Tìm hiểu về sự sụp đổ CNXH của Liên Xô và Đông Âu để khẳng định con đường đi lên CNXH của Hồ Chí Minh là đúng đắn

Tuy nhiên, chúng tathấy rằng, sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu là sự sụp đổcủa một mô hình chủ nghĩa xã hội - mô hình chủ nghĩa xã hội tập trung, quan liêu, bao

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

KHOA LÍ LUẬN - CHÍNH TRỊ

BÀI TẬP LỚN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ

MINH

Đề tài: Tìm hiểu về sự sụp đổ CNXH của Liên Xô và Đông

Âu để khẳng định con đường đi lên CNXH của Hồ Chí

Minh là đúng đắn

Sinh viên thực hiện: Đỗ Thị Phương Anh

Mã sinh viên: 11200082

Lớp học phần: Tư tưởng Hồ Chí Minh (122) _18

Hà Nội, ngày 5 tháng 10 năm 2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

PHẦN I: SỰ SỤP ĐỔ CNXH Ở LIÊN XÔ VÀ CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU 2

1.1 Bối cảnh lịch sử 2

1.1.1 Tình hình thế giới 2

1.1.2 Liên Xô 3

1.1.3 Các nước Đông Âu 4

1.2 Nguyên nhân 5

1.2.1 Nguyên nhân khách quan 5

1.2.2 Nguyên nhân chủ quan 6

1.3 Ảnh hưởng của sự sụp đổ hệ thống XHCN tới Việt Nam 9

1.3.1 Tại thời điểm đó 9

1.3.2 Hiện tại và trong quá trình tiến tới xây dựng CNXH ở Việt Nam 10

PHẦN II: KHẲNG ĐỊNH CON ĐƯỜNG ĐI LÊN CHXH Ở VIỆT NAM LÀ ĐÚNG ĐẮN 11

2.1 Bối cảnh đi lên con đường CNXH ở Việt Nam 11

2.2 Vì sao khẳng định lựa chọn con đường đi lên CNXH ở nước ta là đúng đắn? 12 PHẦN III: NHẬN XÉT CỦA BẢN THÂN 16

KẾT LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

LỜI MỞ ĐẦU

Sự tan rã của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu diễn ra vào cuối thậpniên 1980 – đầu thập niên 1990 được coi là chấn động lớn nhất trong nền chính trị thếgiới nửa cuối thế kỷ XX Trong bối cảnh đó, chủ nghĩa Mác- Lênin bị thách thứcnghiêm trọng Một số học giả tư sản phương Tây đã quy chụp nguyên nhân của sự sụp

đổ đó là do sự lỗi thời và những sai lầm từ chủ nghĩa Mác - Lênin Tuy nhiên, chúng tathấy rằng, sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu là sự sụp đổcủa một mô hình chủ nghĩa xã hội - mô hình chủ nghĩa xã hội tập trung, quan liêu, baocấp, hành chính, mệnh lệnh, xa rời quần chúng nhân dân với nhiều khuyết tật, chứkhông phải là sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội nói chung

Việt Nam cũng là một quốc gia lựa chọn đi theo con đường CNXH và sự kiện sụp đổcủa các nước đi đầu trong hệ thống XHCN trên thế giới đã ảnh hưởng không nhỏ đến

tư tưởng chính trị, lập trường tới cán bộ và nhân dân ta lúc đó Cho tới thời điểm hiệntại, công cuộc xây dựng CNXH ở nước ta chưa bao giờ đơn giản và dễ dàng; nhữngvấn đề thực tiễn phát sinh chưa từng có trong tiền lệ lịch sử; những thế lực thù địchtuyên truyền những quan điểm sai lệch

Chính vì vậy, việc nghiên cứu và bàn luận về vấn đề này chưa bao giờ là không cầnthiết và có giá trị cả về mặt lí luận và thực tiễn trong công cuộc xây dựng Đổi mới đấtnước Việc khẳng định con đường đi lên CNXH ở Việt Nam là một sự lựa chọn đúngđắn là một khảng định có căn cứ thực tiễn Trong quá trình nghiên cứu và tìm hiểu đềtài, không thể tránh khỏi những thiếu sót, em mong nhận được sự góp ý từ cô để bàilàm được hoàn thiện hơn

1

PHẦN I: SỰ SỤP ĐỔ CNXH Ở LIÊN XÔ VÀ CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU

1.1 Bối cảnh lịch sử

1.1.1 Tình hình thế giới

Cuộc khủng hoảng năng lượng (1973) đã tác động mạnh mẽ đến tình hình kinh tế,chính trị, xã hội của nhiều nước trên thế giới Giá dầu mỏ tăng cao vào những năm1970: khai thác ồ ạt chỉ tính riêng Ả Rập Xê Út đã khai thác từ 2 triệu thùng lên 10triệu thùng mỗi ngày trong khi đó nhu cầu tiêu thụ dầu không đổi Khủng hoảng dầu

mỏ bắt đầu diễn ra từ ngày 17/10/1973 khi các nước thuộc Tổ chức Xuất khẩu Dầu mỏ(OPEC) quyết định ngừng cung cấp nhiên liệu sang Mỹ, Nhật và Tây Âu, nhằm trừngphạt cho sự ủng hộ của nhóm này đối với Israel trong cuộc xung đột giữa Israel và liênquân Ai Cập - Syria Lượng dầu bị cắt giảm tương đương với 7% sản lượng của cả thếgiới thời kỳ đó Sự kiện này đã khiến giá dầu thế giới tăng cao đột ngột và gây ra cuộckhủng hoảng kinh tế 1973-1975 trên quy mô toàn cầu Ngày 16/10/1973, giá dầu mỏ

từ 3,01 USD nhảy lên 5,11 USD một thùng, và tăng đến gần 12 USD vào giữa 1974.Đây được xem là cơn khủng hoảng đáng nhớ nhất trong thời kỳ những năm 1970.Những ai từng trải qua "cơn khủng hoảng dầu Trung Đông" sẽ không thể nào quêncảnh hàng người dài dằng dặc chờ đợi trước các cây xăng bởi nguồn cung ứng thiếuhụt nghiêm trọng và giá cả tăng cao Trong thời gian khủng hoảng, tại nhiều bang ở

Mỹ mỗi người dân chỉ được phép mua một lượng nhiên liệu nhất định, giá đã tăngtrung bình 86% chỉ trong vòng một năm từ 1973 đến 1974

Thêm vào đó, một biến cố lớn nữa xảy đến với thị trường chứng khứng toàn cầu vàonăm 1973 - 1974 Chỉ số FT30 của Sở giao dịch chứng khoán London bốc hơi 73% giátrị, khiến đô la Mỹ mất giá và làm cuộc khủng hoảng dầu lửa thêm tồi tệ Thị trườngchứng khoán Mỹ bốc hơi 97 tỷ USD, số tiền khổng lồ thời điểm đó, chỉ sau một thángrưỡi Trong suốt cuộc khủng hoảng, tại Mỹ, GDP giảm 3,2%, tỷ lệ thất nghiệp chạmmức 9% Suy thoái và lạm phát lan rộng gây ảnh hưởng tới kinh tế toàn cầu cho tới tậnthập niên 1980 Điều này đã khiến giá dầu lao dốc từ 35 USD/ thùng vào năm 1981giảm xuống còn 10 USD năm 1986

Bên cạnh đó, để thích ứng với khủng hoảng năng lượng, nhiều nước tư bản chủ nghĩa

đã đi sâu vào nghiên cứu khoa học, tiến hành cải cách tiến bộ Cuộc cách mạng công

2

nghệ đang diễn ra mạnh mẽ, xu thế toàn cầu hóa đang manh nha Từ đó, đòi hỏi cácnước phải tiến hành cải cách mở cửa áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.

1.1.2 Liên Xô

Sau thế chiến thứ II, mặc dù là nước thắng trận nhưng Liên bang Xô Viết bị thiệt hạinặng nề về người và của, đặc biệt là vấp phải sự chống phá của các phe đối lập nóichung và các nước tư bản nói riêng Các nước tư bản đứng đầu là Mỹ, thực hiện chiếnlược "toàn cầu chống XHCN" bằng những hành động cô lập kinh tế - chính trị, cũng từđây thế giới bước vào thời kì "chiến tranh lạnh Mỹ đưa ra lệnh "cấm vận" đối với Liên

Xô, khiến tình hình nước này đã khó khăn này càng trở nên khó khăn hơn

Do chậm sửa đổi để thích ứng với tình hình mới, cuối những năm 70 đầu những năm

80, kinh tế liên xô lâm vào tình trạng trì trệ, suy thoái Công cuộc cải tổ để lại nhiềuhậu quả khi cải cách vội vàng và trên diện rộng Những dấu hiệu đầu tiên của cuộc cảicách lớn là vào năm 1986 khi Gorbachev đưa ra chính sách glasnost (chính sách côngkhai hóa và minh bạch hóa đến mức tối đa các hoạt động của các cơ quan nhà nước và

tự do thông tin và ngôn luận) và chính sách perestroika (chính sách cải cách chính trị

và kinh tế để nhấn mạnh việc chống tham nhũng trong đội ngũ lãnh đạo Liên Xô và sựcần thiết của việc tái cơ cấu nền kinh tế)

Tháng 3/1985, Gorbachev tiến hành cải tổ đất nước theo đường lối cải cách kinh tếtriệt để, tiếp theo là cải cách hệ thống chính trị và đổi mới tư tưởng Cải cách rượu đểchặn chứng nghiện rượu dần tồi tệ ở Xô Viết: đẩy giá vodka, rượu và bia cao chót vót,việc mua bán cũng bị hạn chế; các nhà máy rượu vang buộc đóng cửa vì không cólượng tiêu thụ Từ đó, ngân sách bị thất thu một khoản lớn 100 tỷ usd tương đương

500 tỷ usd hiện tại

Vấn đề cung ứng hàng tiêu dùng cho thị trường trở nên đặc biệt trầm trọng trong bốicảnh lượng tiền trong dân chúng tăng lên Theo số liệu thống kê, thu nhập của gia đìnhcông nhân viên chức từ năm 1983 đến năm 1989 tăng 8%, còn năm 1990 tăng 10% sovới năm trước đó Nếu mức lương bình quân hằng tháng của công nhân viên chức năm

1989 là 240 rúp, thì đến năm 1990 lên tới 270 rúp Cuối thập niên 1980, tốc độ tănglương bình quân cao gấp ba lần mức tăng thu nhập quốc dân Hiện tượng thái quá nàydẫn đến thực tế là vào đầu những năm 1990, nhu cầu hàng hóa và dịch vụ của người

3

dân trên thị trường tiêu dùng không được đáp ứng lên tới 165 tỷ rúp Ngay cả các hợptác xã cũng không thể khắc phục được tình trạng mất cân đối giữa lượng tiền mặt vànguồn cung thị trường

Trong nước nở rộ “thị trường chợ đen”, nơi giá cả được niêm yết công khai tăng caođối với những mặt hàng khan hiếm Lạm phát đã làm mất giá mạnh tiền gửi của dânchúng và dẫn đến mức sống giảm sút nghiêm trọng Theo số liệu của nhà báo, nhà kinh

tế người Mỹ Jude Wanniski, “bằng cách phá giá đồng rúp, chính phủ Liên Xô trên thực

tế đã thanh toán các khoản tiết kiệm cá nhân của người dân với tổng trị giá 600 tỷrúp”

Lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ ở Liên Xô xuất hiện nạn thất nghiệp Đặc biệt bị ảnhhưởng là đội ngũ công nhân viên khu liên hợp công nghiệp - quân sự, nơi có tới hàngtriệu người lao động Đây cũng là thời điểm bắt đầu suy giảm năng lực quốc phòngcủa đất nước

Sau 6 năm do sai lầm trong quá trình cải tổ, đất nước Xô Viết khủng hoảng toàn diện.Kinh tế chuyển sang nền kinh tế thị trường vội vã, thiếu sự điều tiết của nhà nước nêngây ra hỗn loạn, thu nhập giảm sút nghiêm trọng Chính trị xã hội mất ổn định xungđột sắc tộc, ly khai liên bang, thực hiện đa nguyên chính trị làm suy yếu vai trò lãnhđạo của Đảng và nhà nước

Năm 1990, Gorbachev tự bầu làm tổng thống Tháng 8/1991, sau cuộc đảo chính lật đổGorbachev thất bại, Đảng cộng sản Liên Xô bị đình chỉ hoạt động chính phủ Liênbang bị tê liệt Ngày 25/12/1991, Tổng thống Gorbachev từ chức, chấm dứt chế độ xãhội chủ nghĩa ở Liên Xô sau 74 năm tồn tại

1.1.3 Các nước Đông Âu

Sau khi hoàn thành cuộc cách mạng dân chủ nhân dân từ năm 1949 các nước Đông Âubước vào giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội Sau 20 năm xây dựng đất nước cùngvới sự giúp đỡ của Liên Xô các nước Đông Âu đã trở thành những nước công - nôngnghiệp bộ mặt kinh tế - xã hội của đất nước đã thay đổi căn bản và sâu sắc

Từ đầu những năm 80 của thế kỷ XX, các nước Đông Âu lâm vào khủng hoảng toàndiện về kinh tế và chính trị; bắt đầu từ Ba Lan rồi lan sang các nước Đông Âu và lênđến đỉnh cao vào năm 1988 Những nhà lãnh đạo đất nước quan liêu, bảo thủ, tham

4

nhũng đồng thời bị các nước đế quốc bên ngoài kích động, quần chúng biểu tình, đòithi hành cải cách kinh tế chính trị, thực hiện chế độ đa nguyên về chính trị, tổng tuyển

cử tự do Các nước Đông Âu lần lượt từ bỏ quyền lãnh đạo của Đảng chấp nhận đanguyên, đa đảng và tiến hành tổng tuyển cử, chấm dứt chế độ XHCN, lập nước cộnghòa Kết quả là các thế lực chống Chủ nghĩa xã hội thắng cử lên nắm chính quyền.Cuối năm 1989 chế độ Xã hội chủ nghĩa bị sụp đổ hầu hết ở Đông Âu

1.2 Nguyên nhân

Chúng ta thấy rằng, sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu là

sự sụp đổ của một mô hình chủ nghĩa xã hội - mô hình chủ nghĩa xã hội tập trung,quan liêu, bao cấp, hành chính, mệnh lệnh, xa rời quần chúng nhân dân với nhiềukhuyết tật, chứ không phải là sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội nói chung Sự sụp đổ ấy

có nguyên nhân khách quan và chủ quan, bên trong và bên ngoài, sâu xa và trực tiếp.Chính những khuyết tật của mô hình chủ nghĩa xã hội đó không được phát hiện vàkhắc phục kịp thời, tồn tại kéo dài, tích tụ lại đã đẩy xã hội Xô Viết đến sự sụp đổ Sựsai lầm về đường lối cải tổ của lãnh đạo Đảng và Nhà nước Liên Xô trước đây - cảđường lối kinh tế, chính trị, tư tưởng, tổ chức, cán bộ và đối ngoại, sự phản bội lại lýtưởng xã hội chủ nghĩa của một số lãnh đạo cao nhất trong Đảng cùng với âm mưu vàhoạt động “diễn biến hòa bình” của chủ nghĩa đế quốc, sự chống phá của các thế lựcthù địch là những nguyên nhân trực tiếp

1.2.1 Nguyên nhân khách quan

Một là, sự chống phá quyết liệt của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc đối với chủ nghĩa xã hội thế giới.

Lực lượng theo khuynh hướng tư bản chủ nghĩa khoác những chiếc áo dân tộc Trên bềmặt thì tất cả đều yên tĩnh, vang lên những lời nói vui vẻ về tình hữu nghị giữa các dântộc, nhưng ở bên trong thì âm ỉ những lò lửa của sự hằn thù đã tiến hành những hoạtđộng "diễn biến hòa bình", gây mâu thuẫn giữa các sắc tộc của Liên Xô Các biện phápbao gồm: bôi nhọ chủ nghĩa Marx-Lenin, gây mất lòng tin của người dân vào chínhquyền bằng các biện pháp chụp mũ, tạo tin đồn giả

Trong việc làm tan rã Liên Xô có vai trò nổi bật của Tổng thống Cộng hòa Xô viếtNga Boris Yeltsin Chính tình báo Mỹ đã thông đồng với Boris Yeltsin và báo trước

5

cho ông ta biết về những kế hoạch quan trọng của phe đối lập, giúp ông ta giành thắnglợi trong cuộc đối đầu với Ủy ban nhà nước về tình trạng khẩn cấp do CIA đã đặt máynghe trộm ngay dưới chân điện Kremlin Đích thân tổng thống Mỹ George Bush (cha)

và thủ tướng Anh là John Major đã gọi điện báo trước về âm mưu đảo chính và thúcgiục Yeltsin phải có hành động nhằm tranh thủ sự đồng tình và nắm chắc quân đội

Hai là, về mặt khách quan, ảnh hưởng quá lớn của mô hình Xô Viết dẫn tới “áp đặt

mô hình Xô Viết”, coi đó là mô hình duy nhất của chủ nghĩa xã hội.

Chế độ Xô-viết ngay từ lúc mới ra đời ở Nga sau Cách mạng Tháng Mười (1917) vàsau này trên toàn Liên bang Xô-viết, đã tỏ rõ được tính ưu việt so với các chế độ chínhtrị-xã hội trước đó Chính quyền Xô-viết thực sự là chính quyền của công, nông, binh

và của nhân dân lao động nói chung Nhờ tính ưu việt đó, nó đã đánh thắng cuộc chiếntranh can thiệp của các nước đế quốc sau Cách mạng Tháng Mười, lập lại hòa bình vàxây dựng chế độ mới, thực hiện công nghiệp hóa và tập thể hóa nông nghiệp thànhcông, đánh thắng cuộc chiến tranh xâm lược của phát xít Đức-Nhật, dẫn tới sự ra đờicủa hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới Vào những thập niên 60 và 70 của thế kỷ 20,

sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô đạt được những thành công lớn, khiếncho Đảng và Nhà nước Xô-viết ngộ nhận là chủ nghĩa xã hội đã xây dựng xong và chủtrương Liên Xô bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa cộng sản Sự thật thì cũng thờigian đó, nhiều nhược điểm và khuyết tật trong nội bộ Nhà nước Xô-viết cũng đã bắtđầu hé lộ, nhất là khi so sánh với những bước phát triển của hệ thống tư bản chủ nghĩathời đó

1.2.2 Nguyên nhân chủ quan

Một là, hạn chế trong tổng kết thực tiễn, bổ sung lý luận của Đảng Cộng sản, nhà nước xã hội chủ nghĩa trong việc tìm kiếm mô hình phù hợp với quốc gia, dân tộc mình.

Về mặt tổ chức, trong suốt quá trình tồn tại, phát triển của mình, Đảng Cộng sản Liên

Xô chưa xây dựng được cơ chế hữu hiệu để đảm bảo dân chủ thực sự trong sinh hoạtĐảng Đảng CSLX đã vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ trong suốt quá trình hoạtđộng Theo chúng tôi, đây là điểm khởi thuỷ, nguồn gốc của mọi biểu hiện khác về sựthoái hoá của Đảng CSLX (quan liêu, tha hoá về tư tưởng chính trị, thoái hoá về đạo

6

đức, lối sống, chia rẽ mất đoàn kết…) Ở đâu và khi nào trong sinh hoạt đảng thể hiệnsục sôi dân chủ, thì đảng có sức sống mãnh liệt Đảng Cộng sản Bôn – sê – vích Ngadưới thời lãnh đạo của Lênin là một ví dụ điển hình.

Xét đến cùng, do thiếu dân chủ trong sinh hoạt Đảng nên cơ quan lãnh đạo của ĐảngCSLX thiếu thông tin nhiều mặt về một vấn đề, đặc biệt là những vấn đề hệ trọng quan

hệ đến sinh tồn của Đảng Thiếu dân chủ cho nên trong sinh hoạt đảng thường là độcthoại một chiều từ những người lãnh đạo cao nhất, thiếu hẳn thông tin phản hồi từ dướilên Thiếu dân chủ, nên những đảng viên ưu tú, nhạy bén, sắc sảo, thông minh không

có chỗ để thể hiện ý tưởng của mình Trong một tổ chức như vậy, bộ tham mưu caonhất không có đủ thông tin nhiều chiều, toàn diện, do đó những quyết định về đườnglối, sách lược thường không phù hợp với thực tiễn, thậm chí trái ngược với quy luật,ngược với hiện thực khách quan Phải chăng, đó là một trong những nguyên nhân cănbản dẫn đến tình trạng nghị quyết, chỉ thị rất nhiều nhưng việc đưa vào cuộc sốngkhông được bao nhiêu

Trở lại với Đảng Cộng sản Liên Xô để chúng ta hiểu rõ vấn đề dân chủ trong đảng.Nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt Đảng được ghi rõ trong Điều lệ, Cươnglĩnh của Đảng Cộng sản Bôn – sê – vích Nga từ năm 1903 Điều lệ Đảng Cộng sảnLiên Xô, qua nhiều lần thay đổi, vẫn là một văn bản quy định rất chặt chẽ, rõ ràngquyền hạn và trách nhiệm của đảng viên Tại sao không ngăn chặn được những biếnthái lệch lạc của Xta – lin, Prêz-nhép, không ngăn chặn được hành vi lạm quyền, lộngquyền và phản bội của Góoc – ba – chốp? Cớ sao hàng chục triệu đảng viên ĐảngCộng sản Liên Xô không có phản ứng gì khi Góoc – ba – chốp tuyên bố giải tánĐảng?

Thực tế xác nhận: Đảng CSLX trước đây không có lực lượng nào và không có cơ chếnào thực hiện giám sát và phản biện hoạt động của Tổng Bí thư, của Bộ Chính trị Mộtnhóm nhỏ này, có khi chỉ dăm ba người nắm quyền lực tối cao, tự tung tự tác, ai có ýkiến khác sẽ bị họ chụp cho cái mũ là “chống đối”, “là phản động”, “là chống Đảng”,thậm chí là “phản bội Tổ quốc” …

Do thiếu dân chủ trong sinh hoạt Đảng, mà một thời gian dài trước khi sụp đổ, tan rã,trong Đảng Cộng sản Liên Xô cũng như trong các Đảng Cộng sản ở các nước XHCN

ở Đông Âu đã lặng lẽ diễn ra một quá trình phân hóa trong đảng, cả trong sinh hoạt

7

Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị Các đảng viên nghĩ một đằng phát biểu mộtđằng, không dám thể hiện chính kiến của mình ngay cả đối với vấn đề quan hệ đếnsinh tồn của Đảng Trong cuộc họp người ta nói một đằng, mà phần lớn không thậtlòng, ngoài cuộc họp người ta nói riêng với nhau lại khác, cấp trên áp đặt, cấp dướiđiều chỉnh hành vi cho phù hợp với cấp trên, mọi thông tin chính thức từ trên xuống vàđặc biệt là từ dưới lên đều thiếu chân thật

Cũng do thiếu dân chủ trong sinh hoạt Đảng mà Đảng CSLX đã mắc sai lầm trongviệc đánh giá cán bộ, đào tạo cán bộ, tuyển chọn và bố trí, sử dụng cán bộ vào vị tríchủ chốt trong Đảng, trong Nhà nước Thiếu dân chủ là sinh ra thói nịnh bợ, luồn lọt,

là điều kiện tốt cho chủ nghĩa thực dụng, cơ hội vị kỷ phát sinh tồn tại trong đảng, nhất

là ở các cơ quan lãnh đạo cấp cao Ai cũng biết cán bộ quyết định tất cả, và thực tiễncũng xác nhận điều đó Nhưng Đảng CSLX phạm sai lầm trong công tác sử dụng, bốtrí cán bộ

Hai là, những yếu kém, khuyết điểm trong đường lối chính trị, sự vận hành kém hiệu quả của hệ thống chính trị và pháp luật xã hội chủ nghĩa.

Đảng Cộng sản Liên Xô trở thành quyền lực tối cao, hòa trộn chức năng giữa Đảng vàchính quyền, dẫn tới Đảng có sự bao biện, làm thay các cơ quan nhà nước, các tổ chứcquần chúng, làm cho bộ máy của Đảng cồng kềnh, hoạt động kém hiệu quả, không tậptrung được vào công việc chủ yếu của mình Hệ thống điều hành tổng lực của đất nướcxuất hiện sự già cỗi, chậm đổi mới; không có thiết chế kiểm soát quyền lực của ĐảngCộng sản và các cá nhân lãnh đạo Đảng Mặc dù hệ thống giáo dục tốt, nền tảng dântrí cao nhưng thiếu phản biện xã hội thực sự khiến ban lãnh đạo Liên Xô không nhậnthức được những khiếm khuyết của mình Nhóm cải cách do Mikhail SergeyevichGorbachev đứng đầu vừa không thoát khỏi cách làm cũ, vừa mắc những sai lầm mới:biến phản biện xã hội thành một quá trình không kiểm soát được, biến hoạt động khoahọc và lý luận của các cơ quan soạn thảo văn kiện nhiều khi thành một hoạt động dạngcâu lạc bộ vô chính phủ

Bốn là, sự mâu thuẫn, mất đoàn kết, thiếu thống nhất trong nội bộ hệ thống xã hội chủ nghĩa

8

Chính quyền Liên Xô trong giai đoạn cuối đã không nghiêm minh trong việc thực hiệnpháp luật, kỷ luật đối với Đảng viên bị buông lỏng, cũng như những hạn chế trong việcthực hiện công bằng xã hội khi nhiều cán bộ thoái hóa đã tự cho mình được hưởng đặcquyền đặc lợi mà không bị pháp luật trừng trị V I Lê-nin đã nhấn mạnh: chuyên chính

vô sản phải bảo đảm thực hiện nền dân chủ XHCN, nhân dân là chủ nhân xã hội vàtrực tiếp tham gia mọi công việc của nhà nước, nhân dân đóng vai trò ngày càng quantrọng trong công việc quản lý xã hội Nhưng từ thời Stalin, Đảng Cộng sản Liên Xôngày càng có xu hướng quan liêu, xa rời nhân dân mà không đề ra cơ chế nào để sửachữa Môi trường thiếu dân chủ, cơ chế tổ chức yếu kém, kỷ luật đảng lỏng lẻo Tìnhtrạng đặc quyền đặc lợi và quan liêu, "mua quan, bán chức" trong Đảng ngày càngnặng nề Nguyên tắc tập trung dân chủ không được áp dụng triệt để, thậm chí còn bịgiải thích sai lạc để bảo vệ lợi ích của những quan chức quan liêu Một loạt lãnh đạocao cấp ở Liên Xô và các nước XHCN ở Đông Âu đã nắm quyền suốt đời mà không bịgiới hạn nhiệm kỳ Nền dân chủ XHCN ở Liên Xô và các nước Đông Âu trên thực tế

bị hạn chế rất nhiều so với các tuyên ngôn chính thức Ngay cả văn học - nghệ thuật,khoa học xã hội và vai trò của nhân dân trong giám sát, phản biện các chính sách cũng

bị hạn chế Tình trạng ấy dẫn đến những bức xúc về tư tưởng, tinh thần trong xã hộikhông được giải tỏa, gây nên những rạn nứt trong quan hệ giữa nhân dân với Đảng vàNhà nước

Thời kỳ xảy ra khủng hoảng ở Liên Xô và Đông Âu, người ta đã tiến hành điều tra xãhội học về Đảng: “Đảng Cộng sản Liên Xô đại biểu cho ai” Kết quả cho thấy: ĐảngCộng sản Liên Xô đại biểu cho toàn thể nhân dân lao động chỉ chiếm 7 %, đại biểu chocông nhân chỉ chiếm 4 %, đại biểu cho toàn thể đảng viên cũng chỉ chiếm 11 %, còncho rằng Đảng Cộng sản Liên Xô đại biểu cho giới quan chức của đảng, đại biểu chocán bộ, đại biểu cho nhân viên công tác ở các cơ quan chiếm 85 %

1.3 Ảnh hưởng của sự sụp đổ hệ thống XHCN tới Việt Nam

1.3.1 Tại thời điểm đó

Năm 1991 - năm đánh dấu sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông

Âu phong trào cộng sản và công nhân quốc tế khủng hoảng trầm trọng, nhiều ĐảngCộng sản mất vị thế lãnh đạo Các thế lực thù địch nhân cơ hội đó đã ra sức tuyêntruyền, xuyên tạc; họ cho rằng, chủ nghĩa Mác – Lê-nin đã “lỗi thời” và đã diễn ra “sự

9