Quá trình thực hiện nghị quyết hội nghị lần thứ năm ban chấp hành trung ương đảng (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa việt nam từ năm 1998 đến 2006

Luận văn Quá trình thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam từ năm 1998 đến 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download[.]

Luận văn Quá trình thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam

từ năm 1998 đến 2006

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Văn hóa hiểu theo nghĩa rộng là sự hiểu biết và trí tuệ của con người,

do con người sáng tạo ra trong suốt chiều dài lịch sử Nó thể hiện trình độ phát triển của mỗi dân tộc và thời đại và là sự kết tinh những giá trị cao quý, tốt đẹp nhất trong các mối quan hệ ứng xử giữa con người với con người, với

xã hội và với tự nhiên

Văn hóa giữ vai trò quan trọng vì nó liên quan đến mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội Văn hóa như chất keo kết dính các mối quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội tạo nên sự phát triển đồng thuận, hài hòa và bền vững

Cùng với thời gian, văn hóa đã làm nên bản sắc riêng cho từng quốc gia, dân tộc

Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ trên thế giới ngày nay chứng tỏ tài năng, trí tuệ và sức mạnh của con người trong quá trình chinh phục tự nhiên, xã hội Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển cũng đang đặt ra nhiều thách thức cho cuộc sống con người như ô nhiễm môi trường, thiên tai, bệnh tật Vậy làm thế nào để tạo ra sự cân bằng giữa tự nhiên và con người, giữa tăng trưởng kinh tế với ổn định và phát triển hài hòa? Trong bối cảnh này, sự phát triển toàn diện của văn hóa có ý nghĩa rất to lớn!

Trong quá trình dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã sớm hình thành nên nền văn hóa thể hiện bản lĩnh, cốt cách của dân tộc Nền văn hóa ấy là sự kết tinh sức mạnh, trí tuệ, tâm hồn của người Việt, cùng với sự giao lưu và tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại Chính sức mạnh của văn hóa đã giúp dân tộc Việt Nam giữ vững và phát huy bản sắc của mình, không những không bị đồng hóa mà còn khôi phục, gìn giữ và khẳng định chủ quyền quốc gia dân tộc

Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, văn hóa Việt Nam ngày càng phát triển và hoàn thiện, trở thành một "mặt trận" quan trọng góp phần quyết định vào những thắng lợi to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giải

phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vị trí, vai trò và ý nghĩa của văn hóa cho sự phát triển bền vững ngày càng được thể hiện rõ nét

Văn hóa, bản sắc dân tộc của văn hóa là một động lực không thể thiếu cho sự phát triển vì mục tiêu nhân văn, vì giá trị nhân đạo, vì con người với cuộc sống đích thực con người Mục tiêu đó chỉ có thể đạt được khi chúng ta thực hiện thành công sự kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội, bởi "kinh tế và văn hóa là hai chân của sự phát triển ( ) phát triển kinh tế là cơ sở và điều kiện quan trọng hàng đầu của phát triển văn hóa

và ngược lại, phát triển văn hóa chính là mục tiêu và động lực của phát triển

kinh tế - xã hội" [50, tr.9] Xu hướng chung của nhân loại hiện nay là khơi

dậy sức sống tiềm tàng của văn hóa dân tộc để phát triển và hòa nhập, vì thế phát triển văn hóa, gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc, giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa văn hóa với kinh tế, chính trị, xã hội chính là cơ sở, là sức mạnh nội sinh, là nền tảng cho sự phát triển lâu bền - sự phát triển cho hôm nay và mai sau của dân tộc Việt Nam

Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong Cương lĩnh xây dựng đất nước đã được các hội nghị Trung ương Đảng phát triển đầy đủ và phong phú hơn Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương (khóa VII) (tháng 1-1993) nhấn mạnh "Cùng với việc xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hoá, phải xây dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, theo định hướng xã hội chủ nghĩa với những đặc trưng cơ bản là dân tộc, hiện đại, nhân văn" [28, tr.354] Tại Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương (khóa VIII), lần đầu tiên Đảng ra Nghị quyết riêng về "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc" Như vậy, vai trò của văn hóa được Đảng Cộng sản Việt Nam ngày càng quan tâm trong tiến trình đổi mới đất nước

Nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hóa sẽ góp phần khắc phục những nhận thức không đúng về vai trò của văn hóa trong sự phát

triển đất nước như chỉ quan tâm đổi mới và phát triển kinh tế mà chưa thấy hết tầm quan trọng của văn hóa với tư cách là sức mạnh nội sinh, chưa thấy rõ nhiệm vụ của văn hóa trong việc giáo dục con người phát triển toàn diện, hướng đến Chân - Thiện - Mỹ Mặt khác, trong xu thế ngày nay, việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc đi đôi với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để tạo

ra hệ giá trị văn hóa mới, hướng theo những giá trị văn minh chung của thời đại là một thách thức lớn, có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của mỗi quốc gia dân tộc

Với những lý do trên, tác giả đã chọn đề tài: " Quỏ trỡnh thực hiện

Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam từ năm 1998 đến 2006"

để viết luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Văn hóa là một đề tài lớn, phức tạp được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như tìm hiểu khái niệm, bản chất của văn hóa; mối quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác; vai trò của văn hóa với phát triển và xây dựng con người Nhìn chung, các công trình đó chủ yếu

đề cập các vấn đề sau:

Một là, nghiên cứu lý luận chung về văn hóa, nổi bật là các tác giả, tác

phẩm: Phạm Quang Nghị (chủ biên), Một số vấn đề lý luận văn hóa thời kỳ

đổi mới, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996; Hoàng Vinh, Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng văn hóa ở nước ta, Nhà xuất bản Văn hóa

- Thông tin, Hà Nội, 1999; Phan Ngọc, Bản sắc văn hóa Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hóa, Hà Nội, 2001; Văn hóa và phát triển ở Việt Nam - một số vấn đề

lý luận và thực tiễn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004; Đinh

Xuân Dũng, Mấy cảm nhận về văn hóa, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004; Trần Ngọc Hiên, Những vấn đề đặt ra đối với văn hóa Việt Nam

trong xu thế toàn cầu hóa, Tạp chí Cộng sản, số 20-2004 Nội dung cơ bản

của các công trình này trình bày khái niệm chung về văn hóa, bản sắc văn hóa

dân tộc; mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển; phân tích các khái niệm về tư tưởng, đạo đức, lối sống; đời sống văn hóa cơ sở; di sản văn hóa; vấn đề xã hội hóa các hoạt động văn hóa và mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế về văn hóa; đồng thời đề cập những kết quả cơ bản trong quá trình xây dựng và phát triển văn hóa ở Việt Nam

Hai là, giới thiệu các quan điểm của Đảng về văn hóa, tìm hiểu sự lãnh đạo và sự đổi mới tư duy lý luận của Đảng đối với lĩnh vực văn hóa

Một số công trình nổi bật như: Bộ Lịch sử biên niên công tác tư tưởng - văn

hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam gồm ba quyển của Ban Tư tưởng - Văn

hóa Trung ương Bộ lịch sử đã ghi lại toàn bộ công tác tư tưởng - văn hóa của

Đảng từ năm 1925 đến 2004; Phạm Khắc Khánh, Một số suy nghĩ về phương

thức lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hóa, Tạp chí Lịch sử Đảng, số

8-1998; Nông Đức Mạnh, Tạo bước chuyển biến căn bản trong việc xây dựng

và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Tạp chí Cộng

sản, số 14-2004; Nguyễn Đức Bình, Suy nghĩ thêm về Nghị quyết Trung ương

5 khóa VIII về văn hóa, Tạp chí Lý luận chính trị, số 6-2004 Nội dung chủ

yếu của các công trình này đề cập đến phương thức lãnh đạo và bước đầu tổng kết sự lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa, đồng thời nêu các giải pháp nâng cao

sự lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hóa

Ba là, đề cập đến thực trạng văn hóa những năm đổi mới, có một số

tác giả và công trình khoa học, tiêu biểu như: Nguyễn Văn Linh, Đổi mới để

tiến lên, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội, 1988; Phạm Văn Đồng,Văn hóa và đổi mới, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994; Học viện Chính trị Quốc

gia Hồ Chí Minh - Khoa Văn hóa xã hội chủ nghĩa, Văn hóa dân tộc trong

quá trình mở cửa ở nước ta hiện nay, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà

Nội, 1996; Hồ Sĩ Vịnh,Văn hóa Việt Nam trong tiến trình đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999; Nguyễn Khoa Điềm, Xây dựng và phát triển nền văn

hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Nhà xuất bản Chính trị quốc

gia, Hà Nội, 2001; Đỗ Huy, Nhận diện văn hóa Việt Nam và sự biến đổi của nó

trong thế kỷ XX, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002; Phạm Minh

Hạc - Nguyễn Khoa Điềm (chủ biên), Về phát triển văn hóa và xây dựng con

người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia,

Hà Nội, 2003; Đỗ Thị Minh Thúy (chủ biên), Xây dựng và phát triển nền văn

hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Thành tựu và kinh nghiệm, Nhà

xuất bản Văn hóa Thông tin và Viện Văn hóa, Hà Nội, 2004 Viện văn hóa và

phát triển, Hội thảo Mười năm xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên

tiến, đậm đà bản sắc dân tộc - kết quả và những vấn đề đặt ra

Một số công trình khoa học đi sâu nghiên cứu về từng lĩnh vực cụ thể của văn hóa Việt Nam, tiêu biểu là các tác giả, tác phẩm: Đỗ Huy - Trường

Lưu, Sự chuyển đổi của giá trị trong văn hóa Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993; Phạm Mai Hùng - Lê Thúy Hoàn, Thử nêu giải

pháp góp phần bảo vệ, sử dụng hiệu quả di tích lịch sử - văn hóa trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số

5-1998; Phạm Xuân Nam, Bản sắc văn hóa dân tộc và quá trình công nghiệp

hóa, hiện đại hóa đất nước; Tạp chí Cộng sản, số 11-1998; Lê Như Hoa, Bản lĩnh văn hóa Việt Nam một hướng tiếp cận, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin,

Hà Nội, 1998; Nguyễn Văn Huyên, Văn hóa - phát huy bản sắc và hội nhập, Tạp chí Cộng sản, số 11-1998; Hoàng Trinh, Bản sắc dân tộc và hiện đại hóa

trong văn hóa, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000 Những công

trình khoa học này phác họa những nét cơ bản tình hình văn hóa Việt Nam thời

kỳ đổi mới ở những lĩnh vực cụ thể như đạo đức, lối sống; gìn giữ bản sắc dân tộc; giao lưu văn hóa; tính đa dạng văn hóa của các dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam; xây dựng đời sống văn hóa; văn hóa nghệ thuật; báo chí, xuất bản

Nhìn chung các công trình nghiên cứu, các tác phẩm nói trên đã đề cập tương đối toàn diện những nội dung cơ bản của văn hóa như: Bản sắc văn hóa dân tộc, quan hệ giữa văn hóa với phát triển, vai trò của văn hóa với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, văn hóa Việt Nam trong bước đường đổi mới và sự lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hóa Những tri thức khoa học này đã giúp tác giả nhận thức rõ về bản chất, vai trò của văn hóa,

đồng thời cung cấp nguồn tư liệu làm cơ sở để thực hiện đề tài Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu quá trình thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương năm (khóa VIII) về xây dựng

và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong

những năm 1998 - 2006 một cách toàn diện, có hệ thống Vì thế, nghiên cứu đề tài này sẽ góp phần làm sáng tỏ sự lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hóa trong thời kỳ đổi mới

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.2 Nhiệm vụ của luận văn

- Luận văn phân tích tầm quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Thực trạng nền văn hóa Việt Nam trước năm 1998

- Trình bày nội dung cơ bản của Nghị quyết Hội nghị Trung ương năm (khóa VIII)

- Nêu bật kết quả của quá trình thực hiện một số nhiệm vụ mà Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương (khóa VIII) đề ra trong giai đoạn từ năm 1998 đến 2006, từ đó nêu lên những kinh nghiệm bước đầu

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng

Luận văn nghiên cứu quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

được nêu trong các nghị quyết Đại hội và Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hóa là một phạm vi rất rộng, trong luận văn này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu quá trình Đảng lãnh đạo và tổ chức chỉ đạo thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể mà Nghị quyết

Hội nghị Trung ương năm (khóa VIII) đề ra như: Xây dựng con người Việt

Nam trong giai đoạn cách mạng mới; Bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa dân tộc; Phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ,

trong thời gian từ năm 1998 đến 2006

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn dựa trên lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa ; quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng nền văn hóa trong quá trình đổi mới đất nước

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp lôgic là chủ yếu, kết hợp phương pháp so sánh, đối chiếu, phân tích - tổng hợp, để giải quyết các nội dung có liên quan đến đề tài

6 Đóng góp mới về khoa học của luận văn

- Luận văn nghiên cứu một cách có hệ thống quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam

- Làm rõ quá trình Đảng tổ chức, chỉ đạo thực hiện một số nhiệm vụ của Nghị quyết Hội nghị Trung ương năm (khóa VIII) Bước đầu đánh giá những thành tựu, hạn chế qua 8 năm thực hiện xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận văn gồm 2 chương, 4 tiết

Chương 1 Đảng lãnh đạo xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến,

đậm đà bản sắc dân tộc (1998 - 2006)

1.1 tầm quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển Thực trạng nền văn hóa việt nam trước năm 1998.

1.1.1 Vai trò của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội

Bằng trí tuệ thiên tài cùng với sự kế thừa tinh hoa văn hóa nhân loại, C.Mác, Ph Ăngghen, V.I.Lênin đã xây dựng nên học thuyết tiên tiến, khoa học của thời đại Trong quá trình nghiên cứu sự vận động, phát triển của lịch

sử, của con người, các ông cũng đồng thời chỉ rõ bản chất, nguồn gốc và vai trò của văn hóa

Chủ nghĩa Mác coi văn hóa là toàn bộ những thành quả đuợc tạo ra nhờ hoạt động lao động sáng tạo của con người, là sự phát triển tất cả các

thuộc tính của con người, “đối với con người, bản chất con người đã trở thành

giới tự nhiên đến mức nào, hoặc tự nhiên đã trở thành bản chất người của con người đến mức nào Do đó, căn cứ vào quan hệ đó có thể xét đoán về trình độ văn hóa chung của con người” [49, tr.166]

Theo quan niệm của C.Mác, thế giới văn hóa là thế giới con người, do con người tạo ra bằng hoạt động có ý thức, tích cực, sáng tạo Qua hình thức văn hóa vật thể, chúng ta có thể phán xét về con người đã tạo ra các vật thể văn hóa

đó, về những đặc trưng, tính chất của thời đại đã sản sinh ra chúng, về trình độ phát triển trí tuệ, đạo đức, thẩm mỹ của con người trong một thời đại lịch sử

Văn hóa là một phạm trù lịch sử và lịch sử loài người đã tiến lên không ngừng trên cơ sở phát huy những tinh hoa của tất cả các nền văn hóa trước đó

C.Mác coi văn hóa là phương thức hoạt động sống đặc thù của con người - hoạt động lao động sản xuất và hoạt động tinh thần Hoạt động lao động sản xuất tạo ra toàn bộ sự phong phú, đa dạng cho tồn tại của con người, hình thành mối quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên xung quanh và quan hệ của con người với con người trong xã hội Hoạt động tinh thần thể

hiện ở sự phát triển và hoàn thiện con người cả về thể xác lẫn tâm hồn, cả về đạo đức lẫn năng lực trí tuệ và trình độ thẩm mỹ Hai phương thức này tồn tại, gắn bó với nhau trong một chỉnh thể thống nhất tạo nên con người với tư cách

là một thực thể sinh học - xã hội Văn hóa chính là cái làm nên nền tảng tinh thần, tạo ra hệ các giá trị nhân đạo, nhân văn cho một cộng đồng xã hội và kết tinh những giá trị tốt đẹp nhất trong quan hệ giữa con người với con người, với xã hội và với tự nhiên

Chủ nghĩa Mác-Lênin đề cao vai trò của văn hóa trong xây dựng chủ nghĩa xã hội Sự nghiệp giải phóng quần chúng về xã hội không thể ở bên ngoài logic phát triển văn hóa của họ Sự chuyển biến lớn về chính trị và các cuộc cải tạo kinh tế, xã hội luôn gắn liền với cuộc cách mạng trong lĩnh vực văn hóa Văn hóa có chức năng hoàn thiện xã hội rõ rệt, vì thế khi lãnh đạo sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, V.I.Lênin nhấn mạnh: trước đây cách mạng vô sản phải đặt trọng tâm vào vấn đề chính trị và giành chính quyền;

ngày nay khi giai cấp công nhân đã giành được chính quyền, bước vào xây dựng chủ nghĩa xã hội thì những nhiệm vụ văn hóa được đặt ra Người khẳng định: “Bây giờ, chúng ta chỉ cần hoàn thành cuộc cách mạng văn hóa là đủ để

cho nước ta trở thành một nước hoàn toàn xã hội chủ nghĩa” [45, tr.429]

Điều này cho thấy, văn hóa có sức mạnh to lớn, là điều kiện cần và đủ để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản

Mục tiêu mà chủ nghĩa xã hội hướng đến cũng chính là văn hóa, bởi đó

là quá trình giải phóng con người khỏi mọi áp bức, bất công, khỏi sự tha hoá, tạo điều kiện cho con người phát huy mọi năng lực sáng tạo, để sự phát triển

tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người

Sự nghiệp cao cả ấy chính là bản chất của văn hóa - tất cả cho con người, vì con người, lấy con người làm trung tâm của mọi sự phát triển

Như vậy, tuy không nêu ra một định nghĩa cụ thể về văn hóa, song trong quá trình nghiên cứu học thuyết giải phóng giai cấp, giải phóng con người và giải phóng xã hội, các nhà kinh điển C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin

đã chỉ cho chúng ta thấy vai trò to lớn của văn hóa đối với sự phát triển của xã hội, của lịch sử nhân loại

Nhận rõ vị trí đặc biệt quan trọng và ý nghĩa lớn lao của văn hóa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định:

Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng

Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là

sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của

nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn [51, tr.431]

Trên tinh thần của chủ nghĩa duy vật biện chứng, xuất phát từ con người, Hồ Chí Minh đã đưa ra một quan niệm về văn hóa rất đơn giản nhưng mang đậm tính khoa học và nhân văn Người chỉ rõ bản chất của văn hóa chính là những hoạt động sáng tạo của con người trong quá trình tồn tại và phát triển Văn hóa là dòng chảy xuyên suốt từ quá khứ đến hiện tại và tương lai, tạo nên sức mạnh nội sinh cho sự phát triển của một dân tộc Các dân tộc khác nhau sẽ làm nên các nền văn hóa khác nhau, tạo nên sự đa dạng, phong phú của văn hóa nhân loại Đây là quan niệm rất bình dị nhưng đã chứa đựng những tư tưởng lớn của thời đại

Trong quá trình tìm đường cứu nước, lãnh đạo nhân dân đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước, Hồ Chí Minh càng nhận rõ sức mạnh của văn hóa Người chú trọng đưa văn hóa vào đời sống của nhân dân, xây dựng nền văn hóa mới để xoá bỏ nền văn hóa thực dân, giúp con người phát triển toàn diện Nền văn hóa mới, theo quan niệm của Hồ Chí Minh, là một nền văn hóa thấm sâu phẩm chất nhân văn và dân chủ, mà trước hết là sự tôn trọng và yêu thương con người, góp phần cho sự phát triển toàn diện của con người, đặc biệt là bồi dưỡng và nâng cao đời sống tinh thần, tư tưởng, tình cảm phong phú, cao đẹp của con người Đây chính là sứ mệnh, là chức năng chủ yếu của văn hóa Người luôn có niềm tin sâu sắc về khả năng văn hóa có thể nuôi dưỡng, xây đắp những lý tưởng cao quý, những tư tưởng và tình cảm

lớn, những phẩm chất tốt đẹp cho con người để giúp con người vươn tới cái tốt đẹp, tiến bộ, đấu tranh chống lại cái xấu xa, lạc hậu

Để xây dựng xã hội mới, theo Người, trước hết cần phải có những con người mới xã hội chủ nghĩa Con người là chủ thể sáng tạo văn hóa, đồng thời cũng là mục tiêu của văn hóa Có thể thấy rằng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn xuất phát từ con người và lấy con người làm trung tâm của mọi suy nghĩ và hành động, chính vì thế Người đã phát huy được sức mạnh to lớn, vĩ đại của dân tộc Việt Nam

Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa với kinh tế, chính trị, xã hội Coi đó là bốn vấn đề cùng phải coi trọng ngang nhau trong công cuộc kiến thiết nước nhà Văn hóa ở trong kinh tế và chính trị, có nhiệm vụ góp phần thúc đẩy xây dựng và phát triển kinh tế, phục vụ sự nghiệp cách mạng của nhân dân Văn hóa soi đường cho quốc dân đi

Tiêu biểu cho những giá trị văn hóa cao đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được Tổ chức Văn hóa, khoa học và giáo dục của Liên hiệp quốc (UNESCO) tôn vinh là Nhà văn hóa lớn Người đã nêu lên trước nhân loại tấm gương của một người luôn luôn vươn tới đỉnh cao của văn hóa, coi văn hóa vừa như một phương tiện để giải phóng nhân loại, vừa như mục tiêu của sự nghiệp giải phóng ấy, vì thế UNESCO khẳng định:

Sự đóng góp quan trọng về nhiều mặt của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và nghệ thuật là kết tinh của truyền thống văn hóa hàng ngàn năm của nhân dân Việt Nam

và những tư tưởng của Người là hiện thân của những khát vọng của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc dân tộc của mình và tiêu biểu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau [44]

Những quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và Hồ Chí Minh là cơ sở, nền tảng cho việc xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta

Sự phát triển của xã hội là điều mà mọi quốc gia dân tộc đều hướng tới, song phát triển như thế nào? Đó lại là một câu hỏi lớn và khó Trước đây

phổ biến quan niệm chỉ coi văn hóa như là thành quả của kinh tế, nhấn mạnh yếu tố kinh tế và khoa học - kỹ thuật, đồng nhất tăng trưởng kinh tế với phát triển Nhiều lý thuyết phát triển ra đời và khi áp dụng vào thực tế đã nảy sinh một số bất cập: tăng trưởng kinh tế nhưng lại không giải quyết nạn thất nghiệp, dẫn đến sự phân hoá giàu nghèo, bất ổn xã hội; không bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân, hủy hoại môi trường sống và suy thoái về văn hóa, đạo đức xã hội sự phát triển xã hội trở nên thiếu cân đối Đây không phải là mô hình mà loài người lựa chọn, hướng đến Các quốc gia dân tộc ngày càng nhận rõ một xã hội phát triển bền vững là một xã hội giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với các vấn đề xã hội khác, bảo đảm cho con người được phát triển toàn diện về mọi mặt, xã hội tiến bộ, công bằng, văn minh, môi trường được gìn giữ Và như vậy, phát triển gắn với con người, với văn hóa Đó chính là sự phát triển không chỉ vì hôm nay mà còn cho cả mai sau

Vai trò của văn hóa ngày càng được nhân loại thừa nhận Vì thế

UNESCO đã phát động “Thập kỷ thế giới văn hóa vì phát triển” (1988-1997),

gần 100 nước tham gia vào thập kỷ này và nhiều chương trình nghiên cứu về văn hóa và phát triển và được tiến hành Trong lễ phát động, nguyên Tổng Giám đốc UNESCO - ông F.Mayor đã nêu lên luận điểm quan trọng: “Trên thực tế, mối quan hệ có tính chất sống còn giữa các quá trình sáng tạo văn hóa và phát triển

kinh tế đang ngày càng trở nên quan trọng đối với toàn thể nhân loại nói chung”

[68, tr.20] Bàn về vai trò của văn hóa đối với phát triển, ông nhấn mạnh:

Hễ nước nào tự đặt cho mình mục tiêu phát triển kinh tế mà tách rời môi trường văn hóa thì nhất định sẽ xảy ra những mất cân đối nghiêm trọng cả về mặt kinh tế lẫn văn hóa và tiềm năng sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếu đi rất nhiều Một sự phát triển chân chính đòi hỏi phải sử dụng một cách tối ưu nhân lực và vật lực của mỗi cộng đồng Vì vậy, phân tích đến cùng, các trọng tâm, các động

cơ và các mục đích của phát triển phải được tìm trong văn hóa Văn hóa cần coi mình là một nguồn cổ xúy trực tiếp cho phát triển và

ngược lại, phát triển thừa nhận văn hóa giữ một vị trí trung tâm, một vai trò điều tiết xã hội [68, tr.23-24]

Văn hóa được xem là động lực, mục tiêu, là hệ điều tiết của phát triển

Văn hóa là một chỉnh thể toàn vẹn bao gồm cả tinh thần và sức sống, năng lực và bản lĩnh của một cộng đồng, một xã hội Văn hóa là trình độ phát triển của chính bản thân con người, nó không chỉ đơn thuần là “hoa lá” trang trí cho cuộc sống, làm đẹp cuộc sống, mà nó nằm ngay trong năng lực hoạt động sống của con người, như là nguồn sức mạnh vật chất tác động vào tất cả các yếu tố xã hội - từ tổ chức cho đến phương thức hoạt động xã hội, từ mục tiêu cao đẹp cho tới trình độ hoạt động, thúc đẩy xã hội tiến lên theo lý tưởng, khát vọng của con người

Văn hóa còn là điều mà nhân loại mong muốn, khát khao chiếm lĩnh, vươn tới, là mục tiêu phấn đấu của mỗi cá nhân, cộng đồng và xã hội Chính quá trình phấn đấu hướng tới cái chân - cái thiện - cái mỹ đã là động lực thúc đẩy sự phát triển Văn hóa trở thành đối tượng chiếm lĩnh của con người

Trong cuộc sống, nếu việc đáp ứng các nhu cầu vật chất mà không bảo đảm tính văn hóa, không hướng đến nhu cầu văn hóa thì việc đáp ứng các nhu cầu

đó không có tính nhân bản Vì thế, dù kinh tế có tăng trưởng cao, khoa học -

kỹ thuật phát triển mạnh mẽ đến đâu cũng sẽ không phải là mục đích tối cao

và cuối cùng của con người, của nhân loại, nếu chúng không hướng tới các giá trị văn hóa, vì con người và cho con người Đấu tranh, phấn đấu để đạt tới văn hóa là động lực thúc đẩy xã hội phát triển Đó là một quá trình liên tục, đồng hành với lịch sử tiến hoá loài người

Văn hóa còn là hệ điều tiết của phát triển và tiến bộ xã hội Nó điều tiết

dư luận xã hội, hành vi công dân, điều tiết xã hội trên mọi lĩnh vực, mọi mối quan hệ, mọi tổ chức thể chế, thiết chế, cơ chế, chính sách Văn hóa có mặt trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, điều tiết tất cả các yếu tố này để hướng sự phát triển theo tiến bộ, văn minh

Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - kỹ thuật đang tạo ra khả năng phát triển nhanh cho nền kinh tế thế giới Một mặt, nó tạo ra những

thời cơ lớn, tác động sâu sắc đến đời sống con người Mặt khác, nó cũng đem đến những vấn đề phức tạp trên các lĩnh vực văn hóa, xã hội như: ô nhiễm môi trường, nạn thất nghiệp, các tệ nạn xã hội, lối sống thực dụng, ích kỷ, lai căng, vọng ngoại, bản sắc dân tộc có khả năng bị mai một, xói mòn Trước tình hình đó, các quốc gia dân tộc đã chú trọng nhiều hơn đến phát triển văn hóa Trong thập kỷ thế giới văn hóa vì phát triển, UNESCO đã đề ra bốn mục tiêu lớn, thể hiện rõ quan điểm gắn văn hóa với phát triển, bảo đảm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

Một là, thừa nhận vị trí của văn hóa trong phát triển, tìm mọi phương

thức có thể có cho sự hòa hợp giữa sản xuất và sáng tạo, và để kinh tế có thể bắt rễ trong văn hóa Không phấn đấu vì tăng trưởng kinh tế một cách đơn thuần, mù quáng Tuyệt đối không bao giờ hy sinh văn hóa để đổi lấy kinh tế

Hai là, tôn trọng tất cả các nền văn hóa của các dân tộc, ở đây phải

tuân thủ nguyên tắc bình đẳng, không có thứ bậc, không có văn hóa dân tộc này tiên tiến hơn văn hóa dân tộc kia Khuyến khích các nền văn hóa dân tộc

tự khẳng định và làm phong phú các bản sắc văn hóa của dân tộc mình

Ba là, mở rộng sự tham gia vào đời sống văn hóa, huy động các lực

lượng và tự do sáng tạo của cá nhân và cộng đồng, làm cho ngày càng có nhiều người được bình đẳng trước các cơ hội hưởng thụ văn hóa, cũng như có đóng góp bằng sản phẩm lao động, công trình, tác phẩm của mình vào sự phát triển nhân cách văn hóa của bản thân, gia đình văn hóa, văn hóa làng xã, thôn bản, phố phường, văn hóa trường học, văn hóa doanh nghiệp

Bốn là, đẩy mạnh hợp tác quốc tế về văn hóa Gìn giữ truyền thống

văn hóa của dân tộc là điều căn bản, cốt yếu của mỗi nền văn hóa để tạo ra bản sắc riêng, không bị mai một, xói mòn Song trong quá trình phát triển, nền văn hóa dân tộc phải luôn tiếp nhận, giao lưu hợp tác với các nước khác trên thế giới để tạo ra những chân giá trị mới tiên tiến, phù hợp với xu thế chung của thời đại Quá trình giao lưu hợp tác ấy dựa trên sự bình đẳng, tự nguyện

Có thể khẳng định, đó là những quan điểm đúng đắn, gắn văn hóa với phát triển sẽ tạo ra sự phát triển bền vững, giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, con người với con người, giữa các quốc gia dân tộc với nhau Văn hóa còn có thể đưa đến sự đối thoại, sự cảm thông, sự hòa hợp cho thế giới Nhân loại mơ ước về một thế giới hoà bình, không còn

sự kỳ thị, phân biệt, không còn chiến tranh, đói khát Thế giới ấy gắn liền với văn hóa

Như vậy, ngày nay nhân loại thừa nhận văn hóa là động lực của phát triển dựa trên vai trò điều tiết xã hội như là chức năng vốn có của văn hóa

Mỗi quốc gia thông qua giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc của mình

mà có chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế - xã hội sẽ tạo những khả năng sáng tạo đa dạng và phong phú bản sắc văn hóa dân tộc của mình Nhận thức này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, khi chúng ta tiến hành sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong điều kiện nguồn tài chính và nguồn lực vật chất còn hạn hẹp nhưng nguồn lực con người lại hết sức phong phú Nếu biết khơi dậy, nhân lên mọi tiềm năng phát triển của con người Việt Nam thì nguồn lực nội sinh - nhân tố quyết định sự phát triển của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa, sẽ được phát huy mạnh mẽ

1.1.2 Thực trạng nền văn hóa Việt Nam trước năm 1998

Văn hóa Việt Nam là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng các dân tộc Việt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nước và giữ nước, là kết quả giao lưu và tiếp thụ tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới

để không ngừng hoàn thiện mình Văn hóa Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc

Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam đảm đương sứ mệnh lịch sử lãnh đạo cách mạng Việt Nam, nhân dân ta đã đứng lên khởi nghĩa, tiến hành kháng chiến, kiến quốc, đánh thắng các đế quốc xâm lược và các thế lực phản động, giành độc lập dân tộc, thu non sông về một mối, đưa đất nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng những cơ sở ban đầu của chủ

nghĩa xã hội, tiếp tục củng cố và phát triển nền văn hóa dân tộc Văn hóa trở thành một thành tố của chế độ xã hội chủ nghĩa cao đẹp, góp phần tích cực vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc trong khu vực và trên thế giới

Nền văn hóa Việt Nam ngày càng được bồi đắp thêm bởi chủ nghĩa Lênin, bởi thành quả của chiến tranh nhân dân và chủ nghĩa anh hùng cách mạng

Mác-Quá trình đổi mới của Việt Nam, xét đến cùng, cũng là văn hóa, bởi

nói như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng “Văn hóa là đổi mới, đổi mới là văn

hóa” Từ năm 1986 đến năm 1998, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nền văn hóa

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trên các lĩnh vực và góp phần quan trọng vào sự nghiệp đổi mới đất nước

Thứ nhất, tư tưởng, đạo đức và lối sống là những lĩnh vực then chốt

của văn hóa, đã có những chuyển biến quan trọng

Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng tạo ra giá trị bền vững làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và của cách mạng nước ta, là nhân tố hàng đầu bảo đảm cho đời sống tinh thần xã hội phát triển đúng hướng Trên cơ sở nhận thức đúng đắn và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, sự nghiệp đổi mới ở nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn Nhân dân nhận thức ngày càng sâu sắc hơn về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội

Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đã cung cấp những cơ sở

lý luận, những căn cứ khoa học để đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn phủ nhận con đường chủ nghĩa xã hội, phủ nhận những thành quả cách mạng của nhân dân ta Tạo động lực to lớn thúc đẩy công cuộc đổi mới đi vào chiều sâu, tạo ra sự ổn định chính trị, sự tăng trưởng cao về kinh tế, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân từng bước được cải thiện, niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước được khôi phục và củng cố

Nhiều nét mới trong giá trị văn hóa và chuẩn mực đạo đức được hình thành Theo giáo sư Hoàng Vinh: định hướng giá trị mới đang chứng tỏ sức

mạnh chi phối của nó trong đời sống thực tiễn Sự chuyển đổi giá trị xã hội diễn ra trong tất cả các lĩnh vực chính trị - xã hội, kinh tế, văn hóa, thẩm mỹ, đạo đức, tôn giáo, tín ngưỡng Trong đó, sự chuyển đổi ở hai lĩnh vực quan trọng nhất là kinh tế và chính trị đã có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự chuyển đổi giá trị trong lĩnh vực đạo đức Nhiều lĩnh vực giá trị mới đã được hình thành

Trong thời kì đấu tranh giải phóng dân tộc, đạo đức xã hội hướng tới việc đề cao ý thức cộng đồng, nhấn mạnh tinh thần hy sinh cá nhân, phục vụ lợi ích tập thể Trong giai đoạn hiện nay, con người trở về với đời sống đời thường, với những nhu cầu chính đáng của mình Các chuẩn mực đạo đức trong gia đình

và ngoài xã hội được coi trọng Giá trị đạo đức được đánh giá không chỉ trên phương diện giữa con người với con người, mà còn là quan hệ giữa con người với lao động sản xuất Tài năng trong lao động được đề cao Cái thiện gắn với cái hữu ích Các hoạt động từ thiện trong xã hội xuất hiện nhiều hơn Sự quan tâm đến người khác không chỉ dừng lại ở lời nói mà bằng hành động cụ thể Đó chính là xu thế vận động tích cực của giá trị đạo đức trong công cuộc đổi mới

Lối sống mới được định hình trong khắp các lĩnh vực của đời sống xã hội Truyền thống, đạo lý tốt đẹp của dân tộc được phát huy, tạo ra môi trường văn hóa lành mạnh Trong những năm qua đã xuất hiện nhiều phong trào quần chúng ở từng ngành, từng giới, từng cấp, các phong trào đó hướng

về cội nguồn dân tộc, cội nguồn cách mạng, hướng về làm việc thiện, xoá đói giảm nghèo, rèn luyện, học tập để lập nghiệp, làm giàu chính đáng, xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc Các phong trào “Người tốt việc tốt”, “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa”, “Xoá đói giảm nghèo”, “Xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hóa” diễn ra sôi nổi, rộng khắp, thu hút nhiều cá nhân, tầng lớp tham gia Thể hiện nét đẹp trong văn hóa của dân tộc Việt Nam

Nhân dân ngày càng tham gia tích cực vào đời sống chính trị - xã hội

ý thức chính trị của công dân được nâng lên, xu hướng càng tích cực Nhân dân hăng hái tham gia các phong trào thi đua yêu nước chào mừng các ngày lễ lớn của dân tộc, chăm lo xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, đoàn kết lương giáo, chống lại các thế lực thù địch và những kẻ cơ hội chính trị, chia rẽ dân

tộc, lợi dụng các tôn giáo, phá hoại thành quả của sự nghiệp đổi mới, gây mất

ổn định chímh trị - xã hội

Tất cả những điều trên thể hiện niềm tin của nhân dân vào con đường

mà Đảng đã lựa chọn Mặc dù xã hội còn nhiều vấn đề bức xúc nhưng nhìn chung “tính tích cực chính trị vẫn là dòng chính chi phối các hoạt động của đời sống xã hội”, tạo nên sự thống nhất của nhân dân về quan điểm đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước Do đó, chúng ta vẫn giữ vững được ổn định chính trị, an ninh quốc phòng, mở rộng quan hệ đối ngoại, nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế Đây là một thành tựu quan trọng

trên lĩnh vực tư tưởng

Thứ hai, sự nghiệp giáo dục, khoa học đạt được những thành tựu quan

trọng Hệ thống giáo dục, đào tạo thống nhất trong cả nước với đủ các cấp học

từ nhà trẻ đến sau đại học Một đội ngũ cán bộ khoa học đông đảo trên tất cả các lĩnh vực đã được đào tạo đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc Nhiều thành tựu trong khoa học kỹ thuật đã thúc đẩy sản xuất, phục vụ đời sống và quốc phòng Khoa học đang dần dần thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất Sự nghiệp y tế, thể dục, thể thao phát triển, góp phần bảo vệ, tăng cường sức khỏe cho nhân dân

Thứ ba, văn học, nghệ thuật có nhiều chuyển biến quan trọng góp phần

tích cực vào việc nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân Nhiều

bộ môn nghệ thuật truyền thống được gìn giữ Có thêm nhiều tác phẩm có giá trị về đề tài cách mạng và kháng chiến, về công cuộc đổi mới Nhiều bộ sưu tập công phu từ kho tàng văn hóa dân gian và văn hóa bác học Việt Nam trong nhiều thế kỷ được xuất bản, tạo cơ sở cho việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy những giá trị tư tưởng, học thuật và thẩm mỹ của dân tộc Hoạt động

lý luận, phê bình đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định mạnh mẽ văn nghệ cách mạng và kháng chiến, đẩy lùi một bước những quan điểm sai trái

Số đông văn nghệ sĩ được rèn luyện và thử thách trong thực tiễn cách mạng, có vốn sống, giàu lòng yêu nước, trước những biến động của thời cuộc

và những khó khăn của đời sống vẫn giữ được phẩm chất, kiên định quan điểm sáng tác phục vụ nhân dân Nhiều văn nghệ sĩ tuy tuổi cao, vẫn tiếp tục

sự nghiệp sáng tạo, lớp trẻ có nhiều cố gắng tìm tòi cái mới

Văn học, nghệ thuật các dân tộc thiểu số có bước tiến đáng kể Đội ngũ những nhà văn hóa người dân tộc thiểu số phát triển cả về số và chất lượng,

đã có những đóng góp quan trọng vào hầu hết các lĩnh vực văn học, nghệ thuật

Thứ tư, thông tin đại chúng phát triển nhanh về số lượng và quy mô,

về nội dung và hình thức, ngày càng phát huy vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của xã hội Hệ thống mạng lưới thông tin trong nước

và quốc tế được thiết lập, tạo khả năng lựa chọn, khai thác các nguồn thông tin bổ ích phục vụ đông đảo công chúng Đội ngũ các nhà báo ngày càng đông

và có bước trưởng thành về chính trị, tư tưởng và nghiệp vụ

Thứ năm, giao lưu văn hóa với nước ngoài từng bước được mở rộng

Văn hóa Việt Nam đã có thêm nhiều loại hình văn hóa, nghệ thuật, diện mạo văn hóa trở nên phong phú hơn, từ văn học, nghệ thuật, đến âm nhạc, sân khấu, điện ảnh, kiến trúc, hội họa… Thông qua giao lưu văn hóa, nhân dân ta

có thêm hiểu biết về các nền văn hóa, công trình nghệ thuật, các hoạt động văn hóa của các quốc gia dân tộc Bạn bè quốc tế cũng hiểu thêm về đất nước, con người và truyền thống của dân tộc Việt Nam Sự giao lưu đã góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa nói riêng và đất nước Việt Nam nói chung Đó là điều đáng ghi nhận

Thứ sáu, hệ thống thể chế văn hóa được xây dựng tuy chưa hoàn

chỉnh, nhưng về căn bản bảo đảm được sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước Thể chế văn hóa mới khuyến khích nhân dân lao động tham gia sự nghiệp xây dựng văn hóa trên cả hai mặt sáng tạo và hưởng thụ văn hóa; giúp đội ngũ văn nghệ sĩ chuyên nghiệp làm tốt vai trò nòng cốt trong việc sáng tạo giá trị văn hóa mới; tạo điều kiện thực hiện tốt nhiệm vụ giữ gìn

và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc kết hợp với tiếp thụ tinh hoa văn hóa thế giới

Đảng và Nhà nước đã quan tâm tăng cường bộ máy tổ chức, ban hành những văn bản pháp luật nhằm điều chỉnh hoạt động của ngành văn hóa

Một bộ phận quan trọng của thiết chế văn hóa (nhà văn hóa, câu lạc

bộ, bảo tàng, thư viện, cửa hàng sách báo, khu vui chơi giải trí…) đã có những phương thức hoạt động mới có hiệu quả

Nhìn chung, những thành tựu nói trên đã thực sự trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy công cuộc đổi mới, là hành trang đưa dân tộc ta tiến lên trong những chặng đường tiếp theo Việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam trong thời kì 1998-2006 không thể không phát huy những giá trị văn hóa đã đạt được đây là cơ sở cho Đảng và nhân dân tiếp tục xây dựng nền văn hóa mới, đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn cách mạng Việt Nam

Bên cạnh các thành tựu nói trên, những hạn chế của đời sống văn hóa vẫn tồn tại và rất đáng quan tâm Nhìn nhận đúng thực trạng này sẽ góp phần định hướng phát triển cho tương lai của nền văn hóa Việt Nam

Sự suy thoái tư tưởng, đạo đức và lối sống Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã

hội ở Đông Âu, Liên Xô đã tạo nên cơn chấn động chính trị dữ dội, tác động mạnh mẽ đến niềm tin vào lý tưởng xã hội chủ nghĩa trên toàn thế giới “Làm

nảy sinh chủ nghĩa hoài nghi với nhiều hình thái khác nhau” [60, tr,24] Bên

cạnh đó, các thế lực thù địch ra sức chống phá các nước xã hội chủ nghĩa còn lại bằng âm mưu “Diễn biến hòa bình”, chúng coi lĩnh vực văn hóa là mũi đột phá, “là cái cầu để dẫn vào trận địa tư tưởng”, hướng Việt Nam theo con

đường tư bản chủ nghĩa Các hoạt động chống phá đó nhằm:

Phủ định vai trò lãnh đạo của Đảng, cũng như thành quả của cách mạng Việt Nam

Phủ định chủ nghĩa xã hội và phê phán sự lựa chọn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội

Phản bác, phủ định chủ nghĩa Mác-Lênin, cho rằng sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu là sự sụp đổ của học thuyết Mác-Lênin

Đồng thời truyền bá các học thuyết tư sản và phi xã hội chủ nghĩa

Mặt khác, mặt trái của kinh tế thị trường đã có những tác động tiêu cực đến mọi lĩnh vực của đời sống, xã hội Tệ sùng bái nước ngoài, coi thường những giá trị văn hóa dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ…

đang gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc Không ít trường hợp vì đồng tiền và danh vị mà chà đạp lên tình nghĩa gia đình, quan hệ thầy trò, đồng chí, đồng nghiệp Buôn lậu và tham nhũng phát triển Ma túy, mại dâm

và các tệ nạn xã hội khác gia tăng Nạn mê tín dị đoan khá phổ biến Nhiều hủ tục cũ và mới lan tràn, nhất là trong việc cưới, việc tang, lễ hội… Đó cũng là điều nhức nhối mà Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa VII đã chỉ ra: “lối sống chạy theo đồng tiền, những thị hiếu không lành mạnh, những hủ tục mê tín tăng nhanh, nhiều văn hóa phẩm độc hại lan tràn trên thị trường” [28, tr.52]

Nghiêm trọng hơn là sự suy thoái về đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có cả cán bộ có chức, có quyền Nạn tham nhũng, dùng tiền của Nhà nước tiêu xài phung phí, ăn chơi sa đọa không được ngăn chặn có hiệu quả Hiện tượng quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu nhân dân, kèn cựa địa vị, cục bộ, địa phương, bè phái, mất đoàn kết khá phổ biến Những tệ nạn đó gây sự bất bình của nhân dân, làm tổn thương uy tín của Đảng, của Nhà nước

Nhiều biểu hiện tiêu cực trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo làm cho xã hội lo lắng như sự suy thoái đạo lý trong quan hệ thầy trò, bè bạn, môi trường

sư phạm xuống cấp; lối sống thiếu lý tưởng, hoài bão, ăn chơi, nghiện ma túy… ở một bộ phận học sinh, sinh viên; việc coi nhẹ giáo dục đạo đức, thẩm

mỹ và các bộ môn chính trị, khoa học xã hội và nhân văn

Đời sống văn học, nghệ thuật còn những mặt bất cập Rất ít tác phẩm đạt đỉnh cao tương xứng với sự nghiệp cách mạng và kháng chiến vĩ đại của dân tộc và thành quả của đổi mới Trong sáng tác và lý luận, phê bình, có lúc

đã nảy sinh khuynh hướng phủ nhận thành tựu văn học cách mạng và kháng chiến, đối lập văn nghệ với chính trị, nhìn xã hội với thái độ bi quan Một vài tác phẩm viết về kháng chiến đã không phân biệt chiến tranh chính nghĩa với

chiến tranh phi nghĩa Xu hướng “thương mại hóa”, chiều theo những thị hiếu thấp kém, làm cho chức năng giáo dục tư tưởng và thẩm mỹ của văn học, nghệ thuật bị suy giảm

Tháng 1-1993, Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa

VII họp bàn và ra Nghị quyết số 04-NQ/TW Về một số nhiệm vụ văn hóa, văn

nghệ những năm trước mắt Nghị quyết đã được đại bộ phận văn nghệ sĩ đồng

tình Một số có nhận thức lệch lạc đã trở lại với cái đúng; các khuynh hướng xấu từng bước bị đẩy lùi.Tuy vậy, một số quan điểm sai trái vẫn xuất hiện

Các loại văn hóa phẩm độc hại vẫn còn xâm nhập vào xã hội và các gia đình

Nhiều cơ sở in, quảng cáo, quán ăn, khách sạn, sàn nhảy mở tràn lan, chạy theo đồng tiền, hoạt động tùy tiện, không tuân thủ những quy định của pháp luật; các cơ quan quản lý nhà nước không có biện pháp hữu hiệu để xử lý

Tiềm lực đội ngũ sáng tác, nghiên cứu, lý luận, phê bình về văn học, nghệ thuật còn yếu Nhà nước chậm ban hành các chính sách để phát huy những năng lực hiện có Một số ngành nghệ thuật như điện ảnh, sân khấu, đặc biệt là sân khấu truyền thống gặp rất nhiều khó khăn Việc giáo dục thẩm mỹ, giáo dục thị hiếu nghệ thuật cho thanh niên, thiếu niên, nhi đồng, học sinh chưa được coi trọng

Lãnh đạo quản lý trong xuất bản văn học, nghệ thuật còn nhiều sơ hở

Thiếu sự đầu tư trọng điểm và lâu dài cho sự ra đời những tác phẩm lớn, cho việc gìn giữ và phát triển những ngành nghệ thuật truyền thống

Về thông tin đại chúng, còn nhiều sản phẩm chất lượng thấp, chưa kịp thời phát hiện và lý giải những vấn đề lớn do cuộc sống đặt ra Báo chí chưa biểu dương đúng mức những điển hình tiên tiến trên các lĩnh vực, cũng như thiếu sự phê phán kịp thời những việc làm trái với đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước và đạo đức xã hội Không ít trường hợp thông tin thiếu chính xác, làm lộ bí mật quốc gia Khuynh hướng “thương mại hóa”, lạm dụng quảng cáo để thu lợi còn khá phổ biến Một số ít nhà báo đã vi phạm đạo đức nghề nghiệp, đưa thông tin thiếu trung thực, gây tác động xấu đến dư luận

xã hội nhưng chưa được xử lý kịp thời theo pháp luật

Giao lưu văn hóa với nước ngoài chưa tích cực và chủ động, còn nhiều sơ

hở Số văn hóa phẩm độc hại, phản động xâm nhập vào nước ta còn quá lớn, trong khi đó, số tác phẩm văn hóa có giá trị của ta đưa ra nước ngoài còn quá ít

Việc xây dựng thể chế văn hóa còn chậm và nhiều thiếu sót Chính sách

xã hội hóa các hoạt động văn hóa chậm được ban hành Bộ máy tổ chức ngành văn hóa chưa được sắp xếp hợp lý để phát huy cao hơn hiệu lực lãnh đạo và quản lý Công tác đào tạo đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý văn hóa chưa đáp ứng yêu cầu ở nhiều vùng sâu, vùng xa đời sống văn hóa còn quá nghèo nàn

Bức tranh văn hóa Việt Nam trước năm 1998 đan xen những tích cực

và tiêu cực, yếu tố tích cực đã giúp cho văn hóa trở thành một động lực quan trọng, quyết định đến sự thành công bước đầu của công cuộc đổi mới do Đảng

ta khởi xướng và lãnh đạo, tạo nên sức mạnh cho dân tộc Việt Nam Yếu tố tiêu cực cũng chính là những vấn đề bức xúc của xã hội, đe dọa và trở thành nguy cơ gây mất ổn định về đời sống tinh thần của nhân dân, ảnh hưởng đến con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Đó là thách thức lớn đặt ra cho văn hóa, dân tộc Việt Nam như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói: “đây là chỗ thách thức trong nhiều thách thức mà chế độ này, dân tộc này quyết phải

có biện pháp vượt qua một cách có hiệu quả” [33, tr.56]

Toàn cầu hóa được xem là một đặc điểm nổi bật của thế giới ngày nay

Nó không chỉ mang lại những điều tốt đẹp cho sự phát triển văn hóa và kinh

tế của các quốc gia, dân tộc, mà còn chứa đựng những nguy cơ khó lường cho những nước đang phát triển và cả các nước phát triển Liệu các dân tộc có bị tụt hậu xa hơn về mọi mặt? Có giữ được bản sắc, cốt cách của riêng mình khi đứng trước một “sân chơi” rộng lớn hay không? Đây chính là thách thức lớn nhất đối với các nền văn hóa trên thế giới

Trong xu thế chung của thời đại, Việt Nam đang đi lên, hội nhập thế giới, và chắc chắn đang diễn ra một cuộc cạnh tranh quyết liệt trên mọi mặt, mọi lĩnh vực, một sự lựa chọn, sàng lọc, một sự tiếp thu và loại bỏ các giá trị

Nền văn hóa Việt Nam phải tự điều chỉnh bản thân mình, loại bỏ những hạn chế để có một sức mạnh nội sinh, mang đậm tinh túy của dân tộc và vươn lên

giá trị tiên tiến của văn hóa nhân loại Yêu cầu bức thiết đó đòi hỏi phải có một chiến lược xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam, làm cho văn hóa thấm sâu vào trong đời sống xã hội, để giúp sức sống Việt Nam thêm dồi dào, con người Việt Nam đủ tự tin, dân tộc Việt Nam có thể vượt qua những thách thức, tranh thủ đón nhận cơ hội mới để vươn lên trở thành một nước sánh vai với các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới

Những quan điểm về văn hóa của C.Mác, Ph ăngghen, V.I Lê-nin và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ nguồn gốc, bản chất, vai trò của văn hóa đối với sự phát triển xã hội Những thành tựu và hạn chế trong xây dựng nền văn hóa Việt Nam trước năm 1998, cùng với sự phát triển trong nhận thức nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn của Việt Nam đã góp phần hình thành quan điểm về văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam Đây chính là tiền tề quan

trọng để Đảng đề ra Nghị quyết Hội nghị Trung ương năm khóa VIII về xây

dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

1.2 Quá trình Đảng lãnh đạo Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam

từ năm 1998 đến 2006

Từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (12/1986) cả

bước vào thời kỳ thực hiện đường lối đổi mới, đây là quá trình:

Thấy hết những nhân tố mới để phát huy, những sai lầm để sửa chữa, nhằm vận dụng tốt chủ nghĩa Mác-Lênin vào hoàn cảnh nước ta, phát huy truyền thống lịch sử và cách mạng của dân tộc, động viên tính năng động sáng tạo và khả năng vô tận của nhân dân lao động làm chủ tập thể, đồng thời đẩy mạnh cuộc cách mạng, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc [25, tr7-8]

Cùng với việc ra sức phát triển kinh tế, củng cố an ninh quốc phòng, thì việc đề ra một chiến lược mới về văn hóa có ý nghĩa to lớn đối với công cuộc đổi mới đất nước ngày càng đi vào chiều sâu Chiến lược đó phải góp phần trực tiếp tạo nên những con người có bản lĩnh và đủ khả năng làm chủ

nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nghị quyết về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến,

đậm đà bản sắc dân tộc được thông qua tại Hội nghị lần thứ năm Ban chấp

hành Trung ương (khóa VIII) đã đáp ứng được yêu cầu đó của thực tiễn cách mạng Việt Nam

1.2.1 Quan điểm của Đảng về xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới

1.2.1.1 Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

Trước kia, khi nhìn nhận các giá trị xã hội, các nhân tố trong phát triển, không ít người chỉ nhấn mạnh một chiều cơ sở kinh tế, vai trò của kinh

tế, ít chú ý đến giá trị văn hóa Văn hóa chưa được đặt đúng vị trí như nó vốn

có trong sự phát triển Từ đó dẫn đến thụ động trong xây dựng văn hóa, chú ý không đầy đủ đến việc chăm lo đời sống tinh thần cho nhân dân Thực tiễn đã ngày càng giúp chúng ta nhìn nhận đầy đủ hơn vai trò, vị trí văn hóa trong phát triển Sự hiểu biết và trí tuệ do con người tích lũy được, cùng tâm hồn cao thượng, đạo lý tốt đẹp trong mối quan hệ của con người với con người, với xã hội và tự nhiên được xây dựng, bồi đắp suốt chiều dài lịch sử, là các yếu tố cấu thành văn hóa, làm nên nền tảng tinh thần xã hội, giữ vai trò cực

kỳ quan trọng, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế

- xã hội Chính vì thế “Chăm lo văn hóa là chăm lo củng cố nền tảng tinh thần của xã hội Thiếu nền tảng tinh thần tiến bộ và lành mạnh, không quan tâm giải quyết tốt mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội thì không thể có sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững” [19, tr.55] Quan

điểm này đánh dấu sự đổi mới sâu sắc trong tư duy lý luận của Đảng

Chúng ta phát triển kinh tế vì mục đích tạo dựng cuộc sống no đủ, đem lại hạnh phúc cho con người Hạnh phúc của con người không dừng lại ở nhu cầu vật chất mà còn ở sự phong phú về tâm hồn, được hướng đến cái đẹp, cái cao thượng Nhiều học giả tiến bộ phương Tây đã cho rằng:

Những tiến bộ về kinh tế làm tăng mức sống nhưng đôi khi làm rối loạn cuộc sống con người và môi trường Không phải cứ của cải tăng lên là cuộc sống gia đình, hôn nhân, lối sống, lao động… sẽ chỉ có tốt đẹp lên Tiến bộ kỹ thuật góp phần làm cho cuộc sống dễ dàng, có khi lại là nguyên nhân của nhiều rối loạn xã

hội nghiêm trọng [63, tr.25]

Từ những kinh nghiệm đã có trong lịch sử, những bài học đắt giá của thế giới, Đảng ta đã chú trọng chăm lo, củng cố và phát triển văn hóa Có nền văn hóa phong phú, có chiều sâu và bề rộng, chúng ta mới có nền tảng tinh

thần lành mạnh

Coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội cũng là sự khẳng định văn hóa là nền móng, là điểm tựa để các nhân tố khác của đời sống xã hội được thực hiện, tạo nên sự vận động và phát triển của xã hội Quan điểm trên của Đảng cho thấy văn hóa có khả năng quy định chiều hướng vận động của cộng đồng, hình thành nên năng lực, nhân cách của các thế hệ trong xã hội

Văn hóa là mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội Bản chất của văn hóa

là các giá trị nhân văn, các giá trị chân, thiện, mỹ Nói đến văn hóa là nói đến sự phát triển của con người và xã hội Đó là sự hoàn thiện con người trên các mặt thể lực, trí lực, nhân cách và lối sống Nếu trước kia người ta lấy chỉ số GDP (Gross Domestic Produc - tổng sản phẩm quốc nội) làm tiêu chí duy nhất đánh giá sự phát triển Thì từ năm 1990, Liên hợp quốc đã thay bằng chỉ số HDI (Human Development Index - chỉ số phát triển con người)

để đánh giá sự phát triển của mỗi quốc gia Điều này cho thấy, trong quá trình phát triển, con người là nhân tố quan trọng Con người là điểm khởi đầu và cũng là cái đích cuối cùng của sự phát triển Như vậy, bản chất của văn hóa thống nhất với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội mà nhân loại đang hướng tới

Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu văn hóa, vì xã hội công bằng, văn minh, con người phát triển toàn diện, chính vì thế Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII xác định: “Văn

hóa là kết quả của kinh tế, đồng thời là động lực của sự phát triển kinh tế Các nhân tố văn hóa phải gắn kết chặt chẽ với đời sống và hoạt động xã hội trên mọi phương diện chính trị, kinh tế, xã hội, luật pháp, kỷ cương biến thành

nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của phát triển” [19, tr.55]

Ngay khi xác định văn hóa là mục tiêu của phát triển kinh tế - xã hội thì văn hóa đã trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy quá trình phát triển ấy

Điều đó khẳng định văn hóa mang trong mình sức mạnh và tiềm năng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

Sự phát triển của một quốc gia dân tộc, dựa trên các nguồn lực: tài nguyên thiên nhiên, vốn, khoa học kỹ thuật, nhân lực Trong đó nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng nhất Con người là sự kết tinh của văn hóa, vừa là sản phẩm của văn hóa, vừa là chủ thể sáng tạo ra văn hóa Vì vậy sử dụng nguồn lực con người trong phát triển cũng chính là khai thác yếu tố văn hóa cho phát triển Vấn đề đào tạo nguồn nhân lực trở thành vấn đề trung tâm trong chiến lược phát triển của các quốc gia dân tộc, đặc biệt trong nền kinh tế tri thức hiện nay

Với quan điểm trên, Đảng ta đã khẳng định tầm quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển Văn hóa góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế,

ổn định chính trị - xã hội và hạnh phúc cho nhân dân Phát triển kinh tế, xét đến cùng cũng chính là văn hóa Như vậy, văn hóa đã có vị trí vững chắc trong đời sống xã hội, tạo nên sự phát triển toàn diện, bền vững

1.2.1.2 Nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Đây là một bước phát triển trong nhận thức của Đảng về tính chất của nền văn hóa Việt Nam mà chúng ta đang xây dựng Tính chất tiên tiến và đậm

đà bản sắc dân tộc liên quan chặt chẽ với nhau, tạo điều kiện thúc đẩy nhau cùng phát triển

Thứ nhất, về tính tiên tiến Nghị quyết nêu rõ:

Tiên tiến là yêu nước và tiến bộ mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội theo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư

tưởng Hồ Chí Minh, nhằm mục tiêu tất cả vì con người, vì hạnh phúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con người trong mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân và cộng đồng, giữa xã hội và

tự nhiên Tiên tiến không chỉ về nội dung tư tưởng mà cả trong hình thức biểu hiện, trong các phương tiện chuyển tải nội dung [19, tr.55-

Giá trị yêu nước của dân tộc ngày càng được bồi đắp thêm những yếu

tố mới, gắn liền với chủ nghĩa xã hội, hướng tới sự giải phóng xã hội, giải phóng con người mang lại cuộc sống tự do, ấm no, hạnh phúc Hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nội dung cốt lõi của nền văn hóa mà nhân dân ta phấn đấu xây dựng trong suốt thời gian qua Với những chiến công oanh liệt chống ngoại xâm, những thành quả tốt đẹp trong

sự nghiệp xây dựng xã hội mới, cuộc sống mới, nền văn hóa đó đã chứng tỏ sức mạnh lớn lao của nó

Tính nhân văn của nền văn hóa Việt Nam thể hiện ở sự tôn trọng con người, tất cả vì hạnh phúc con người, nâng con người lên đứng vị trí chủ thể của văn hóa Văn hóa càng phát triển càng góp phần tích cực vào sự hoàn thiện con người Đó thực sự là nền văn hóa của dân, do dân và vì dân

Tính chất tiên tiến của nền văn hóa Việt Nam không chỉ trong nội dung

tư tưởng mà cả trong hình thức biểu hiện, các phương tiện truyền tải nội dung

Điều đó có nghĩa là hệ thống các thể chế, thiết chế của văn hóa phải hiện đại, tiến bộ, đáp ứng được mọi nhu cầu hoạt động văn hóa, phương tiện chuyển tải phải được hiện đại hóa

Khác với các giai đoạn trước, văn hóa Việt Nam hiện nay phát triển trong sự bùng nổ mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, do đó chúng ta cần tiếp nhận những thành tựu để phát triển văn hóa, xây dựng có trọng điểm cơ sở vật chất, kỹ thuật cho hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thông tin đại chúng, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, từng bước đuổi kịp trình độ kỹ thuật tiên tiến của thế giới

Thứ hai, bản sắc dân tộc, UNESCO cho rằng: Bản sắc dân tộc gồm hệ

giá trị biểu hiện trong lịch sử tồn tại và phát triển của dân tộc đó, giúp dân tộc

đó giữ được tính duy nhất, tính thống nhất, nhất quán so với bản thân mình;

nó được thể hiện trong tất cả các lĩnh vực của đời sống, là cốt lõi của văn hóa dân tộc, được chuyển thành các chuẩn mực, định hướng cho suy nghĩ, hành động của cá nhân và cộng đồng Hệ giá trị đó có tính bền vững tương đối và

ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết

cá nhân - gia đình - làng xã - tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống Bản sắc văn hóa dân tộc còn đậm nét cả trong các hình thức biểu hiện mang tính dân tộc độc đáo Bảo vệ bản sắc dân tộc phải gắn kết với mở rộng, giao lưu quốc

tế, tiếp thụ có chọn lọc những cái hay, cái tiến bộ trong văn hóa các dân tộc khác Giữ gìn bản sắc dân tộc phải đi liền với chống lạc hậu, lỗi thời trong phong tục, tập quán, lề thói cũ [19, tr.56-57]

Bản sắc văn hóa Việt Nam là những giá trị mang tính chủ đạo, thể hiện đậm nét trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc Nó trở thành một chất keo kết dính các cộng đồng dân tộc anh em, là sức mạnh để dân tộc Việt Nam tồn tại

và phát triển Nó tạo ra một diện mạo riêng cho dân tộc Việt Nam, không bị hòa lẫn với văn hóa các dân tộc khác

Giữ gìn bản sắc dân tộc là giữ lấy cái “cốt cách” riêng của mình Điều

đó không có nghĩa là nền văn hóa phải đóng cửa cô lập, trái lại phải luôn gắn liền với mở rộng giao lưu quốc tế, tiếp thu có chọn lọc những giá trị tiến bộ trong nền văn hóa chung của nhân loại Trong quá trình giao lưu ấy, vấn đề quan trọng được đặt ra là phải giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc, đứng vững trên truyền thống của dân tộc Bản sắc dân tộc trở thành “cái chốt” an toàn cho sự tồn vong của dân tộc, đúng như điều mà nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười

đã nói: “phát triển tách khỏi cội nguồn dân tộc thì nhất định sẽ lâm vào nguy

cơ tha hóa Đi vào kinh tế thị trường, hiện đại hóa đất nước mà xa rời những giá trị truyền thống sẽ làm mất bản sắc dân tộc, đánh mất bản thân mình, trở

thành cái bóng mờ của người khác, của dân tộc khác” [28, tr.6]

Như vậy, nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc bao gồm trong lòng các mối quan hệ biện chứng giữa truyền thống và hiện đại; kế thừa và phát triển; dân tộc và quốc tế, trên cơ sở chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

1.2.1.3 Nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, trước thử thách khắc nghiệt của thiên tai, địch họa, để tồn tại và phát triển, sự cố kết dân tộc là lời giải duy nhất cho dân tộc Việt Nam Quá trình

đó đã tạo nên sự thống nhất cao độ của 54 dân tộc anh em trong cộng đồng Việt Nam Chính đây là sức mạnh “thần kỳ” giúp Việt Nam đứng vững trước mọi âm mưu đồng hóa của kẻ thù, thậm chí trải qua hơn 1000 năm Bắc thuộc, hơn một trăm năm của đế quốc phương Tây, dân tộc Việt Nam không những không bị đồng hóa, vẫn giữ được bản sắc của mình mà còn phát huy sức mạnh của nền văn hóa làm động lực to lớn trên con đường đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng một xã hội công bằng, văn minh

Sự thống nhất các dân tộc Việt Nam có từ thuở bắt đầu hình thành dân tộc, với những truyền thuyết về cha Rồng, mẹ Tiên, về quả Bầu Mẹ, có lẽ vì thế nên chỉ có Việt Nam mới có từ “đồng bào”, dân tộc “anh em” Tính thống nhất của nền văn hóa dân tộc đã được chứng minh, thử thách trong suốt quá trình lịch sử

Trong khi chăm lo xây dựng một nền văn hóa thống nhất, chúng ta đồng thời giữ gìn và phát huy bản sắc riêng của mỗi dân tộc trên đất nước, bảo đảm tính đa dạng, phong phú, sinh động của nền văn hóa Việt Nam Mỗi dân tộc đều sáng tạo nên những giá trị văn hóa quý báu, phản ánh truyền thống lịch sử, tính cách riêng của dân tộc mình Trải qua quá trình lịch sử lâu dài, tất cả các dân tộc anh em đã gìn giữ bồi đắp và phát huy sắc thái văn hóa riêng, các sắc thái ấy bổ sung cho nhau, ảnh hưởng lẫn nhau (từ tiếng nói, chữ viết, cách ăn mặc đến phong tục tập quán ) làm nên sự phong phú, đa dạng của nền văn hóa thống nhất trong đa dạng, đồng thời tạo cơ sở thực hiện

sự bình đẳng giữa các dân tộc

Quan điểm về tính thống nhất mà đa dạng của nền văn hóa Việt Nam phản ánh và hoàn toàn thống nhất với quan điểm về vấn đề dân tộc và chính sách

dân tộc, với chủ trương đại đoàn kết dân tộc của Đảng và Nhà nước Cương lĩnh

xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã nêu rõ:

Thực hiện chính sách bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giữa các dân tộc tạo mọi điều kiện để các dân tộc phát triển đi lên con đường văn minh, tiến bộ, gắn bó mật thiết với sự phát triển chung của cộng đồng các dân tộc Việt Nam Tôn trọng lợi ích, truyền thống, văn hóa, ngôn ngữ, tập quán, tín ngưỡng của các dân tộc Chống tư tưởng dân tộc lớn và dân tộc hẹp hòi, kỳ thị và chia rẽ dân tộc Các chính sách kinh tế - xã hội phải phù hợp với đặc trưng của các vùng

và các dân tộc, nhất là các dân tộc thiểu số [27, tr.142]

Bảo vệ, tăng cường tính thống nhất của nền văn hóa và bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa của mỗi dân tộc trong cộng đồng văn hóa là hai mặt

của một nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược trong sự nghiệp xây dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam

Những người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài có những hoạt động văn hóa, sáng tạo văn hóa hướng về quê hương, cội nguồn, cố gắng gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Những hoạt động văn hóa và sáng tạo văn hóa ấy cũng là một bộ phận hợp thành, đóng góp tích cực vào sự nghiệp thống nhất mà đa dạng của nền văn hóa Việt Nam

1.2.1.4 Xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng

Chủ nghĩa Mác-Lênin khẳng định: cách mạng là sự nghiệp của quần chúng Sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa phải là sự nghiệp của toàn dân, do nhân dân thực hiện Nhân dân chính là người sáng tạo, giữ gìn và truyền bá văn hóa

Đây cũng chính là quan điểm xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo cách mạng văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam

Mọi người Việt Nam phấn đấu vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh đều tham gia sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa nước nhà Công nhân, nông dân, trí thức là nền tảng khối đại đoàn kết toàn dân, cũng là nền tảng của sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước Đội ngũ trí thức gắn bó với nhân dân giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa [19, tr.57]

Đảng rất chú trọng phát triển nền văn hóa cả bề rộng lẫn bề sâu Theo chiều rộng, nghĩa là phát triển văn hóa ở cơ sở nhằm thu hút đông đảo quần chúng tham gia vào các hoạt động văn hóa Qua đó trình độ dân trí được nâng cao, bảo đảm quyền làm chủ của người dân về sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hóa Theo chiều sâu, nghĩa là xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức để

có được những sản phẩm văn hóa vừa thể hiện tầm cao trí tuệ vừa thể hiện chiều sâu tư tưởng của dân tộc và thời đại Quần chúng nhân dân là môi

trường văn hóa của đội ngũ trí thức Đội ngũ trí thức là kết tinh của văn hóa quần chúng, hướng dẫn quần chúng, nâng cao trình độ văn hóa cho quần chúng Quan điểm này khẳng định và khuyến khích mọi người dân tham gia phát triển văn hóa Việt Nam

1.2.1.5 Văn hóa là một mặt trận, xây dựng và phát triển văn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì, thận trọng

Xây dựng con người tiên tiến phát triển toàn diện; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phong phú; chăm lo vun đắp vốn văn hóa nước ta ngày một giàu có; bảo tồn và phát huy di sản văn hóa tốt đẹp của dân tộc, sáng tạo nên những giá trị văn hóa mới xã hội chủ nghĩa và tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới, làm cho những giá trị ấy thấm sâu vào cuộc sống mỗi con người và toàn xã hội, trở thành tâm lý và tập quán tiến bộ, văn minh Đó là một quá trình cách mạng lâu dài, đầy khó khăn và phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian

Trong xây dựng và phát triển văn hóa, Đảng xác định “xây” đi đôi với

“chống”, lấy “xây” làm chính

Cùng với việc giữ gìn và phát triển những di sản văn hóa quý báu của dân tộc, tiếp thụ những tinh hoa văn hóa thế giới, sáng tạo, vun đắp nên những giá trị mới, phải tiến hành kiên trì cuộc đấu tranh bài trừ các hủ tục, các thói hư tật xấu, nâng cao tính chiến đấu, chống mọi mưu toan lợi dụng văn hóa để thực hiện “diễn biến hòa bình” [19, tr.58]

Hiện nay, trên thế giới, tuy xu thế chính là hòa hoãn, hợp tác, đối thoại Song cuộc đấu tranh dân tộc, đấu tranh giai cấp vẫn đang diễn ra hết sức quyết liệt và phức tạp dưới nhiều hình thức mới, tinh vi hơn trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực văn hóa, tư tưởng Đối với nước ta, các thế lực thù địch vẫn đang chống phá, những tàn dư của nếp sống, phong tục tập quán lạc hậu vẫn còn tồn tại Chủ nghĩa cá nhân ích kỷ là mảnh đất tốt làm nảy nở những tư tưởng, quan điểm sai trái, lối sống dung dưỡng văn hóa đồi trụy, phi

nhân tính Tất cả điều đó cho thấy xây dựng văn hóa là một bộ phận của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, là một mặt trận đấu tranh gay go, gian khổ, đòi hỏi những người làm văn hóa phải thực sự là những chiến sĩ luôn nêu cao ý chí cách mạng, vững vàng kiên định trong thực tiễn cuộc sống, cùng với nhân dân kiên quyết đấu tranh giành thắng lợi Đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ nêu cao tinh thần trách nhiệm trước nhân dân, trước dân tộc và thời đại, say mê tìm tòi, khám phá, sáng tạo làm ra nhiều sản phẩm văn hóa có giá trị tư tưởng, nghệ thuật cao, đóng góp xứng đáng vào công cuộc xây dựng đời sống tinh thần của nhân dân, xây dựng nền văn hóa dân tộc theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam hiện nay đang

có rất nhiều thời cơ thuận lợi, song cũng đang đối mặt với những thách thức

to lớn Vì vậy, cùng với việc tranh thủ những thời cơ, chúng ta cần nâng cao tinh thần cảnh giác, tính chiến đấu, dũng cảm vượt qua mọi khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ Trước mắt cần thực hiện những nhiệm vụ cấp bách mà Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII đề ra, tạo bước chuyển biến mới về tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa trong xã hội, trước hết trong các tổ chức Đảng và Nhà nước, trong các đoàn thể nhân dân và trong từng gia đình, đáp ứng kịp thời những nhu cầu bức thiết

về đời sống văn hóa ở những vùng có nhiều khó khăn

Nắm vững và quán triệt sâu sắc các quan điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng, không phải chỉ trên phương diện nhận thức, mà phải biến thành ý thức trách nhiệm, ý chí quyết tâm hành động trong tổ chức thực hiện… là vấn đề

có ý nghĩa quan trọng mấu chốt để biến Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương (khóa VIII) của Đảng thành hiện thực sinh động trong đời sống xã hội

1.2.2 Những nhiệm vụ cụ thể

Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương (khóa VIII) đã xác định 10 nhiệm vụ cụ thể để xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới

- Xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn mới:

Đó là những con người có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

Những con người có ý thức tập thể, đoàn kết, phấn đấu và lợi ích chung Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng; có ý thức bảo

vệ và cải thiện môi trường sinh thái Lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo, năng suất cao vì lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể và xã hội Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, trình độ thẩm mỹ và thể lực

- Xây dựng môi trường văn hóa:

Tạo ra ở các đơn vị cơ sở (gia đình, làng, bản, xã, phường, khu tập thể, cơ quan, xí nghiệp, nông trường, lâm trường, trường học, đơn vị bộ đội…), các vùng dân cư (đô thị, nông thôn, miền núi…) đời sống văn hóa lành mạnh, đáp ứng những nhu cầu văn hóa đa dạng và không ngừng tăng lên của các tầng lớp nhân dân

Gìn giữ và phát huy những đạo lý tốt đẹp của gia đình Việt Nam Nêu cao vai trò gương mẫu của các bậc cha mẹ Coi trọng xây dựng gia đình văn hóa Xây dựng mối quan hệ khăng khít giữa gia đình, nhà trường và xã hội

Đẩy mạnh phong trào xây dựng làng, ấp, xã, phường văn hóa, nâng cao tính

tự quản của cộng đồng dân cư trong công việc xây dựng nếp sống văn minh

Thu hẹp dần khoảng cách đời sống văn hóa giữa các trung tâm đô thị và nông thôn, giữa những vùng kinh tế phát triển với các vùng sâu, vùng xa, vùng núi, biên giới, hải đảo, giữa các tầng lớp nhân dân Phát triển và không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động của các thiết chế văn hóa ở cơ sở; đầu tư xây

dựng một số công trình văn hóa trọng điểm tầm quốc gia Tăng cường hoạt động của các tổ chức văn hóa, nghệ thuật chuyên nghiệp, phát triển phong trào quần chúng hoạt động văn hóa, nghệ thuật

- Phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật:

Phấn đấu sáng tạo nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân chủ, có tác dụng sâu sắc xây dựng con người

Khuyến khích tìm tòi, thể nghiệm mọi phương pháp, mọi phong cách sáng tác vì mục đích đáp ứng đời sống tinh thần lành mạnh, bổ ích cho công chúng Bài trừ các khuynh hướng sáng tác suy đồi, phi nhân tính Tạo điều kiện để không ngừng nâng cao thị hiếu thẩm mỹ và trình độ thưởng thức nghệ thuật của công chúng, đặc biệt quan tâm tầng lớp thanh niên, thiếu niên nhi đồng Tạo điều kiện để nhân dân tham gia tích cực sáng tạo và phê bình, được hưởng thụ ngày càng nhiều các tác phẩm văn nghệ có giá trị trong và ngoài nước

Chăm sóc đời sống vật chất, tinh thần, tạo điều kiện, môi trường thuận lợi cho sự sáng tác của các văn nghệ sĩ, khuyến khích, ủng hộ các tài năng trẻ

Làm tốt công tác bảo vệ bản quyền tác giả

- Bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa dân tộc:

Di sản văn hóa là tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi

của bản sắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hóa

Hết sức coi trọng bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền

thống, văn hóa cách mạng bao gồm cả văn hóa vật thể và phi vật thể

Nghiên cứu và giáo dục sâu rộng những đạo lý dân tộc tốt đẹp do cha ông để lại

- Phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ:

Đẩy mạnh việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 (khóa VIII) về giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ Coi trọng giáo dục đạo lý làm người, ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ công dân, lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội,

đạo đức, lối sống, nếp sống văn hóa, lịch sử dân tộc và bản sắc dân tộc, ý chí vươn lên vì tương lai của mỗi người và tiền đồ của đất nước; bồi dưỡng ý thức và năng lực phát huy giá trị văn hóa dân tộc, tiếp thụ tinh hoa văn hóa

nhân loại Bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ giảng viên và tu chỉnh hệ thống sách

giáo khoa, nâng cao chất lượng giảng dạy các bộ môn ngữ văn, lịch sử, chính

trị, pháp luật, đạo đức; giảng dạy nhạc và họa ở các trường phổ thông Hoạt

động khoa học xã hội - nhân văn, khoa học tự nhiên và công nghệ phải góp phần đắc lực giải quyết các vấn đề đặt ra trên lĩnh vực văn hóa, thúc đẩy các

hoạt động văn hóa, thông tin, văn học, nghệ thuật

- Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng:

Củng cố, xây dựng, phát triển, từng bước hiện đại hóa hệ thống thông tin đại chúng Sắp xếp lại và quy hoạch hợp lý hệ thống truyền hình, phát thanh, thông tấn, báo chí, xuất bản, thông tin mạng nhằm tăng hiệu quả thông tin, tránh lãng phí; phối hợp hoạt động của các loại hình thông tin, báo chí, giữa thông tin, báo chí với các lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật

Xây dựng và từng bước thực hiện chiến lược truyền thông quốc gia phù hợp với đặc điểm nước ta và xu thế phát triển thông tin đại chúng của thế giới

Đẩy mạnh thông tin đối ngoại Tận dụng thành tựu của mạng Internet

để giới thiệu công cuộc đổi mới và văn hóa Việt Nam với thế giới, đồng thời

có biện pháp hiệu quả ngăn chặn, hạn chế tác dụng tiêu cực qua mạng Internet cũng như qua các phương tiện thông tin khác Không ngừng nâng cao trình độ chính trị và nghề nghiệp, chất lượng tư tưởng, văn hóa của hệ thống truyền thông đại chúng Khắc phục xu hướng thương mại hóa trong hoạt động báo chí, xuất bản

Chăm lo đặc biệt về định hướng chính trị, tư tưởng, văn hóa, cũng như

về kỹ thuật hiện đại đối với truyền hình là loại hình báo chí có ưu thế lớn, có sức thu hút công chúng đông đảo

- Bảo tồn, phát huy và phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số:

Coi trọng và bảo tồn, phát huy những giá trị truyền thống và xây dựng, phát triển những giá trị mới về văn hóa, văn học, nghệ thuật của các dân tộc thiểu số Bảo tồn và phát triển ngôn ngữ, chữ viết của các dân tộc Đi đôi với việc sử dụng ngôn ngữ, chữ viết phổ thông, khuyến khích thế hệ trẻ thuộc đồng bào các dân tộc thiểu số học tập, hiểu biết và sử dụng thành thạo tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình Phát hiện, bồi dưỡng, tổ chức lực lượng sáng tác, sưu tầm, nghiên cứu văn hóa, văn học, nghệ thuật là người dân tộc thiểu

số Ưu tiên tài trợ cho các tác giả dân tộc thiểu số có tài năng sáng tạo các tác phẩm về đề tài dân tộc và miền núi Đào tạo đội ngũ trí thức thuộc đồng bào các dân tộc thiểu số và tạo điều kiện để trí thức, cán bộ dân tộc thiểu số trở về phục vụ quê hương Phát huy tài năng các nghệ nhân

Đầu tư và tổ chức điều tra, sưu tầm, nghiên cứu, phổ biến các giá trị văn hóa, văn học, nghệ thuật các dân tộc thiểu số

Xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hóa, mở rộng mạng lưới thông tin ở vùng dân tộc thiểu số Thực hiện tốt chính sách phát triển kinh tế -

xã hội ở những vùng dân tộc thiểu số, sớm giảm tỷ lệ hộ đói nghèo, ổn định

và cải thiện đời sống, xóa mù chữ, nâng cao dân trí, xóa bỏ hủ tục

- Chính sách văn hóa đối với tôn giáo:

Tôn trọng tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của dân, bảo đảm các tôn giáo hoạt động bình thường trên cơ sở tôn trọng pháp luật, nghiêm cấm xâm phạm tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng Thực hiện nhất quán chính sách đại đoàn kết dân tộc

Khuyến khích ý tưởng công bằng, bác ái, hướng thiện trong tôn giáo, đồng thời tuyên truyền, giáo dục khắc phục tệ mê tín di đoan, chống việc lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng thực hiện ý đồ chính trị xấu Chăm lo phát triển kinh tế - xã hội, giúp đỡ đồng bào theo đạo xóa đói giảm nghèo, nâng cao dân trí, chăm sóc sức khỏe, xây dựng môi trường văn hóa, thực hiện tốt trách nhiệm công dân đối với Tổ quốc

- Mở rộng hợp tác quốc tế về văn hóa: