Đề bài Cảm nhận về bài thơ Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát Dàn ý I Mở bài Những nét chính về tác giả Cao Bá Quát Một tác giả trung đại có cuộc đời bất hạnh nhưng hào hùng Ông mang đến thơ[.]
Trang 1Đề bài: Cảm nhận về bài thơ Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát
Dàn ý:
I Mở bài:
- Những nét chính về tác giả Cao Bá Quát: Một tác giả trung đại có cuộc đời bất hạnh nhưng hào hùng Ông mang đến thơ văn sự độc đáo mới mẻ theo hướng bám sát hiện thực
- Giới thiệu Bài ca ngắn đi trên bãi cát: được sáng tác trên đường tác giả đi thi Hội Bài thơ thể hiện tâm tư của một sĩ tử trên đường danh lợi
II Thân bài:
1 Bốn câu đầu
- Tiếng khóc cho cuộc đời dâu bể
+ “Bãi cát dài lại bãi cát dài”: Điệp từ gợi lên hình ảnh những bãi cát nối tiếp nhau đến vô tận ⇒ Hình ảnh bãi cát dài mênh mông, nối tiếp nhau tượng trưng cho môi trường xã hội, con đường đời đầy chông gai, gian khổ, nhọc nhằn
+ “Đi một bước lùi một bước”: sự vất vả, khó nhọc của người đi đường, đây vừa là cảnh thực vừa là tượng trưng cho con đường công danh gập ghềnh của tác giả
+ “Mặt trời đã lặn chưa dừng được”: Mặt trời lặn mà vẫn còn đi, nước mắt rơi lã chã, tâm trạng đau khổ
+ “Lữ khách trên đường nước mắt rơi”: Cảnh tượng một người đi trong không gian mù mịt, mênh mông, khó xác định được phương hướng
⇒ Hình ảnh bãi cát dài mênh mông, nối tiếp nhau, hình ảnh con đường như bất tận, mờ mịt, tình cảnh của người đi đường khó khăn, bất lợi
Trang 2⇒ Nhà thơ nhìn thấy con đường danh lợi đáng buồn, đầy chông gai
2 Tám câu tiếp
- “Không học …lội suối, giận khôn vơi!”: sử dụng điển tích, tác giả giận mình vì không có khả năng như Hạ Hầu Ấn có thể nhắm mắt mà vẫn bước đều khi leo suối, lội nước ⇒ oán giận con đường công danh
- “Xưa nay… đường đời”: sự cám dỗ của cái bả công danh đối với người đời, danh lợi khiến con người “tất tả”
⇒ sự chán ghét, khinh bỉ của Cao Bá Quát đối với danh lợi, ông không muốn sa vào con đường ấy, nhưng vẫn chưa tìm ra hướng đi khác cho mình,
- “Đầu gió … tỉnh bao người”: chuyện mưu cầu danh lợi cũng hấp dẫn như thưởng thức rượu ngon, làm say người, ít ai có thể tránh được sự cám dỗ ⇒ ông nhận ra sự cám dỗ của danh lợi đối với con người
- “Bãi cát dài…nhiều, đâu ít?”: Nhận ra sự cám dỗ công danh, nhà thơ như trách móc, giận dữ nhưng cũng chính đang tự hỏi bản thân Ông nhận ra tính chất
vô nghĩa của lối khoa cử đương thời nhưng cũng vẫn đang bước trên con đường ấy
⇒ Tâm trạng băn khoăn, day dứt, bế tắc, bước trên con đường công danh thì mù mịt mà “đường ghê sợ” thì nhiều không ít
- “Khúc đường cùng”: nghĩa biểu tượng, đây là bài ca về con đường cùng của chính tác giả, về sự bế tắc, tuyệt vọng của mình trước cuộc đời
3 Ba câu cuối
“Phía Bắc núi Bắc núi muôn trùng Phía Nam núi Nam sóng dào dạt”
+ Tả thực: khung cảnh gợi cảm giác ngột ngạt, bó buộc
Trang 3⇒ Thiên nhiên phía Bắc, phía Nam đều đẹp hùng vĩ nhưng cũng đầy khó khăn hiểm trở, đi mà chỉ thấy phía trước là núi là biển mênh mông mịt mờ
+ Biểu tượng cho ý niệm: cuộc đời bế tắc, ngột ngạt
⇒ Nghĩa ẩn dụ, tượng trưng: con đường đời đầy chông gai mà kẻ sĩ như Cao
Bá Quát phải dấn thân để mưu cầu công danh
- “Anh còn đứng làm chi trên bãi cát”: tiếng kêu bi phẫn, bế tắc, tuyệt vọng
⇒ Tư thế dừng lại nhìn bốn phía mà hỏi vọng lên trời cao, lại hỏi chính lòng mình thể hiện khối mâu thuẫn lớn đang đè nặng trong tâm trí nhà thơ
4 Nghệ thuật
- Sử dụng thơ cổ thể, hình ảnh có tính biểu tượng
- Thủ pháp đối lập, sáng tạo trong dùng điển tích
III Kết bài:
- Khẳng định lại những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật
- Khúc bi ca mang đậm tính nhân văn của một con người cô đơn, tuyệt vọng trên đường đời thể hiện qua hình ảnh bãi cát dài, con đường cùng và hình ảnh người đi cùng
Mẫu 1:
Cao Bá Quát là một trong những nhà thơ nổi tiếng sống trong một xã hội coi trọng người Nam hơn người Bắc Chính điều này đã gây nên nhiều điều bất bình
Trang 4xảy ra trong nhà Nguyễn Ông là người có bản lĩnh, có cá tính trong cuộc sống thời
ấy Bài thơ "Bài ca ngắn đi trên bãi cát có thể được tác giả làm trong khi đi thi Hội,
là thời điểm ông rất muốn thi thố tài năng, thực hiện ý chí của mình Nó biểu lộ sự chán ghét của một người trí thức đối với con đường danh lợi tầm thường đương thời và niềm khao khát thay đổi cuộc sống
“Bãi cát lại bãi cát dài,
Đi một bước như lùi một bước Mặt trời đã lặn, chưa dừng được,
Lữ khách trên đường nước mắt rơi
Không học được tiên ông phép ngủ, Trèo non, lội suối, giận khôn vơi!
Xưa nay, phường danh lợi, Tất tả trên đường đời
Đầu gió hơi men thơm quán rượu, Người say vô số, tỉnh bao người?
Bãi cát dài, bãi cát dài ơi!
Tính sao đây? Đường bằng mờ mịt, Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít?
Hãy nghe ta hát khúc "đường cùng", Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng, Phía nam núi Nam, sóng dào dạt
Anh đứng làm chi trên bãi cát?”
Mới vào bài thơ ta thấy cụm từ "bãi cát" được lặp lại hai lần: "Bãi cát lại bãi cát dài" Bãi cát ớ đây là hình ảnh được tác giả tả thực gợi lên một không gian khó khăn, dài thăm thẳm Thông thường chúng ta đi trên cát rất khó, không giống như
đi trên đường đất bình thường, chân bước tới cứ bị trượt về sau Trên bãi cát ấy là
Trang 5một con đường rộng lớn, mờ mịt, rất khó mà xác định phương hướng như đứng ớ bên này nhìn qua bên kia chân trời Đó không chỉ là ruột con đường thực, mà là con đường hiểu theo nghĩa tượng trưng cho một con đường xa xôi, mờ mịt Để tìm được chân lí, tìm được cái đích thực sự có ý nghĩa cho cuộc đời thì con người phải vượt qua nhiều khó khăn, gian khổ đầy thử thách
Trên bãi cát ấy có hình ảnh một con người (tác giả), người đi trên bãi cát Một con người nhỏ bé, lẻ loi, cô độc đi trên một bãi cát rộng, dài bao la, quanh quanh hình ảnh con người ấy Bước chân của người đi cát rất khó khăn, như giậm chân tại chỗ "Đi một bước như lùi một bước" Ta thấy được nỗi chán nản, bất mãn của tác giả khi thấy mình hành hạ thân xác để theo đuổi con đường công danh
"Bãi cát lại bãi cát dài,
Đi một bước như lùi một bước Mặt trời đã lặn, chưa dừng được,
Lữ khách trên đường nước mắt rơi."
Người đi trên bãi cát ở đây lòng ai oán vì con đường công danh của mình mãi chưa tới đích, không đành lòng làm một kẻ "ngủ quên" để có cớ mà rời bỏ đường di
“Không học được tiên ông phép ngủ, Trèo non, lội suối, giận khôn vơi!
Xưa nay, phường danh lợi, Tất cả trên đường đời
Đầu gió hơi men thơm quán rượu, Người say vô số, tỉnh bao người?”
Tác giả còn nói đến sự cám dỗ của công danh đối với người đời Nhận định mang tính khái quát về những kẻ ham danh lợi đều phải chạy ngược chạy xuôi,
Trang 6hình ảnh đó được tác giả minh hoạ bằng những hình ảnh thực tế của cuộc sống là ở đâu có quán rượu ngon người nhậu đều đổ xô đến, có được máy ai tỉnh táo để thoát
ra khỏi sự cám dỗ của rượu Từ đó tác giả cũng muốn liên tường đến người đọc vấn đề danh lợi cũng là một thứ rượu dễ làm thay đổi lòng người Ông khinh bỉ những phường danh lợi tầm thường kia, nhưng cũng nhận ra sự cô độc của mình Phải chăng, con đường mà ông dấn thân vào, lí tưởng mà ông đeo đuổi, chỉ là điều
vô ích, chẳng ai thèm để ý, quan tâm Ông không có người ủng hộ, đồng hành Niềm xúc động ấy đã đưa tác giả trở về với hiện thực Điều này chuẩn bị cho kết luận của ông đó là cần phải thoát ra khỏi cơn say danh lợi vô nghĩa Nếu đi tiếp thì rất có thể ông cũng chỉ là một trong phường danh lợi mà ông từng khinh miệt, phê phán Nhưng nếu dừng lại, ông cũng không biết mình sẽ đi đâu về đâu Có cả một khối mâu thuẫn đang đè nặng lên tâm hồn của tác giả lúc này Sự dằn vặt ấy là sự nuối tiếc vì đường đau khổ, mờ mịt nhưng lại quá đẹp đè, cao sang Thôi thì đành đứng chôn chân trên bãi cát vậy
“Người đi trên cát bỗng nhiên dừng lại
Bãi cát dài, bãi cát dài ơi!
Tính sao đây? Đường bằng mờ mịt, Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít?
Hãy nghe ta hát khúc "đường cùng", Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng, Phía nam núi Nam, sóng dào dạt
Anh đứng làm chi trên bãi cát?”
Nỗi băn khoăn choáng váng lấp đầy tâm hồn Và lần đầu tiên, người đã phân vân tự hỏi, vậy là thế nào, có nên đi tiếp, hay từ bỏ nó "Tính sao đây? Đường bằng
mờ mịt" Nếu đi tiếp, cũng không biết phải đi như thế nào Bởi vì, "Đường bằng thì
mờ mịt - Đường ghê sợ thì nhiều!" vì thế, có lẽ đã đến bước đường cùng? Nỗi bế
Trang 7tắc và tuyệt vọng phù trùm lên cả người đi, cả bãi cát dài Người đi chỉ còn có thể
cất lên tiếng hát về con đường cùng của mình, về sự tuyệt vọng của mình
Tóm lại bài thơ "Bài ca ngắn đi trên cát" được thể hiện theo cách đa chiều
Khi thì được miêu tả như một khách thể, khi thì lại như một người đối thoại Thậm
chí tác giả còn cho ẩn chủ thể Mục đích là nhằm có những tâm trạng khác nhau,
thái độ khi đứng trước những hoàn cảnh khác nhau Nó biểu lộ sự chán ghét của
một người trí thức đối với con đường danh lợi và niềm khao khát thay đổi cuộc
sống
Mẫu 2:
Cao Bá Quát xưa nay nổi tiếng vì thơ hay, chữ đẹp, càng nổi tiếng hơn vì tư
tưởng tự do, phóng khoáng, bản lĩnh kiên cường trước cường quyền, vì lối sống
Trang 8thanh cao mạnh mẽ Người đời thường ca ngợi ông: Văn như Siêu Quát vô tiền hán Một trong những tác phẩm hay nhất mà gửi gắm tư tưởng, ý chí của Cao Bá Quát đó chính là bài Sa hành đoản ca
Mở đầu bài thơ, mở ra hình ảnh không gian mênh mông, hoang vắng đến rợn ngợp:
"Bãi cát dài, lại bãi cát dài ơi
Đi một bước như lùi một bước Mặt trời đã lặn chưa dừng được
Lữ khách trên đường ngước mắt rơi."
Người đi đường vất vả, trầy trật đi trên con đường cát cô đơn, mệt mỏi Giữa thiên nhiên rộng lớn, hoang vu hình ảnh con người hiện lên nhỏ bé, cô đơn, đầy mệt nhọc Hình ảnh bãi cát dài ấy là biểu tượng cho con đường công danh, sự nghiệp mà chính ông và bao nho sĩ đương thời tất tả theo đuổi, nhưng không phải
ai cũng thành công và mỗi bước đi đều gặp sóng gió, cô đơn, khắc nghiệt: Lữ khách trên đường nước mắt rơi
Sang đến những câu thơ tiếp theo, tác giả tiếp tục bộc lộ tâm sự u uất của mình:
"Không học được tiên ông phép ngủ Trèo non lội suối giận khôn vơi."
Tác giả tự cảm thấy giận mình vì không có khả năng như người xưa, thờ ơ trước sự đời mà phải tự mình hành hạ mình trên con đường hoạn lộ Từ đó, hé mở một tâm hồn thanh cao, có hoài bão, hùng tâm tráng chí, quyết không để mình trở thành kẻ nhàn rỗi, hèn hạ
Trang 9"Xưa nay phường danh lợi Tất tả trên đường đời Đầu gió hơi men say quán rượu
Kẻ say vô số tỉnh bao người."
Từ chuyện danh lợi, tác giả nhận ra được rằng con đường mưu cầu công danh đã bị gắn liền với danh lợi, và lòng tham làm mờ mắt, làm say sưa vô số kẻ, đánh mất đi tâm hồn thanh khiết, cao đẹp của chính mình, bị bùa bả công danh làm cho mê hoặc Cũng chính vì lẽ đó, người đi đường càng cảm thấy buồn, cô đơn hơn khi không có ai cùng mình đi trên con đường dài đầy mù mịt Sự bế tắc trào ra dâng lên trong lòng thi sĩ khúc ca đường cùng đầy bi phẫn:
"Hãy nghe ta hát khúc đường cùng Phía Bắc núi Bắc núi muôn trùng Phía nam núi Nam sóng dào dạt Anh đứng làm chi trên bãi cát."
Khúc đường cùng, khúc cuồng ca bi phẫn tuyệt vọng Thất vọng nhưng không đẻ thói đời đê mạt, đó là hình ảnh người đi đường trong khổ thơ kết Câu hỏi cuối bài là câu hỏi đầy đau đớn, nhức nhối, hỏi chính lòng mình
Bài ca thể hiện niềm thất vọng, bi phẫn của nhà thơ trước đường đời trắc trở
và bế tắc vô vọng, phản ánh cảm quan của CBQ về một thời đại đen tối lúc bấy giờ Bằng cách xây dựng hình tượng đặc sắc, ngôn ngữ hàm súc, giàu sức gợi, bài
ca ngắn đi trên bãi cát thực sự đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc
Mẫu 3:
Trang 10Cao Bá Quát (1808 — 1855) là nhà thơ lỗi lạc của nước ta trong thế kỉ 19 Ông để lại trên một nghìn bài thơ chữ Hán và chữ Nôm; bài phú "Tài tử đa cùng phú" và bài thơ chữ Hán "Sa hành đoản ca" được nhiều người ca ngợi
"Sa hành đoản ca" nghĩa là bài ca ngắn đi trên bãi cát nói lên bi kịch của kẻ
sĩ trên bước đường công danh
Bãi cát dài và con đường cùng trong "Sa hành đoản ca" được miêu tả đầy ám ảnh Bãi cát dài được nhắc đi nhắc lại năm lần trong bài thơ Con đường được nói tới là "đường cùng": "Bước đường bằng phẳng thì mờ mịt, bước đường ghê sợ thì nhiều"
Hình ảnh bãi cát dài và con đường cùng lại được miêu tả trong khoảnh khắc thời gian ngày tàn khi "mặt trời lặn" Con đường cùng không chỉ "mờ mịt" và "ghê sợ" mà còn bị chặn lối, bị bủa vây:
"Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng, Phía nam núi Nam, sóng muôn đợt"
Các hình ảnh ấy tượng trưng cho đường đời, con đường danh lợi nhiều gian nan, nguy hiểm
Hình ảnh người đi đường trong bài thơ được khắc hoạ qua nhiều chi tiết chọn lọc Bước đi thất thểu khó nhọc "Đi một bước như lùi một bước" Nước mắt
"lã chã rơi" vì tự thương mình Khách đi đường vừa khó nhọc đi trên bãi cát mờ mịt vừa suy ngẫm Lúc thì ước ao được "phép ngủ kĩ" của ông tiên Lúc thì nghĩ về
"hạng người danh lợi" đang tất tả ngược xuôi; và cảm thấy "người tỉnh thường ít
mà người say vô số!" Lúc thì thầm, hát khúc "đường cùng"; để rồi tự vấn lương tâm, tự trách mình: "Anh còn đứng làm chi trên bãi cát?"
Trang 11Qua hình ảnh người đi đường, nhà thơ giãi bày tâm sự bế tắc và chán ngán trên con đường công danh, con đường danh lợi Tác giả tự trách, tự thương mình
Nhân vật trữ tình trong"Sa hành đoản ca" lúc là "khách" (khách tử), lúc là
"anh" (quân), lúc lại xưng là "ta" (ngã) Đó là sự hoá thân giữa khách thể và chủ thể trữ tình, để vừa tạo nên sự phong phú, uyển chuyển về giọng điệu, vừa để bộc
lộ tâm sự, nói lên những suy ngẫm về hạng người danh lợi và con đường danh lợi xưa nay Giọng thơ trở nên tâm tình, thổ lộ rất thấm thía Các câu hỏi tu từ trong bài thơ tạo nên bao ám ảnh và suy ngẫm mang tính triết lí sâu sắc:
“Bãi cát dài, bãi cát dài, biết tính sao đây?
Anh còn đứng làm chi trên bãi cát?”
Bài "Sa hành đoản ca" cho ta thấy một phần nào con người và nhân cách của Cao Bá Quát Là một bậc tài danh nhưng sinh bất phùng thời, không được trọng dụng, đã nếm trải nhiều cay đắng trên con đường công danh
Cao Bá Quát muốn nhắn gửi hạng người danh lợi đang tất tả ngược xuôi bài học nhiều nước mắt mà ông đã trải qua và cảm nhận
Mẫu 4:
Cao Bá Quát tự là Chu Thần, hiệu là Cúc Đường, Mẫn Hiên, người làng Phú Thị, huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc quận Long Biên, Hà Nội) Là người nổi tiếng học giỏi, có tài văn thơ và viết chữ Hán rất đẹp nên Cao Bá Quát được người đời tôn vinh là thánh (Thần Siêu, thánh Quát) Khí phách, bản lĩnh và hoài bão lớn lao của ông vượt khỏi khuôn khổ chật hẹp của chế độ phong kiến
Trang 12Cao Bá Quát sống ở giai đoạn nửa đầu thế kỉ XIX, khi nhà Nguyễn đã tiêu diệt Tây Sơn, thiết lập một chính quyền phong kiến chuyên chế hà khắc, sưu cao thuế nặng, không coi trọng tầng lớp trí thức Bắc Hà Đây là thời kì có nhiều cuộc nổi dậy của nông dân;trong đó có cuộc khởi nghĩa ở Sơn Tây mà Cao Bá Quát đã tham gia Thơ văn của ông thể hiện thái độ phê phán mạnh mẽ chế độ phong kiến trì trệ, bảo thủ và phản ánh nhu cầu đổi mới của xã hội Việt Nam trước nguy cơ bị xâm lược bởi thế lực thực dân phương Tây Có người cho rằng hình tượng nhân vật Huấn Cao trong truyện ngắn Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân chính là bóng dáng của Cao Bá Quát
Bài ca ngắn đi trên bãi cát được sáng tác sau những lần Cao Bá Quát vào kinh đô Huế thi hội Hình ảnh những bãi cát trắng chạy dọc các tỉnh miền Trung khiến tác giả liên tưởng và hình dung ra con đường danh lợi nhọc nhằn đáng ghét
mà ông buộc phải theo đuổi, cũng như sự ngột ngạt, bế tắc của xã hội đương thời Một giả định khác là bài thơ ra đời khi Cao Bá Quát đã làm quan cho triều đình nhà Nguyễn, bắt đầu cảm thấy thất vọng về lí tưởng mà mình theo đuổi bấy lâu nay
và âm thầm tìm kiếm một lí tưởng khác đúng đắn hơn
Nội dung bài thơ phản ánh tình cảnh tù túng, không lối thoát của tầng lớp trí thức trong thời kì khủng hoảng của chế độ phong kiến Đồng thời thể hiện niềm bi phẫn trước thực trạng xã hội, thái độ khinh bi phường danh lợi và khát khao của những kẻ sĩ chân chính muốn sống một cuộc sống thực sự có ý nghĩa
Chủ đề bài thơ được tác giả thể hiện qua ba hình ảnh: bãi cát dài, con đường
đi trên bãi cát và người đi trên bãi cát
Bài thơ vẽ ra trước mắt người đọc hình ảnh bãi cát dài mênh mông không có điểm dừng, gợi ra một con đường bất tận, mờ mịt: Bãi cát lại bãi cát dài; Bãi cát dài, bãi cát dài ơi Hình ảnh bãi cát dài có ý nghĩa nghệ thuật độc đáo vì nó mang