Đặc điểm lao động sư phạm của người giáo viên tiểu học

Đặc điểm lao động sư phạm của người giáo viên tiểu học Đặc điểm lao động của người giáo viên là một dạng lao động đặc thù do mục đích, đối tượng, công cụ của lao động sư phạm qui định 5 2 1 Về mục đíc.

Đ c đi m lao đ ng s ph m c a ng ặ ể ộ ư ạ ủ ườ i giáo viên ti u h c ể ọ

Đ c đi m lao đ ng c a ngặ ể ộ ủ ười giáo viên là m t d ng lao đ ng đ c thù do m cộ ạ ộ ặ ụ đích, đ i tố ượng, công c c a lao đ ng s ph m qui đ nh.ụ ủ ộ ư ạ ị

5.2.1 V m c đích c a lao đ ng s ph m ề ụ ủ ộ ư ạ

Ho t đ ng lao đ ng nào cũng nh m đ t đạ ộ ộ ằ ạ ược m c đích là t o ra s n ph m ụ ạ ả ẩ

S n ph m y có th là s n ph m v t ch t, có th là nh ng s n ph m tinh ả ẩ ấ ể ả ẩ ậ ấ ể ữ ả ẩ

th n.ầ

M c đích c a lao đ ng s ph m c a ngụ ủ ộ ư ạ ủ ười giáo viên ti u h c là nh m góp ể ọ ằ

ph n vào quá trình giáo d c, đào t o th h tr , hình thành h nh ng ph m ầ ụ ạ ế ệ ẻ ở ọ ữ ẩ

ch t, năng l c mà xã h i yêu c u ấ ự ộ ầ

Nói cách khác lao đ ng s ph m góp ph n sáng t o ra con ngộ ư ạ ầ ạ ười, ra nhân cách

m i, ngh d y h c là “tr ng ngớ ề ạ ọ ồ ười” Vì v y, ngh d y h c là ngh cao quý ậ ề ạ ọ ề

nh t trong nh ng ngh cao quý.ấ ữ ề

M c đích c a lao đ ng s ph m c a ngụ ủ ộ ư ạ ủ ười giáo viên ti u h c là th c hi n ể ọ ự ệ

m c tiêu c a giáo d c ti u h c.ụ ủ ụ ể ọ

Đ c đi m nói trên ph i đặ ể ả ược các th y cô giáo ý th c m t cách sâu s c, đ y ầ ứ ộ ắ ầ

đ , ph i bi n nó thành hành đ ng Có nh v y ho t đ ng c th c a h m i ủ ả ế ộ ư ậ ạ ộ ụ ể ủ ọ ớ

được ti n hành m t cách sáng t o Ngế ộ ạ ượ ạc l i mù quáng s d n đ n nh ng ẽ ẫ ế ữ

h u qu x u, có tác h i lâu dài, nghiêm tr ng không lậ ả ấ ạ ọ ường h t đế ược k t qu ế ả

5.2.2 V đ i t ề ố ượ ng c a lao đ ng s ph m ủ ộ ư ạ

Đ i tố ượng lao đ ng s ph m ti u h c là h c sinh ti u h c.ộ ư ạ ể ọ ọ ể ọ

H c sinh ti u h c ch a có nhi u kh năng t h c, do đó có nhi u b ng ọ ể ọ ư ề ả ự ọ ề ỡ ỡ trong h c t p, trong sinh ho t t p th Do đó, tác phong công vi c c a giáo ọ ậ ạ ậ ể ệ ủ viên ti u h c ph i r t t m , ph i hể ọ ả ấ ỉ ỉ ả ướng d n h c sinh t ng li t ng tí, nh c ẫ ọ ừ ừ ắ

nh thở ường xuyên, giúp đ k p th i Yêu c u đ ra ph i nh t quán và ph i ỡ ị ờ ầ ề ả ấ ả

ki m tra s th c hi n nh ng yêu c u đó, nh m hình thành nh ng n n n p ể ự ự ệ ữ ầ ằ ữ ề ế

c n thi t, phù h p v i trình đ l a tu i c a h c sinh.ầ ế ợ ớ ộ ứ ổ ủ ọ

H c sinh ti u h c r t tin th y, r t h n nhiên, vô t và trong sáng Đó là đi u ọ ể ọ ấ ầ ấ ồ ư ề

ki n thu n l i đ giáo viên thâm nh p vào tr , đ ng c m v i tr , hi u sâu s cệ ậ ợ ể ậ ẻ ồ ả ớ ẻ ể ắ quá trình phát tri n c a tr Giáo viên ti u h c m t mình ph trách m t l p, ể ủ ẻ ể ọ ộ ụ ộ ớ

v a là ngừ ườ ại d y h c, v a là ngọ ừ ười giáo d c, có đi u ki n quan tâm đ n t ngụ ề ệ ế ừ

em h c sinh, làm cho m i em nh c m nh n đọ ỗ ỏ ả ậ ượ ực s tha thi t c a giáo viên ế ủ

đ n s ti n b c a mình, đ n nh ng ni m vui, n i bu n c a mình Do tin ế ự ế ộ ủ ế ữ ề ỗ ồ ủ

th y, m n th y, nên h c sinh ti u h c d nghe l i th y, l y th y làm t m ầ ế ầ ọ ể ọ ễ ờ ầ ấ ầ ấ

gương trong ng x , trong hành đ ng Giáo viên ti u h c ph i coi vi c t ứ ử ộ ể ọ ả ệ ự

mình nêu gương v m i m t là n i dung, phề ọ ặ ộ ương pháp và phương ti n giáo ệ

d c có hi u l c m nh nh t.ụ ệ ự ạ ấ

Nh v y, k t qu lao đ ng ngh nghi p c a ngư ậ ế ả ộ ề ệ ủ ười giáo viên ti u h c không ể ọ

ch ph thu c vào năng l c, tài năng s ph m c a b n thân h mà còn ph ỉ ụ ộ ự ư ạ ủ ả ọ ụ thu c vào đ c đi m nhân cách c a h c sinh, vào thái đ ti p nh n s giáo ộ ặ ể ủ ọ ộ ế ậ ự

d c c a h và quan h c a h v i giáo viên Vi c hi u bi t đ i tụ ủ ọ ệ ủ ọ ớ ệ ể ế ố ượng giáo

d c c a mình càng c th , toàn di n bao nhiêu thì hi u qu lao đ ng s ph mụ ủ ụ ể ệ ệ ả ộ ư ạ càng có c s v ng ch c b y nhiêu KĐ.Usinxki đã kh ng đ nh: mu n giáo ơ ở ữ ắ ấ ẳ ị ố

d c con ngụ ườ ề ọi v m i phương di n thì trệ ước h t ph i hi u con ngế ả ể ườ ềi v

m i phọ ương di n.ệ

5.2.3 V công c c a lao đ ng s ph m ề ụ ủ ộ ư ạ

Công c c a ụ ủ lao đ ng s ph mộ ư ạ là công c đ c bi t Công c c a ụ ặ ệ ụ ủ lao đ ng s ộ ư

ph mạ ch y u c a ngủ ế ủ ười giáo viên nói chung và người giáo viên ti u h c nói ể ọ riêng là:

- H th ng tri th c và k năng ngh nghi p c a giáo viên.ệ ố ứ ỹ ề ệ ủ

- Nh ng d ng ho t đ ng mà giáo viên thu hút h c sinh tham gia.ữ ạ ạ ộ ọ

- Ph m ch t đ o đ c và nhân cách c a giáo viên.ẩ ấ ạ ứ ủ

Đ c đi m này đòi h i ngặ ể ỏ ười giáo viên ph i thả ường xuyên rèn luy n b n thân, ệ ả nâng cao trình đ v m i m t c a mình Coi đó là bi n pháp ch y u, quan ộ ề ọ ặ ủ ệ ủ ế

tr ng hàng đ u đ nâng cao hi u qu ho t đ ng s ph m.ọ ầ ể ệ ả ạ ộ ư ạ

Người giáo viên ti u h c ph i d y h u h t các môn chính trong chể ọ ả ạ ầ ế ương trình

ti u h c, tr m t s đòi h i có kh năng đ c bi t nh Âm nh c, M thu t, ể ọ ừ ộ ố ỏ ả ặ ệ ư ạ ỹ ậ

Th d c…s có giáo viên riêng Trong khi đó, m i môn h c, do tính ch t n i ể ụ ẽ ỗ ọ ấ ộ dung c a nó, có nh ng yêu c u khác nhau v m t phủ ữ ầ ề ặ ương pháp Trong m t ộ

bu i h c, t môn h c này v i đ c tr ng này, giáo viên ph i chuy n ngay sang ổ ọ ừ ọ ớ ặ ư ả ể môn h c khác, v i đ c tr ng khác, giáo viên ph i nhanh chóng xâm nh p vào ọ ớ ặ ư ả ậ

n i dung và phộ ương pháp m i, thu hút h c sinh vào bài m i Đ c đi m này ớ ọ ớ ặ ể cũng đòi h i ngỏ ười giáo viên ti u h c ph i để ọ ả ược đào t o liên t c, công phu đạ ụ ể

có được m t trình đ văn hóa chung phù h p v i n i dung công vi c giáo d c ộ ộ ợ ớ ộ ệ ụ

ti u h c đ t ra

5.2.4 S n ph m c a lao đ ng s ph m ả ẩ ủ ộ ư ạ

S n ph m c a ả ẩ ủ lao đ ng s ph mộ ư ạ là con người Tr i qua quá trình giáo d c, ả ụ đào t o nh ng ngạ ữ ười đó đã thay đ i v ch t H đã chu n b v m i m t đ ổ ề ấ ọ ẩ ị ề ọ ặ ể đáp ng yêu c u c a cu c s ng H s là m t b ph n c a l c lứ ầ ủ ộ ố ọ ẽ ộ ộ ậ ủ ự ượng s n ả

xu t quan tr ng c a xã h i, góp ph n làm ra các s n ph m v t ch t và tinh ấ ọ ủ ộ ầ ả ẩ ậ ấ

th n, tầ ương lai đ t nấ ước ph n l n ph thu c vào h ầ ớ ụ ộ ọ

S n ph m c a lao đ ng s ph m ti u h c là ph m ch t và năng l c c a h c ả ẩ ủ ộ ư ạ ể ọ ẩ ấ ự ủ ọ sinh khi t t nghi p b c ti u h c S n ph m này nh hố ệ ậ ể ọ ả ẩ ả ưởng r t l n đ n quá ấ ớ ế trình h c t p ti p theo và su t đ i c a h c sinh Đ c đi m này đòi h i ngọ ậ ế ố ờ ủ ọ ặ ể ỏ ười giáo viên ti u h c trong quá trình lao đ ng ph i h t s c th n tr ng, nh n n i ể ọ ộ ả ế ứ ậ ọ ẫ ạ trong công vi c, ph i thệ ả ường xuyên ki m tra đánh giá ch t lể ấ ượng giáo d c ụ

m t cách khoa h c, tuy t đ i không cho ra đ i nh ng s n ph m lo i 2, nh ngộ ọ ệ ố ờ ữ ả ẩ ạ ữ

th ph m ứ ẩ

5.2.5 Đi u ki n c a lao đ ng s ph m ề ệ ủ ộ ư ạ

- Th i gian th c hi n lao đ ng s ph m: đờ ự ệ ộ ư ạ ược chia làm 2 b ph n chính là ộ ậ

th i gian làm vi c theo qui ch và th i gian làm vi c ngoài qui ch ờ ệ ế ờ ệ ế

B ph n theo qui ch g n li n v i th i gian d y trên l p theo th i khóa bi u ộ ậ ế ắ ề ớ ờ ạ ớ ờ ể

và t ch c các ho t đ ng giáo d c, d y h c ngoài l p h c căn c vào chổ ứ ạ ộ ụ ạ ọ ớ ọ ứ ương trình, th i gian tham gia các ho t đ ng chuyên môn, hành chính, th c hi n các ờ ạ ộ ự ệ

ho t đ ng c a nhà trạ ộ ủ ường

B ph n th i gian ngoài qui ch g n li n v i th i gian làm vi c đ so n bài, ộ ậ ờ ế ắ ề ớ ờ ệ ể ạ

ch m bài, nghiên c u khoa h c.ấ ứ ọ

Hai b ph n th i gian này đ u quan tr ng, liên quan m t thi t v i nhau và ộ ậ ờ ề ọ ậ ế ớ

th ng nh t v i nhau nh m th c hi n m c đích c a ho t đ ng s ph m.ố ấ ớ ằ ự ệ ụ ủ ạ ộ ư ạ

- Không gian c a lao đ ng s ph m: đủ ộ ư ạ ược ti n hành trong 2 ph m vi không ế ạ gian: trở ường và nhà tở ương ng v i 2 b ph n th i gian.ứ ớ ộ ậ ờ

Nh v y, lao đ ng s ph m là m t d ng lao đ ng s n xu t đ c thù, trong đó ư ậ ộ ư ạ ộ ạ ộ ả ấ ặ

đ i tố ượng, công c lao đ ng ch y u, s n ph m c a lao đ ng s ph m đ u ụ ộ ủ ế ả ẩ ủ ộ ư ạ ề

là con người Lao đ ng s ph m thu c d ng lao đ ng có m i quan h ngộ ư ạ ộ ạ ộ ố ệ ười

-người Đi u này làm cho lao đ ng s ph m mang tính sáng t o cao, sáng t o ề ộ ư ạ ạ ạ

ra nh ng con ngữ ười sáng t o Vì v y, giáo d c không th có nh ng “đ n ạ ậ ụ ể ữ ơ thu c cho s n”.ố ẵ

M t khác, ặ lao đ ng s ph mộ ư ạ là m t d ng lao đ ng s n xu t đ c thù, lao đ ngộ ạ ộ ả ấ ặ ộ

s n xu t phi v t ch t V m t hi u qu , giáo d c đ ng hàng th 2 sau ho t ả ấ ậ ấ ề ặ ệ ả ụ ứ ứ ạ

đ ng khoa h c.ộ ọ

Người giáo viên c n th y rõ nh ng đ c đi m c a ầ ấ ữ ặ ể ủ lao đ ng s ph mộ ư ạ đ có ể

th t ch c, đi u khi n quá trình ể ổ ứ ề ể lao đ ng s ph mộ ư ạ m t cách khoa h c nh m ộ ọ ằ

đ t k t qu t i u.ạ ế ả ố ư

Các c quan qu n lí giáo d c c n th y rõ nh ng đ c đi m c a ơ ả ụ ầ ấ ữ ặ ể ủ lao đ ng s ộ ư

ph mạ đ trên c s đó có ch đ và chính sách thích h p đ đào t o, s d ng ể ơ ở ế ộ ợ ể ạ ử ụ

và b i dồ ưỡng t t đ i ngũ giáo viên, t o đi u ki n thu n l i cho h hoàn thànhố ộ ạ ề ệ ậ ợ ọ

t t nhi m v giáo d c tr ố ệ ụ ụ ẻ

5.3 Nh ng yêu c u v ph m ch t và năng l c c a ng ữ ầ ề ẩ ấ ự ủ ườ i giáo viên ti u ể

h c ọ

Đi u 67ề lu t giáo d c nậ ụ ước C ng hòa XHCN Vi t Namộ ệ Tiêu chu n c a nhà ẩ ủ giáo

Nhà giáo ph i đáp ng các tiêu chu n sau đây:ả ứ ẩ

1 Có ph m ch t, t tẩ ấ ư ưởng, đ o đ c t t;ạ ứ ố

2 Đáp ng chu n ngh nghi p theo v trí vi c làm;ứ ẩ ề ệ ị ệ

3 Có k năng c p nh t, nâng cao năng l c chuyên môn, nghi p v ;ỹ ậ ậ ự ệ ụ

4 B o đ m s c kh e theo yêu c u ngh nghi p.ả ả ứ ỏ ầ ề ệ

Nh v y nh ng yêu c u c b n đ i v i ngư ậ ữ ầ ơ ả ố ớ ười giáo viên được xem xét ở

nh ng khía c nh ch y u sau:ữ ạ ủ ế

2.2 Các y u t nh h ế ố ả ưở ng đ n s hình thành và phát tri n nhân cách ế ự ể

S phát tri n nhân cách c a con ngự ể ủ ười di n bi n, tr i dài theo th i gian, trongễ ế ả ờ không gian và v i nh ng hoàn c nh khác nhau, đi u ki n xã h i nh t đ nh Sớ ữ ả ề ệ ộ ấ ị ự phát tri n này ch u s chi ph i c a các y u t sau:ể ị ự ố ủ ế ố

2.2.1 Di truy n ề

2.2.1.1 Khái ni m di truy n ệ ề

Di truy n là s truy n l i t cha m đ n con cái nh ng thu c tính sinh h c đãề ự ề ạ ừ ẹ ế ữ ộ ọ

được ghi l i trong h th ng gen Các thu c tính sinh h c đạ ệ ố ộ ọ ược di truy n bao ề

g m c u t o gi i ph u, sinh lý c th , nh ng đ c đi m nh màu m t, màu ồ ấ ạ ả ẫ ơ ể ữ ặ ể ư ắ tóc, vóc dáng, th t ng, các giác quan, t ch t, m t s đ c đi m c a h th n ể ạ ư ấ ộ ố ặ ể ủ ệ ầ kinh…

M t s thu c tính sinh h c có ngay t khi đ a tr m i sinh g i là nh ng thu cộ ố ộ ọ ừ ứ ẻ ớ ọ ữ ộ tính b m sinh.ẩ

2.2.1.2 Vai trò c a di truy n trong s phát tri n nhân cách ủ ề ự ể

Đ i v i s phát tri n nhân cách, di truy n gi vai trò t o ti n đ v t ch t cho ố ớ ự ể ề ữ ạ ề ề ậ ấ

s phát tri n nhân cách Đi u đó có nghĩa là n u cá th không ti p nh n đự ể ề ế ể ế ậ ược

v t ch t di truy n c a ậ ấ ề ủ ng ườ thì s không có đ i ẽ ược ti n đ v t ch t cho s ề ề ậ ấ ự phát tri n nhân cách M t c th lành m nh, các giác quan đ y đ , h th n ể ộ ơ ể ạ ầ ủ ệ ầ kinh bình thườ s t o ti n đ thu n l i cho s phát tri n nhân cách Di ng ẽ ạ ề ề ậ ợ ự ể truy n t o ra s c s ng trong b n ch t t nhiên c a con ngề ạ ứ ố ả ấ ự ủ ườ ại, t o kh năng ả cho người đó ho t đ ng có k t qu trong m t s lĩnh v c nh t đ nh ạ ộ ế ả ộ ố ự ấ ị

Ví d : Có nhi u ngụ ề ườ ựi t nhiên đã có thính giác v âm nh c, gi ng hát và ề ạ ọ

gi ng nói t t, trí nh l thọ ố ớ ạ ường, óc sáng t o th ca, óc toán h c Chính ạ ơ ọ

nh ng t ch t này giúp cho con ngữ ư ấ ười phát tri n m nh m trong nh ng d ng ể ạ ẽ ữ ạ

ho t đ ng tạ ộ ương ng v ngh thu t, khoa h c và lao đ ng, và t đó, nh ứ ề ệ ậ ọ ộ ừ ả

hưởng đ n s hình thành và phát tri n nhân cách c a h ế ự ể ủ ọ

Tuy nhiên, di truy n không th quy t đ nh nh ng gi i h n ti n b c a ề ể ế ị ữ ớ ạ ế ộ ủ con người Nh ng đ c đi m sinh h c dù có nh hữ ặ ể ọ ả ưởng l n đ n quá trình hìnhớ ế thành tài năng, xúc c m, s c kh e, th ch t c a con ngả ứ ỏ ể ấ ủ ười nh ng nó ch t o ư ỉ ạ nên ti n đ v t ch t cho ho t đ ng trong m i liên h m t thi t v i t t c ề ề ậ ấ ạ ộ ố ệ ậ ế ớ ấ ả

nh ng đ c đi m tâm lý, sinh lý c a cá nhân, t o thành m t hi u qu ho t ữ ặ ể ủ ạ ộ ệ ả ạ

đ ng cao h n nh ng đ a tr khác trong cùng l a tu i, cùng ho t đ ng, khi n ộ ơ ữ ứ ẻ ứ ổ ạ ộ ế

ta có th nh n th y s n i b t c a em y so v i b n bè, trong trể ậ ấ ự ổ ậ ủ ấ ớ ạ ường h p y ợ ấ

ta nói r ng em y có năng khi u v lĩnh v c ho t đ ng y ằ ấ ế ề ự ạ ộ ấ

Nh v y, không ph i ch c n có t ch t thì t kh c có năng khi u, năng l c, ư ậ ả ỉ ầ ư ấ ự ắ ế ự tài năng Cái quy t đ nh trong v n đ hình thành và phát tri n năng khi u, ế ị ấ ề ể ế năng l c chính là đi u ki n ho t đ ng và b n thân s ho t đ ng y, b i vì ự ề ệ ạ ộ ả ự ạ ộ ấ ở

nh ng cái đó đòi h i đ a tr ph i b c l nh ng ph m ch t nhân cách nh t ữ ỏ ứ ẻ ả ộ ộ ữ ẩ ấ ấ

đ nh Chính vì v y mà không ch nh ng đ a tr có s n nh ng t ch t nào đó, ị ậ ỉ ữ ứ ẻ ẵ ữ ư ấ

mà ngay c v i tr em bình thả ớ ẻ ường, khi được ho t đ ng dạ ộ ướ ựi s lãnh đ o, tạ ổ

ch c đúng đ n v giáo d c thì k t qu ho t đ ng c a các em cũng r t cao ứ ắ ề ụ ế ả ạ ộ ủ ấ Ngay c đ i v i nh ng em mà năng khi u đã đả ố ớ ữ ế ược bi u hi n ra, n u đi u ể ệ ế ề

ki n ho t đ ng thu n l i vì m t lý do nào đó b m t đi, các em không còn ệ ạ ộ ậ ợ ộ ị ấ

được ho t đ ng trong đi u ki n nh trạ ộ ề ệ ư ước n a thì năng khi u d n d n cũng ữ ế ầ ầ

b mai m t đi.ị ộ

2.2.1.3 Nh ng k t lu n c n l u ý t vai trò c a y u t di truy n trong vi c ữ ế ậ ầ ư ừ ủ ế ố ề ệ phát tri n nhân cách ể

T vai trò c a di truy n đ i v i s phát tri n nhân cách trong quá trình giáo ừ ủ ề ố ớ ự ể

d c c n chú ý:ụ ầ

- Di truy n có vai trò r t quan tr ng đ i v i s phát tri n nhân cách vì v y ề ấ ọ ố ớ ự ể ậ trong công tác giáo d c c n ph i quan tâm đ n 2 v n đ l n sau:ụ ầ ả ế ấ ề ớ

+ V n đ th nh t: m i h c sinh có m t t ch t riêng, vì v y trong giáo d c ấ ề ứ ấ ỗ ọ ộ ư ấ ậ ụ bên c nh vi c đ m b o quy n bình đ ng h c t p cho m i h c sinh cá bi t ạ ệ ả ả ề ẳ ọ ậ ọ ọ ệ hóa vi c d y h c và giáo d c, th c hi n t t nguyên t c giáo d c phù h p v i ệ ạ ọ ụ ự ệ ố ắ ụ ợ ớ

đ c đi m cá nhân và đ c đi m l a tu i; d y h c v a s c chung và v a s c ặ ể ặ ể ứ ổ ạ ọ ừ ứ ừ ứ riêng

+ V n đ th 2: ph i quan tâm hát hi n nh ng h c sinh có năng khi u và có ấ ề ứ ả ệ ữ ọ ế

chương trình b i dồ ưỡng nh ng h c sinh có năng khi u và có chữ ọ ế ương trình b iồ

dưỡng nh ng năng khi u này đ các em tr thành nhân tài đ ng th i có ữ ế ể ở ồ ờ

phương pháp giáo d c đ c bi t cho nh ng h c sinh thi t thòi v t ch t đ ụ ặ ệ ữ ọ ệ ề ư ấ ể giúp các em hòa nh p c ng đ ng ậ ộ ồ

- Di truy n không quy t đ nh s phát tri n nhân cách Vì v y, trong công tác ề ế ị ự ể ậ giáo d c không đụ ược quá nh n m nh vai trò c a b m sinh di truy n, c a t ấ ạ ủ ẩ ề ủ ư

ch t năng khi u mà h th p, coi thấ ế ạ ấ ường vai trò c a môi trủ ường, c a ho t ủ ạ

đ ng và giao l u tích c c c a ngộ ư ự ủ ườ ọi h c, c a giáo d c.ủ ụ

Tóm l i: c n chú ý đúng m c đ n vai trò c a di truy n trong s hình thành và ạ ầ ứ ế ủ ề ự phát tri n nhân cách, n u xem nh vai trò c a di truy n thì vô hình chung ể ế ẹ ủ ề chúng ta đã b qua y u t t ch t, ti n đ thu n l i cho s phát tri n Ngỏ ế ố ư ấ ề ề ậ ợ ự ể ược

l i, n u tuy t đ i hóa ho c đánh giá quá cao nh hạ ế ệ ố ặ ả ưởng c a nhân t này s ủ ố ẽ

d n đ n sai l m v nh n th c lu n d n đ n kh năng ph nh n s bi n đ i ẫ ế ầ ề ậ ứ ậ ẫ ế ả ủ ậ ự ế ổ

b n ch t c a con ngả ấ ủ ười và h th p vai trò c a môi trạ ấ ủ ường, giáo d c và t ụ ự giáo d c.ụ

2.2.2 Môi tr ườ ng

2.2.2.1 Khái ni m môi tr ệ ườ ng

Môi trường là h th ng các hoàn c nh bên ngoài, các đi u ki n t nhiên và xã ệ ố ả ề ệ ự

h i xung quanh c n thi t cho ho t đ ng s ng và phát tri n c a con ngộ ầ ế ạ ộ ố ể ủ ười Các lo i môi trạ ường:

- Môi trường t nhiên ự

- Môi trường xã h i ộ

2.2.2.2 Vai trò c a môi tr ủ ườ ng trong s phát tri n nhân cách ự ể

Khác v i nh hớ ả ưởng c a y u t b m sinh - di truy n là nh hủ ế ố ẩ ề ả ưởng t bên ừ trong con ngườ ải, nh hưởng c a môi trủ ường là lo i nh hạ ả ưởng t bên ngoài ừ thông qua các ho t đ ng c a con ngạ ộ ủ ười

Th nh t, vai trò c a môi trứ ấ ủ ường t nhiên:ự

Môi trường t nhiên nh hự ả ưởng r t rõ r t đ n s phát tri n cá nhân Ch ng ấ ệ ế ự ể ẳ

h n:ạ Nh ng đ c đi m v đ a hình, th i ti t, khí h u t o đi u ki n rèn luy n ữ ặ ể ề ị ờ ế ậ ạ ề ệ ệ hình thành nh ng ph m ch t nhân cách c a cá nhân.ữ ẩ ấ ủ Đi u ki n đ a lý nh ề ệ ị ả

hưởng đ n cách s ng, cách làm ăn c a con ngế ố ủ ườ ở ịi đ a phương y, do đó nhấ ả

hưởng đ n nhân cách con ngế ười

Tuy nhiên môi trường t nhiên không nh hự ả ưởng tr c ti p hay có ý nghĩa ự ế quy t đ nh mà ch có nh hế ị ỉ ả ưởng gián ti p đ n s hình thành và phát tri n ế ế ự ể nhân cách

Th hai, vai trò c a môi trứ ủ ường xã h i: ộ

Môi trường xã h i là nh hộ ả ưởng quan tr ng nh t đ n s hình thành và phát ọ ấ ế ự tri n nhân cách Không có môi trể ường xã h i, không có giao ti p v i ngộ ế ớ ười khác thì nhân cách không th nào hình thành để ược, b i vì b n ch t con ngở ả ấ ười

là t ng hòa c a t t c các quan h xã h i.ổ ủ ấ ả ệ ộ

Đi u đó đề ược ch ng minh qua nh ng trứ ữ ường h p tr em b l u l c trong r ngợ ẻ ị ư ạ ừ tuy được thú v t nuôi dậ ưỡng nh ng ch có th s ng theo ki u đ ng v t ch ư ỉ ể ố ể ộ ậ ứ không th phát tri n nhân cách cho dù sau đó đã để ể ược con ngườ ưi đ a v nuôi ề

d y trong môi trạ ường xã h i.ộ

S hình thành và phát tri n nhân cách ch có th th c hi n trong m t môi ự ể ỉ ể ự ệ ộ

trường nh t đ nh Môi trấ ị ường góp ph n t o nên đ ng c , m c đích, phầ ạ ộ ơ ụ ương

ti n và đi u ki n cho ho t đ ng giao l u c a cá nhân mà nh đó cá nhân ệ ề ệ ạ ộ ư ủ ờ chi m lĩnh đế ược các kinh nghi m xã h i loài ngệ ộ ườ ểi đ hình thành và hoàn thi n nhân cách c a mình.ệ ủ

Tuy nhiên, tính ch t và m c đ nh hấ ứ ộ ả ưởng c a môi trủ ường đ i v i s hình ố ớ ự thành và phát tri n nhân cách tùy thu c vào l p trể ộ ậ ường, quan đi m, thái đ ể ộ

c a cá nhân đ i v i các nh hủ ố ớ ả ưởng đó, tùy thu c vào xu hộ ướng, năng l c và ự

m c đ c a cá nhân tham gia c i bi n môi trứ ộ ủ ả ế ường

Marx: “Hoàn c nh sáng t o ra con ng ả ạ ườ i trong ch ng m c con ng ừ ự ườ i sáng

t o ra hoàn c nh” ạ ả

Nh v y, c n chú ý đ n hai m t trong tác đ ng qua l i gi a nhân cách và môi ư ậ ầ ế ặ ộ ạ ữ

trường

- Tính ch t tác đ ng c a hoàn c nh đã ph n nh vào nhân cách Theo cách nói ấ ộ ủ ả ả ả

c a dân gian “G n m c thì đen, g n đèn thì sáng”, “ b u thì tròn, ng thì ủ ầ ự ầ Ở ầ ở ố dài”…

- S tham gia c a nhân cách tác đ ng đ n hoàn c nh nh m làm cho hoàn c nhự ủ ộ ế ả ằ ả

đó ph c v l i ích c a mình Nói m t cách hình nh, đó là nh ng con ngụ ụ ợ ủ ộ ả ữ ười

“G n bùn mà ch ng hôi tanh mùi bùn”.ầ ẳ

2.2.2.3 Nh ng k t lu n c n l u ý t vai trò c a y u t môi tr ữ ế ậ ầ ư ừ ủ ế ố ườ ng trong vi c ệ phát tri n nhân cách ể

Môi trường có vai trò r t quan tr ng đ i v i s hình thành và phát tri n nhân ấ ọ ố ớ ự ể cách nên trong công tác giáo d c c n:ụ ầ

- Xây d ng môi trự ường thu n l i cho vi c giáo d c h c sinh, xây d ng m i ậ ợ ệ ụ ọ ự ố quan h t t đ p gi a ngệ ố ẹ ữ ười qu n lý và giáo viên, gi a giáo viên v i giáo viên, ả ữ ớ

gi a giáo viên và h c sinh, gi a h c sinh v i nhau M t khác, c n g n ch ữ ọ ữ ọ ớ ặ ầ ắ ặ công tác giáo d c c a nhà trụ ủ ường v i phong trào kinh t -chính tr -xã h i c a ớ ế ị ộ ủ

đ a phị ương, th c hi n nguyên lý giáo d c nhà giáo d c thự ệ ụ ụ ường g n li n v i ắ ề ớ giáo d c gia đình và xã h i Nhà trụ ộ ường thân thi n h c sinh tích c c.ệ ọ ự

- T ch c các ho t đ ng giáo d c cho h c sinh phát huy vai trò ch th tích ổ ứ ạ ộ ụ ọ ủ ể

c c c a các em trong quá trình h c t p, quá trình giáo d c.ự ủ ọ ậ ụ

- C n ph i giáo d c đ nh hầ ả ụ ị ướng giá tr cho h c sinh đ các em t nh n ra cái ị ọ ể ự ậ hay cái đ p, cái x u, cái tiêu c c, t các em l a ch n và ch u trách nhi m v ẹ ấ ự ự ự ọ ị ệ ề

s l a ch n c a mình.ự ự ọ ủ

- Rèn luy n b n lĩnh cho h c sinh trệ ả ọ ước tác đ ng c a môi trộ ủ ường

Do tính ch t và m c đ nh hấ ứ ộ ả ưởng c a môi trủ ường còn ph thu c vào thái đụ ộ ộ

và năng l c c a h c sinh Vì v y, không nên tuy t đ i hóa vai trò c a môi ự ủ ọ ậ ệ ố ủ

trường d n đ n làm m t đi vai trò ch đ ng tích c c c a h c sinh, vai trò c aẫ ế ấ ủ ộ ự ủ ọ ủ giáo d c.ụ

2.2.3 Giáo d c ụ

2.2.3.1 Khái ni m giáo d c ệ ụ

Giáo d c là quá trình có m c đích đụ ụ ượ ổc t ch c m t cách có k ho ch, có ứ ộ ế ạ

phương pháp nh m hình thành và phát tri n nhân cách con ngằ ể ười phù h p v i ợ ớ

nh ng yêu c u c a xã h i Nh v y, có th nói r ng, nh ng tác đ ng c a giáoữ ầ ủ ộ ư ậ ể ằ ữ ộ ủ

d c đ i v i s hình thành và phát tri n nhân cách không ph i là mang tính t ụ ố ớ ự ể ả ự phát, trái l i, mang tính t giác rõ r t.ạ ự ệ

2.2.3.2 Vai trò c a giáo d c trong s phát tri n nhân cách ủ ụ ự ể

Chúng ta th y r ng hoàn c nh bên ngoài tác đ ng vào cá nhân r t khác nhau, ấ ằ ả ộ ấ cùng v i nh ng s tác đ ng có m c đích, có t ch c thì cũng có không ít ớ ữ ự ộ ụ ổ ứ

nh ng tác đ ng t phát, ng u nhiên c a hoàn c nh xã h i Trong nh ng tác ữ ộ ự ẫ ủ ả ộ ữ

đ ng đó thì giáo d c là s tác đ ng có m c đích, có t ch c nên nó là nhân t ộ ụ ự ộ ụ ổ ứ ố

ch đ o trong s phát tri n nhân cách Vai trò ch đ o c a giáo d c đủ ạ ự ể ủ ạ ủ ụ ược th ể

hi n t p trung các n i dung sau:ệ ậ ở ộ

- Giáo d c đ nh h ụ ị ướ ng cho s hình thành và phát tri n nhân cách ự ể Giáo d c làụ tác đ ng có m c đích, có chộ ụ ương trình, có k ho ch nh m th c hi n có hi u ế ạ ằ ự ệ ệ

qu các m c đích đã đ ra.ả ụ ề

- Giáo d c t ch c, h ụ ổ ứ ướ ng d n s hình thành và phát tri n nhân cách theo mô ẫ ự ể hình đã đ ượ c đ nh h ị ướ ng.

Đi u này đề ược th hi n b ng vi c xây d ng n i dung, phể ệ ằ ệ ự ộ ương pháp, phương

ti n giáo d c nh m đ t đ n m c tiêu đã đ ra ệ ụ ằ ạ ế ụ ề

Giáo d c l i còn t ch c các ho t đ ng nh d y h c, lao đ ng, ho t đ ng xã ụ ạ ổ ứ ạ ộ ư ạ ọ ộ ạ ộ

h i, ho t đ ng t p th , vui ch i, gi i trí , trong đó, dộ ạ ộ ậ ể ơ ả ướ ự ổi s t ch c, đi u ứ ề khi n c a nhà giáo d c, ngể ủ ụ ườ ượi đ c giáo d c tích c c tham gia và qua đó, ụ ự nhân cách được hình thành và phát tri n theo đ nh hể ị ướng xác đ nh.ị

Trong quá trình ho t đ ng, di n ra s đi u ch nh c a nhà giáo d c và s t ạ ộ ễ ự ề ỉ ủ ụ ự ự

đi u ch nh c a ngề ỉ ủ ườ ượi đ c giáo d c nh m giúp cho quá trình hình thành và ụ ằ phát tri n nhân cách c a ngể ủ ườ ượi đ c giáo d c không b ch ch hụ ị ệ ướng K t ế

qu c a quá trình này, cu i cùng s nh n đả ủ ố ẽ ậ ược nh giáo d c đánh giá và ờ ụ

ngườ ượi đ c giáo d c đánh giá.ụ

- Giáo d c có th mang l i nh ng ti n b mà các y u t khác nh di truy n, ụ ể ạ ữ ế ộ ế ố ư ề môi tr ườ ng không th có đ ể ượ c.

M t em bé sinh ra không b khuy t t t gì thì cùng v i s tăng trộ ị ế ậ ớ ự ưởng và phát tri n c a c th , vài ba năm sau, ch c ch n em bé đó s bi t nói Nh ng n u ể ủ ơ ể ắ ắ ẽ ế ư ế

mu n bi t đ c, bi t vi t thì nh t thi t ph i đố ế ọ ế ế ấ ế ả ược h c t p, đọ ậ ược giáo d c.ụ

- Giáo d c phát hi n, khai thác và t n d ng đ ụ ệ ậ ụ ượ c nh ng y u t thu n l i, ữ ế ố ậ ợ

đ ng th i phát hi n, h n ch và góp ph n kh c ph c nh ng y u t không ồ ờ ệ ạ ế ầ ắ ụ ữ ế ố thu n l i c a di truy n, môi tr ậ ợ ủ ề ườ ng, nh m ph c v cho s hình thành và phát ằ ụ ụ ự tri n nhân cách c a ngể ủ ườ ượi đ c giáo d c.ụ

Đ i v i di truy n: ố ớ ề

Th t v y, di truy n không nh ng t o ra nh ng ti n b sinh h c thu n l i mà ậ ậ ề ữ ạ ữ ế ộ ọ ậ ợ đôi khi còn mang l i nh ng y u t không thu n l i Do đó, giáo d c c n và cóạ ữ ế ố ậ ợ ụ ầ

th :ể

Phát hi n, t o đi u ki n, và khai thác nh ng ti n đ sinh h c thu n l i, khôngệ ạ ề ệ ữ ề ề ọ ậ ợ

đ chúng b lãng quên, b thui ch t.ể ị ị ộ

Ví d : Nh ng đ a tr có năng khi u, t ch t ph n l n do giáo d c phát hi n ụ ữ ứ ẻ ế ư ấ ầ ớ ụ ệ

ra, khi giáo d c phát hi n ra nh ng t ch t y thì giáo d c t o đi u ki n cho ụ ệ ữ ư ấ ấ ụ ạ ề ệ các t ch t y phát tri n Nh m các trư ấ ấ ể ư ở ường năng khi u, các trế ường chuyên,

l p ch n, nh m b i dớ ọ ằ ồ ưỡng, phát tri n nh ng năng khi u, t ch t đó C th ể ữ ế ư ấ ụ ể

nh là các l p d y năng khi u v Toán, lý, hoá, âm nh c, th d c, ngh ư ớ ạ ế ề ạ ể ụ ệ thu t…ậ

Đ ng th i, giáo d c có th kh c ph c, c i t i đồ ờ ụ ể ắ ụ ả ạ ược nh ng nhữ ược đi m, ể

nh ng y u t không thu n l i do b m sinh-di truy n, có th bù đ p nh ng ữ ế ố ậ ợ ẩ ề ể ắ ữ thi u h t do b nh t t gây ra cho con ngế ụ ệ ậ ười

Ví d : Giáo d c phát hi n đụ ụ ệ ược nh ng em đi c, câm, nh ng em thi u kh ữ ế ữ ế ả năng trí tu do nh ng nguyên nhân sinh h c gây ra T đó, giáo d c đã có ệ ữ ọ ừ ụ

nh ng phữ ương pháp h u hi u đ giúp các em h n ch đữ ệ ể ạ ế ược nh ng nhữ ược

đi m đó Đi n hình là th y giáo Nguy n Ng c Ký b li t 2 tay, nh c s ch i ể ể ầ ễ ọ ị ệ ạ ỹ ơ ghita n i ti ng Văn Vổ ế ượng b mù ị

Đ i v i môi tr ố ớ ườ ng:

Tương t nh v y, môi trự ư ậ ường không nh ng t o ra nh ng y u t thu n l i ữ ạ ữ ế ố ậ ợ

mà còn mang l i nh ng y u t không thu n l i cho s hình thành và phát tri nạ ữ ế ố ậ ợ ự ể nhân cách con ngườ ượi đ c giáo d c Do đó, giáo d c c n và có th :ụ ụ ầ ể

Phát hi n nh ng y u t thu n l i c a môi trệ ữ ế ố ậ ợ ủ ường, không đ chúng b lãng ể ị quên, s d ng chúng ph c v cho m c đích giáo d c con ngử ụ ụ ụ ụ ụ ười

Ví d : Giáo d c bi t môi trụ ụ ế ở ường nào t t, phù h p H c sinh có năng khi u ố ợ ọ ế

di n xu t thì vào trễ ấ ường đi n nh; có năng khi u th thao thì vào trệ ả ế ể ường th ể thao

Khai thác môi trường: B n thân môi trả ường luôn luôn t n t i nh ng tác đ ng ồ ạ ữ ộ tích c c l n nh ng tác đ ng tiêu c c đ n s phát tri n nhân cách con ngự ẫ ữ ộ ự ế ự ể ười Giáo d c có th ch n l c, khai thác nh ng nh hụ ể ọ ọ ữ ả ưởng tích c c c a môi ự ủ

trường đ t o đi u ki n thu n l i cho s phát tri n nhân cách.ể ạ ề ệ ậ ợ ự ể

Ví d : bên ngoài có nhi u th đ h c, giáo d c có th ch n l c, ch ra cho ụ Ở ề ứ ể ọ ụ ể ọ ọ ỉ

cá nhân nh ng cái c n thi t nh t, phù h p nh t.ữ ầ ế ấ ợ ấ

C i t o và xây d ng môi trả ạ ự ường: Giáo d c có th h n ch , ngăn ch n nh ng ụ ể ạ ế ặ ữ

nh h ng tiêu c c c a môi tr ng, bi n đ i, c i t o chúng thành y u t t

tích c c cho s phát tri n c a nhân cách Bên c nh vi c khai thác môi trự ự ể ủ ạ ệ ường

s n có, giáo d c còn có th t o ra môi trẵ ụ ể ạ ường có tác d ng giáo d c.ụ ụ

Th c ti n giáo d c sinh đ ng đã ch ng t r ng giáo d c đã phát hi n và s ự ễ ụ ộ ứ ỏ ằ ụ ệ ử

d ng đụ ược nh ng y u t thu n l i c a môi trữ ế ố ậ ợ ủ ường nhà trường, môi trường gia đình, môi trường xã h i đ t o ra độ ể ạ ượ ức s c m nh t ng h p trong quá trìnhạ ổ ợ giáo d c nhân cách th h tr ụ ế ệ ẻ

Hi n nay, khi mà trong xã h i t n t i nhi u hi n tệ ộ ồ ạ ề ệ ượng tiêu c c v i nhi u t ự ớ ề ệ

n n xã h i (c b c, rạ ộ ờ ạ ượu chè, nghi n ma túy ) v i n n lan tràn văn hóa ph mệ ớ ạ ẩ

đ i tr y, b o l c m t m t giáo d c còn giúp cho ngồ ụ ạ ự ộ ặ ụ ườ ượi đ c giáo d c, ụ

trước h t là th h tr có s c đ kháng đ t b o v ch ng l i nh hế ế ệ ẻ ứ ề ể ự ả ệ ố ạ ả ưởng

x u xa đó Song m t khác, giáo d c nhà trấ ặ ụ ường, giáo d c gia đình, giáo d c xãụ ụ