Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức ở Việt nam

THỨ TỰ TRONG LUẬN VĂN HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VIỆN KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC BÀI THU HOẠCH MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ TÊN BÀI THU HOẠCH “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

VIỆN KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC

BÀI THU HOẠCH MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

TÊN BÀI THU HOẠCH

“Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển

kinh tế tri thức ở Việt nam.”

Học viên: PHẠM MINH TUẤN

Mã số học viên: FF171027

Lớp: Hoàn chỉnh CCLLCT, K68-C07(2017-2018)

HÀ NỘI – 2018

MỞ ĐẦU

Công nghiệp hóa là bước đi tất yếu của tất cả các nước trong quá trình tiến lên hiện đại Trên phạm vi toàn thế giới, Công nghiệp hóa đã bắt đầu từ gần hai thế kỷ, lực lượng sản xuất xã hội đã phát triển vượt bậc, của cải xã hội tăng gấp hàng trăm lần, đem lại sự giàu có, cường thịnh cho nhiều quốc gia; nhưng đồng thời cũng để lại nhiều hậu quả trên phạm vi toàn cầu: tài nguyên cạn kiệt, môi trường suy thoái, gia tăng nhanh khoảng cách giàu-nghèo và bất công xã hội, nhiều giá trị văn hóa, đạo đức bị mất đi Rõ ràng, không thể tiếp tục con đường Công nghiệp hóa như trước đây được nữa mà phải điều chỉnh chiến lược, vận dụng tối đa công nghệ mới, tri thức mới, giảm thiểu tiêu hao nguyên liệu, cơ cấu lại công nghiệp, chuyển hướng sang Công nghiệp hóa sinh thái, nhằm bảo vệ “ngôi nhà chung” của nhân loại Công nghiệp hóa theo kiểu cổ điển không còn phù hợp nữa; và nhân loại đang bước vào thời kỳ

“hậu công nghiệp” mà thực chất là một thời kỳ phát triển mới, từ dựa vào tài nguyên thiên nhiên chuyển sang dựa nhiều hơn vào nguồn lực trí tuệ con người Xã hội công nghiệp đang chuyển lên xã hội tri thức Tiền đề cho bước phát triển nhảy vọt đó là do chính Công nghiệp hóa trong các nước tư bản chủ nghĩa tạo ra, đó là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ

Sự phát triển kỳ diệu của khoa học và công nghệ, đặc biệt là cách mạng thông tin, cách mạng tri thức, đã cho ra đời các công nghệ cao, như công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ nanô; các công nghệ này hội tụ với nhau tạo thành nền tảng cho một hệ thống công nghệ mới của thế kỷ 21, công nghệ của nền kinh tế tri thức Hệ thống công nghệ mới ấy đang làm biến đổi sâu sắc các quá trình sản xuất, cách thức sản xuất, kinh doanh và mọi lĩnh vực

của đời sống xã hội loài người, làm cho nền kinh tế tri thức toàn cầu đang hình thành trên thực tế

Trong nền kinh tế công nghiệp, việc tạo ra giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh chủ yếu là dựa vào sự tối ưu hoá, hoàn thiện cái đã có; còn trong kinh tế tri thức thì tạo ra giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh chủ yếu là do tìm ra cái chưa biết; cái chưa biết là cái có giá trị nhất Tìm ra cái chưa biết, tạo ra cái mới cũng tức là loại trừ cái đã biết Vòng đời của một sản phẩm, một công nghệ từ lúc nảy sinh, phát triển, chín muồi đến tiêu vong ngày càng rút ngắn Tốc độ đổi mới rất nhanh chóng Nền kinh tế tri thức hình thành và phát triển

là nhờ năng lực sáng tạo của con người, năng lực tạo ra tri thức mới và vận dụng tri thức, biến tri thức thành của cải, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển con người và phát triển xã hội Sáng tạo và đổi mới là động lực của sự phát triển kinh tế-xã hội, là nguồn gốc của nền kinh tế tri thức ngày nay Tài nguyên là có hạn, năng lực sáng tạo của con người là vô hạn; một khi nền kinh tế dựa chủ yếu vào năng lực trí tuệ của con người, thì khả năng của nền kinh tế là hết sức to lớn Các nước phát triển đi tới kinh tế tri thức là một quá trình tự nhiên hợp qui luật; các nước đi sau ý thức được sự vượt trội của kinh

tế tri thức so với kinh tế công nghiệp, đã chủ động đề ra chiến lược, chính sách, giải pháp để phát triển kinh tế tri thức ngay trong quá trình Công nghiệp hóa Phát triển kinh tế tri thức là xu thế phát triển tất yếu khách quan, lôi cuốn tất cả các quốc gia, không loại trừ ai Kinh tế tri thức đang tạo ra những điều kiện và khả năng mới để Việt Nam rút ngắn quá trình Công nghiệp hóa , Hiện đại hóa đất nước

Trong bối cảnh quốc tế mới, Việt Nam có thể bỏ qua các thế hệ công nghệ trung gian để đi thẳng vào các công nghệ tiên tiến, công nghệ cao, nhằm phát triển nhanh nền kinh tế, sớm bắt kịp xu thế chung của kinh tế thế giới

Đó là lợi thế các nước đi sau, là thời cơ lớn không thể bỏ lỡ Thực hiện Công

nghiệp hóa , Hiện đại hóa rút ngắn là bắt buộc đối với chúng ta, nếu muốn đuổi kịp các nước trong khu vực và trên thế giới

NỘI DUNG

I Tính tất yếu phải đẩy mạnh CNH, HĐH gắn với phát triển kinh

tế tri thức ở Việt Nam

Kinh tế thị trường càng phát triển thì phạm vi và mức độ cạnh tranh càng được mở rộng và quyết liệt hơn Điều này càng thúc đẩy các chủ kinh tế phải đổi mới công nghệ sản xuất, thúc đẩy Công nghiệp hóa hoạt động kinh

tế Công nghiệp hóa là tất yếu của mọi quốc gia trên con đường phát triển để vươn lên trở thành nền kinh tế hiện đại Nó cũng không chỉ giới hạn trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất, mà còn trở thành phổ biến trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội và thường được gọi là Công nghiệp hóa đất nước

Công nghiệp hóa là một giai đoạn tất yếu của mỗi quốc gia Đối với nước ta, từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, muốn tiến lên CNXH, nhất thiết phải trải qua Công nghiệp hóa Công nghiệp hóa - hiện đại hóa, giúp phát triển lực lượng sản xuất, làm thay đổi căn bản công nghệ sản xuất, tăng năng suất lao động Đây là thời kỳ tạo tiền đề vật chất để không ngừng củng

cố và tăng cường vai trò của kinh tế nhà nước trong điều tiết sản xuất và dẫn dắt thị trường Đồng thời, Công nghiệp hóa - hiện đại hóa là động lực phát triển kinh tế-xã hội, tạo điều kiện tăng cường củng cố an ninh-quốc phòng và

là tiền đề cho việc xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ, đủ sức tham gia một cách có hiệu quả vào sự phân công và hợp tác quốc tế

Trong quá trình Công nghiệp hóa - hiện đại hóa, nước ta có thuận lợi cơ bản là nước đi sau, có thể học hỏi được kinh nghiệm thành công của những nước đi trước và có cơ hội rút ngắn thời gian thực hiện quá trình này Trước đây, nước Anh thực hiện Công nghiệp hóa đầu tiên, phải mất 120 năm; nước

Mỹ đi sau, chỉ mất 90 năm; sau nữa là Nhật Bản xuống còn 70 năm; và các

nước công nghiệp mới (NICs) có hơn 30 năm Việt Nam thực thực hiện quá trình này trong bối cảnh loài người đang bắt đầu chuyển sang phát triển kinh

tế tri thức, với sự bùng nổ của tự động hóa, công nghệ thông tin, công nghệ gen, công nghệ nano, công nghệ vật liệu mới đúng như tiên đoán của C Mác và Ph Ăng-ghen từ giữa thế kỷ XIX: ''Tri thức sẽ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp'' Đây chính là cơ hội lịch sử hiếm hoi mà thời đại tạo ra để các nước đi sau như Việt Nam rút ngắn khoảng cách và đuổi kịp các nước đi trước Việc chuyển nền kinh nước ta sang hướng phát triển dựa vào tri thức trở thành yêu cầu cấp thiết không thể trì hoãn

Chính vì thế, tại Đại hội lần thứ IX, lần đầu tiên, Đảng ta đã ghi vào văn kiện luận điểm quan trọng về phát triển kinh tế tri thức ''Đi nhanh vào công nghệ hiện đại ở những ngành và lĩnh vực then chốt để tạo bước nhảy vọt

về công nghệ và kinh tế, tạo tốc độ tăng trưởng vượt trội ở những sản phẩm

và dịch vụ chủ lực Công nghiệp hóa gắn với hiện đại hóa ngay từ đầu và trong suốt các giai đoạn phát triển Nâng cao hàm lượng tri thức trong các nhân tố phát triển kinh tế- xã hội, từng bước phát triển kinh tế tri thức ở nước ta'' Tới Đại hội X, việc phát triển kinh tế tri thức được thể hiện rõ với tư cách

là một yếu tố cấu thành đường lối Công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước: ''Tranh thủ cơ hội thuận lợi do bối cảnh quốc tế tạo ra và tiềm năng, lợi thế của nước ta để rút ngắn quá trình Công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước theo định hướng XHCN gắn với phát triển kinh tế tri thức , coi kinh tế tri thức

là yếu tố quan trọng của nền kinh tế và Công nghiệp hóa - hiện đại hóa Phát triển mạnh các ngành và sản phẩm kinh tế có giá trị gia tăng cao dựa nhiều vào tri thức; kết hợp việc sử dụng vốn tri thức của con người Việt Nam với tri thức mới nhất của nhân loại” Và Đại hội XI, với định hướng chiến lược cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chủ yếu phát triển theo chiều rộng, sang phát triển hợp lý giữa chiều rộng và chiều sâu, chú trọng

nâng cao chất lượng, hiệu quả, tính bền vững, Đảng ta tiếp tục khẳng định: ''phát triển mạnh khoa học, công nghệ làm động lực đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế tri thức, góp phần tăng nhanh năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế, sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước”

Từ một nền kinh tế nông nghiệp đi lên CNXH, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chúng ta phải tiến thành đồng thời hai quá trình: Chuyển từ nền kinh tế nông nghiệp lên kinh tế công nghiệp (Công nghiệp hóa - hiện đại hóa); chuyển từ kinh tế nông-công nghiệp lên kinh tế tri thức Trong khi ở các nước đi trước, đó là hai quá trình kế tiếp nhau, thì ở nước ta, tận dụng cơ hội

là nước đi sau, hai quá trình này được lồng ghép với nhau, kết hợp các bước

đi tuần tự với các bước phát triển nhảy vọt, tức là gắn Công nghiệp hóa - hiện đại hóa với phát triển KINH Tế TRI THứC

2 Các mục tiêu cơ bản đẩy mạnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với kinh tế tri thức ở Việt Nam hiện nay.

Mục tiêu lâu dài của Công nghiệp hóa - hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức khi kết thúc thời kỳ quá độ ở nước ta là: “Xây dựng được về

cơ bản nền tảng kinh tế của CNXH”

Mục tiêu tổng quát của Công nghiệp hóa - hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức: Từ nay đến giữa thế kỷ XXI, toàn Đảng, toàn dân ta phải

ra sức phấn đấu xây dựng nước ta trở thành một nước công nghiệp hiện đại, theo định hướng XHCN (Đại hội Đảng XI)

Mục tiêu cụ thể giai đoạn 2016-2020: “Đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới; phát triển kinh tế nhanh, bền vững, phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước CN theo hướng hiện đại” (Đại hội Đảng khóa XII)

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức khi kết thúc là một quá trình “lồng ghép”, phải thực hiện cùng lúc ba tiến trình: Đẩy mạnh công nghiệp hóa; Hiện đại hóa đất nước; Phát triển kinh tế tri thức Phạm vi tiến hành không chỉ đơn thuần là các ngành của nền kinh tế quốc dân, mà còn là các lĩnh vực của đời sống xã hội, tức là Công nghiệp hóa -hiện đại hóa đất nước để chuyển lên một nền văn minh cao hơn

3 Một số giải pháp đẩy mạnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với kinh tế tri thức ở Việt Nam hiện nay

Để có thể phát triển kinh tế tri thức ở nước ta, phải cấp thiết tiến hành một cuộc đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, sâu sắc hơn nữa trên tất cả các lĩnh vực:

1/ Đổi mới căn bản cách thức phát triển kinh tế:

Chuyển đổi triệt để từ kinh tế tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường,

từ kinh tế hiện vật sang kinh tế giá trị, từ dựa chủ yếu vào nguồn lực vật chất sang dựa chủ yếu vào nguồn lực trí tuệ, chuyển trọng tâm đầu tư từ đầu tư hữu hình sang đầu tư vô hình Coi tri thức là nguồn vốn quan trọng nhất

2/ Đổi mới thể chế, chính sách, tổ chức quản lý:

Tạo môi trường kinh doanh sôi động, thúc đẩy sự cạnh tranh Chính sách, pháp luật rõ ràng, công khai, minh bạch, thúc đẩy dân chủ, khuyến khích mạnh mẽ các khả năng sáng tạo Vai trò của Nhà nước chuyển từ chức năng điều khiển, chỉ huy sang chức năng kiến trúc sư của nền kinh tế tri thức, định hướng phát triển, tạo môi trường thuận lợi và động viên mọi người, mọi lực lượng phát huy năng lực sáng tạo xây dựng nền kinh tế tri thức Thể chế chính sách phải nhằm tạo lập một không gian (môi trường) thuận lợi cho các quá trình đổi mới, thúc đẩy hình thành hệ thống đổi mới quốc gia hữu hiệu

Đó là điều kiện để tiến nhanh vào kinh tế tri thức

3/ Cải cách triệt để nền giáo dục, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao - yếu tố quyết định sự thành công của chiến lược phát triển kinh tế tri thức.

Trong nền kinh tế tri thức, con người phải biết tự đào tạo, luôn tiếp thu tri thức mới, có năng lực sáng tạo, thường xuyên đổi mới cách nghĩ, cách làm, luôn thích nghi với sự phát triển Giáo dục, đào tạo có ý nghĩa vô cùng quan trọng – sản xuất vốn tri thức Nhà nước phải có chính sách trọng dụng nhân tài, thực sự coi "hiền tài là nguyên khí quốc gia", tạo điều kiện làm việc thuận lợi, phát huy năng lực của những cán bộ giỏi, đầu đàn trong các lĩnh vực khoa học-công nghệ, quản lý kinh doanh, văn học-nghệ thuật…

Nhiệm vụ cấp bách là tiến hành ngay một cuộc cách mạng toàn diện trong giáo dục: cải cách triệt để, sâu sắc cả về mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học, hệ thống giáo dục, phương thức tổ chức quản lý giáo dục - đào tạo Chuyển trọng tâm của giáo dục từ trang bị kiến thức sang bồi dưỡng, rèn luyện phương pháp tư duy, phương pháp giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, khả năng tự đào tạo, thích nghi sự phát triển Chuyển từ mô hình giáo dục truyền thống sang mô hình giáo dục mới: hệ thống học tập suốt đời, phát triển nghề nghiệp liên tục

4/ Tăng cường năng lực khoa học và công nghệ quốc gia, thiết lập hệ thống đổi mới quốc gia hữu hiệu - động lực mạnh mẽ cho phát triển kinh tế tri thức.

Chú trọng đặc biệt năng lực nghiên cứu cơ bản để tiếp thu, làm chủ và sáng tạo công nghệ mới Đồng thời, đổi mới cơ chế quản lý kinh tế và quản lý khoa học - công nghệ, phát triển mạnh thị trường khoa học- công nghệ, thiết lập hệ thống đổi mới quốc gia hữu hiệu Hệ thống đổi mới quốc gia bao gồm các thiết chế, các hệ thống tổ chức ở tầm quốc gia nhằm gắn bó chặt chẽ khoa học với sản xuất, thúc đẩy việc tạo ra và ứng dụng nhanh chóng các kết quả

nghiên cứu sáng tạo để đổi mới sản xuất, phát triển kinh tế Hiện nay, ở các nước phát triển, quan hệ khoa học - sản xuất đang chuyển từ mô hình tuyến tính sang mô hình tác động qua lại giữa nhiều yếu tố Trong hệ thống đổi mới quốc gia theo mô hình tương tác, các yếu tố nghiên cứu triển khai, nỗ lực đổi mới, phân tích thị trường, đa dạng hoá sản phẩm, nâng cao kỹ năng công nhân gắn bó nhau, tác động qua lại lẫn nhau

5/ Phát triển và ứng dụng rộng rãi công nghệ thông tin trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội - động lực mạnh mẽ thúc đẩy đổi mới và phát triển, tiến vào kinh tế tri thức

Công nghệ thông tin là chìa khoá để đi vào kinh tế tri thức ứng dụng

và phát triển công nghệ thông tin sẽ góp phần giải phóng sức mạnh vật chất, trí tuệ và tinh thần của toàn dân tộc, tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển hệ thống đổi mới, phát triển nhanh và Công nghiệp hóa - hiện đại hóa các ngành kinh tế, tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, hỗ trợ hữu hiệu quá trình chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, đảm bảo an ninh, quốc phòng, tạo khả năng đi tắt đón đầu

để thực hiện thắng lợi sự nghiệp Công nghiệp hóa - hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức

KẾT LUẬN

Việt Nam là nước có nền kinh tế nông nghiệp đang tiến hành công nghiệp hóa để phát triển kinh tế tránh tụt hậu Đội ngũ cán bộ khoa học của Việt Nam có khả năng tiếp cận và ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến trên thế giới Trong quá trình công nghiệp hóa đất nước, Việt Nam đã mạnh dạn đầu tư, khai thác ứng dụng những thành tựu mới của thời đại nhất

là công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ phần mềm Như vậy,

chúng ta có cơ sở khoa học để đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ: chuyển từ kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và phát triển kinh tế tri thức Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã xác định: “Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa của nước ta cần và có thể rút ngắn thời gian, vừa có những bước tuần tự, vừa có những bước nhảy vọt Phát huy những lợi thế của đất nước, tận dụng mọi khả năng để đạt trình độ công nghệ tiên tiến, đặc biệt là công nghệ thông tin và công nghệ sinh học, tranh thủ ứng dụng ngày càng nhiều hơn, ở mức độ cao hơn và phổ biến hơn những thành tựu mới về khoa học và công nghệ, từng bước phát triển kinh tế tri thức”

Như vậy, muốn rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chúng ta cần phải nắm bắt, khai thác, sử dụng các thành tựu khoa học - công nghệ hiện đại và những yếu tố của nền kinh tế tri thức với phương châm tăng tốc, đi tắt, bỏ qua lối mòn mà các nước đã vượt qua Chủ trương của Đảng và Nhà nước là đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đồng thời phát triển kinh tế tri thức là có căn cứ khoa học, phù hợp với xu thế chung của thời đại Nhưng chủ trương này chỉ thành công khi hai nhiệm vụ được thực hiện đồng thời, lồng ghép vào nhau, bổ sung hỗ trợ cho nhau bằng cách tăng cường đào tạo, sử dụng khuyến khích tăng nhanh tiềm năng tri thức quốc gia, đầu tư vào các ngành kinh tế tri thức

Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XII đã đưa ra phương hướng: “Đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học và đổi mới sáng tạo để nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy nghiên cứu và triển khai” Như vậy, Văn kiện của Đại hội XII đặc biệt chú trọng vai trò của khoa học công nghệ, coi khoa học -công nghệ là quốc sách hàng đầu, là động lực quan trọng nhất trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức: “Phát triển mạnh mẽ khoa học và công nghệ, làm cho khoa học và công nghệ thực sự là quốc sách hàng đầu, là động lực quan trọng nhất để phát triển lực lượng sản