GUD DVC NirtiC NGOAl 9 PHAN LUONG TRONG HE THONG GIAO DUG CUA MfiT SO NU0C VA BAI HOC KINH NGHIEM CHO VIET NAM TS Dd THI DfCH LOAN Vl(n Khoa bpc Gllo dvc Vl$l Nam Phin ludng v l l i ln thdng trong h§[.]
Trang 1GUD DVC NirtiC NGOAl 9
PHAN LUONG TRONG HE THONG GIAO DUG CUA MfiT SO NU0C
VA BAI HOC KINH NGHIEM CHO VIET NAM
TS.Dd THI DfCH LOAN Vl(n Khoa bpc Gllo dvc Vl$l Nam
Phin ludng v l l i l n thdng trong h§ thdng giio
dye ddng vai trd ngiy c i n g quan trpng trong q u i trinh
phit triln cOa mdi qudc gia, cd i n h hUdng trUe t i l p
din chiln tape p h i t t r i l n n h l n lye v i co hdi hpe t i p
nhilu qudc gia quan t i m Mdi qudc gia d i u ed md hinh
phin ludng hpc sinh rilng, tuy theo d i l u k i l n kinh t l
-xa hdi v l truyin thdng van hda Trong khudn khd b i i
cOa mdt sd nude trong vile p h i n ludng hpc sinh sau
gilo dye phd e l p (trung hpc co s ^
1 Mot sd khai niem l i l n quan
I.I.Mtdn ludng hoc sinh
Dudi gdc dd g i i o dye hpe v i t i l p c i n t r i n co sd
hogt ddng, p h i n ludng ddpc h i l u l i q u i trinh t i c ddng
bing phucmg p h i p khoa hpe cOa cic luc lupng su
pham tdi ddi tupng g i i o dye n h i m n i n g cao nhln
phCi hc^ vdi tilm nang cda mdi e l n h l n v i d i l u kiln
phit triln kinh t l - xa hdi trong mdi giai doan nhit
dinh Do dd, p h i n ludng l i su p h i n h o i theo ntidm Idn
(HS) l i b i l n p h i p thyc h i l n hpp tl xu hudng p h i n h o i
HS tiln cosd n i n g tyc hpe tap, nguyin vpng cOa HS v i
nhu elu xa hdi
U Phdn luong hgc sinh sau gido due ph6 cdp/
tmng hgc ctf sd
(J giai doan g i l o dye trung hpc co sd (THCS),
nhdng die diim sinh If - tam II - x l hdi cOa HS da bdc
16 ra dd i l mdt trong nhdng cd sd de p h i n hda, p h i n
ludng HS sau THCS Su khie nhau cOa mdi HS v i d i e
diem sinh If - t h i c h i t t i m If - x i hdi ddi hdi chUdng
trinh, ndi dung, phuong phap, d c h td chdc g i l o dye
phii thay ddi d l phu hpp vdi sd p h i t t r i l n cda tdng d
nhln Ngoai ra, d e l p THCS, HS d l bdc Id k h i rd n i n g
khda, d c em d i t h i hien nhdng n i n g khilu, sd trUdng
Diy chfnh I I l i co sd d l HS, cha m? HS v i g l l o v i l n suy
nghT n&i t i l p tue phat t r i l n theo hUdng n i o thi t h u i n
hon v i phu hpp hem Mat k h i c sy p h i t t r i l n cOa d c
nganh cdng nghiep cd ham lupng khoa hpc cao ddi
ti6i ngudi lao p h i i ed trinh dd van hda d n t h i l t do
tdi tiiilu l i THCS, vdi nhOng n g h i phdc tap, die b i l t l i
nghi thupc cic linh vyc cdng n g h i cao p h i i cd trinh
dd van hda phd thdng trung hpc Vi v l y p h i n ludng HS
sau giio due phd elp (9 nim) l i xu hUdng cOa p h i n Idn cic nude t r i n t h i gidi
2 Mo hinh p h i n ludng hpc sinh sau g l l o due phd e l p (9 nim)/THCS d mot sd nUdc
Trong nhdng t h i p kl qua, nhilu nUde trin t h i gidi
da v i dang d i td giio dye vdi xu t h i phin ludng sau
d p hpe phd e l p Vdi xu the n i y sau gllo dye phd c | p /
b i t budc h i ttidng g i l o due dupc phin thinh 2 ludng: ludng gilo dye phd thdng v l ludng gilo due ki thult
n g h i nghilp Ludng g i i o dye phd thdng dupe chia dgy n g h i (d trinh dd thip) Ludng giio due ki thuit nghe nghilp dupe chia thinh d e nhinh trung hpc n g h i vOi dgy v i n hda vda dgy nghi, va nhlnh day nghi Cic ludng n i y duoc t i l p ndi d trinh dd dgi hpc theo 2 nhlnh: nhlnh dai hpc dinh hUdng nghiin cdu (hin Ilm) v l nhanh dai hoc djnh hUdng kl thult dng dyng (cdng nghe) Nhd sy p h i n ludng nhd viy n l n cd
nghe trinh dp cao, nhdng ki t h u l t v i l n v i ki sU cd kT
ning thue hinh gidi d l cd t h i ehl dao cdng nhin v i
d i l u h i n h sin xuat
Md hinh phan ludng trong h i thdng gilo due cOa ele nudc cd sy khac nhau, tOy thudc v i o trinh dd phit
t r i l n kinh t l - xa hdi, eo d u lao ddng v i truyin thdng van hda d i n tdc cOa mdi qudc gia Tuy nhiln, t i t d d c nude deu r i t quan tam v l coi p h i n tudng HS sau THCS
l i d i l m xuat phat eua chien Idpc phat trien ngudn n h l n
d c nude d l xay dyng mdt he thdng g i i o dye md, mem ngudi vdi quan ^ I m g i i o due lien t y e hoc t i p sudt ddi
v i thda man nhu cau n h l n lUe vdi co d u nginh nghi, trtnh dd dao tao da dgng Ddng thdi tgo ra sU p h i n tudng v i tiln thdng sau THCS v i sau THPT d l d i p dng
y l u cau t y do chpn n g h i eCa giao dye hudng nghilp Kinh nghiim cOa eic nddc cho t h i y tiln thdng v i
p h i n tudng trUde tiln d n t i p trung v i o HS sau gilo dye phd elp/THCS VI v l y chUdng trinh dUpc t h i l t
k i lien thdng dpc tdTHCS qua trung hpc phd thdng (THPT) t i n dgi hpc v l tiln thdng ngang sau d p THCS,
to THPT blnti thadng sang THPT kT t h u l t tdng hpp, sang trung hpc n g h i v l ngupe tgi Cin n h l n mgnh ring
sy tiln thdng gida g i i o due phd thdng v l gllo due kT
t h u l t n g h i nghilp t i xu t h i t i t y l u dupc thyc h i l n d hau h i t d e nUdc p h i t t r i l n hien nay SU p h i n ludng v i tien thdng nhu t h i s i l i m cho h i thdng giio due qudc
Slf82-THANG7/2012*63
Trang 2® GlAODVCNUtfCNGOAl
d i n m I m d i o , tinh hogt d i p dng nhu elu hpe sudt ddl
gia TTnh hinh p h i n ludng HS sau THCS cOa mdt sd
nudc dupe minh hpa trong b i n g sau:
Tinh hinh phdn luSng hgc sinh sau THCS d mdt
s6 nt/dc
TT
1
2
3
4
5
6
NUiSc
CHLBBCfc
TliyySI
My
Nh«t
HinQu&
Tnjng Qudc
NSm
2003
2003
2000
2000
1982
2003
1996
•ni^HS
tdt nghiep
THCSvio
THPT
26%
30%
76%
70%
50%
64%
43.3%
T] l« HS t«t nghiep THCS vio trung h9c nghi 74%
70%
24%
30%
50%
36%
56.7%
Ngudn: Ddng Danh Anh
Kinh nghiim cda Phin Lan cho t h i y sd di HS cd
sy chain bj kl ludng tn/dc khi dua ra q u y l t dinh v l vile
tya chpn mdt trong d e khda hpc b i t budc dTHPT l i
trudng THCS Trong sudt 3 nam hpc THCS, HS d i u ed
2 gid hpc mdi t u i n d l dupc t u v l n v i hudng d i n vi$e
hpc t i p D i l u dd giOp d c em k h i c phuc sy t h i l u h i l u
b i l t trong vile Ida etipn n g i n h hpc sau niy, ddng thdi
cd t h i m ddng lye d l hpe mdt d i i u vd cOng d n t h i l t
khi budc v i o b i c hpc ptid t h & i g
Di chuin bj cho n g h i nghilp, cOng nhu mong
mudn cd dupc mdt cudc sdng tdt dep, hem 90% gidi
t r i p h i n Lan quyit dinh t i l p tye hpc ngay tin THPT
Mdt nda trong sd dd q u y l t ^ n h theo hpc d c chuong
trinh dgy nghi Da pt^ln HS t i l p tyc v i o dgi hpe sau
khi d l tdt nghiep THPT Dd t i nhdng d i e tiung v l d u
trOc ndi dung v i td chdc cOa n l n g l l o due tgi cic nude
OECD Cdn d h i u h i t d e qudc gia k h i e g i l o dycTHPT
v l n cdn tiln h i n h theo md hinh ed d i l n , chd khdng
p h i i l i d l d i p dng ddi hdl cOa x l hdl tri thdc hi^n nay
3 M^t s6 b&i hpc kinh nght^m cho V l f t Nam
Trin CO s6 nghiin cdu md hinh p h i n tudng hpe
sinh sau g l l o dye phd c i p 6 mdt sd nUdc cd t h i rut ra
mdt sd b i i hpc kinh nghiem sau:
- Cin td chdc t u y l n t m y i n , v l n ddng n h i m n i n g
cao nhln thde cOa t o i n x l hdi v l p h i n tudng HS, t i l n tdi
tdng hpp cda t o i n x i hdi v i o cdng t i e hudng nghilp,
die b i l t l i d e phucmg t i i n thdng tin dgi chung, l i m cho
xhi h i ti-l v i t o i n t h i n h i n d i n n h l n thdc duOc ring,
phii i i con dudng duy n h i t d l v i o ddi;
- Cd d u tgi h i thdng g i i o dye qudc d i n theo
hudng md, linh hoat n h i m d i m b i o eo hdi cho t i t d
HS ed t h i tilp tye hpe t i p tai trddng pho thdng sau khi
h o i n t h i n h g i i o due ptid c i p ; t r i n h cho HS d e tn/dng
n g h i khdng cd cd hdi v i o dgi hpc hole khd khan trong vi|e tim dupe mdt cdng vi^c tdt; tao ra hudng chuyin tilp t d g i l o dye n g h i n g h i l p sang g i i o dye dai hoc v i khuyin khich HS theo hudng dd;
- Liln thdng v i p h i n tudng trade t i l n d n t i p trung v i o HS sau g i i o dye phd dp/THCS VI v|y ehuong trinh d n dupc t h i l t k l l i l n tfidng dpc tUTHCS llnTHPTIln dgi h p c v i t i l n thdng ngang sau dpTHCS,
t d THPT binh thudng sang THPT kf tfiult tdng hop, sang trung hpc n g h i v l ngupc Igi;
- Ddl mdt eo d u , chucmg trinh v l phuong phip
g l l o dye dgy n g h i b l e trung hpc d i p dng y l u d u cCia
n l n kinh t i tri thdc n h i m t i n g sdc cudn hdt cua giio dye dgy n g h i tgi b i c trung hpe;
- T h i l t l i p hi thdng tU v l n v l djnh hudng nghi
nghilp trong ele trudng t i l u hpc v i tnjng hpc nhim cung e l p cho HS thdng tin tdt hem v l d e cd hdi hpc
t | p v i n g h i nghilp, v i trong d c trudng phd thdng
n h i m t r i n h h i | n tupng HS bd hpc
4 K i t l u i n Mdi HS d i u ed nhdng d i e d i l m sinh hpc t i m li
- x l hdi v l d i l u k i l n kinh t l k h i c nhau, Do dd vile
" p h i n hda" trong hpc t i p , ' p h i n ludng", " p h i n nginh nghi", cic d p , b i c hpc phO hpp vdi d i e diem mdi
c l n h l n I I cd tfnh ktioa h o c n h l n v l n , mang lgi 1^ fch cho e l n h i n v i x l hdi, v i I I xu hudmg chung cOa
t i t c l d c nudc Phin tudng v i t i l n thdng trong h i thdng g i i o dye dUpc coi I I mdt c h i l n lupe quan trpng
v i nhu e l u e i n t h i i t dang d i l n ra d e l e qudc gia trin
t h i gidi
T A I Lieu THAM K H A O
1 D i n g Danh Anh (2006), Thyt trgng vd gidi phdp phdn ludng vd liin fhdng trong hS tfidng gido due qudc ddn
2 Nguyin Minh Dudng (2009), LUn thdrjg giita gidodgci^6thdngvdgidoducr)ghingfuip-mdt)aj^c0a
(hdrd;?(,Tgp chf Khoa hpc a i o dye sd 50," 11/2009, Ha Ndi
3 VQ Ngpc Hii, Mdt s6 vdn diphdt triin gido due
d cdc nudc trong khu vUc vd trin thi gidi, Tap d i l Khoa
hpc Gilo d y e sd 5, t h i n g 2 n i m 2006
4 European Training Foundation, Secondary education In OECD countries- Common challenges, differing solutions, 2007
5 UNESCQ Global Education Digest 2011,
Comparing Education Statisticn Acmss the Worid 2011
SUMMARY
The oufhor has explored the experiences of several countries as regards tracking students post universalized education, i.e lower secondary level and experience lessons drawn thereof for Vietnam
64*KHDAH9CfilA0DVC