SỰ LÃNH ĐẠO ĐÚNG ĐẮN CỦA ĐẢNG NHÂN TỐ HÀNG ĐẦU QUYẾT ĐỊNH THẮNG LỢI CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM

MỤC LỤC BÀI 9 SỰ LÃNH ĐẠO ĐÚNG ĐẮN CỦA ĐẢNG NHÂN TỐ HÀNG ĐẦU QUYẾT ĐỊNH THẮNG LỢI CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM Số tiết 05 tiết A MỤC TIÊU BÀI GIẢNG Kiến thức Trang bị kiến thức cơ bản, khái quát vai trò c.

BÀI 9

SỰ LÃNH ĐẠO ĐÚNG ĐẮN CỦA ĐẢNG - NHÂN TỐ HÀNG ĐẦU QUYẾT ĐỊNH THẮNG LỢI CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM

Số tiết: 05 tiết

A MỤC TIÊU BÀI GIẢNG

* Kiến thức: Trang bị kiến thức cơ bản, khái quát vai trò của Đảng Cộng sản

Việt Nam đối với cách mạng Việt Nam từ 1930 đến nay, từ đó nhận thức rõ thànhcông, hạn chế, khiếm khuyết của Đảng và đúc rút những điều kiện cơ bản đảmbảo vai trò lãnh đạo của Đảng trong điều kiện lịch sử mới

* Tư tưởng: Từ thực tiễn khách quan về vai trò của Đảng Cộng sản Việt

Nam trong tiến trình cách mạng, củng cố thêm niềm tin cho người học về ĐảngCộng sản Việt Nam, về con đường cách mạng mà Đảng và Chủ tịch Hồ ChíMinh đã lựa chọn cho dân tộc Việt Nam, về sự hiện thực hóa công cuộc đổi mớiđất nước theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

* Về kỹ năng: Cung cấp cho người học phương pháp luận sử học trong

cách phân tích một sự kiện lịch sử hay một quá trình lịch sử Đảng, từ đó có cáchnhìn nhận đánh giá vai trò của Đảng khách quan, biện chứng Trên cơ sở đó, gópphần đổi mới tư duy lý luận, năng lực tổng kết thực tiễn và nghiên cứu tổng kếtkinh nghiệm, bài học, quy luật và lý luận về cách mạng; rèn luyện phương phápnghiên cứu, giảng dạy, nâng cao năng lực tư duy khoa học

B NỘI DUNG BÀI GIẢNG

I NHỮNG BƯỚC NGOẶT VĨ ĐẠI CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM TỪ KHI

"Trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng,ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi"1

Những năm 20 của thế kỷ XX - những năm tháng đầy cam go, hiểm nguy,thử thách, với khát vọng cháy bỏng giải phóng dân tộc, Nguyễn Ái Quốc với nhữnghoạt động khẩn trương, tích cực và đầy sáng tạo chuẩn bị những tiền đề về tư tưởng,chính trị, tổ chức để dẫn tới ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam - đẩy bánh xe lịch sửcủa cách mạng Việt Nam đi tới, phù hợp với xu thế tiến bộ của lịch sử Sự ra đời củaĐảng Cộng sản Việt Nam (mùa xuân năm 1930) là sản phẩm của sự kết hợp chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với phong trào công nhân và phong tràoyêu nước Việt Nam Đó cũng là kết quả của sự phát triển cao và thống nhất củaphong trào công nhân và phong trào yêu nước Với sự tiếp thu lý luận tiền phong làchủ nghĩa Mác - Lênin, phong trào công nhân và phong trào yêu nước ở Việt Nam

đã phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và chất lượng đào luyện nên những chiến sĩcộng sản, ra đời những tổ chức cộng sản để tiến tới thành lập Đảng Cộng sản ViệtNam Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận định: "Việc thành lập Đảng là một bước ngoặt

vô cùng quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam ta Nó chứng tỏ rằng giai cấp

vô sản ta đã trưởng thành và đủ sức lãnh đạo cách mạng"2

Theo Báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản ngày 18-2-1930 của Nguyễn Ái Quốc,

khi thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam có 310 đảng viên hoạt động trên cả nước

và một bộ phận ở nước ngoài, có 3.588 hội viên các tổ chức quần chúng (Công hội

và Nông hội) : "Mặc dù non trẻ và nhỏ bé, Đảng Cộng sản được tổ chức tốt nhất vàhoạt động mạnh nhất trong tất cả các lực lượng"3 Để thực hiện được là "tổ chứctốt nhất" và "hoạt động mạnh nhất" trong tất cả các lực lượng chính trị của đấtnước, Đảng Cộng sản Việt Nam phải là : "Đảng là đội tiên phong của vô sản giaicấp phải thu phục cho được đại bộ phận giai cấp mình, phải làm cho giai cấpmình lãnh đạo được dân chúng", với chủ trương: "hết sức liên lạc với tiểu tư sản,trí thức, trung nông… để lôi kéo họ đi vào phe vô sản giai cấp "4

Việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam đầu năm 1930 đã chấm dứt sựkhủng hoảng về đường lối cứu nước và tổ chức lãnh đạo phong trào yêu nước

1Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.2011, t.2, tr.289

2 Hồ Chí Minh:Toàn tập, NxbCTQG, H, 2011, t.12, tr.406

3 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng Toàn tập, sđ d, t.2, tr 21

4 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 2, Nxb CTQG, H, 2002, tr.4

Việt Nam diễn ra từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Từ năm 1858 đến năm

1930, sau hơn 70 năm nhân dân Việt Nam kế thừa truyền thống bất khuất,kiên cường chống ngoại xâm, trước sự xâm lược của thực dân Pháp, các thế

hệ người Việt Nam yêu nước, dù ở giai cấp, tầng lớp nào cũng đã sẵn sàng xảthân vì nền độc lập dân tộc Độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân là yêu cầubức thiết, là khát vọng của nhân dân và của cả dân tộc Việt Nam lúc bấy giờ.Nhưng trước khi có Đảng: “các phong trào cứu nước từ lập trường Cần Vươngđến lập trường tư sản, tiểu tư sản, qua khảo nghiệm lịch sử đều lần lượt thấtbại”1 Phong trào yêu nước Việt Nam theo các khuynh hướng khác nhau đều lâmvào khủng hoảng, bế tắc về đường lối cứu nước

Ngay từ khi ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam đã thực sự trở thành ngườilãnh đạo, đưa cách mạng Việt Nam vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách,từng bước đi lên, làm nên những kỳ tích, đánh dấu bước ngoặt vĩ đại trong lịch

sử dân tộc Việt Nam, đáp ứng khát vọng của nhân dân Việt Nam và phù hợp với

xu thế phát triển của lịch sử Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đặcbiệt từ sau khi trở thành Đảng cầm quyền, càng thể hiện rõ Đảng luôn luôn vì lợiích của giai cấp, của dân tộc và của các tầng lớp nhân dân Vì lợi ích của giaicấp, của nhân dân, của toàn thể dân tộc là mục tiêu lý tưởng phấn đấu của Đảng

và cũng chính là cội nguồn sức mạnh của Đảng qua các chặng đường lịch sửcách mạng Việt Nam Từ khi ra đời đến nay, các cương lĩnh, đường lối củaĐảng đã phản ánh được ý chí, nguyện vọng và những lợi ích của giai cấp côngnhân, của nhân dân lao động và của cả dân tộc, đã không ngừng đưa cách mạngViệt Nam theo mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền chủ nghĩa xã hội Thực tiễn đócủa cách mạng Việt Nam đã gắn bó mật thiết giữa Đảng với nhân dân bằng cảchiều dài lịch sử, không có lực lượng chính trị nào thay thế được

1.2 Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và sự ra đời của nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa – mở ra kỷ nguyên mới độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

Chỉ 15 năm sau đi theo đường lối cách mạng của Đảng, dân tộc Việt Nam

đã làm nên kỳ tích vĩ đại trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 Thắng lợi vĩ

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb ST, H, 1991, tr.10

đại ấy đã khẳng định trên thực tế đường lối đúng đắn, năng lực và hiệu quả lãnhđạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, là một mốc son chói lọi trên con đường cáchmạng do Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã hoạch định từ đầu năm 1930, và lànền tảng vững chắc cho dân tộc Việt Nam tiếp nối trên con đường độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã xoá

bỏ chế độ thuộc địa nửa phong kiến và việc thành lập nước Việt Nam Dân chủcộng hoà: "Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tựhào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tựhào rằng: lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc

địa và nửa thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công,

đã nắm chính quyền toàn quốc"1 Thắng lợi ấy đã mở ra kỷ nguyên độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội, giành độc lập cho đất nước, đưa nhân dân thoát khỏicảnh nô lệ lầm than

1.3 Thắng lợi của các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, đất nước bước sang kỷ nguyên mới –

kỷ nguyên hòa bình, thống nhất, quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Trước sự tái chiếm Việt Nam của thực dân Pháp, toàn thể dân tộc ViệtNam đã đứng lên thực hiện lời thề trong Tuyên ngôn Độc lập (2- 9- 1945): Toànthể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và củacải để giữ vững quyền tự do và độc lập Sau 9 năm kháng chiến trường kỳ, thắnglợi vĩ đại của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ (1945-1954) đã bảo vệ và phát triển thành quả cách mạng Tháng Tám 1945, chấm dứtách thống trị của thực dân Pháp, giải phóng miền Bắc, đưa cách mạng Việt Nambước sang giai đoạn mới, giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc vàtiếp tục tiến hành cách mạng giải phóng ở miền Nam “Lần đầu tiên trong lịch

sử, một nước thuộc địa nhỏ yếu đã đánh thắng một nước thực dân hùng mạnh

Đó là một thắng lợi vẻ vang của nhân dân Việt Nam, đồng thời cũng là thắng lợicủa các lực lượng hoà bình, dân chủ và chủ nghĩa xã hội trên thế giới"2

Sau khi Hiệp định Giơnevơ ký kết, với mưu đồ nhằm biến miền Nam ViệtNam thành "con đê" ngăn chặn "làn sóng đỏ"- CNXH sang Đông Nam Á, đếquốc Mỹ từng bước can thiệp và tiến hành xâm lược miền Nam, chia cắt đấtnước, phá hoại cách mạng XHCN miền Bắc bằng không quân và hải quân Dưới

sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân cả nước đã đồng tâm hiệp lực, hướng về mụctiêu giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, thống nhất đất nước

Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) là thành quả vĩđại nhất trong sự nghiệp giải phóng dân tộc do Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minhlãnh đạo Trải qua 21 năm chiến đấu, nhân dân Việt Nam đã đánh thắng cuộcchiến tranh xâm lược kiểu mới của đế quốc Mỹ, giải phóng hoàn toàn miềnNam, kết thúc vẻ vang 30 năm chiến tranh giải phóng dân tộc bảo vệ Tổ quốc,chấm dứt vĩnh viễn ách thống trị kéo dài hơn một thế kỉ của chủ nghĩa thực dântrên đất nước, hoàn thành về cơ bản cuộc CMDTDCND trên cả nước, non sôngthu về một mối Chiến công ấy là“một biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anhhùng cách mạng và trí tuệ con người, và đi vào lịch sử thế giới như một chiếncông vĩ đại của thế kỉ XX, một sự kiện có tầm quan trọng quốc tế to lớn và cótính thời đại sâu sắc"1 Thắng lợi đó đã đánh dấu một bước ngoặt quyết định mởđường cho dân tộc Việt Nam tiến vào một kỉ nguyên mới - kỉ nguyên cả nướchòa bình, thống nhất, cùng quá độ lên chủ nghĩa xã hội

1.4 Công cuộc đổi mới – đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh tế

- xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, từng bước xác lập vị thế của Việt Nam trên chính trường quốc tế

Sau 30 năm chiến tranh, cả nước bước vào công cuộc xây dựng CNXH từnhững buổi đầu mới mẻ, đối diện với những thách thức, khó khăn gay gắt cảtrong nước, trong khu vực và trên trường quốc tế Trong bước thăng trầm ấy, vớibản lĩnh kiên cường của một chính Đảng cách mạng dám nhìn thẳng vào sự thật

để cùng cả dân tộc khởi xướng sự nghiệp đổi mới đất nước

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ IV, Nxb ST, 1977, tr 5-6

Đặc biệt vào thập kỉ 90 của thế kỉ XX, trong bối cảnh quốc tế hết sứcphức tạp và tình hình đất nước có muôn vàn khó khăn, các thế lực thù địchkhông ngừng chống phá, Đảng kiên định mục tiêu mà Đảng và Chủ tịch Hồ ChíMinh đã lựa chọn, giữ vững vai trò lãnh đạo, chèo lái con thuyền cách mạngvượt qua sóng gió, tiếp tục tiến lên, tiến hành công cuộc đổi mới đạt nhiều thànhtựu quan trọng Đảng đã kiên trì lãnh đạo và từng bước bổ sung, hoàn thiệnđường lối đổi mới, bước đầu hình thành một hệ thống các quan điểm và nguyêntắc chỉ đạo công cuộc đổi mới, khai phá con đường đi lên chủ nghĩa xã hội phùhợp với thực tế của đất nước Đây là kết quả của một quá trình trăn trở, tìm tòi,tổng kết, đổi mới tư duy lí luận nhận thức đúng đắn hơn về thực tiễn cách mạngViệt Nam

Qua hơn 30 năm đổi mới, đất nước đã vượt qua thử thách hiểm nghèo,phá thế bao vây cấm vận của các thế lực thù địch, phát triển kinh tế, văn hoá, xãhội, mở rộng quan hệ quốc tế, tạo tiền đề vững chắc để đất nước ngày càng pháttriển công nghiệp hoá, hiện đại hoá vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ,công bằng, văn minh Đảng Cộng sản Việt Nam ngày càng trưởng thành và cóthêm kinh nghiệm lãnh đạơ nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước trong hoàncảnh mới Những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử của hơn 30 năm đổi mớicủa đất nước đã minh chứng trong thực tế: “Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọngcủa nhân dân ta, là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủtịch Hồ Chí Minh, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử”1

Những thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam từ năm 1930 đến nay đãđưa đến những bước ngoặt căn bản, có tính cách mạng làm thay đổi cả vậnmệnh dân tộc, thay đổi thân phận của người dân và vị thế của đất nước ViệtNam Những thắng lợi to lớn có ý nghĩa chiến lược của cách mạng Việt Nam bắtnguồn từ nhiều nhân tố, trong đó nhân tố quyết định nhất là sự lãnh đạo đúngđắn và sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam - Đảng do Chủ tịch Hồ Chí Minhsáng lập và rèn luyện, luôn lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minhlàm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hoạt động của mình Những thắng lợi

vĩ đại đó đều gắn liền với việc xác định cương lĩnh chính trị, đường lối chiến

1 Đảng Cộng sản Việt Nam:Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NXBCTQG, H, 2011, tr.70

lược đúng đắn và quá trình lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện, hiện thực hoáđường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) nhận định: “Từ năm 1930 đến nay, Đảng Cộng sản

Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, đã lãnh đạo nhân dân

ta tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài, gian khổ, vượt qua muôn vàn khókhăn, thử thách và giành được những thắng lợi vĩ đại: Thắng lợi của Cách mạngTháng Tám năm 1945, đập tan ách thống trị của thực dân, phong kiến, lập nênnước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, đưa dân tộc ta tiến vào kỷ nguyên độc lập,

tự do; thắng lợi của các cuộc kháng chiến chống xâm lược, mà đỉnh cao là chiếnthắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954, đại thắng mùa Xuân năm 1975, giảiphóng dân tộc, thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc, làm tròn nghĩa vụ quốc tế;thắng lợi của công cuộc đổi mới, tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hộinhập quốc tế, tiếp tục đưa đất nước từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội vớinhận thức và tư duy mới đúng đắn, phù hợp thực tiễn Việt Nam”1

Tuy nhiên, trong gần 90 năm qua, trên thực tế, quá trình lãnh đạo cảtrong cách mạng dân tộc dân chủ và cách mạng xã hội chủ nghĩa,Đảng có lúccũng phạm sai lầm, khuyết điểm, có những sai lầm, khuyết điểm nghiêm trọng

do giáo điều, chủ quan, duy ý chí, vi phạm quy luật khách quan Qua các thời kỳlịch sử, Đảng đã nghiêm túc và kịp thời tự phê bình, sửa chữa khuyết điểm, tựđổi mới, chỉnh đốn để củng cố niềm tin đối với nhân dân, tiếp tục đưa sự nghiệpcách mạng phát triển đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ từng thời kỳ nhất định

Từ quá trình hoạt động lãnh đạo vô cùng phong phú, sôi động, hào hùngcủa Đảng Cộng sản Việt Nam từ khi ra đời cho đến nay, đã để lại những bàihọc có ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn sâu sắc Từ những thành công và cảhạn chế, khiếm khuyết của quá trình lãnh đạo của Đảng, có thể đúc kết các điềukiện cơ bản bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định thắng lợicủa cách mạng Việt Nam trong tiến trình lịch sử và soi chiếu cho hiện tại vàtương lai

1Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NxbCTQG,H,2011, tr.23

II NHỮNG ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM SỰ LÃNH ĐẠO ĐÚNG ĐẮN CỦA ĐẢNG

LÀ NHÂN TỐ HÀNG ĐẦU QUYẾT ĐỊNH THẮNG LỢI CÁCH MẠNG VIỆT NAM

2.1 Xác định đúng nền tảng tư tưởng, lý luận của Đảng, chú trọng công tác lý luận, thường xuyên nâng cao trình độ lý luận của Đảng trong quá trình lãnh đạo cách mạng

2.1.1 Xác định đúng đắn và không ngừng bổ sung, phát triển nền tảng tư tưởng lý luận của Đảng

Nhận thức sâu sắc những luận điểm cơ bản của Lê nin về xây dựng Đảng

kiểu mớicủa giai cấp vô sản, đặc biệt vai trò của lý luận cách mạng:"Không có

lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng "1 "Chỉ đảng

nào được một lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai tròchiến sĩ tiền phong" 2, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Đảng có vững

cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy.Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, aicũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa cũng giống nhưngười không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam" Người đã xác định: "Bâygiờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắcchắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin"3

Chủ nghĩa Mác - Lênin không chỉ là hệ tư tưởng lý luận của giai cấp côngnhân, phong trào công nhân mà còn là vũ khí giải phóng giai cấp công nhân, giảiphóng dân tộc, giải phóng toàn xã hội Trên nền tảng tư tưởng lý luận mang bảnchất cách mạng và khoa học, Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng sáng tạovào đặc điểm thực tiễn Việt Nam, tập hợp đông đảo các giai tầng yêu nước ViệtNam, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, tạo nên sự đồng thuận cảnước để làm nên những chiến công oanh liệt trong 15 năm đấu tranh giải phóngdân tộc, trong 30 năm kháng chiến trường kỳ để có được một Việt Nam hòabình, thống nhất, cùng quá độ đi lên CNXH sau năm 1975

Bước vào những năm cuốithập kỷ 80 của thế kỷ XX, CNXH hiện thực ởLiên Xô và các nước XHCN Đông Âu lâm vào khủng hoảng trầm trọng, xu

1V.I Lê nin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1975, t.6, tr.30

2V.I Lê nin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1975, t.6, tr.32

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NxbCTQG, 2011, t.2,tr.289

hướng đa nguyên, đa đảng xuất hiện Ở một số nước xuất hiện vấn đề xét lại chủnghĩa Mác-Lênin Trong khi đó, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản độngquốc tế đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, tấn công vào nền tảng tưtưởng lý luận của các đảng cộng sản Trước tình hình đó, Đại hội VI của Đảng

đã chỉ rõ: Muốn đổi mới tư duy, Đảng phải nắm vững bản chất cách mạng vàkhoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, kế thừa di sản quý báu về tư tưởng và lýluận cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tiếp thu những thành tựu lý luận,những kinh nghiệm mới phong phú của các đảng chính trị, những kiến thứckhoa học của thời đại; đồng thời, phải đẩy mạnh công tác nghiên cứu lýluận.Trên tinh thần đó, Đại hội VII (1991) của Đảng đã khẳng định tư tưởng HồChí Minh cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin là nền tảng tư tưởng và kim chỉ namcho hành động của Đảng Đây là một dấu mốc quan trọng, có ý nghĩa to lớntrong lịch sử tư tưởng lý luận của Đảng và trong công tác xây dựng ĐảngCSVN.Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả vận dụng và phát triển sáng tạo chủnghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể ở Việt Nam, trở thành một tài sản tinhthần quý báu của Đảng và của cả dân tộc Việc xác lập tư tưởng Hồ Chí Minh đãthúc đẩy mạnh mẽ tư duy sáng tạo trong quá trình xây dựng CNXH phù hợp vớiđiều kiện, đặc điểm Việt Nam

1.1.2 Chú trọng công tác lý luận, thường xuyên nâng cao trình độ lý luận của Đảng trong quá trình lãnh đạo cách mạng

Ngay trong quá trình chuẩn bị những tiền đề quan trọng cho việc thànhlập chính đảng ở Việt Nam, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã đặc biệt coi trọng việctruyền bá chủ nghĩa Mác - Lê nin vào phong trào yêu nước Việt Nam, trang bị lýluận cách mạng cho các lớp thanh niên yêu nước, nhất là lớp người cách mạngtiền bối Các lớp huấn luyện cán bộ ở Quảng Châu (Trung Quốc) do lãnh tụNguyễn Ái Quốc mở những năm 1925-1927 đã giáo dục lý luận cho rất nhiềucán bộ Những cán bộ được huấn luyện đã trở về nước truyền bá sâu rộng lýluận vào phong trào cách mạng của quần chúng Lý luận của chủ nghĩa Mác -Lênin cùng với thực tiễn của đất nước là cơ sở để lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc vàĐảng Cộng sản Việt Nam xây dựng Cương lĩnh đầu tiên ngay từ Hội nghị thành

lập Đảng Như vậy, trong quá trình chuẩn bị thành lập Đảng, việc trang bị lýluận được đặc biệt coi trọng Coi trọng nhân tố lý luận - xây dựng Đảng về lýluận đã được đặt lên hàng đầu trong công tác xây dựng Đảng.

Khi mới thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam đã coi trọng nghiên cứu nângcao trình độ lý luận, vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn ViệtNam Đảng chú trọng tổng kết thực tiễn để làm rõ những vấn đề lý luận của cáchmạng Việt Nam: lý luận về cách mạng giải phóng dân tộc, về chiến tranh cáchmạng, chiến tranh nhân dân Việt Nam; lý luận cách mạng dân tộc dân chủ nhândân; lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở ViệtNam Đảng cũng chú trọng nâng cao trình độ trí tuệ, nắm vững và vận dụngđúng đắn các quy luật khách quan, nâng cao trình độ học vấn của cán bộ, đảngviên, nâng cao hiểu biết về khoa học lãnh đạo, quản lý, tiếp cận những giá trịvăn hoá của dân tộc và tinh hoa văn hoá của nhân loại Không có trình độ cao về

lý luận và trí tuệ không thể thực hiện vai trò lãnh đạo của đội tiền phong

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng phải không ngừng nâng caotrình độ lý luận, mỗi cán bộ, đảng viên phải ra sức học tập, hiểu biết lý luận cáchmạng, lý luận và thực hành phải luôn luôn đi đôi với nhau

Thực tiễn của phong trào cách mạng đã được Đảng tổng kết kịp thời đểtiếp tục chỉ đạo phong trào và góp phần làm sáng tỏ lý luận cách mạng, nhất làcách mạng giải phóng dân tộc ở các thuộc địa Ngay trong cao trào cách mạng1930-1931 lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chú ý tổng kết thực tiễn đấu tranh ởtrong nước thể hiện trong Báo cáo gửi Quốc tế cộng sản Những năm 30 của thế

kỷ XX vai trò của lý luận và công tác lý luận được đề cao, kể cả các chiến sĩcộng sản bị địch bắt cũng ra sức học tập lý luận trong nhà tù đế quốc Năm1936-1939 lợi dụng phong trào đấu tranh công khai, trên mặt trận báo chí, Đảng

ra sức truyền bá lý luận Mác - Lênin và đã có tác động lớn đến các phong tràođấu tranh của nhân dân thời kỳ này Năm 1939 đồng chí Nguyễn Văn Cừ -Tổng

Bí thư của Đảng viết tác phẩm Tự chỉ trích Đó là tác phẩm có giá trị lý luận và

tổng kết thực tiễn sâu sắc, đề cập nhiều vấn đề lý luận trong chiến lược, sáchlược lãnh đạo của Đảng, uốn nắn những lệch lạc, khuyết điểm trong lãnh đạo,chỉ đạo của Đảng

Đường lối cách mạng giải phóng dân tộc của Đảng được phát triển sáng tạo

và hoàn chỉnh tại các hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng 1939), 1940), đặc biệt là Hội nghị lần thứ Tám BCH Trung ương Đảng ( 5-1941) do lãnh

(11-tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì Đường lối đó là kết quả của sự phát triển lý luận vàtổng kết thực tiễn của Đảng có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển của cao tràogiải phóng dân tộc dẫn tới thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, Đảng trở thành Đảng cầmquyền ở Việt Nam Thời kỳ mới của cách mạng vừa kháng chiến, vừa kiếnquốc đòi hỏi phải nâng cao trình độ lý luận và năng lực tổng kết thực tiễncủa Đảng Chủ tịch Hồ Chí Minh phê phán những biểu hiện yếu kém về lýluận, coi thường lý luận hoặc lý luận suông không gắn với thực tiễn :

"Nguyên nhân của bệnh chủ quan là: Kém lý luận, hoặc khinh lý luận, hoặc lý

luận suông Lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các

cuộc tranh đấu, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận Rồilại đem nó chứng minh với thực tế Đó là lý luận chân chính"1

Đại hội đại biểu lần thứ II của Đảng (2-1951) đã tổng kết thực tiễn 21năm lãnh đạo cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, tổng kết các cao trào cáchmạng trong những năm 1930-1945, tổng kết những kinh nghiệm và bài học củaCách mạng Tháng Tám và những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dânPháp Những tổng kết quan trọng đó vừa phong phú về thực tiễn vừa làm sáng tỏnhững vấn đề lý luận về cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, về chiến tranhnhân dân, về những vấn đề kinh tế, văn hoá, xã hội và xây dựng Nhà nước dân

chủ nhân dân Đó là cơ sở để làm rõ nhiều nội dung trong Chính cương Đảng Lao động Việt Nam khẳng định mục tiêu hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ

nhân dân, tạo tiền đề tiến lên chủ nghĩa xã hội

Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (7-5-1954) và ký kết Hiệp địnhGiơnevơ (21-7-1954), miền Bắc Việt Nam được hoàn toàn giải phóng và bướcvào thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội, miền Nam tiếp tục cách mạng giảiphóng dân tộc hoàn thành giải phóng miền Nam thống nhất Tổ quốc Đây cũng

1 Hồ Chí Minh:Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.5, tr.273

là thời kỳ các nước xã hội chủ nghĩa và phong trào cộng sản quốc tế đã diễn racuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận và tổng kết thực tiễn xây dựngCNXH Hội nghị đại biểu các Đảng Cộng sản và công nhân tháng 11-1957 và11-1960 phản ánh xu hướng đó Ở Việt Nam, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minhcũng nhấn mạnh công tác lý luận, chú trọng nắm vững đặc điểm, hoàn cảnh thựctiễn của Việt Nam, khắc phục chủ nghĩa kinh nghiệm giáo điều, phê phán chủnghĩa xét lại Vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn Việt Nam

để đề ra đường lối thích hợp, hoàn thành cách mạng giải phóng miền Nam vàcách mạng XHCN ở miền Bắc Chủ tịch Hồ Chí Minh thẳng thắn chỉ rõ: "Đảng

ta còn có nhiều nhược điểm mà một trong những nhược điểm lớn là trình độ lýluận còn thấp kém"; "Vì trình độ lý luận thấp kém cho nên đứng trước nhiệm vụcách mạng ngày càng lớn và phức tạp, trong việc lãnh đạo không khỏi lúng túng,không tránh khỏi sai lầm khuyết điểm, ví dụ như chúng ta đã phạm sai lầm trongcải cách ruộng đất và chỉnh đốn tổ chức, hoặc những khuyết điểm trong lãnh đạokinh tế"1

Khi cả nước bước vào thời kỳ quá độ lên CNXH đã bộc lộ nhiều khuyếttật, hạn chế trong thực hiện mục tiêu và trong cơ chế, giải pháp Cơ chế kếhoạch hoá, tập trung, quan liêu, hành chính, bao cấp bên cạnh những yếu tốtích cực đã ngày càng bộc lộ những tiêu cực, cản trở sự phát triển Cơ chế đócùng với những nguyên nhân khách quan và chủ quan khác đã dẫn đến ViệtNam lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội từ cuối những năm 70của thế kỷ XX Để thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, Đảng, Nhà nước

đã trải qua những bước tìm tòi, khảo nghiệm và từ thực tiễn để đi đến bước độtphá đổi mới tư duy lý luận, khắc phục sự yếu kém, chậm trễ về lý luận.Đại hộiđại biểu toàn quốc lần thứ VI Đảng Cộng sản Việt Nam (12-1986) quyết địnhđường lối đổi mới cũng đã tự phê bình và nhận rõ sự hạn chế về trình độ lý luận

và công tác lý luận: "Đã bộc lộ sự lạc hậu về nhận thức lý luận và vận dụng cácquy luật đang hoạt động trong thời kỳ quá độ; đã mắc bệnh duy ý chí, giản đơnhoá, muốn thực hiện nhanh chóng nhiều mục tiêu của chủ nghĩa xã hội trong

1 Hồ Chí Minh:Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.11, tr.91

điều kiện nước ta mới ở chặng đường đầu tiên Chúng ta đã có những thànhkiến không đúng, trên thực tế, chưa thật sự thừa nhận những quy luật của sảnxuất hàng hoá đang tồn tại khách quan; do đó, không chú ý vận dụng đúng vàoviệc chế định các chủ trương, chính sách kinh tế"1 Vì vậy, đường lối đổi mớibắt đầu từ sự đổi mới tư duy lý luận, nhận thức rõ hơn về CNXH và những quyluật, đặc trưng của thời kỳ quá độ lên CNXH

Nghiên cứu lý luận là yêu cầu của một trong những nhiệm vụ xây dựngĐảng đã được các nghị quyết chuyên đề của Ban Chấp hành Trung ương và BộChính trị cụ thể hoá: Nghị quyết số 01-NQ/TW ngày 28-3-1992 của Bộ Chính

trị về công tác lý luận trong giai đoạn hiện nay; Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5

Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX (3-2002) và Nghị quyết Hội nghịlần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X (8-2007), đặc biệt là Nghịquyết Đại hội Đảng lần thứ XII (2016) xác định: Tiếp tục đổi mới tư duy lýluận, nắm bắt phát triển mới của đất nước, của thế giới và thời đại để hướng vàogiải quyết những vấn đề mới nảy sinh trong xây dựng đất nước và phát triển xãhội, trong xây dựng Đảng và xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN, Trongkhi khẳng định giá trị khoa học của học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh - nền tảng tư tưởng của Đảng, đồng thời phải đẩy mạnh đấu tranh phêphán chủ nghĩa cơ hội, xét lại, chống những quan điểm tư tưởng, sai trái của cácthế lực thù địch hòng phủ nhận thành quả cách mạng và con đường phát triểnđúng đắn của cách mạng và dân tộc Việt Nam

Trình độ lý luận của Đảng thể hiện trước hết ở sự nhận thức đúng đắn lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh cho rằng học chủ nghĩa Mác - Lênin không phải là để “lòe thiên hạ”, mà để ứng dụng vào thực tiễn và khi vận dụng phải sáng tạo, phù hợp với thực tiễn, tránh rập khuôn, giáo điều: “chủ nghĩa Mác - Lênin là kim chỉ nam cho hành động, chứ không phải là kinh thánh” 2 và “Hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin là phải sống với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được” 3 Vì vậy, tư tưởng Hồ

1 Đảng Cộng sản Việt Nam:Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, tr.47, tr.361

2Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.7, tr.120

3Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.15, tr.668

Chí Minh là sự kết tinh giá trị văn hoá của dân tộc Việt Nam kết hợp với tinh hoa văn hoá của nhân loại, là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin phù hợp với thực tiễn Việt Nam Điều hết sức quan trọng trong việc nâng cao trình độ lý luận là phải rèn luyện, nâng cao năng lực tư duy Đổi mới

tư duy trong mọi lĩnh vực hoạt động của Đảng và Nhà nước là việc cấp bách, đồng thời cũng là việc thường xuyên lâu dài

Công tác lý luận luôn luôn gắn liền với công tác tư tưởng Nghiên cứu lýluận làm sáng tỏ những vấn đề của cách mạng, của sự nghiệp xây dựng chủnghĩa xã hội, công cuộc đổi mới góp phần thống nhất nhận thức tư tưởng trongĐảng và toàn xã hội Sự phát triển của công cuộc đổi mới ngày càng khẳng địnhvai trò soi đường, định hướng của lý luận, khẳng định tầm quan trọng của côngtác lý luận Đó là cơ sở để định hướng cho công tác tư tưởng, khẳng định nềntảng tư tưởng của Đảng Những định hướng lớn của công tác tư tưởng là khẳngđịnh mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, khẳng định chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, là học thuyết cách mạng vàkhoa học, là vũ khí lý luận sắc bén của giai cấp công nhân, nhân dân lao động

và của dân tộc Việt Nam

Trong công tác nghiên cứu lý luận phải thường xuyên và kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa xét lại, khắc phục bệnh chủ quan, duy

ý chí, giáo điều và kinh nghiệm chủ nghĩa.Quá trình lãnh đạo cách mạng, đặc biệt trong công cuộc đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam đã kiên quyết và đấu tranh có hiệu quả chống các trào lưu sai trái, thù địch về tư tưởng, lý luận, góp phần bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin Chính sự vận dụng sáng tạo, thành công của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thực tiễn cách mạng đã chứng minh giá trị bền vững, sức sống của học thuyết cách mạng trong điều kiện lịch

sử mới Để tiếp tục trở thành nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của cách mạng, trước hết, Đảng Cộng sản Việt Nam thấm nhuần sâu sắc vai trò, tầm quan trọng của công tác lý luận theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi” 1

1 Hồ Chí Minh:Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.5, tr 273-274

2.2 Trong mọi hoàn cảnh lịch sử, phải hoạch định được đường lối chính trị đúng đắn và xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng

2.2.1 Xác định đường lối chính trị đúng đắn, độc lập, sáng tạo, đáp ứng với nhiệm vụ cách mạng trong từng giai đoạn lịch sử

Một trong những nguy cơđầu tiên mà V.I.Lê nin đã từng cảnh báo các đảngcộng sản là nguy cơ sai lầm về đường lối và xa rời dân Thực tiễn cách mạng thếgiới cũng như cách mạng Việt Nam đã minh chứng rằng, khi nào chính đảng lãnhđạo sai lầm về đường lối, cách mạng không những không thành công, mà còn gâynên những tổn thất lớn đối với nhân dân, đối với Đảng, đối với dân tộc Đường lốichính trị đúng đắn có ý nghĩa quyết định hiệu quả và chất lượng lãnh đạo củaĐảng Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng đã coi trọng xây dựngcương lĩnh, đường lối chiến lược gắn liền với rèn luyện bản lĩnh chính trị Ngaytrong quá trình chuẩn bị thành lập Đảng, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc- Hồ Chí Minh

đã chú trọng xây dựngnhững quan điểm chính trị cơ bản để hình thành cươnglĩnh chính trị của Đảng Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng được thể hiệntrong hai văn kiện quan trọng do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc soạn thảo, được

thông qua tại Hội nghị thành lập Đảng Đó là văn kiện Chánh cương vắn tắt của Đảng và văn kiện Sách lược vắn tắt của Đảng Cương lĩnh chính trị đầu tiên của

Đảng, tuy vắn tắt, nhưng đã thể hiện bản lĩnh chính trị độc lập, tự chủ, sáng tạotrong việc đánh giá đặc điểm, tính chất xã hội Việt Nam trong những năm 20của thế kỷ XX, chỉ rõ những mâu thuẫn cơ bản và chủ yếu của dân tộc Việt Namlúc đó, đặc biệt là việc đánh giá đúng đắn, sát thực thái độ chính trị của các giaicấp, tầng lớp trong xã hội đối với nhiệm vụ giải phóng dân tộc Từ đó, Cương lĩnh

đã xác định đường lối chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam, đồngthời xác định phương pháp cách mạng, nhiệm vụ cách mạng và lực lượng củacách mạng để thực hiện đường lối chiến lược và sách lược đã đề ra Lần đầu tiên,cách mạng Việt Nam có một cương lĩnh chính trị đáp ứng những nhu cầu cơ bản

và cấp bách của xã hội Việt Nam, phù hợp với xu thế của thời đại, định hướngchiến lược đúng đắn cho tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam.Trong

đó,mục tiêu, lý tưởng của Đảng phù hợp, đáp ứng đúng nguyện vọng của giai cấpcông nhân, các tầng lớp nhân dân lạo động và của toàn dân tộc.

Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng đã vận dụng đúng đắn, sáng tạochủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của một nước thuộc địa nửa phongkiến Kết hợp đúng đắn vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộc; kết hợp truyền thốngyêu nước và tinh thần cách mạng của nhân dân với những kinh nghiệm của cáchmạng thế giới; kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế vô sản và kếthợp thực tiễn, yêu cầu của cách mạng Việt Nam với tư tưởng cách mạng củathời đại đó là tư tưởng của chủ nghĩa cộng sản Chính vì vậy, Cương lĩnh chínhtrị đầu tiên của Đảng trở thành ngọn cờ tập hợp, đoàn kết toàn dân và lãnh đạophong trào cách mạng của nhân dân: "Cương lĩnh ấy rất phù hợp với nguyệnvọng thiết tha của đại đa số nhân dân ta Vì vậy, Đảng đã đoàn kết được nhữnglực lượng cách mạng to lớn chung quanh giai cấp mình Còn các đảng phái củacác giai cấp khác thì hoặc bị phá sản hoặc bị cô lập Do đó, quyền lãnh đạo củaĐảng ta Đảng của giai cấp công nhân - không ngừng củng cố và tăng cường"1

Từ định hướng chiến lược đó, Đảng đã xác định đường lối cách mạng dân tộcdân chủ nhân dân, đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam phù hợpvới từng thời kỳ lịch sử

Trong 15 năm năm đấu tranh giải phóng dân tộc, Đảng đã từng bước hoànthiện đường lối cách mạng giải phóng dân tộc, phù hợp với thực tiễn đặc điểm làmột nước thuộc địa nửa phong kiến, với sự chuyển biến các giai tầng trong xãhội sau tác động của quá trình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp Nghịquyết Hội nghị BCH Trung ương Đảng (11-1939), Hội nghị BCH Trung ươngĐảng (11-1940), đặc biệt là Hội nghị lần thứ Tám BCH Trung ương Đảng (5-1941) về cơ bản đã bổ sung và hoàn thiện đường lối cách mạng giải phóng dântộc, chuẩn bị đầy đủ những yếu tố cần thiết để tạo nên cao trào cách mạng, làmnên thắng lợi vĩ đại trong Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 -một cuộc cách mạng mang tính nhân dân sâu sắc

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), phải đối phó với kẻthù hùng mạnh về mọi mặt, bám sát thực tiễn cách mạng Việt Nam và xu thế

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, H, 2011, t.12, tr.407