét tham già thiic hién