Bác ơi (Tố Hữu) Tác giả tác phẩm Ngữ văn lớp 8 I Tác giả văn bản Bác ơi (Tố Hữu) a Tiểu sử + Tố Hữu sinh năm 1920, mất năm 2000, tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành + Quê quán làng Phù Lai, nay thuộc xã[.]
Trang 1Bác ơi (Tố Hữu) - Tác giả tác phẩm Ngữ văn lớp 8
I Tác giả văn bản Bác ơi (Tố Hữu)
a Tiểu sử:
+ Tố Hữu sinh năm 1920, mất năm 2000, tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành
+ Quê quán: làng Phù Lai, nay thuộc xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế
+ Sinh trưởng trong gia đình nho học ở Huế và yêu văn chương
+ Tố Hữu sớm giác ngộ cách mạng và hăng say hoạt động cách mạng và hăng say hoạt động, kiên cường đấu tranh trong các nhà tù thực dân
+ Tố Hữu đảm nhiệm nhiều cương vị trọng yếu trên mặt trận văn hóa và trong bộ máy lãnh đạo của Đảng và Nhà nước
b Đường thơ, đường cách mạng: con đường thơ và con đường hoạt động cách mạng của ông có sự thống nhất, không thể tách rời Mỗi tập thơ của ông là một chặng đường cách mạng
- Đường thơ, đường cách mạng: con đường thơ và con đường hoạt động cách mạng của ông có sự thống nhất, không thể tách rời Mỗi tập thơ của ông là một chặng đường cách mạng
Trang 2+ Tập thơ “Từ ấy” (1937-1946)
+ Tập thơ “Việt Bắc” (1946-1954)
+ Tập thơ “Gió lộng” (1955-1961)
+ Tập thơ “Ra trận” và tập “Máu và hoa”
+ Các tập thơ còn lại: thể hiện những chiêm nghiệm về cuộc đời của tác giả
c Phong cách thơ Tố Hữu:
- Phong cách thơ Tố Hữu:
+ Thơ Tố Hữu là thơ trữ tình – chính trị
+ Thơ Tố Hữu thiên về khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
+ Thơ Tố Hữu có giọng tâm tình, ngọt ngào
+ Thơ Tố Hữu mang tính dân tộc đậm đà
⇒ Thơ Tố Hữu là tấm gương phản chiếu tâm hồn một người chiến sĩ cách mạng suốt đời phấn đấu, hi sinh vì tương lai tươi đẹp của dân tộc, cuộc sống hạnh phúc của con người
II Nội dung văn bản Bác ơi (Tố Hữu)
6-9-1969
Ướt lạnh vườn cau, mấy gốc dừa!
Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn!
Trang 3Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Rước Bác vào thǎm, thấy Bác cười!
Quanh mặt hồ in mây trắng bay
Ôm cả non sông, mọi kiếp người
Cho hôm nay và cho mai sau
Sữa để em thơ, lụa tặng già
Lắng mỗi tin mừng tiếng súng xa
Nâng niu tất cả chỉ quên mình
Hơn tượng đồng phơi những lối mòn
Nghĩa nặng, lòng không dám khóc nhiều
Trang 4Bác đã lên đường theo tổ tiên
Dắt chúng con cùng nhau tiến lên!
Vững như muôn ngọn dải Trường Sơn
III Tìm hiểu chung về tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu)
1 Bố cục tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu)
- 4 khổ đầu: Nỗi đau xót trước sự ra đi của Bác
- 6 khổ thơ tiếp: Hình ảnh Bác Hồ trong trái tim người dân Việt
- 3 khổ cuối: Tấm lòng của người dân Việt với Bác
2 Nội dung chính tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu)
Bài thơ Bác ơi tiêu biểu cho cảm hứng lãng mạn cách mạng, với giọng điệu trữ tình đặc trưng, ngọt ngào tha thiết của tình thương mến, Tố Hữu cất lên tiếng thơ bi hùng tràn đầy nỗi đau xót, tiếc thương vô hạn trước sự kiện Bác Hồ qua đời nhưng cũng rất tự hào
3 Tóm tắt tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu)
Tóm tắt tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu) (mẫu 1)
Bốn khổ đầu bài thơ miêu tả nỗi đau xót lớn lao trước sự kiện Bác qua đời Tác giả chạy
về, lần theo lối sỏi quen thuộc, bơ vơ đứng nhìn lên thang gác, rồi bàng hoàng không tin vào sự thật Cảnh vật xung quanh hoang vắng, lạnh lẽo, ngơ ngác: phòng im lặng, chuông không reo, rèm không cuốn, đèn không sáng, không còn bóng dáng Người Tiếp theo, sáu khổ tiếp, hình tượng Bác Hồ là người giàu tình yêu thương đối với mọi người Giàu đức hy sinh với lẽ sống giản dị, tự nhiên, khiêm tốn Ba khổ cuối là cảm nghĩ của
Trang 5mọi người khi Bác ra đi Bác ra đi để lại sự thương nhớ vô bờ Lý tưởng, con đường cách mạng của Bác sẽ còn mãi
Tóm tắt tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu) (mẫu 2)
Bốn khổ đầu bài thơ miêu tả nỗi đau xót lớn lao trước sự kiện Bác qua đời Lòng người cảm thấy xót xa, đau đớn Tác giả chạy về, lần theo lối sỏi quen thuộc, bơ vơ đứng nhìn lên thang gác, rồi bàng hoàng không tin vào sự thật Cảnh vật xung quanh cũng như nói
hộ lòng người, hoang vắng, lạnh lẽo, ngơ ngác: phòng im lặng, chuông không reo, rèm không cuốn, đèn không sáng, không còn bóng dáng Người Tiếp theo, sáu khổ tiếp, hình tượng Bác Hồ được tái hiện là người giàu tình yêu thương đối với mọi người Giàu đức
hy sinh với lẽ sống giản dị, tự nhiên, khiêm tốn Hình tượng Bác Hồ cao cả, vĩ đại mà giản dị, gần gũi Ba khổ cuối là cảm nghĩ của mọi người khi Bác ra đi Bác ra đi để lại
sự thương nhớ vô bờ Lý tưởng, con đường cách mạng của Bác sẽ còn mãi soi đường cho con cháu, quyết tâm vươn lên hoàn thành sự nghiệp cách mạng Đó là lời tâm nguyện của cả dân tộc Việt Nam
Tóm tắt tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu) (mẫu 3)
Bài thơ như một tiếng khóc tiễn biệt, một điếu văn bi hùng được viết bằng thơ, thông qua tiếng khóc ấy bài thơ đã khắc họa hình tượng Bác Hồ Người là một người sống có
lý tưởng cao cả, giàu tình nhân ái và sống khiêm tốn, giản dị đến quên mình Đồng thời bài thơ cũng là sự bày tỏ tình cảm của nhân dân Việt Nam trước sự ra đi của Bác
3 Phương thức biểu đạt
- Biểu cảm + Tự sự + Miêu tả
4 Thể thơ tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu)
- Tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu) được viết bằng thể thơ:Thất ngôn (7 chữ)
5 Giá trị nội dung tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu)
Trang 6- Bài thơ như một tiếng khóc tiễn biệt, một “điếu văn bi hùng” bằng thơ Đọc bài thơ Bác ơi!, câu, chữ nào cũng làm người đọc xúc động, ứa nước mắt Xúc động nhưng không bi quan, chán nản mà giúp chúng ta biến đau thương, nhớ tiếc thành hành động cách mạng
- Thông qua tiếng khóc đau xót, bài thơ đã khắc hoạ hình tượng Bác Hồ Một con người sống có lí tưởng cao cả, giàu tình nhân ái, ân nghĩa, sống khiêm tốn, giản dị và quên mình Đồng thời, bài thơ còn là sự bày tỏ tình cảm của mọi người Việt Nam trước sự ra
đi của Bác
6 Giá trị nghệ thuật tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu)
- Kết cấu ba phần rất rõ ràng
- Giọng điệu trữ tình đặc trưng, ngọt ngào, tha thiết của tình thương mến
- Nghệ thuật biểu hiện của bài thơ đậm đà bản sắc dân tộc
IV Dàn ý tác phẩm Bác ơi (Tố Hữu)
V Một số đề văn bài Bác ơi (Tố Hữu)
Đề bài: Phân tích bài thơ "Bác ơi!" của Tố Hữu và nói lên cảm nghĩ của em
Phân tích bài thơ "Bác ơi!" của Tố Hữu và nói lên cảm nghĩ của em - mẫu 1
"Bác ơi!" được Tố Hữu viết vào ngày 6-9-1969, bốn ngày sau khi vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc qua đời "Bác ơi!"được viết theo thể thơ thất ngôn trường thiên, gồm
13 khổ thơ, mỗi khổ thơ có 4 câu thơ
Bài "Bác ơi!" là tiếng khóc tiễn biệt, mang ý nghĩa như một bài điếu văn rất cảm động, vừa ca ngợi lòng yêu nước thương dân bao la của Bác Hồ, vừa biểu lộ lòng tiếc thương, ghi nhớ công ơn to lớn của lãnh tụ
Mở đầu bài thơ là tiếng khóc Bác Hồ qua đời để lại nổi đau thương trong lòng hàng triệu đồng bào ta và bạn bè gần xa Nỗi đau thương trùm cả cõi đời và cả vũ trụ bao la, mênh mông:
Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa
Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa
Trang 7Câu thơ thứ hai, chữ "tuôn" được điệp lại hai lần đã cực tả nỗi mất mát, đau thương của dân tộc thật vô hạn
Đọc hồi kí của Tố Hữu, ta biết lúc Bác Hồ mất, nhà thơ còn đi công tác xa Nghe tin Bác mất, tác giả vội "chạy về" Đó là một buổi chiều đau đớn, bàng hoàng Hai chữ
"ướt lạnh" diễn tả nỗi đau đớn tái tê ấy:
Chiều nay con chạy về thăm Bác
Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa!
Bác ra đi, ngôi nhà sàn của Bác trở nên vắng lặng, hiu hắt buồn Chuông chẳng còn reo nữa Ánh đèn "tắt", "rèm buông", phòng của Bác ở và làm việc thì đã "lặng" Sự sống như ngừng lại trong đau thương:
Chuông ôi chuông nhỏ còn reo nữa
Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn!
Bác ra đi quá bất ngờ, đột ngột Cả miền Nam, cả tiền tuyến lớn anh hùng đang trên
đà chiến thắng "Rước Bác vào thăm" là ước mơ đẹp của đồng bào, chiến sĩ Nhưng giờ đây còn đâu nữa khi Bác đã đi xa:
Miền Nam đang thắng, mơ ngày hội
Rước Bác vào thăm, thấy Bác cười!
Ngày hội chiến thắng, ngày hội thống nhất non sông thế là vắng bóng Bác
Bác ra đi, cỏ cây hoa lá, thiên nhiên tạo vật đều đau đớn tiếc thương Vườn rau, gốc dừa, trái bưởi, hoa nhài, ao cá những vật thân quen ấy của Bác được nhân hoá gợi ra bao đau đớn, cô đơn, buồn tủi, ngậm ngùi Lấy ai để san sẻ nỗi đau buồn thương tiếc?
Tố Hữu có một lối nói biểu cảm rất sâu sắc Ông đứng lặng, tự hỏi lòng mình rồi hỏi
cỏ cây hoa lá:
Trái bưởi kia vàng ngọt với ai
Thơm cho ai nữa, hỡi hoa nhài!
Còn đâu bóng Bác đi hôm sớm
Trang 8Quanh mặt hồ in mây bay
Bốn khổ thơ đầu, Tố Hữu đã mở ra một không gian nghệ thuật từ đất trời, cõi đời, niềm Nam, đến vườn rau, ao cá, gốc dừa, ngôi nhà sàn, đồng hiện một tâm trạng nghệ thuật, đó là nỗi đau đớn, tiếc thương đã và đang thấm sâu vào lòng người, lọng dân tộc Đó là ngày Bác đi xa, ngày 2 tháng 9 năm 1969, ngày Quốc tang
Sự kết hợp các câu cảm thán, câu hỏi tu từ làm cho giọng thơ như tiếng nấc cất lên, nghẹn ngào, biểu cảm:
Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Trái bưởi kia vàng ngọt với ai
Thơm cho ai nữa, hỡi hoa nhài!
Còn đâu bóng Bác đi hôm sớm
Sáu khổ thơ tiếp theo trong phần hai bài thơ nói lên tình thương bao la và phẩm
chất cao đẹp của Bác Cách cấu trúc bài thơ giống như bài văn tế khi nhắc tới công đức của con người vừa qua đời
Bằng hình ảnh hoán dụ, Tố Hữu ca ngợi lòng yêu nước thương dân, tình nhân ái bao
la của Hồ Chí Minh Đây là hai câu thơ trong bốn câu thơ hay nhất trong bài thơ "Bác ơi!":
Bác ơi, tim Bác mênh mông thế
Ôm cả non sông, mọi kiếp người
Bằng nghệ thuật liệt kê, tác giả nhắc lại tấm lòng nhân ái bao la, mênh mông, của Bác Đó là nỗi đau và nỗi lo của Bác Lòng Bác sâu nặng như lòng mẹ: "Chỉ lo muôn mối như lòng mẹ - Cho hôm nay và cho mai sau" Đó là lòng Bác: Bác sống, Bác yêu, Bác cho, Bác để, Bác tặng:
Bác sống như trời đất của ta
Yêu từng ngọn lúa, mỗi cành hoa
Tự do cho mỗi đời nô lệ
Trang 9Sữa để em thơ, lụa tặng già
Đó là Bác nhớ, Bác nghe, Bác lắng Đó là tình cảm của lãnh tụ dành cho chiến sĩ
và đồng bào nơi Thành đồng Tổ quốc:
Bác nhớ miền Nam, nỗi nhớ nhà
Miền Nam mong Bác, nỗi mong cha
Bác nghe từng bước trên tiền tuyến
Lắng mỗi tin mừng, tiếng súng xa
Bác đã từng nói: "Miền Nam luôn trong tim tôi", Thơ chúc Tết năm 1969, Bác đã viết: "Năm qua thắng lợi vẻ vang - Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to ", Bác là niềm vui thắng trận Bác là chỗ dựa tinh thần để tiền tuyến xốc tới "Đánh Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào!", Tố Hữu vừa khóc thương Bác, vừa làm sống lại tâm hồn Bác
Điệp ngữ "vui" và các động từ: "nâng niu, quên" đã nói lên một cách sâu sắc tâm hồn Hồ Chí Minh: lạc quan yêu đời, giàu đức hi sinh Hình ảnh so sánh đầy chất thơ:
Bác vui như ánh buổi minh
Vui mỗi mầm non, trái chín cành
Vui tiếng ca chung hòa bốn biển
Nâng niu tất cả, chỉ quên mình
Bác sống giản dị, thanh bạch Chiếc va li nhỏ, vài ba bộ quần áo đơn sơ, đôi dép cao su , "chẳng vàng son",Nhiều người thường nhắc đến hai câu thơ tuyệt bút sau đây để
ca ngợi đức tính giản dị của Bác Hồ:
Mong manh áo vải, hồn muôn trượng
Hơn tượng đồng phơi những lối mòn
Tư tưởng lớn, ý thơ đẹp và hay, nghệ thuật tưởng phản tài ba, Tố Hữu đã để lại câu thơ trong trí nhớ nhiều người
Trang 10Có thể nói, đoạn thơ đã thể hiện sâu sắc cảm động tâm hồn, phong cách, đạo đức và lối sống Hồ Chí Minh
Ba khố thơ trong phần cuối là tiếng khóc, là sự ghi nhớ, là lòng biết ơn, là lời ước
nguyện
Thương Bác, nhớ Bác càng thấy lòng mình bơ vơ, đau đớn: "ôi Bác xế chiều - Nghìn thu nhớ Bác biết bao nhiêu!
Bác đã đi xa, bước vào "thế giới Người Hiền" Sự nghiệp cách mạng, đạo đức cách mạng của Bác mãi mãi là "Ánh hào quang thêm", là tài sản tinh thần vô giá có tác dụng động viên, cổ vu đồng bào, chiến sĩ "cùng nhau tiến lên" với niềm tin sắt đá:
"Còn non, còn nước, còn người,
Thắng giặc Mỹ, ta sẽ xây dựng hơn mười ngày này"
(Di chúc)
Nhớ mãi công ơn của Bác, nhân dân ta nguyện ghi sâu trong lòng lời Bác dặn, quyết tâm vượt lên hoàn thành sự nghiệp cách mạng của Bác để lại Bài thơ khép lại bằng một hình so sánh mang tượng hình sông núi kì vĩ Tố Hữu khóc Bác bằng một lời thề chiến đấu:
Xin nguyện cùng Người vươn tới mãi
Vững như muôn ngọn dải Trường Sơn
Tố Hữu là nhà thơ viết về Bác Hồ nhiều nhất, sâu sắc nhất, hay nhất Hình ảnh Bác Hồ: "Người là Cha, là Bác, là Anh - Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ" đã in đậm trong nhiều trang thơ của Tố Hữu
"Bác ơi!" là một trong những bài thơ hay nhất viết về Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vĩ đại kính yêu của dân tộc
Phân tích bài thơ "Bác ơi!" của Tố Hữu và nói lên cảm nghĩ của em - mẫu 2
Trong lời điếu văn đầy xót thương và cảm động đọc trước linh cữu Chủ tịch Hồ Chí Minh, cố Tổng Bí thư Lê Duẩn đã khẳng định: "Dân tộc ta, nhân dân ta non sông đất
Trang 11nước ta đã sinh ra Hồ Chủ tịch, người anh hùng dân tộc vĩ đại, và chính Người đã làm rạng rỡ dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất nước ta”
Nhà thơ Tố Hữu cũng đã thể hiện điều đó trong một bài thơ khóc Bác – Bác - Bác ơi!
là tiếng khóc tiễn biệt, là lời "điếu văn bi hùng" bằng thơ (Xuân Diệu) Bài thơ không chỉ bộc lộ nỗi đau xót và tiếc thương, mà còn là sự đúc kết những suy nghĩ, chiêm nghiệm sâu sắc của tác giả về con người và cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh Giữa lúc cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ của dân tộc đang tiếp diễn vô cùng gay
go, quyết liệt, ngày 2- 9- 1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ trần Người qua đời là một tổn thất lớn lao đối với cách mạng và dân tộc Việt Nam Trong những ngày ấy, cả dân tộc ta và bạn bè quốc tế đã biểu lộ nỗi tiếc thương, nỗi đau xót vô hạn trước sự ra đi của Người Trong những ngày ấy, “Đời tuôn nước mắt, đời tuôn mưa
Bác ơi! của Tố Hữu ra đời trong không khí những ngày đại tang ấy Bài thơ như một bài "điếu văn bi hùng" thể hiện ở cả kết cấu, giọng điệu lẫn hình ảnh, ngôn ngữ thơ, Tất cả đã bộc lộ nỗi đau xót, tiếc thương của tác giả đồng thời đúc kết những suy nghĩ, chiêm nghiệm sâu sắc của nhà thơ về con người và cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh Bài thơ mở đầu với khung cảnh đau buồn, tang tóc bao trùm lên toàn cõi Việt Nam trong những ngày mất Bác:
"Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa
Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa”
Không hiểu sao trong những ngày Bác mất, trời mưa tầm tã Phải chăng tổn thất lớn của dân tộc ta đã lay động đến cả trời xanh làm cho cao xanh kia cũng tuôn trào nước mắt? Hay chính là nước mắt của con dân Việt Nam khóc người cha già dân tộc đã thăng hoa, hòa vào vũ trụ và ngưng kết thành mưa? Nhà thơ đã đồng nhất "đời" và
"trời" tạo thành một ý thơ có sức khái quát diễn tả nỗi đau lòng mình và nỗi đau dân tộc trước tổn thất quá lớn lao
Đó là những giọt nước mắt nóng bỏng chất sử thi - một dân tộc anh hùng tiếc thương một anh hùng dân tộc Nỗi tiếc thương khiến cỏ cây, đất trời bỗng trở nên bùi ngùi, tâm hồn người bỗng trở nên ngơ ngác:
"Chiều nay con chạy về thăm Bác
Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa”
Trang 12Khung cảnh thiên nhiên, khung cảnh nhà Bác, tất cả vẫn còn đây, nhưng tất cả đều thẫn thờ:
"Con lại lần theo lối sỏi quen
Đến bên thang gác đứng nhìn lên
Chuông ôi chuông nhỏ còn reo
Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn!…
Trái bưởi kia vàng ngọt với ai
Thơm cho ai nữa hỡi hoa nhài
Còn đâu bóng Bác đi hôm sớm
Quanh mặt hồ in mây trắng bay”
Đoạn thơ với rất nhiều câu hỏi và câu cảm thán Những dấu hỏi, dấu cảm, dấu chấm lửng, những thán từ cùng với cách ngắt nhịp chậm, nhịp dài ngắn đan xen đã diễn tả một cách xúc động nỗi tiếc thương nghẹn ngào trong lòng nhà thơ Bài thơ với lối kết cấu như một bài điếu văn cổ điển (lung khỏi- thích thực- ai vãn)
Tính cổ điển trong kết cấu đã nâng hình tượng thơ và cảm xúc của nhà thơ lên tầm vóc lịch sử và thời đại Đó là hình tượng của muôn đời và cảm xúc của muôn người Hình tượng Bác hiện lên trong nỗi tiếc thương vô hạn xen lẫn niềm kính phục thiêng liêng Phần thứ hai của bài thơ thể hiện những suy ngẫm, những chiêm nghiệm sâu sắc của nhà thơ về con người và cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chi Minh: Người là tình yêu bao
la, Người mang nỗi lo " muôn mối như lòng mẹ", Người "nâng niu tất cả chỉ quên mình", Người luôn mang hình bóng miền Nam trong trái tim, Người "Một đời thanh bạch, chẳng vàng son",
Đoạn thơ với chất giọng trầm hùng bi tráng, với những hình ảnh vừa giản dị vừa lớn lao rất phù hợp với hình tượng Bác Hồ và nỗi tiếc thương, niềm thành kính của nhà thơ đối với Bác Còn gì đẹp hơn, ý nghĩa hơn khi nhà thơ dùng hình tượng trái tim để biểu tượng cho tình cảm bao la của Bác: "Bác ơi, tim Bác mênh mông thếÔm cả non sông, mọi kiếp người" Còn gì giản dị gần gũi hơn và cũng bao dung trời biển hơn khi nhà thơ so sánh tấm lòng của Bác với tấm lòng của người mẹ: