DíUỊvíỉHỌC THÁNG 3/2022 VẤN ĐỂ VÀ Sự KIỆN VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SÁNG TẠO TRỌNG CẮC NHÀ TRƯỜNG QUÂN ‘đội trước tác động CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4 0 HIỆN NÃY PHẠM NGỌC TÚ Trường Đại học Ng[.]
Trang 1D í UỊ víỉ HỌC THÁNG3/2022
VẤN ĐỂ VÀ Sự KIỆN
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SÁNG TẠO TRỌNG CẮC NHÀ TRƯỜNG QUÂN ‘ đội trước tác động
CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 HIỆN NÃY
PHẠM NGỌC TÚ
TrườngĐại học Nguyền Huệ
Ngày nhận bài: 24/02/2022; Ngày phàn biện, biên tập và sửa chữa: 28/02/2022; Ngày duyệt đăng: 04/03/2022
ABSTRACT
Applying modern teaching methods is one of the important measures to implement the application of the results of the Industrial
~ ’solution 4.0 It contributes to improving the quality of education and training to meet the requirements of military construction in new situation In this article, the author researches and proposes the application of creative teaching methods at military schools
Re
the
uni ler the impact of the Industrial Revolution 4.0.
Key words: Method, teaching, creativity, Industrial Revolution 4.0.
Zp ách mạngcôngnghiệp lẩn thứ tư (CMCN 4.0)là cuộc cách
■ mạng chưa từngcó trong lịch sử nhân loại, diễn biến rất
vJ-Z nhanh, có tác động sâu sắc đếntất cảcác lĩnh vựctrên
phạn vi toàn thế giới, đặt ra nhiều cơ hội và tháchthức đối với
Nam nói chung và hoạt động giáodục - đào tạo nói riêng,
biệt làgiáo dục - đàotạotrong các nhàtrường quân đội với sự
í ệpxâydựng vàbảo vệTô quốc trong tìnhhình mới Thời đại
- nô thông tin nhưhiện nay,khôi lượng thông tin tăng nhanh,
Jtin ngày càng chuyênsâu và phức tạp, nênyêu
Việ
đặc
ngh
bùnànô thông t
nội dung thông
cầu I lạy học hiện đại làdạyphươngpháphọc vàcách tiếp cậnvấn
đê điỉ tiêp thu kiên thức làchủ yềuvàphát huy được tính tích cực,
chú I lộng, sáng tạo cũa người học
Nị hi quyết số 29-NQTWcủa Hội nghị Trung ương 8 khóa XI
vê<Ị< li mới càn bàn, toàn diện giáo dục vàđào tạo đã khăng định:
“Tiêp tục đôimới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng
hiệnoại;pháthuytínhtích cực, chủ động,sáng tạovà vận dụng
kiên I hức, kỹ năng cùa người học; khăc phục lôi truyên thụ áp đặt
một c hiêu, ghi nhớ máymóc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ,
khuyừr
mới ơi
ơên li rp sangtổ chứchình thức học tập đa dạng, chúý cáchoạt
động xãhội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng
dụng công nghệthôngtinvà trụyên thông ơong dạyvà học”(l)
Vãn kiện Đại hội Đàngtoàn quôclánthứ xni tiêp tụcxác định:
“Chuyển mạnhquá trình giáo dục từ chù yếu trang bị kiếnthức
sang phát triên toàn diện năng lực và phẩmchất người học”(2)
in khích tự học, tạo cơ sở đê người họctựcập nhật và đội
i thức,kỹ năng,phát triên năng lực Chuyểntừ học chủ yếu
Các chủ trương cùa Đảnglà những cơ sở lý luận quantrọngơong
việc đ ii mới, nâng cao chất lượngđàotạo của các nhàtrường
quân dội Điêu đó đòi hỏi công tác giáo dục - đào tạotrong các
nhà trường quân độicancó những đổi mới, mà cụ thể là canáp
dụng phương pháp giảng dạy mới -phương pháp giảng dạy sáng
tạo ƠO1 Ig quá trình dạy học
Phương pháp dạy học sáng tạo là việc dạyvàhọc nhằm khơi
dậy, phát huytính chù động,tích cực,trau dôi tưduy sáng tạo,
nhạy bén, thông minh không chì cho người học, mà còn là quá
trình nếng cao kiên thức cho cả giảng viên ơongquá trình chinh
phụcclân lý Đâychính là phương thức đê đàotạo vàrèn luyên
những ngườicán bộ sĩ quan có năng lựcchù động tìm hiêu kiên
thức, vận dụng linh hoạt kiến thức lý luận vào thựctiễn hoạt động
quân sụ, tôngkết thực tiễn đênâng cao hiệu quả còng tác ơong
môi trương quân sự đặc thù.Đặc trưng của phươngpháp dạy học
sáng tạ<ilàngười dạy chính làngười chủ động tô chức, khơi gợi
và địnhnướng, tạo điêukiệnchongười học chủ động lĩnh hội tri
thức,thựchiện để tìm hiểu, phântích, khám phá và ghinhớ, thu nhậnnhữngtri thức cầnthiết đểvận dụng phù hợp với nhucầu công việc củangười học Theo đó,quátrình dạy họcsángtạolà
sựphôihợp và điêu chinh linhhoạt giữa quá trình đào tạo, bồi dườngvà quá trìnhtự đào tạo, bồi dưỡng.Đồng thời, việc dạy và họchướng tới nâng cao năng lực hoạtđộngkhôngchi cho người học,mà cà cho người dạy nhăm đạt đượcba mục tiêu: kiến thức,
kỹ nàng và tháiđộ thông quacơ sở đánhgiá,kiểm ơa quátrinh học tập cùangười học, nângcao hơn năng lực cho người dạy Ngoài ra, phươngpháp dạyhọc sáng tạocòn sửdụng linh hoạt và pháthuy hiệu quả những phương pháp dạyhọchiện đại, phù hợp với những nộidung và đôitượng người học, có sự hỗ ơợ phù hợp của các phương tiện kỹthuậtdạyhọc hiện đại
Tuy nhiên,việc thực hiện phương phápdạyhọc sáng tạo hiện naycòn gặp khá nhiêu ràocản, nhât làơong nhận thức.Hiện nay chúngta thường quanniệm ngườigiỏivề chuyên môn sẽlà người dạy giòi Trongthực tế, điều đóchưa hẳn Có nhiềungười cóthể
là chuyên gia đâu ngành ơong một lĩnhvực, song do khả năng diên đạt,nghiệp vụ sư phạm hạn chế nên gặp nhiều khókhăn ơong việc truyềnđạt kiến thức, màđó là một to chất cầnthiết của người giảng viên Bên cạnhđỏ, khôngít người cho rằng, ơong quá trình dạy học, những gimà giảng viên dạy chilànộidung, việctíêp nhận nộidung đó như thê nào là do người học Đây là nhận thức gây cảnơở lớn ơong dạy học sáng tạo.Trong dạy học sáng tạo, người giáng viên bêncạnh việc truyền đạt nội dung, kiện thứccòn phải truyên đạt kỹ năng vận dụng những nội dung, kiến thức đó vào ơong thực tiễn cuộc sống,tạo nềntàng,cơ sở để hìnhthành cho người học có thái độ đúngđăn đê xử lýlinh hoạt các vấnđề nảy sinh trongthựctiễn công tác Đồng thời, mục tiêu của ngườihọc chủ yêu là việctiêp nhận kiên thức thông qua việc trao truyên từ ngườidạy Thực chât, học viên đên trường không chì học kiênthứcmà còn phải nâng cao kỳ năngthực hành, khả năng thích ứng ơongmọiđiêu kiện, hoàn cảnh cùathựctiễn Do vậy, việc dạy học ơong các nhàtrường quân đội nóiriêng và ơonghệ thốnggiáodục nói chung, phải thực sựchuyển hướng một cách mạnhmẽ vàthực chât, trước hếtlà trong nhận thức
từ mục tiêu dạỵ những gì màngười giảng viên có(theo phương pháp truyên thông),sangviệc dạy những gì mà người họccần Khiđó,người dạy chủ động địnhhướng, dân dãt, gợi mỡ, hướng dân phương pháp, tạo ranhữngcơ hội cho người học chú động sáng tạođềpháttriềntư duy, tiếp nhậnkiến thức mới màhọ cần
để có thể vận dụng vào thực tiễn Qua đó, phát huy tính sáng tạo không chi cho người học, màcảcho người dạy Và đó cũng chính
Trang 26
là mụctiêu cùa phương pháp dạy học sáng tạo Ngoài ra còncó
nhữngràocàn khác, như đosức ỳ truyênthông: cả ngườidạy và
người học đêu ngạithay đôi phươngpháp dạy học; do hạnchê vê
phươngtiện kỷ thuật ượgiảng;do thiếu những cơ chê,chínhsách
nênchưa khuyên khích được người dạy sửdụng phương pháp
dạyhọc sángtạo; do hạn chế về thời gian
Xuất pháttừ nhữngvấnđềnêutrên, để áp dụng phươngpháp
dạy họcsáng tạo trong các nhàtrường quân độitrước tácđộng
cùa cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, theo tác giả cân chú ý
nhữngvấn đềsau:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức của giảng viên về việc vận
dụng phưomgpháp dạy học sáng tạo
Trướchết, cần nhận thứcrằng đổimới phươngpháp, hìnhthức
dạy học là một tât yêu ưongđiêu kiện mới Quátrình này có thê
khó khăn bước đâu đôi với giảngviên; vì vậy, môi giăng viên cân
quyếttâm và kiên trì, nỗ lực het mình để hoàn thành nhiệm vụ
dạy họcsáng tạo theonhững yêu cầu mới Tâm thếchúđộng, tự
tin sẽlà động lực giúp giảng viên đónnhậncuộccách mạngcông
nghiệp4,0một cách hiệu quà đê ứng dụngnhững thành tựu cùa
nó vào ưong hoạt động giảng dạy Vai ưò cùangười thây “truyên
thống” đang có sự thayđôi,từngườitruyềnthụkiến thức, đến
nay, giángviên là người tô chức, hướng dân học viêntiêp nhận tri
thức;vi vậy, nâng cao năng lực chuyên môn, ngoại ngữ, kĩ năng
sử dụng côngnghệ thôngtin vàcác phươngthức dạy học hiện đại
làmột yêu cau không nhỏđối với độingũ giảng viên hiện nay
Thứ hai, trong dạy học sáng tạo lấy vai trò người học làm
trung tâm của quá trình giáo dục
Có thể coiđây lànội dung cơ bảnưong việcáp dụngphương
pháp dạy học sángtạo Đêthực hiệnnội dung này,ưongquá trình
giăng dạy giàng viên khôngđê cho ngườihọc bị động tiêp thu,
mà cầnkhuyến khích người học chủ động, tự giác, tíchcựctư
duy, tíchcực phát biểu ý kiến ưao đồibài Giảng viênđóng vai
trò làngười dân dát, định hướng tư duycho học viên Không gò
cách suynghĩ của họcviên theo một chiêu tưduy duy nhât đã
định trướccủagiángviên Những vânđèđặt ra cân gợimờ hướng
nghiên cứu vàđưa ra cơ sở lý luận vàthực tiêncho việcgiải quyêt
vân đê đó.Bên cạnh đó, giảng viên nên hướng dân, gợi mờ, động
viên, khuyến khích và tạo điềukiện để học viêntự nhận thức
được những nộidung đang học, cóvận dụng liên hệ với những
nội dung đã học đê tựkiêm tra, tự đánhgiá quátrình học tập của
minh, đeđối mới phươngpháp học, tự giải quyếtcác vấn đề, kể cả
ưong lý luận và thực tiênmộtcách độc lập vàchủ động
Thứ ba, kết hợp linh hoạt giữa phương pháp ưuyền thống và
phương pháp sáng tạo
Mỗi phương pháp giảng dạy đềucónhững ưu điếm và hạnchế
riêng Nộihàm của phươngpháp dạy học sáng tạo cónhiêu sự
thay đổi so với phươngpháp cũ Bởi vậy, nếu chuyếnsang hoàn
toàn phương phápgiángdạymới sẽ có nhiêu vướng măẹ, như
trong chuẩn bị nộidung bài giăng cùa giàng viên, chuyểnđổi
phương pháp họccùa học viên, phương tiệnkỹthuậthô trợ Do
đó, cân có sự kêt hợp một cách linhhoạthaiphương pháp mới
và cũ vàchuyên đôitừtừđê cósự thíchnghi dân khôngchi cho
ngườihọc màcòn cho cà người dạy Muốn vậy, giảng viênphãi
dành một thời gian nhất địnhđe thuyết trinh,diễngiảng các khái
niệm, các nội dung, các thông tin mới, những vân đê khó với sự
hỗtrợ của phương tiện giảngdạy hiệnđại Đồng thời,cần gợi
mở,đặtranhiều van đề càvề lý luận và thực tiễn quânsự.Có the
đặt ra những câu hỏi, những tình huống cóvấn đeđể tranh luận,
thảo luận cả trước, ưong hoặcsau khidiễn giảng những nội dung
chinh nham gợi mở, thúcđâytư duy người học đi đenchân lý
Thông thường những câu hỏi đặt ra trong quá trìnhgiảng được
người học phát biêu ý kiên và trao đôingay Những câu hòi đặt ra
sau từng phân, từngbàinhăm “neo”kiênthức, đòihỏi người học
phải có thời gian,tài liệuđê nghiên cứu thì có thèưao đôi,thào
luận vàođâugiờ cùa buôi học hôm sau Mặt khác, ưong phương
THÁNG 3/2022 Đợuvàỉỉọc
III Ill ■ III I- II II J.'.C.A) NA\
phápgiảng dạysáng tạo, người học cóthể đặt câu hòi sautừng phần, có thể trao đoingay,traođổi vào lúcthích hợp tùy thuộc vàotừng nội dung người học đặt raliên quanđên nộidungbài giảng Trong giờ học, việc traođối giữa ngườidạyvà người học được chùđộng, thực hiệnnhiêu hơn, lớphọcsẽsôi động hơn so vớiphươngpháp dạyhọc truyền thống
Thứ tư, sử dụng các công cụ giảng day cho phù hợp
Trong điêu kiện hiện nay đã có nhiêu loại công cụ phụ ượ hiện đạicho việc dạy học, đó là sử dụngchươngtrình phần mềm PowerPoint kêt hợp với máy chiêu Projectter Tuy nhiên,ưong thựctế giảngdạyđãxảy ra hai khuynhhướng: quálạm dụnghoặc không muốn sử dụng các công cụ trên.Ỏ khuynh hướng thứnhất, bàinào, nội dungnào giảng viên cũng đưalên máy đêgiăng mà không chú ýđên đặc diêm, nộidung bàiđó như thê nào Thực
ra, khôngpháinộidung nào trong bài hoặc bài nào ưong học phânmônhọccũngcân sừ dụng công cụ này Trong trường hợp này, việcdùng máy tính,sừ dụngchươngtrìnhphànmèmPower Pointkêt hợpvới máy chiêuProjectter thực châtchilà việcthay thế phấn và bảng đen trong cách dạy học truyền thống, thậmchí, nêu không thànhthạo sử dụng công nghệ còn gâyức chê cho người học Trongnhiêu trường hợp, giang viên chilàmnhiệmvụ
làngườiđọc lại những gi chiêu trên màn hình, ơ khuynh hướng thứ hai làngười giảng viên không quan tâmđên việc sửdụng các công cụ phụ trợ vì ngại sử dụng sè “phiên toái”hơn, vì khôngtiêp cận, không làm chủ được công nghệ thôngtin Cảhai khuynh hướng ưên đều có ảnh hường tiêucực đến việc áp dụngphương pháp dạy học sáng tạo trong các nhàtrườngquân đội Vi thê,việc lựa chọn sửdụng công cụ giảngdạy phù hợp cho từng nội dung, ưong từng bài của môn học có vai frò quantrọngtrongviệc áp dụngthànhcông phương phápdạy họcsáng tạo, gópphần nâng caochâtlượngdạy học phù hợp vớiđiều kiệnhiện nay
Thứ năm, bản thân giảng viên tích cực, chủ động trong nâng cao năng lực, trình độ, kỹ năng sư phạm cho phù hợp với yêu cầu dạy học
Phương pháp dạy học sáng tạo không có mộtkhuônmẫu,một chuân mực chungcho tâtcà các giảng viên,họcviên Do tính đặc thù riêng cùatừng lớp, từng môn học,từngđôitượngngười học
mà người giảng viên phái thiêtkê bàigiăng riêngtheo tính đặc thùđó Điêu đó cónghĩa trong dạy học sáng tạo, người giảngviên ngoài việc làm chù kiến thứccòn pháitìm hiểuthậtkỹđối tượng
màmình giảngdạy Mặtkhác, do đặcthù trong giảngdạy ờ môi trường sư phạm quânsự thườngxuyên biênđộng đòi hòingười giáng viên cân thường xuyên cậpnhật thông tin,các hoạt động thực tiễn quân sự cho phùhợp nội dung củamỗibài giảng Do đó, mồigiăng viên phái tự timtòi, rènluyện, học hỏikinhnghiệm từ đông nghiệp đê không ngừng đôi mới, hoàn thiện phương pháp giăngdạy cho mình Phương pháp giảng dạy sáng tạo sẽkhông ngừng bô sung, hoàn thiện, tích lũyđược nhiêukiên thức, tạo thànhvốn kinh nghiệm cúa ban thân mỗigiảng viên phục vụ hữu ích cho nhiệm vụ của minh
Trước sự phát triển cùa CMCN4.0 và đòihỏi cúa chấtlượng nguônnhân lực cũng như của nhiệmvụ xây dựng, bào vệTôquôc ViệtNamxã hội chù nghĩa ngày càng cao, việc đôimới PPDHlà một tât yếu Chính vì vậy, cân nhận thức đây đủhơn vê việc vận dụng phương pháp dạy học sáng tạo trong các nhà trường quân độiđê nâng cao chât lượng dạy học và nghiêncứu khoahọc, đào tạo ra đội ngũ cán bộ sĩ quan chất lượng ngàycàng cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội ưong giai đoạn mới
TÀILiỆU THAMKHAO
(1) Đàng Cộhgsàn Việt Nam (2013), Nghị quyếtsộ 29-NQ/
TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóaXIvề đổi mới căn bàn toàn diện giáodục và đào tạo
(2) Đảng Cộng sàn Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội Đại biêu Toàn quôc lân thử xni, tập 1, NxbChính ưị quôc gia,Hà Nội, tr.232