S6 09 2012 CHAU Mf NGAY NAY Cd CHE VA TO CHUt HE THONG GIAO DUG HOA KY I hxidc ait ch inh sach vk cd cau he thd''''ng gi&o due Hoa Ky H^ thSng giao dvc Hoa Kf tfl thdi lap quoc t6i nay da trai qua nhi^u[.]
Trang 1Cd CHE VA TO CHUt HE THONG
GIAO DUG HOA KY
I hxidc ait c h i n h s a c h vk cd
c a u h e thd'ng gi&o d u e H o a Ky
H^ thSng giao dvc Hoa Kf tfl thdi
lap quoc t6i nay da trai qua nhi^u
thftng trfm Tfl ch5 hokn tokn do tfl
nhfln dam traeh h6i cuoi t h ^ ky
XVIII, n6 ddn ehuyen sang trach
nhi$m cho chinh quyen dia phfldng
va bang iku the ky XIX Den t h ^ ky
XX, chinh quyIn liSn bang ng4y
cang tfing cflcing can thi$p Chinh
sach va ngu6n t i i chinh trung flflng
lam bien ddi phSn Wn ban eha't, quy
mo, ed ca'u td chflc va hoat dong cua
n l n giao due Hoa K^
ThuS mdi hinh thanh, cong tac giao
due d 13 bang thuoc dia da dfldc ngflcli
Anh giao cho cac dia phfldng Tai
nhiing quSn, t h i n h pho hay thi trSih,
hat dong dan, hoi dong quan ly lap ra
trfl&ng hoe dia phfldng va td chflc bo
may eho chung Thdi k^ niy, ngoai
chinh quyfa scl tai, nha thcl va cac td
chflc cong ddng tfl nhan eiing tham gia
xay dflng trfldng hoe d l xoa mfl chfl
Cac ldp h i u hg't la phd thong
Giao due dia phfldng diin phat triln
Vl chfla CO mot he th£«ig giao due quoc
gia thong nha't nen mSi trfldng dia
phfldng thflc hi$n mot Mlu Hfli ddng
ThS Nguyen Anh Hiing
Vi$n NghiSn citu Chdu My
trinh, noi dung giang d^y, x&y d\p:ig vk
thdng qua ngfin saeh hoat dong, tfl tuyin giao viSn va lo tSt ea nhiing odng
v i ^ td chflc h^lu efin USn quan Trong mdi m0t bang, e6 nhilu trfldng mang nhiing chfldng trinh dao tao khong gidhg nhau
Cho din nhiing nfim 1785, giao dye cua tfl nhan va nha thd v i n chilm phiin Idn Vao nam 1785, Quoc hoi My thdng qua mdt dao lufit ve viee danh mot sd khu d£it nhlCt dinh tai cac bang viing ddng h i e d l thanh lap nhiing trfldng cdng quy md Tuy nhidn, mvic
dieh nay khdng tiafc hien dfldc vi chinh
quyen bang cho rang giao due khong phai la trach nhiem chinh cua nha nfldc hen bang Den nhiing nam 1820,
ap Ifle eioa edng chung v l nhu diu c6 mot h^ thdng giao d i ^ cdng lap de thdng nhSit chfldng trinh va dam bao eha't Ifldng ngay cang Idn LJnh vflc giao dvie dfldc cC( tri xem la trach nhi$m cd ban thuoc chinh quyIn n§n cae bang iSn Ifldt dat r a vfih d l xay dflng trfldng edng thudc lanh dia minh mdt each nghi6m tue hdn
Nam 1834, bang New York dfla ra quyft dinh bao clip giao due phd thdng b i n g ngfin sach n h a nfldc
Trang 2•#iiaji.«it NGAY NAY S 6 09-2012
biln tdi tS^ ea eac bang khac kdm
theo nhiing quy dinh v l vide b i t budc
tre em ddn trfldng, trfl vai bang d
miln Nam do phan bidt chung toe
Din nam 1862, Qude hoi hen bang tai
Hiam gia vao Bnh vflc giao due bling
vide thdng qua Dao luat Morrill - cSip
da't d l xay d\fng trfldng hoc, cung nhfl
c£p dat va d i u tfl ngfin sfieh xay dflng
d moi bang it n h i t mdt trfldng dai hoc
nham dfio tao, phat t r i l n ddi ngu
chuyen gia ky thufit va chuyen gia
ndng nghidp Dao luat nay eho tdi tfin
ngay nay v i n dfldc trien khai va h i u
nhfl khdng phai svta ddi Td chflc Giao
due qud'c gia dfldc thanh lap Giao due
phd thdng cac cfi'p hoan toan dfldc
hfldng trd clip ciia nha nfldc, cdn giao
due dai hoc va chuyen nghidp ciing
dfldc nha nfldc hd trd phat triln
Sudt thdi ky tfl nam 1834 den
nhiing nam 1910, ehinh quyen bang
va dia phfldng dam nhidm ngay cang
nhilu boat ddng giao due phd thdng
Nam 1910, chinh quyen lign bang
ddng gdp vao t i l n trinh phat tridn
hd thdng giao due cdng Ifip qua hai
hoat dong; (1) thdng qua To chflc
Giao due qud'c gia cua ehinh quyIn
liln bang, Chinh phu thflc hidn cac
cd va'n c i n thidt eho uy ban giao due
thudc bang; vk (2) Ifip mot tai khoan
ngan sach cho giao due rigng trong
mdi tai khda n h i m thfle hidn vi§c hd
tr(J cdng tac xfiy dflng ngfinh 6 pham
vi qude gia Cho ddn thdi dilm a'y,
81% giao d}fc t i l u hoc vk trung hoc
do cfic trfldng cdng ciia dia phfldng
dam nhidm Tudi tot nghidp eua hoe sinh trung hoe eung b i t d i u nang
d i n Idn tfl 17 tdi 18 vfi eao hdn do dd'i tfldng thu nh&n vao trfldng ngay cang dfldc md rdng Hang loat trfldng edng ddng ra ddi vdi du eac ldp cho moi hoe vien Thfl vien edng lap l i n Ifldt dfldc xay dflng d h i u
k h i p cac qufin va thfinh phd' Ben canh dd, nhan thflc cua cae nha chinh tri v l vai trd, trach nhiem cua chinh quyIn dd'i vdi giao due cung cd thay ddi quan trong Ching han, nam 1910, Tdng thd'ng vfla man nhi$m Theodore Roosevelt da phat bilu ring: "Chflc nfing cd ban nhfl; ciia ehinh quyIn la td ehfle giao due cho cdng dan"
Nam 1917, chinh quyen lien bang thdng qua Dao luat Smith-Hughes, cfi'p ngan sach hang nam d l hd trd mdt sd' trfldng ciia bang cd lien quan din lien bang trong giao due phd thdng va dai hoe D i n nfim 1932, ea nflde My ed 127.000 trfldng phd thdng eac ca'p Dai hoe va eao dang edng lap cung dfldc hinh thanh
n h i l u hdn Tfl nam 1935, Tdng thd'ng Franklin D Roosevelt md ra chfldng trinh tai trd t i l n cho nhflng gia dinh nghdo d l giup con em ho tdi trfldng va chfldng trinh phuc vu an trfla cho hoc sinh phd thdng tren pham vi toan qud'c
Vai trd hen bang ngay cang xua't hidn rd va nhanh Nam 1940, Dao luat Lanham tid'p tue bd sung tai
Trang 3sang trfldng sd, xfiy dflng trfldng mdi
vfi eiing cd' dilu ki^n lam vi§c cho
nhflng trfldng ed lien quan din lidn
bang Nam 1953, Qude hdi Hoa Kj>
nhap Uy ban Giao due qude gia vao
vdi hai ddn vi khfic, thfinh Ifip B^ Sflc
khde, Giao due vfi An sinh; b i t d i u
v i ^ hoaeh dinh chinh s&ch va quan 1^
gifio due d pham vi toan qud'c
Nam 1957, sau khi Lidn Xd phdng
thanh cdng vd tinh Sputnik 1, ndi hd
then va sfl thfieh thflc tri tu^ lan
tran k h i p nfldc My Ap lflc cua sfl
ki6n nay Idn d i n ndi trong sud't cae
ddi tdng thd'ng tiep theo, linh vflc
giao due khdng ngflng dfldc chu
trong dau tfl va cai each' Nam 1958,
Dao luat Giao due vi An ninh qude
gia ra ddi, chinh thfle tao mot bfldc
ngoat quyet dinh Chinh quyIn lien
bang true tidp gifl vai trd chu dao
trong giao due tfl xay dflng chinh
sach din quan tri, thi hanh
Nam 1963, chi tieu cho giao due
trong tai khda chiem 1 ty USD hay
tfldng dfldng 4% tdng ngan sach
Den nam 1980, con sd nay l§n tdi
10,1 ty USD hay 8,7% ngan sach
Nam 1965, Dao luat Giao due Tilu
hoe va Trung hoc ra ddi, thiet Ifip
hanh lang eho lien bang quyet dinh
d i n d i n chinh sach giao due cd sd
vdn lau nay thude dia phfldng Day
la cdng trinh quan trong va cd y
nghia nha't ke tfl n a m 1935, tao
dflng bdi nd lflc cua Thfldng Nghi si
Robert Kennedy Td chflc Giao due
chfldng trinh cho gifio due khfic nhau trai r a k h i p 40 cd quan dai didn d cfic bang trong tofin qude nhflng nfim d i u 1980 NSm 1978,
Tdng thdng Jimmy Carter dfla ra dfl
thao thfinh 14p Bd Gifio due vfi dfl^e Qude h^i Hoa K;^ e h u i n y 17 thfing sau dd d l ngfiy 17/10/1979, Bo Gifio dye My chinh thflc ra ddi'
Tfl nfim 1980 d i n 1992, chinh quyIn lidn bang v i n duy tri hd trd ngfin sfich eho dia phfldng Tdi hai nhiem kj> (1993-2000) cua Tdng thdng Bill Clinton, d i u tfl cho gifio di^e tinh theo ty le GDP da len mfle Idn nhfi't ndu so sanh trong vdng 30 nfim k l tfl 1970 Cflng vdi dd, dfldng nhien Ifi vai trd ciia lien bang ngfiy cang tfing cfldng eiing bang hoach dinh chinh saeh, td chflc h e thdng va quan tri gifio due Ke nhiem Clinton, Tdng thdng George W Bush rdi Barack Obama v i n duy tri ty 16 d i u tfl eao ddi vdi giao due vfi tai khda ehi tieu eho gifio due moi nfim g i n day da vfldt qua con sd 900 ty USD
11 Cd c h S v a t o chflc h e thding
g i a o d u e H o a Ky n g a y n a y Sau ca mot qufi trinh dfii phat trien vdi n h i l u sfl kien, bidn ddi, eai each, ngfiy nay ed e h i va td chfle he
thdng gifio due Hoa K^ ed t h i phfin
chia n h u sau:
1 Gifio d u e p h o t h d n g
6 Hoa Ky h i u nhfl khdng tdn tai
Trang 4cdng e^ng cd tinh chfi't b i t budc
Chinh quyIn liSn bang ho trd tai
ehinh cho Chfldng trinh Head Start
-chfldng trinh m i m non danh cho cfic
gia dinh cd thu nhfip thfi'p; cdn p h i n
Idn nhflng gia dinh khac tfl tim
trfldng vfi tra ehi phi nhfi tre, mfiu
gifio Tai cae thfinh phd Idn, ddi khi
cd nhiing nhfi tre vfi ttfldng m i u giao
phuc vu nhu c i u cua eac gia dinh ed
thu nhfip eao - mot sd gia dinh gifiu
ed xem nhflng trfldng nay nhfl bfldc
chuin hi d i u tidn de con cai ho sau
nay vfio hoe dai hoc d eac ed sd trong
nhdm Ivy League danh gia; ho cdn cd
ca ddi ngu ngfldi tfl v i n chuyen hS
trd efie bfic eha me vfi eon cai ho ngay
tfl khi b i t d i u nhfip hoc
Theo Dao lufit Smith-Hughes ban
hanh nam 1917, Dao lufit Giao due
Tieu hoe va Trung hoc 1965 thi
trach nhidm chinh ve dilu hanh va
quan If gifio due phd thdng thuoc v l
chinh quyIn 50 bang, Quan
Columbia (Thu dd Washington) vfi
cae lanh thd phu thudc Giao due
phd thdng keo dai 12 nam (khdng ke
thdi gian 1-2 nam d cfic ldp dfinh cho
tre em chfla du tudi ddn trfldng)
Khoang thdi gian nay cd ehut it khac
nhau gifla cae bang V l nguyen t i c ,
ta't ca hoc sinh d i u dfldc eung cip
giao due m i i n phi Vdi nhflng gia
dinh trong di6n ngheo, chinh quyIn
cd mdt sd chfldng trinh trd cfi'p thdm
thu nh|ip eho gia dinh d l eon em ho
ed the dInXarfldng: Trd cfi'p cho Tre
Khdng phai giao due phd thdng 12 nam hoan toan do nhfi nflde da,m trfich v a n ed chflng 10% sd trfldng phd thdng eac ca'p thuoc v l nha thd (trfldng ddng), td chflc xa hdi va tfl nhan - nhflng dilu khac bi6t la h i u hdt hoc sinh nhflng trfldng nay diu hdi qufi tudi so vdi mfit b i n g tudi eiia hoe sinh trfldng edng vfi e h i do hoc cung khac Lufit Id giao due My cho ph6p tfl nhfin md trfldng phd thdng, m i i n Ifi ho hoi du dilu kifin vfi tieu e h u i n do chinh quyIn bang quy dinh Tuy vfiy, vdi gifio due phd thdng, g i n nhfl chfla cd mdt trfldng tfl nfio du dilu kien hoe tfip va e h i
dd bao cfi'p hoc phi, hoe li$u, ngoai khda, xe buyt, bao hiem nhfl d trfldng cdng Do dd, khdng gidng giao due dai hoe, trfldng tfl phd thdng rfi't khd phfit trien Co the ndi ring, giao due phd thong vfin do nhfi nflde doc quyIn dam trfich vfi miin phi - dilu nay t h i hien tinh coi trong dac bidt giai doan giao due cd sd
D I dfldc giang day d trfldng phd thdng, mdi gifio vien c i n hdi du hai dilu kidn: (1) td't nghiep dai hoc sfl pham hoac mot trfldng gifio due ehuyen nghiep tuy theo ca'p do dang
ky giang day; va (2) phai vfldt qua dfldc ky thi kiem t r a nang lflc sfl pham do uy ban gifio due cua bang
td chflc Cd du hai dilu kien tren, ngfldi dang ky giang day se dfldc cfi'p giiy chflng nhfin giao vien, tfle la dfldc quyIn giang day H i u nhfl chi chiing 50% sd ngfldi dfl kilm tra Ifi
Trang 5vfldt qua dfldc ky thi trong l i n thi
d i u ti6n Hinh thflc k i l m tra cung
rfi't da dang vfi tai mdt sd bang, cfl
sau 3 hofic 5 nfim, giao vien lai dfl(^c
bdi dfldng mdt thdi gian v l nghidp
vu, tilp dd lai qua mot ky kiem tra
-nhflng -nhflng ky kilm tra sau nay
ehi n h i m ciing cd chfi't Ifldng vfi
nflng bac Ifldng Tinh den cudi nfim
2000, mfle Ifldng trung binh hang
nfim ciia mdt gifio vifin trung hoc b
My 14 37.700 USD (cao nhfi't Ifi tai
bang Connecticut vdi 50.300
USD/nfim va tha'p nha't la tai bang
North Dakota vdi 27.600 USD/nam)
Hifin nay, mflc Ifldng trung binh eua
mot gifio vien trung hoc d My fldc
tinh dat 42.800 - 43.400 USD/nam
2 Giao due dai hoe va sau dai hoc
2.1 Cdcdu tdchdc
Cd c i u td chfle cua h i u hdt nhiing
cd sd dai hoc d My deu kha gidng
nhau Du cdng hay tfl, quan ly trflc
tilp la mot Giam ddc (Chancellor) hay
Hieu trfldng (President) Dfldi mdi
trfldng dai hoe la cfic trfldng trflc
thudc nhd hdn (school) cd Hieu trfldng
(Dean) dflng diu Dfldi cfip trfldng v l
mat td chflc Ifi efie ban hoac khoa vdi
Chu nhiem la ngfldi diing diu
Ngofii he thd'ng ban, khoa thuoc
trfldng, eon cd nhflng trung tfim
nghien cflu flng dung va lien k i t dao
tao vdi ngfldi dflng d i u la Giam ddc
Trong mdi trfldng, cd t h i ed tdi hdn
20 ban, khoa va trung tfim Nhfl
vfiy, mdt cd sd dai hoe ed tfl 4 d i n 9
Washington cd t h i c6 tdi hfing trSm ban, khoa, t r u n g tfim Mdi trfldng thfinh vifin trvtc thu^e nhfl SBPM (School of Business and PubUc Management) cua Dai hoc George Washington da cd hdn 260 gifio sfl, khdng k l ddi ngu hfinh chinh
2.2 B^i ngC chuySn mdn
Khfic vdi gifio vien phd thdng, khdng ed ydu c i u v l gifi'y chflng nhfin giang d^y ddi vdi gifio sfl d^u hoc Tuy nhiSn, hoc vi T i l n si (Ph.D)
g i n nhfl la d i l u ki^n thdng thfldng
va tiSn quydt d l du tfl each giang day d^i hoc d Hoa Ky
Thfl b4c chuyen mdn dfl(je xdp theo thfim nidn va sfl thfing t i l n uy tin, nfing lflc chuyen mdn Cd efie
bfic chuydn mdn sau: Tii} giang
(Instructor), Gifio sfl phu tfi (Assistant Professor), Giao sfl cdng tac (Associate Professor) vfi Gifio sfl ehinh thflc (Full Professor) - hay chi goi la Gifio sfl (Professor) Cd mdt sd thfldng v i n dflng nhiing tdn goi khac, c h i n g han: giang vien (Lecturer), Gifio sfl phu tfi (Adjunct
Professor) vfi Gifio sfl danh d\f
(Emeritus Professor) Ddi vdi xfi h^i
My, ddi ngu ehuyen mdn d^i hoc thfldng dfldc goi chung la "Gifio sfl" Mdt tidn si dfl^e gifl h a y mdi d lai trfldng se b i t d i u b i n g chflc danh Trd giang, Ifim vi$e d khoa tofin thdi gian trong trd ly giang d^y vfi nghidn eflu Hdp ddng dflfle ky 1 nam vfi ed t h i dfldc gia h a n tdi da 2
Trang 6giang vi6n Sau 3 nfim trd giang,
ngfldi nay se: (1) du dilu ki$n d l
dfldc phong ehfle danh Giao sfl phu
ta bdi Hdi ddng Khoa hoe cua trfldng
vfi t i l p tuc d lai trfldng; hofic (2)
khdng du d i l u kidn vfi nha trfldng
cha'm dflt hdp ddng
Gifio sfl phu ta cd thdi gian tfl 5
din 7 nfim phat t r i l n chuy§n mdn,
uy tin khoa hoc trong giang d?y,
nghiSn cflu d l dang ky chflc danh
Gifio sfl edng tfie Sau thdi gian 5-7
nfim nfiy, neu vi giao sfl khdng
khing dinh dfldc minh, thi ed the
tha't bai d Hoi ddng X6t duy§t va v i n
phai rdi trudng, kiem ndi khfic hofic
nghi khac Ngflde lai, n l u len dfldc
Giao sfl cdng tac, thfldng diu rfi't cd
uy tin v l chuyen mdn, ddng gdp
nhilu chd nhfi trfldng va trd thanh
lflc Ifldng ndng edt Giao sfl cdng tfie
se lam vi$c khdng gidi h a n thdi gian
cho den khi: (1) v l hflu (tren 65 tudi);
hofic (2) mfit sflc Ifim vide do tai nan,
benh tfit; hofic (3) bi Hdi ddng Khoa
hoc quyet dinh dinh ehi giang day vi
ly do dae biet nghiSm trong
Giao sfl cdng tac dfldc quyIn len
ldp va giang theo ndi dung hay theo
each mfi ho thich, khdng Id thudc
vfio bfit cfl dilu gi Khdng ai ed
quyIn quan ly ehuyen mdn ho Dfiy
la tinh ddc Ifip dac thu trong chuygn
mdn d mdi trfldng dai hoc Hoa Ky
Thdi gian tfl chflc danh Giao sfl cdng
tac d i n Giao sfl (chinh thflc) la
khdng gidi han: ed ngfldi dat dfldc
cung ed ngfldi khdng len dfldc cho den tfin ngay v l hflu! Hoc hfim Giao sfl (chinh thflc) Ifi dang cfi'p hfin Ifim eao nhfi't trong nhflng cd sd dai hoc d
My Hdi ddng xet hoc hfim cua khoa vfi trfldng thfldng can efl vao thanh cdng chuy§n mdn, danh gia cua cac ddng nghiep ngang hfing vfi eao hdn, cua bd phfin hanh ehinh va - trong mot so trfldng hdp - y kiln cua sinh vien, hoc vien v l chfi't Ifldng giang day moi khi x6t duyet, x^t phong Mdi giao sU khdng giang nhilu; len ldp nhilu nhfi't la 3 Idp/tuin, mdi ldp 1 budi vfi mdi budi keo dai tdi da
la 2 gid Bdi vi ho lam cdng tfie hfldng d i n ; sinh vien, hoc vidn phai tfl hoe, Ifim bai tfip, bao cao, thao lufin la chinh Chu yeu thdi gian ho danh cho nghien cflu va hfldng dfin nghien eflu Tuy vfiy, thu nhfip ndi ehung kha eao Ifldng gifio sfl d nhflng trfldng dai hoc tra eao nhfi't Men nay Ifi tren 160.000 USD/nam Da'y la chfla k l d i n cdng viee thfl hai (lam them) cua ho do ed n h i l u gifio sfl edn lam ki§m nhifm rfi't nhilu viec khfic cho cae edng ty, eac cd quan ehinh quyln
2.3 ChU(Mg trinh dao tao
Trong mdi cd sd dai hoe, ed nhilu chfldng trinh dfio tao "Chfldng trinh dfio tao" la khfii ni6m dan ehdo gifla ehuyen mdn vdi td ehfle Theo sd Ifldng tin ehi quy dinh, c6 eac chfldng trinh eao dang, dai hoe, cao hoc, nghien eflu sinh, ma thdi gian dfio tao gidng nhieu nfldc khfic: cao dang
Trang 7chuydn nghi$p 2 nfim, d^i hoc 4 nfim,
cao hoe 2 nfim, nghidn cflu sinh 4-5
nfim Theo cfich thflc k i t cfi'u mdn
hoc vfi h§n thdng dao t^o, ed cfic
chfldng trinh ndi gifla nhflng chuydn
mdn khfic nhau, ehfldng trinh hpc rut
ngfin cho cfic hoc vi BA, BS, MA,
MBA, MS, MPP, Cdn theo hinh
thflc dfio tao, cd cfic chfldng trinh t^p
trung, thfldng xuySn, tai chflc, tfl xa
Mdi cd sd dai hoc cd t h i cd tdi hdn 30
ehfldng trinh dfio tao khfic nhau, rfi't
da dang d l thich flng vdi nhu ciu vfi
hofin eanh ngfldi hoc
Chiu trfich nhidm ehinh v l
ehuy6n mdn, noi dung vfi kdt cfi'u
ehfldng trinh giang day Ifi hieu
trfldng va nhflng gifio sfl d cfic
trfldng trflc thuoc trong cd sd dai
hoc Chfldng trinh dfldc dilu chinh
cfl 3 nfim 1 l i n - nhflng ehi diin ra
khi thflc sfl ed nhu ciu
V l tuyen sinh, moi cd sd dai hoe
tiln hanh mot each khac nhau
Tuyen sinh dai hoc dfldc td chflc tfip
trung d toan ed sd mdi nfim mot l i n
Cdn tuyen sinh sau dai hoc thi dfldc
thflc hien ddc Ifip d moi ban, khoa mfi
hoc vien dd se theo hoc vdi mot hdi
ddng ehu ylu Ifi cac giao sfl d khoa vfi
mdt vfii thfinh vien ca'p trfldng
Dilm tuyIn sinh dai hoc chi Ifi mdt
ylu td' Cae ydu to' khfic dfldc cong
vfio dd xdt tuyIn la nhflng chflng ehi
b i t budc phai ed d ehfldng trinh
trung hoe, bang dilm vfi thfl gidi
thieu cua eae t h i y cd giao eu d trfldng
eung khfi gidng nhfl t h i Vdi hoc vidn sau d^i hoc ngoai qude, ho edn phai
ed efie lo^i d i l m do td chflc ETS eSp nhfl TOEFL hofic ESL, GRE hay GMAT tfly theo y6u c i u tflng trfldng Sinh vidn, hoc vidn hoe theo phfldng thfle tieh luy tin ehi Cd tin chi b i t bu^c vfi tfl chon Hofin tift sd tin ehi c i n thidt Ifi du dilu ki^n x6t hofic di^ thi tdt nghi$p, trinh d l an
-b i t k l thdi gian ehi Ifi 2 nfim, 3 n&m hay tdi 10 nfim Cd ldp hoc d tfit ca eae gid - tfl 7 gid sang d i n 9 gid tSl, giup ngfldi hoc cd t h i tfin dung thdi gian d l dfl hoc hofic hoc vfldt Mdi ldp hoc si sd' thfldng khdng qufi 30 ngfldi; ldp cao hoc chi khoang 15 ngfldi
2.4 Bong gdp tdi chinh
Khfic vdi gifio due phd thdng, gifio d\ie dai hoe vfi sau dai hoc budc ngfldi hoc phai ddng t i l n cho dfl la trfldng edng h a y tfl Cac khoan phai ddng gdm hoc phi, le phi nhfi trfldng, bao hiem y te, ehi phi thfl vien, phdng thi nghiem, tfii lidu hoc t^p, sinh boat ngo^i khda, ciing cfic chi phi k i l m tra, tdt nghiep Ngofii
ra, ndu sinh vien, hoc vien noi tru,
ho phai ddng t h e m t i l n ndi tru Tdng cdng mdi sinh vien, hoc vien phai ddng khdng dfldi 15.000 USD cho mdt nfim hoc d nhflng trfldng dflfle xdp h a n g tfl k h a trd len
C h i n g han, hoe phi sinh vien dai hoe nfim 2000-2001 cua American University Ifi 21.399 USD, Georgetown College - 24.168 USD, George Washington University 25.040 USD Hdn nfla, mfle hoe
Trang 8CHAU MY NGAY NAY SO 09-2012
phi bfiy ed the ludn t a n g khoang 5%
mdi nfim nhfl trfldng hflp eua Dai
hoc George Washington (GWU)^
Do vay, ngudn tfii chinh quan
trong nhfi't eua moi ed sd dai hoc My,
dfl cdng hay tfl, la hoe phi ciia ngfldi
hoc di trfldng cdng, ngofii hoc phi,
ngudn thu khfic gdm cd ngfin sfich
nhfi nflde, thu tfl efie hdp ddng
nghien cflu R&D cho chinh quyln vfi
doanh nghidp, tfii trd tfl nhflng td
ehfle edng ddng, cfic cdng ty Vdi
trfldng tfl, ngofii hoe phi, edn cd vd'n
cd ddng va thu tfl nghidn eflu khoa
hoc Nha nflde ehi ca'p dfi't dai phuc
vu giao due theo lufit Nhilu cd sd dai
hoc CO ngudn thu tfl ngofii hoc phi rfi't
Idn, chang ban, trfldng edng nhfl
6WU cd tdng thu hoc phi nien khda
2000-2001 la 422,9 trifiu USD, nhflng
tdng thu toan bo - k l ca cae ngudn
khae - len tdi 1.018 tri$u USD
3 Giao d u e d a y n g h e
Tfl thfip nien 1960, chinh sfieh
giao due da dinh hfldng tao ed hoi
d in trfldng eho t i t ca tre em
Chfldng trinh Head Start giup dd
cho nhflng tre em ngheo dilu kidn
vfit chat vfi trfl cfi'p t i l n eho gia dinh
de cfic em ed t h i den trfldng m i u
gifio vfio mfla hd, e h u i n bi vao
trfldng t i l u hflc khi nien khda din
Ben canh dd, ehfldng trinh cdn hd
trfl vfi vfin ddng efie cdng ty eung cfi'p
nhflng ed hdi vide lam bfin thdi gian,
ban dem cho nhflng ngfldi Idn chfla
dflfle din trfldng nham dong vien ho
di hoe ngofii gid vfio luc r a n h rdi,
nhflng chon Ifla khd xd nhfl di lam
dd kilm sd'ng hay bd Ifim di hoc Nfim 1975, Dao lufit Phd cfip gifio due cho tre em tfin tfit dfldc ban hfinh vfi md ra ngfin sfieh cflng cd hdi hoe n g h i them cho ngfldi nghdo''
Hd thdng giao due day n g h i chii ylu Ifi mang cua nhflng trfldng eao dfing chuyen nghidp va trung tam dfio tao n g i n han Hoat ddng eua hai
bd phfin nfiy cd n h i l u dilm gidng vfi khac nhau
3.L H$ thdng trUdng cao ddng chuyen nghiip
Cao dang ehuyen nghiep tdn tai ca
sd hflu cua nha nfldc vfi tfl nhan, nhflng Ifldng trfldng eua tfl nhan chilm den gan 70% H i u h i t eae trfldng cao dang chuyen nghifip dao tao theo quy trinh 2 nam Sau dd, ho
cd t h i Ifla chon mdt trong hai con dfldng: (1) ed t h i dang ky hoc tilp
1,5-2 nfim chfldng t n n h dai hoc d ehinh trfldng nay hay mot trfldng dai hoc khac d l lay hoe vi Cfl nhan khoa hoc
xa hdi (BA) hay Cii nhan khoa hoc tfl nhign (BS) - tinh Uen thdng dfldng nhign cua cd che gifio due; hoac (2) ra trfldng xin viee Ifim, di Ifim mot thdi gian d l kilm sdng, khi nfio ed du dieu kiSn thi trd lai dfing ky hoe liy bfing cii nhan sau Thfle t l , p h i n idn chon eon dfldng thfl hai
Cae ngfinh ve ky thuat, mfiy tinh, hda hoe, kinh te vfi ngoai ngfl la nhiing ehuyen nganh cd ddng ngfldi hoc n h i t Xem xet tfl mot sd khia eanh, ngfldi ta cd t h i coi chfldng trinh nfiy la giai doan d i u eua gifio due dai
Trang 9hoc, nhflng thfle chfi't, nd v i n Ifi
chfldng trinh day n g h i theo dung
nghia Nhilu trfldng d^i hoe Idn nhfl
George Washington, Georgetown,
Pennsylvania, Rttsburgh, eung
tham gia chfldng trinh day n g h i ndi
tren, tuy v^y, Idn nhfi't v&n Ifi hd thdng
efie trfldng cao dfing chuydn nghidp
Ddi tflflng di hoc cao ding chuydn
nghidp da sdldn tudi vi c6 nhiing ngfldi
do nghdo nfin khdng dii dilu ki$n hoe
dung tudi, cd nhiing ngfldi phai kilm
sdng mot thdi gian dfii tfl khi mdi Idn
cung di hoc mudn, lai cd nhiing ngfldi
phai dang ky phuc vu trong quan ddi
4-6 nam de sau khi h i t hflp ddng, trd v l
dfin ehinh, dflfle Bd Qude phdng cfip tiln
cho di hoe nhfl la mot dilu Men tra
cdng Do dd, bi§n do Ifla tudi cua ngfldi
hoc cao dang chuyen nghiep kha rdng,
phd bien nhfit Ifi do tudi 18-30 Cd ca ldp
ban ngfiy vfi ban dem Phan ddng trong
so ho vuii hoc vila lam mot khoang thdi
gian theo ehfldng trinh ho trfl eua chinh
quyln hoac tfl minh Mem viec
3.2 He thd'ng trung tam ddo tao
nganh nghe
Nhflng trung tfim dfio tao dfit
k h i p ndi, eung cfi'p thidt y l u dieh VT^
hoe n g h i eho moi ddi tflflng Da sd
trung tfim Ifi cua tfl nhfin Nhfi nfldc
vfi cfic trfldng dai hoc cung t h a m gia,
nhflng khdng thfinh cdng l i m trong
vide day n g h i n g i n han
Moi trung tfim thfldng ehi cd 5
phdng - 1 phdng dfinh cho quan tri,
tid'p khfich vfi 4 phdng hoe Nhflng
ehvie cd sd dfio tao r a i rfie, hfing chue ddn hfing trftm phdng hoe nhfl mdt hdi trfldng Idn Ngfinh n g h i mfi eac trung tfim eung flng cho n h u c i u dfio tao thi ei^e ky da dang Cd the ndi khi xa hdi cd n h u c i u v l va'n d l gi, Ifip tfle ho cd t h i td ehfle dfio tao ngay nganh n g h i dd Si sd trong moi ldp hoc thfldng it, chi khoang 3-12 hoc vidn, cang k h i l n ho d i md ldp nhflng khi c i n t h i l t
H^ thdng trung tam dao tao cd t h i phfin ra thanh 4 nhdm dfla tren nganh n g h i mfi ho tfip trung cung flng°: 1) Nhdm cae ngfinh n g h i dfie bifit nhfl ky thufit d i u khi, hfing khdng, tfl ddng dilu khiln, dd hoa, ky thufit x^ ly mdi trudng ; 2) Nhdm cfic ngfinh n g h i v l edng nghe nhfl hda thfle pham, sinh hoe, cay trdng, dien, didn tii xfiy dflng, sfla chiia dtd, lai xe, sfla chfla mfiy mde, vien thdng ; 3) Nhdm cfic ngfinh n g h i phd thdng nhfl
k l toan, tfii chinh, tiep thi, bfin hfing tfl ddng, quan ly cAa hfing, bao chi, in fill, xufi't ban, may mfie, gifit 14, phuc
vu khfich san, nhfi hang, phuc vu tren mfiy bay, hfldng dfin du lich ; vfi 4) Nhdm efie trfldng day ngoai ngfl phd thdng vfi ngoai ngfl chuydn ngfinh Hinh thflc dfio tao rfit nhilu Mlu Dfio tao tfl xa qua mang internet, qua tivi, dfio tao tai trfldng, tai nha (ddi vdi efie ldp ngoai ngfl) d i u phd hi& Ngfldi hoe n g h i cd t h i tam thfiy hfing v ^ dia ehi d l di hoc tren nhieu trang web Gifio vien h i u h i t dflfle tuyIn tfl nhiing cvt nhfin tdi nghidp h ^ g khfi trd Idn tsd eae trfldng d ^ hoc
Trang 10CHAUMYNGAYNAY SO 09-2012
Nhiing khda hoe n g h i cd thdi gian co
gian, tuy theo ndi dung cua ngfinh Mdi
ldp thfldng kdo dfii ehi mot thang Tuin
hoc 2-4 budi, moi budi cung chi hoc 2
gid Cd chfldng trinh bao gdm vfii chue
ldp, cd ehfldng trinh It vfi ngin hdn
Ngfldi hoc ed t h i hoe vfio b i t cfl gid nfio
vfi vfio b i t cfl lflc nfio thufin ti$n nhfit
trong nfim Hoc mdt vfii khda, bfin vi$e
phai nghi mot khoang thdi gian, ngfldi
hoe cd t h i dfing ky hoc lai tiep ldp tren
neu thdi gian nghi trong quy dinh cho
phfip cua chfldng trinh Thflc hfinh la
ndi dung quan tfim n h i t trong chfldng
trinh day righl
Hfing nfim, cac trung tfim hay
trfldng Idn thfldng giti t h i n g nhu
ciu tuyIn ngfldi d i n nhflng khoa
eua dai hoc d l ho nifim yet eho sinh
vien s i p r a trfldng thfi'y Tuy vfiy, da
sd gifio vien Ifim ban thdi gian, chi ed
mot bo phfin hflu cd - khdng qufi mot
p h i n ba tdng nhfin sfl k l ea hfinh
chinh va giang day bdi vi: (1)
Lfldng tai cfic trung tfim thfldng
khdng cao b i n g nhflng ndi khfic mfi
mot tan cd nhfin loai kha trd Ign cd
t h i Mim dfldc - dae biet la eae cfl
nhfin v l may tinh, dien, dien tfl,
sinh hoc xuat t h a n tfl efie trfldng uy
tin, do dd, ho ehi giang d?y d l Mim
tiln thSm ngofii gid; vfi (2) Cae trung
tfim eung khdng mudn t u y I n ngfldi
nhilu vi ngfii ehi phi thfl lao gid phai
tra eao hdn tuyIn bfin thdi gian hofic
mdi theo dip, theo ldp, ndn lflc Iflflng
giao vien 100% thdi gian la rfit it
Nhiing trung tfim cua cfic to chflc
ddng t ^ dia phfldng, cac hfing truyin thdng, edng ty Idn, ciing gdp phan dfing k l vfio vide cung flng ed hdi day nghi cho ngfldi Idn tudi Mot sd trung tfim thidn nguyen vfi edng ddng khdng Ifi'y hoc phi - dae bidt Ifi cac tnmg tfim hfldng tdi phuc vu ngfldi ngheo, cdng dfin di tru mdi den My, ngfldi tfin tfit Tfl sau nfim 1992, vdi sfl ra ddi va phfit trifin manh cua mang internet, nhu ciu hoe nghi da dflfle dfip ilng mot phin Ifln bdi hinh thflc dfio tao qua mang nhfl hoc tfl xa •
Tdi liSu tham khdo:
1 Michael Imber & Tyll Van Geel, Education Law,
McGraw-Hm, Boston, 1993
2 Michael Engel The Struggle far Control of Public
Education: Market Ideology and Democratic Values,
Temple Univ., Philadelphia, 2000
3 Joel Spring, American Education, McGraw-Hill,
Boston, 2008
4 Nguyin V^n Phu (b.s) Tone quan vi hi thdng
gido due dai hoc vd cao dang cua My, NXB
Thanh nien,' Hk N5i, 2004
5 Terry M Moe (ch.b), Sa liMc vi cdc trudng hoc
Hoa Ky, Nxb CTQG, HN, 2005
6 Lfim Quang ThiSp, Giao due dai hoc Hoa Ky,
NXB Giao due H i N6i, 2006!
7 Nguyin Tiltn Dat, Kinh nghiim vd thanh tuu
phat tri4n gido due yd d&o tao tren the gidi, NXB
Giao due, H i N6i', 2007
8 Trin Thi Bich l i l u , iVdn^ cao cftdi fc^gido due (fai
hoc d My: Nhiing giai phap mang tinh hi thong vd dinh hi/dng thi mOng, Nxb DHSP, HN, 2008
9 iiii DflLt - Ciiu Man Sinh - Lau L | p Dllc - Chu
Hai Yen, Coi each gido due S My, NXB Giao due,
H i NOi, 2010
lO.Cac trang web: www.whitehouae.gov; www.8enate.gov; www,house.gov; www,nea.gov; www.dol.gov; www.moet.gov.vn;
vi.wikipedia.org; dantri.com.vn
Chu, thich:
1) B Guy Peters, American Public Policy: Promise
and Performance, Chatham House Publishing,
New York, 1999, p.343
2) Howard M Leichter & Harrell R Rogers,
Context, McGraw-Hill Books Company Press,
NewYork, 1984, p.228
3) George Waslungton Institution Research, Spring Semester 2001
4) www.cbo.gov/Jan.2001
5) w.ww.ed.gov/ National Center of Educational