EÀE KiiUYNtì iflIÉNE YÀ EAEtì TIÈP EÀN MÈI TRONG IHIET KÌ DAY HOC VA CDNG NGHÈ DAY HDC O TS N G Ò ANH TUAN" 1 Sy hình thành, phot frièn eòe djnh nghla ve thièt ké'''' d q y hqc va eòng nghè dqy hqc 1) Sy[.]
Trang 1EÀE KiiUYNtì iflIÉNE YÀ EAEtì TIÈP EÀN MÈI
TRONG IHIET KÌ DAY HOC VA CDNG NGHÈ DAY HDC
O TS N G Ò A N H TUAN"
1 Sy hình t h à n h , p h o t frièn eòe d j n h n g h l a
ve thièt ké' d q y hqc v a eòng nghè d q y hqc
1) Syhinb thành va phàt trlén Tlitèt ké né thòng
dqy hqe dò duqc hình thành phot trièn d e g i à !
quyèt eòe và'n de cùa d q y hqc - huò'n luyèn trong
nhiéu mói t r u ò n g , tò truòng hqc cho dèn eòe
doanh n g h i è p , D é u tièn, eòe vién nghièn eùu
Thièt kè d q y hqc (TKDH) cùa MT d a phàt frièn
khài nièm này vó dot tèn eho nò là PP vò mò
hình thièt kè h? thó'ng d q y hqc (ISD approach
a n d model) Lue dó hai khói nièm TKDH vó Phot
trìèn dqy hqe (instructional development) duqc
d ù n g d ò i ISn eho nhau trong cóc truòng hqe
Theo Seels vò Glasgow (1998) «TKDH \à mòt
quo trình g i ó i quyét cóc vò'n de d q y hqc thòng
q u o vièc phàn tich eòe diéu kièn hqc tqp mot
cóch eó he thò'ng" De thye hièn diéu nóy, nguòi
ta p h ó i ra cóc guyè't djnh theo tòng buóe cùa
q u o trình thièt ké he thó'ng dqy hqe"
Co hai diém ehinh cén phài luu y: Thù nhà't,
khóng chi eó eòe djnh nghla ve TKDH thay doi
mò tèn thqt cùa khài nièm cùng thuòng thay doi
(Relser, 2Ó07) TKDH thuòng duqc dùng thay dó'i
lan eho eòe khói niém: Dqy hqc bang nghe nhìn
(Audio-visual Insfruction), Cóng nghè gióo dyc
v ó t r u y é n t h ó n g n g h e n h ì n ( a u d i o v i s u a l
Communications and eJucotìonal lechnokjm') Tuy
nhièn, khói nièm thuòng duqe dùng thay thè nhièu
nhà't cho TKDH chinh là cóng nghé d q y hqc
(CNDH) Thù hai, « C N D H " là gì? Dóv là mqt càu
hói ròt khó tró lòl vì khàl niém này ttiay doi llén
h^c theo sy phot frièn eùa còng nghè Trong nhiéu
nàm qua dà co nhiéu thào luqn va nò lyc làm rÒ
Idiói niém nóy Nhiéu djnh nghla d ò duqc ehòp
nhàn nhung van eòn eó nhiéu franh luqn
'2) Càc dinh n^bTa ve TKDH va CNDH Khi
cóng nghé thay dòi se kéo theo sy phot frièn eùo
TKDH va fró thònh nhùng sy kién d ó n g chù y Co
nhiéu cóch dinh nghto TKDH v a C N D H CNDH
duoc dinh nghto trèn co so phòi hqp TKDH vó
phot frièn dqy hqc V i vqy, eó TKDH&CNDH duqc
xem nhu là mot thuqt n g ù kép Khói niém CNDH
duqc Hièp hói eòng nghè vó fruyén thòng giào dye MT - AECT (tèn truóc day là Hièp hói dqy hqc bang nghe nhìn) dinh nghla vóo nàm 1963 Djnh nghta nóy mang tinh fruyén thòng khl xem TKDH là thiét kécóc thóng dièp (design message)
de kièm soót quo frình hqe N ò chi ra mot loqt eòe buóe mó nguòi gióo vièn (GV) cén theo dó
de thièt ké vó su dyng thòng dièp N ò cùng hjong
tò nhu phucmg phóp (PP) TKDH co he thòng V ó o nàm 1977, AECT dà chó'p nhòn dinh nghto mói
ve CNDH cùa Seets va Richey ( 1994) «CNDH là
li éuyéf va fhyc hành vièc thiét ké, phàt trlén, su dung, quàn li va dành gió càc qua trình vò ngudn lyc cho dgy hgc" M à i dèn nóm 2 0 0 6 , A E Q tal
d u o r o mot d j n h n g h t a m ó i ve C N D H c ù a
Januszewski: «CNDH là nghièn eùu va fhyc hành dùng vièe tgo dièu kién ho tra cho vléc hgc va cól tìiièn biéu auà hgc tàp bang càch tgo ra, su dyng vò quàn li eòe qua trình va ngudn lyc cóng nghè phù bop" N ò m 2 0 0 7 , Reiser dà duo ro djnh nghto mói nhò't ve CNDH: «TK&CNDH (cdn gol là CNDH) bao gom: obàn tieh vléc hgc (va ede van de lièn quan dén hléu qua hgc tàp); thiét ké; phot trién; thye ibi; dành già va quàn li càc qua trình vd ngudn lyc cho dgy hgc vd phi dgy hoc" Djnh nghto dà duqc chó'p nhqn Theo Reiser
vó Danpsey (2007) nò boo gom cà quy frình TKDH eó he thòng vò phucmg tièn fruyén thòng (media) Q u y trình TKDH, ùng dyng frong tliyc té
v a cóng nghè thye hlén (human performance
technology) dà duoc hqp nhà't thònh tuong lai
eùo TK&CNDH
2 Xu h u ó n g eùa TK&CNDH
Tù nàm 2 0 0 0 fró d i TK&CNDH frèn thè gioì phot frién theo 3 xu huóng co bón sau:
/ ) Hgp nhdt eòe mò hình thiét kéhè thó'ng dgy hgc Trong quo trình phot frièn, co nhiéu djnh
nghió ve T R D H Cóc djnh nghto déu tièn d y o frèn phuong tièn truyén thóng vó quy frình, sau này TKDH duqe Seels va Richey djnh nghta là li thuyè't
* TitfdBS Bai hpc sK pham ti thii^t TP Ho Clii Minli
Trang 2chung chung ve eòe PP thièt ké he thòng dqy hqc,
boo gom càc qua frình phàn tieh, thiét kè, phot
frién, thye thi vó dónh già (ADDIE) N g à y nay,
tòt cà cóc mò hình TKDH déu eó càc eò'p dò giòng
nhau Thuàt ngù TKDH de cqp dén quy frình bièn
djch cóc nguyén tàc hqc tqp vó dciy hqe thònh kè
hoach bién soan tòi lièu day hoc, thiét kè cóc loy r
hoqt dóng, phot trién eòe nguon thòng tin vò dành
già (Smith - Rogan, 2005) Thèm vóo d ó , TKDH
là mot quy trình mang tinh he tbòng bao gom
cóc buóe: thièt kè, phot trlén, dónh gió vó quàn li
toón bò quo frình dqy hqc de dóm bóo cho vièc
hqc eó ket ciuà vò hieu quo TKDH d y a trèn cóc li
thuyè't dqy nqc va li thuyèt hqc tqp, thièt kè vó
quàn 11 he thòng (Morrison, Kemp - Ross, 2004)
TKDH là quo frình gioì auyét cóc vòn de bang
cóch phàn tieh mot eàeh he thòng eòe diéu kién
hqe tqp (Seels - Glosgov/, 1998) Co nhiéu cóch
su d y n g vò lyo ehqn mò hình TKDH Cóc thành
phén co bón cùa TKDH gom eó: - Phàn tieh nhu
céu cùa nguòi hqc vó cùa tò ehùc; - Xóc djnh
myc dich va myc Hèu dqy hqe; - Kièn tqo eòe PP
dónh già kèt qua hqc tqp; - Thièt kè vó chqn lya
cóc chlén luqc dqy hqc; - Thye thi vièe dqy hqe;
- Dónh già vièc day
N g ò y noy, tòt eó cóc mò hình TKDH déu co
eòe buóe giong nhu mò hình ADDIE ehung nhà't,
TKDH hièn dong duqe phòi hqp hiéu quo vói Itnh
vye CNDH nèn nò dang duqe dinh nghto là Itnh
vye TK&CNDH Gióo due vó eòe Itnh vye khóc
dà bót déu su dyng cóc mó hình TK&CNDH khóc
nhau de huà'n luyèn vó giói quyét eòe vòn de
phùc tqp trong quo frình dqy hqe Trong fruóng
hqp nóy, Gustorson vò Bronch (2007) dà xem
TKDH eó eòe dàc tình sau: - Hucmg vóo nguól
hqe; - Huóng vóo myc Hèu; - Chù frqng vào nléu
q u o ; - G i à djnh ràng két auà hqc top co thè duqc
do luòng vó dónh già chinh xóc; - Mong tinh
kinh nghièm, lóp Iqi vó h/ diéu chinh; - M a n g
tình top thè eoo
2) Phàt trlén càc cóng cy mày tinh cho TKDH
Unh vye TKDH vò ành huóng eùa nò lén eòe finh
vye khóc nhau dói hói su dyng cóc cóng nghè
mói frong suòt qua frình dqy hqc Do vqy, cóc
cóng cy móy tfnh va cóc kènh fruyén thòng mói
dà duqc phot frièn de phyc vy cho eòe chlén luqc
TKDH de giói quyét eòe và'n de dóo tqo frong
doanh nghièp cùng nhu frong nhà fruóng Cóe
cóng ngb? n à y d à ó p d y n g cóc chlén luqe
TK&CNDH de phot frièn càc tói lièu va nói dung
dqy hqe duói dqng eòe cóng cy móy tinh
top Khi phot trién eòe tói lièu d q y hqc, vièe hqp
nhó't cóc còng nghè ròt quan trqng Mot sÒ kt thuqt dà duqc d ù n g de phot trién eoe quy càch
kt thuqt nhu óm thanh, ehù, hình ónh frong cóc bòi hqc vò cóc module frong dqy hqc truyln thò'ng cOng n h u E-learning D a y là cóc cóng nghè hqp nhó't de phot frièn d q y hqc cùng nhu cóc li thuyèt hqc t q p duqc hqp nhó't tò càc PP hqc tqp khóc nhau
3 V a i fró cùa n h ó TKDH vó p h q m vi ùng
d u n g c ù a T K & C N D H
j ; Val hd cùa nhà TKDH Ve co bàn TKDH là
mot quy frình mong finh he thòng TK&CNDH co thè duqc su dyng nhàm myc dich chuan bj cho mot quo trình hqe top vò phòn tich eòe diéu kién dqy hqe hléu guó De phot frièn eòe tal lièu dqy hqc, cóc hoqt dqng hqc vó nguén thòng tln nguól
ta cOng dùng eàeh tièp eòn TK&CNDH Cóc nhà
TKDH eó thélà cóc nhó nghièn cùu vó cóc chuyèn già ùng dyng
Mot nhó TKDH cùng glòng nhu mot nguól kr
su lòm vièe d y o frèn eòe nguyén tèe dqy hqc Cà
nguòi kt su lan nhó TKDH déu xóc Iqp cóc frình ty
giói quyèt eòe vòn de vò su dyng chùng frong vièc ra quyét djnh Thóng quo quy frình mong tinh he thong nòy, eà nguól kt su lan nhà TKDH déu lèn kè hoqch giài quyèt vòn de gì thuòng xuyén xóy ro vó kèt quo se nhu thè nóo? Nhà TKDH con eó voi frò eùo nhò san xuòt Tuy nhièn mot so nhà TKDH eó càc kinh nghièm són xuat (móy tinh, video hoy tói Ilèu in) chuyèn dèi eòe ùng dyng cùa hq thành cóc tal Ilèu dqy hqc Trong bót kì fruóng hqp nóo, nhà TKDH chi bét déu san xuà't khl eòe quy cóch kt thuqt cy thè dà hoòn tot
2) Phgm vi ùng dyng eòa TK&CNDH Trong
nhiéu nàm qua, cóc chuyèn già frong Itnh vye TK&CNDH dà ùng d y n g frong nhièu mói fruóng khóe nhau, tò quòc phòng dèn doanh nghièp va fruóng hqe TKDH dà duqc su dyng frong mqt phàn khùe riéng frong 3 0 nàm quo vò nò co mot ành huóng lón dén vièc phot frién cóc lai Ilèu cho dqy hqe vó dang d à o tqo ra mot nguén nhón lyc ngòy cóng tòt hon frong hièu quo cóng vléc lan
kt nàng glàl quyét eòe vò'n de Da so nhùng ùng
d y n g cùa TKDH van bj ehi phòi bòi càc mó hìnn thièt kè he thòng dqy hqc (Dick, Carey va Corey,
2 0 0 5 ; Morrison, Ross vó Kemp, 2 0 0 4 ; Seels va Glosgov/, 1 9 9 8 ; Smith vó Rogon, 2003) hoy cóc
mó hình thieh nghi vói mòl fruóng kinh doanh (Roiwell va Kazanas, 2004)
Trang 3t
ne
v i f e eén phói dqt duqc sy thòng nhó't ve quo frình
thiét k è g i ù a cóc ben trong cóc tò chùc Cóch tiép
con này khóc bi^t ó eho co nhùng phép thù vò
diéu chinh iqp Iqi d y a trèn quan diém eùo nguòi
su d y n g PP nóy d y o frèn quo frình thièt ké vò
phot frièn cóng nghè Hiéu qua d ó o tqo eó the
duqc dùng cho cóc doanh nghièp lan cóc ngònh
cóng nghièp Co cóng nghé d y a frèn sy chuyèn
giao kièn thùc, cóc hình thùc chuyèn giao kièn
thùc trong dqy hqc là bat kì sy trai nghiém hqc
t q p nào su d y n g eòe hình thùe eòng nghè khóc
nhau de ho t r q cho vièc hqc N ò co thè mong Iqi
eòe kèt quo duqe d y b à o truóc hay khòng thè d y
b à o truóc N ò bao gom hqc tqp tryc tòyèn vò
hqc t q p tò x a , hqe tqp tò xo nguòi hqe bj tóch ro
khói khòng gian vó thòi gian vói théy vó bqn bè
Trong hqc tqp tryc hjyèn nguòi hqc bj glól hqn
bòi C N D H trèn Internet M o t dqng hqe top tryc
tuyén là E-learning, mot kiéu hqc tqp mói vói
E-learning là két hqp eàeh glóng dqy truyén thòng
vò E-leaming (tpek, Izciler, vó Botòroy, 2008)
M o t so mò hình TKDH cho E-leaming dà duqc
ihót trién va óp dyng eho kiéu dqy hqc E-learning
iqp nhó't bao gom su phqm, cóng nghè, tÒ chùc
trong mot khóa hqc e-learning M ó hình TKDH
4 C eó thè duqe dùng de thièt kè cho càc khóo
hqe e-learning hqp nhà't cung nhu là eòe mó hình
khàc (Seels vó Glasgow, Gogne, Keller, Dick va
Corey) Trong e-learning h q p nhò't, nguòi ta ehù
frqng dèn vìée su d y n g cóc kènh truyén thóng
phong phù frong quy frình dgy va hqc Su dyng
eòe cóng ey d ó o tqo d y o trèn móy tinh se giùp
HS hiéu nhùng kièn thùe va kt nòng phùe tqp
Trong mói truòng d à o frio d y o trèn móy tình,
cóc kènh fruyén thóng phong phù, co nghta là
cóe san pham d q y hqc eó tich hqp eòe cóng nghè
video, ành d ó n g , óm thanh, mó phòng V i d y ,
mói truóng hqc tqp vói eòe kènh truyén thóng
phong phù su d y n g eòe eòng ey nhu Flash hoy
Shoekware vó chuyèn gloo trèn móy tinh, mqng
hoy d i o CD Trong quy frình TKDH, vièc xóc djnh
eòe myc tièu, lén ké hoqch va kièm tra xem eòe
ehièn ìuge hqc t q p n h u siéu nhqn thùe Trong
fruóng hqp nóy eòe nhà TKDH vó eòe nhó phot
frién phói ehù frqng dén nhqn thùe va eòe quy
trình cóng nghè eho hqc top vó phot frién cóc tói
Ilèu d q y nqc eó nhiéu kènh truyén thóng
4 Kè't luòn
TKDH lo mot quo trình g i ó i quyét cóc vò'n de
d q y hqc thóng qua vièe phòn tieh cóc diéu kién
nghto frèn eo so phòi hqp TKDH vò phot trlén dqy hqc Khi còng nghè thay dòi se don theo CNDH thoy dòi cho phù hqp vói xu thè eùa thói
d q i Trong tuong lai, mò hình TK&CNDH se eó khó nòng hqp nhà't cóc thay dòi ve cóng nghé vó eòe dòi h/qng hqe khóe nhau M ò hình TK&CNDH
sé cén eó mòl lièn he vói cóc dò'i tòqng lièn kèt vói nhou bang chuong frình d ó o tqo duo frèn cóng nghè Cóc cóng nghè mói khóc co thè xuó't phot tò cóc chuong frình llén kèt siéu d ù liéu, eòe chuong frình thòng minh nhón tqo, khoa hqc nhàn thùc, khoa hqc thén kinh, dièu khién hqe vò eòng nghé nono Khoa hqe sé tìép tòe su dyng co nghiwi eùu lan li thuyèt eho TKDH Cóng nghé se cung cap eòe còng cy vó d ó n g g ó p cho gioì doqn phot trièn vó dónh già frong quo trình TK&CNDH
Q u y trình vó kièn thùc eùo TK&CNDH se eó nén
tàng duo frèn nghièn eùu ve phuong tl^n truyén
thóng, tò duy he thong, phot frièn chuong frình
d à o tqo, li thuyèt hqe tàp, thoy dò'i vò dòi mói gióo dyc, cóng ngh^ thye hién, •
Tài li$u tham khào
1 E Dale Audio-visual methods io teaching New
York: Holt, Rinehart & Winston, 1946
2 Branon - M F.Jeffery - S Q Hoffinan - A B Jeffery
Instructional design opportunities in military education and training environments In R.A Reiser
and J V Dempsey (Eds.), Trends and Issues in
Instructional Design and Technology (2nd ed.},
Columbus Ohio: Pearson Education, ine, 2007
3 W, Dick - L Carey - J Carey The systematlc design
of instruction (6th ed) Boston: Ailyn & Bacon, 2005
4 R.GIaser Pyschology and instructional technology
In R Giaser (Ed.), Training research and education
Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 1962
SUMMARY
The purpose of the study Is to discuss new trends, Issues andapproachesin the tietdof Instructional de-sign and technology (IDT) fvtanyprofessionais In this this perspective, the definltlon ofthe field of instruc-tional design has been used by manypeopte as in-structional design (ID), educational technology (ET), instructional technology (17), instructional systems (ISD), instructional development (ID) or Instnjctional design and technology (IDT), that Is the nome, the authors in this study have declded to use What te /he nature of the field that practltioners cali by so many names ? Thus, the study will provide many definitions and their shared concepts, strategies or steps to dlscuss new approaches for the future educators, trainers and stu-dents at schools In business and Industry