Sáng kiến kinh nghiệm, SKKN Một số biện pháp giúp giáo viên lớp 1 dạy tốt Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề ở trường Tiểu học Thanh LiệtSáng kiến kinh nghiệm, SKKN Một số biện pháp giúp giáo viên lớp 1 dạy tốt Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề ở trường Tiểu học Thanh LiệtSáng kiến kinh nghiệm, SKKN Một số biện pháp giúp giáo viên lớp 1 dạy tốt Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề ở trường Tiểu học Thanh LiệtSáng kiến kinh nghiệm, SKKN Một số biện pháp giúp giáo viên lớp 1 dạy tốt Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề ở trường Tiểu học Thanh LiệtSáng kiến kinh nghiệm, SKKN Một số biện pháp giúp giáo viên lớp 1 dạy tốt Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề ở trường Tiểu học Thanh LiệtSáng kiến kinh nghiệm, SKKN Một số biện pháp giúp giáo viên lớp 1 dạy tốt Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề ở trường Tiểu học Thanh LiệtSáng kiến kinh nghiệm, SKKN Một số biện pháp giúp giáo viên lớp 1 dạy tốt Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề ở trường Tiểu học Thanh LiệtSáng kiến kinh nghiệm, SKKN Một số biện pháp giúp giáo viên lớp 1 dạy tốt Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề ở trường Tiểu học Thanh LiệtSáng kiến kinh nghiệm, SKKN Một số biện pháp giúp giáo viên lớp 1 dạy tốt Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề ở trường Tiểu học Thanh LiệtSáng kiến kinh nghiệm, SKKN Một số biện pháp giúp giáo viên lớp 1 dạy tốt Hoạt động trải nghiệm theo chủ đề ở trường Tiểu học Thanh Liệt
MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Giáo viên hiện đối mặt với nhiều khó khăn khi giảng dạy hoạt động trải nghiệm, bao gồm thiếu đào tạo chuyên sâu và hạn chế về nguồn lực Thực trạng này ảnh hưởng đến chất lượng tổ chức và hướng dẫn các hoạt động trải nghiệm cho học sinh, gây ra khó khăn trong việc phát triển kỹ năng mềm và tư duy sáng tạo cho học sinh Để nâng cao hiệu quả giảng dạy, cần có các giải pháp như tăng cường đào tạo giáo viên về phương pháp dạy hoạt động trải nghiệm theo chủ đề, đầu tư nguồn lực và thiết bị phù hợp, đồng thời xây dựng kế hoạch tích hợp hoạt động này vào chương trình giảng dạy một cách linh hoạt Những biện pháp này sẽ giúp giáo viên tự tin hơn trong việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện cho học sinh.
ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
- Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp giúp giáo viên dạy tốt, học sinh học tốt môn Hoạt động trải nghiệm lớp 1
- Khách thể nghiên cứu: học sinh lớp 1A7 - Trường Tiểu học Thanh Liệt
PHẠM VI, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
- Địa bàn nghiên cứu: Trường Tiểu học Thanh Liệt
- Đối tượng khảo sát và thực nghiệm: Giáo viên khối 1, học sinh lớp 1
- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9 năm 2020 đến hết tháng 4 năm 2021
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Ngoài việc học hỏi đồng nghiệp tôi còn sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp nghiên cứu SGK, tài liệu tham khảo
NỘI DUNG
CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Cơ sở khoa học của đề tài
Lớp 1 là lớp học đầu tiên của bậc tiểu học, nơi trẻ bắt đầu chuyển đổi từ phương pháp học qua chơi ở mẫu giáo sang hoạt động học tập chính thức Trong giai đoạn này, hoạt động học tập trở thành hoạt động chủ đạo, giúp trẻ bắt đầu hình thành nền tảng kiến thức và kỹ năng cần thiết cho hành trình học tập tiếp theo Đây là bước quan trọng để trẻ thích nghi với môi trường học tập chính quy và phát triển toàn diện về mặt trí tuệ lẫn kỹ năng xã hội.
Môn học Hoạt động trải nghiệm là môn học mới mẻ đối với học sinh lớp 1, đòi hỏi giáo viên phải tổ chức các phương pháp dạy học phù hợp để giúp các em thích ứng, khám phá bản thân và thế giới xung quanh Việc giảng dạy nhằm phát triển đời sống tâm hồn, khả năng cảm nhận cái đẹp của thiên nhiên và tình người, từ đó hình thành quan niệm sống đúng đắn và ứng xử phù hợp Quan trọng hơn, môn học còn bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, ý thức về cội nguồn và bản sắc dân tộc, góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị truyền thống trong bối cảnh hội nhập quốc tế Để đạt được mục tiêu này, giáo viên cần chuẩn bị các hình thức, phương pháp dạy học sinh động nhằm thu hút sự hứng thú của học sinh, giúp các em yêu thích đến trường mỗi ngày qua phương pháp “học mà chơi - chơi mà học”, phù hợp tâm lý lứa tuổi, từ đó nâng cao hiệu quả của môn học.
2 Chương trình và sách giáo khoa
2.1 Mục tiêu dạy Hoạt động trải nghiệm
Hoạt động trải nghiệm nhằm phát triển năng lực thích ứng với cuộc sống, khả năng thiết kế và tổ chức hoạt động, cũng như định hướng nghề nghiệp cho học sinh Đồng thời, hoạt động này góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu cùng năng lực chung theo Chương trình tổng thể Tại cấp tiểu học, mục tiêu chính là giúp học sinh hình thành thói quen tích cực, chăm chỉ lao động, thực hiện trách nhiệm ở nhà, trường, địa phương, biết tự đánh giá và điều chỉnh bản thân Ngoài ra, hoạt động trải nghiệm còn thúc đẩy xây dựng các kỹ năng giao tiếp, ứng xử văn hóa, ý thức hợp tác nhóm và năng lực giải quyết vấn đề trong học sinh.
2.2 Chương trình và sách giáo khoa
Sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 1 được biên soạn phù hợp với quan điểm và nội dung của chương trình Giáo dục phổ thông 2018 Sách hướng tới mục tiêu “Mang cuộc sống vào bài học, đưa bài học vào cuộc sống”, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn Nội dung sách tập trung vào phát triển kỹ năng, thái độ tích cực và khả năng sáng tạo của học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm sát thực tế Đây là tài liệu giáo dục phù hợp nhằm nâng cao chất lượng học tập và hình thành phẩm chất, năng lực toàn diện cho học sinh tiểu học.
Chương trình học được xây dựng dựa trên cấu trúc 35 tuần trong năm học, tập trung vào 9 chủ đề hoạt động chính để phát triển toàn diện cho học sinh Mỗi chủ đề hoạt động diễn ra trong vòng 4 tuần học, đảm bảo tính liên tục và sâu sát trong quá trình học tập Nội dung các chủ đề được phân chia rõ ràng theo ba loại hình hoạt động chủ đạo, gồm: Sinh hoạt dưới cờ, hoạt động giáo dục theo chủ đề và sinh hoạt lớp, tạo điều kiện thúc đẩy sự tham gia tích cực và phát triển kỹ năng mềm cho học sinh Sự phối hợp chặt chẽ giữa các hình thức hoạt động giúp nâng cao hiệu quả giáo dục, đồng thời phản ánh đúng mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường.
Sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm 1 hướng đến việc tổ chức các hoạt động giúp học sinh tiếp cận thực tế, tham gia và thử nghiệm các cảm xúc tích cực dựa trên kinh nghiệm cá nhân Nội dung của sách tập trung vào việc giúp học sinh và giáo viên hiểu rõ cách tổ chức và tham gia các hoạt động phù hợp với yêu cầu của chương trình giáo dục Mỗi bài học trong chủ đề của sách được xây dựng dưới dạng chuỗi các hoạt động học tập, kết hợp linh hoạt giữa kênh chữ và kênh hình để nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức.
CƠ SỞ THỰC TIỄN
1 Đặc điểm chung của trường, lớp
Trường Tiểu học Thanh Liệt nằm ở xã ven đô, nơi đô thị hóa diễn ra nhanh chóng Với sự phát triển của xã hội, dân cư ở khu vực ngày càng đông đúc, đa dạng thành phần, và trình độ dân trí không ngừng nâng cao Các gia đình trong khu vực rất quan tâm đến việc học tập của con em, xem đây là yếu tố quan trọng cho tương lai của trẻ Trường có thành tích xuất sắc trong công tác giảng dạy và học tập, sở hữu đội ngũ giáo viên vững chuyên môn, giàu kinh nghiệm và hết lòng yêu thương học sinh.
Trong năm học 2020-2021, trường tôi có tổng số 1.343 học sinh và 30 lớp học, được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất hiện đại nhằm phục vụ tốt công tác dạy và học của giáo viên cũng như học sinh Khối 1 có 335 học sinh được phân chia thành 8 lớp, nơi các em nhận được sự đồng hành của đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm, trình độ chuyên môn vững vàng, cùng với các giáo viên trẻ năng động, nhiệt huyết, yêu nghề và mến trẻ.
2 Thực trạng dạy học Hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 1
Qua tìm hiểu thực tế giảng dạy môn Hoạt dộng trải nghiệm của bản thân và của đồng nghiệp, tôi thấy:
- Giáo viên được tập huấn sách giáo khoa mới, bồi dưỡng chuyên môn để trau dồi kiến thức, kĩ năng chuyên môn
Các đồng chí giáo viên lớp 1 luôn hăng hái với công tác giảng dạy, không ngừng học hỏi và tham khảo các tài liệu để nâng cao kiến thức, kỹ năng cũng như chuyên môn Việc tích cực trau dồi phù hợp giúp các giáo viên chuẩn bị tốt hơn cho hành trình giảng dạy, mang đến môi trường học tập lý tưởng cho học sinh Thúc đẩy sự phát triển chuyên môn liên tục, giáo viên lớp 1 góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và hình thành nền tảng vững chắc cho các em nhỏ.
Môn Hoạt động trải nghiệm là môn học mới, khiến nhiều giáo viên còn bỡ ngỡ trong việc thiết kế và tổ chức các hoạt động phù hợp với nội dung bài dạy, đòi hỏi sự sáng tạo và điều chỉnh phù hợp để nâng cao hiệu quả giảng dạy.
- Giáo viên còn lúng túng trong việc sử dụng đồ dùng và phương tiện dạy học
- Trong giờ dạy, giáo viên còn chưa sử dụng linh hoạt các phương pháp và hình thức dạy học.
- Giáo viên có kinh nghiệm, tuổi nghề cao còn áp dụng cách dạy cũ, chưa phát huy sáng tạo, năng lực của học sinh.
- Phụ huynh còn chưa quan tâm đến môn học, chưa biết cách hướng dẫn con học môn Hoạt động trải nghiệm
Trong giờ học, lớp học còn trầm lặng, chưa sôi nổi, nhiều học sinh không tích cực tham gia học tập, thậm chí làm việc riêng và thiếu tự tin trong giao tiếp Tình trạng nhút nhát khiến các học sinh chưa mạnh dạn tiếp cận đối tượng trải nghiệm, dẫn đến hiệu quả học tập chưa đạt yêu cầu Việc trường học cần tạo môi trường thân thiện, khuyến khích học sinh hoạt động nhóm và phát triển kỹ năng giao tiếp để nâng cao hiệu quả giờ học và thúc đẩy tinh thần học tập tích cực.
- Qua kết quả khảo sát, tỉ lệ học sinh thích học môn Hoạt động trải nghiệm còn thấp, cụ thể ở lớp 1A7:
Rất thích học Thích học Bình thường Không thích học
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP GIÁO VIÊN DẠY TỐT MÔN HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM LỚP 1
1 Sử dụng đồ dùng và phương tiện dạy học có hiệu quả
Việc sử dụng đồ dùng trong học tập là rất cần thiết nhằm thu hút và hấp dẫn học sinh Điều này giúp dẫn dắt học sinh tò mò, kích thích tư duy và khả năng khám phá của các em Các đồ dùng sáng tạo và phù hợp sẽ tạo ra môi trường học tập thú vị, góp phần nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức của học sinh.
Đồ dùng quan trọng nhất trong môn Hoạt động trải nghiệm chính là các vật dụng thực tế giúp tạo trải nghiệm chân thật cho học sinh Tôi đã hợp tác với phụ huynh để sản xuất các video ghi lại các hoạt động mà trẻ em được trải nghiệm, nhằm nâng cao hiệu quả học tập và phát triển kỹ năng Các video này không chỉ giúp kết nối phụ huynh và nhà trường mà còn tạo động lực để trẻ tận hưởng các hoạt động thực tế một cách tích cực.
Trong hoạt động “Tự chăm sóc bản thân” (Tuần 7, chủ đề 2), tôi đã sử dụng các đoạn video ghi lại quá trình học sinh tự chăm sóc bản thân hàng ngày để tạo sự hấp dẫn và sinh động cho giờ học Sau đó, tôi tổ chức thảo luận nhóm, khuyến khích học sinh chia sẻ quan điểm và trải nghiệm thông qua các câu hỏi thúc đẩy tư duy và trao đổi ý kiến Việc sử dụng hình ảnh thực tế giúp học sinh thấy rõ tầm quan trọng của hoạt động tự chăm sóc bản thân, từ đó nâng cao ý thức và kỹ năng tự lập của các em.
+ Hàng ngày, bạn đã làm gì để chăm sóc bản thân?
+ Bạn làm những việc đó vào lúc nào?
+ Bạn cảm thấy như thế nào khi tự mình làm những công việc đó?
Qua đoạn video, học sinh sẽ được hướng dẫn những việc làm phù hợp để chăm sóc bản thân như vệ sinh cá nhân, ăn uống khoa học, tập thể dục đều đặn Đồng thời, video còn giúp học sinh tự liên hệ với bản thân, nhận xét và đánh giá những việc đã làm hoặc chưa làm để nâng cao việc chăm sóc sức khỏe cá nhân.
Trong kho học liệu điện tử của tôi, tôi tận dụng tối đa các tranh ảnh, video tình huống, câu chuyện để minh họa và cụ thể hóa các hành vi cho học sinh quan sát Các hệ thống tranh động, tranh tĩnh phù hợp với nội dung hoạt động trải nghiệm trong sách giáo khoa giúp tăng tính sinh động của các tình huống mô phỏng Nhờ những tài liệu này, học sinh dễ dàng hình dung, kích thích sự tham gia và trải nghiệm thực tế trong hoạt động học tập.
Ví dụ: Khi tổ chức các hoạt động “Tìm hiểu cảnh đẹp quê hương em”
Trong bài giảng, tôi đã kết hợp giới thiệu các cảnh đẹp mà học sinh đã từng thăm hoặc cảnh đẹp quê hương Việt Nam, giúp các em quan sát và cảm nhận qua các video về các vùng miền khác nhau Các em học sinh được khuyến khích thảo luận nhóm, chia sẻ cảm xúc sau khi xem video để nâng cao kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện Qua quá trình quan sát, lắng nghe và chuẩn bị trước ở nhà, các em phát huy khả năng trở thành những hướng dẫn viên du lịch tài ba, từ đó thêm yêu và tự hào về quê hương đất nước.
Trong bối cảnh khoa học phát triển vượt bậc ngày nay, việc sử dụng các thiết bị hiện đại trong giảng dạy trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết Các thiết bị công nghệ giúp giáo viên cung cấp tài liệu phong phú, đa dạng, từ đó nâng cao chất lượng kiến thức cho học sinh Ngoài ra, công nghệ còn tạo ra môi trường học tập sinh động, thu hút sự hứng thú của học sinh, mang lại sự mới lạ và sáng tạo trong quá trình giảng dạy.
Máy chiếu đa năng là thiết bị hiện đại, tiện lợi giúp giáo viên tận dụng tối đa thời gian và tạo sự hấp dẫn cho học sinh Thiết bị này cho phép phóng to tranh, ảnh, phiếu đánh giá, nâng cao hiệu quả giảng dạy và tạo môi trường học tập sinh động, chuyên nghiệp.
Bên cạnh đó, tôi đã kết hợp với máy tính, sử dụng giáo án điện tử, sử dụng phần mềm Powerpoint tạo các slide và dùng Projector trình chiếu.
Khi giảng hoạt động “Công trình công cộng quê em” (Tuần 24, chủ đề 6), tôi đã thiết kế bài giảng điện tử đa dạng hình ảnh và nguồn tư liệu phong phú, giúp bài giảng sinh động, hấp dẫn hơn Điều này thu hút sự chú ý của học sinh, kích thích sự tò mò và mong muốn khám phá kiến thức về các công trình công cộng trong quê hương Sử dụng các tài liệu đa phương tiện trong giảng dạy giúp học sinh dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ bài học hiệu quả hơn.
Để giờ học tự nhiên trở nên sinh động, hấp dẫn và thu hút học sinh yêu thích môn học, giáo viên cần chuẩn bị đồ dùng dạy học phong phú và đa dạng về thể loại Việc chuẩn bị đồ dùng đào tạo chất lượng đóng vai trò quyết định thành công của tiết giảng, góp phần kích thích sự hứng thú và tích cực của học sinh trong quá trình học tập.
Việc sử dụng đồ dùng và phương tiện dạy học của giáo viên và học sinh là điều kiện rất tốt để tiết học thành công
2 Khai thác vốn hiểu biết của học sinh Để phấn đấu đạt được những yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học, cần tăng cường tính chủ động nhận thức của học sinh Người giáo viên phải biết dẫn dắt học sinh dựa vào kinh nghiệm cá nhân và vốn hiểu biết của mình để tự phát hiện kiến thức
Ví dụ : Khi dạy hoạt động “Ngày Tết quê em” (Tuần 17, chủ đề 5)
Khi dạy bài này, tôi đã thiết kế các hoạt động như sau:
Hoạt động 1 Chia sẻ về ngày Tết quê em
- Biết ý nghĩa của ngày Tết truyền thống là ngày sum vầy hạnh phúc của mỗi gia đình Trong dịp Tết, có nhiều điều đặc biệt và ý nghĩa
- GV tổ chức cho HS thảo luận và chia sẻ về những điều đặc biệt của ngày Tết quê em theo gợi ý:
+ Ngày Tết quê em có những loại bánh, trái cây nào?
+ Vào ngày Tết mọi người thường trang trí những gì? Trang trí như thế nào? + Vào ngày Tết, mọi người thường đi đâu?
+ Ý nghĩa của ngày Tết truyền thống?
+ Cảm xúc của em khi Tết đến?
Ngày Tết là dịp đoàn tụ, sum vầy của mỗi gia đình Việt Nam, thể hiện truyền thống văn hóa đặc sắc của dân tộc Trong ngày lễ này, các gia đình thường bày biện mâm ngũ quả, cây đào, cây quất để cầu mong may mắn và tài lộc cho năm mới Ngoài ra, còn gói bánh chưng, bánh tét, tạo nên không khí ấm cúng và truyền thống Buổi tối, cả gia đình cùng nhau xem pháo hoa rực rỡ, đón chào năm mới an lành, hạnh phúc.
- Giáo viên tổ chức cho học sinh chơi trò “Đố vui có thưởng” bằng các câu hỏi liên quan đến ngày Tết:
+ Hoa tượng trưng cho mùa xuân ở miền Bắc? (Hoa đào)
+ Vị khách đầu tiên đến nhà chúc Tết được gọi là gì? (Xông đất)
Trong đêm giao thừa, pháo hoa là yếu tố thu hút sự chú ý của hầu hết mọi người, tạo nên không khí rộn ràng và lãng mạn Khoảnh khắc chuyển tiếp từ năm cũ sang năm mới được gọi là giao thừa, đánh dấu sự khởi đầu mới đầy hy vọng Trong ngày Tết, cây nêu là biểu tượng đặc trưng, không có hoa hay trái, nhưng lại mang ý nghĩa tâm linh mạnh mẽ và thường được thiết kế để tránh ma quỷ xâm nhập.
Trong hoạt động “Ngày Tết quê em”, tôi đã áp dụng phương pháp và hình thức tổ chức phù hợp, giúp học sinh học tập một cách sôi nổi và tích cực Nhờ đó, các em dễ dàng tìm hiểu, nắm vững kiến thức một cách nhẹ nhàng, góp phần nâng cao hiệu quả học tập và tạo không khí học tập tích cực trong lớp.
Việc khai thác vốn sống của học sinh khi xây dựng kế hoạch dạy học là điều cần thiết để giúp học sinh vận dụng kiến thức đã có, từ đó dễ dàng tiếp thu kiến thức mới Điều này giúp học sinh hứng thú hơn với quá trình học tập và tích cực tham gia vào các hoạt động học tập.
KẾT QUẢ
Việc áp dụng các biện pháp đã đề cập giúp nâng cao hiệu quả học tập của lớp, tạo điều kiện cho học sinh tiến bộ rõ rệt Các em đặc biệt yêu thích môn Hoạt động trải nghiệm, vì được tham gia vào các hoạt động mang tính thực tiễn, giúp các em hứng thú và say mê học tập hơn Phương pháp "Học mà chơi - chơi mà học" góp phần thúc đẩy sự hứng thú và phát triển khả năng sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập.
Qua thời gian vận dụng những biện pháp trên để dạy môn Hoạt động trải nghiệm, lớp tôi đã thu được những kết quả như sau:
Thời gian Không khí lớp học Ý thức học tập Hiệu quả giờ học Đầu năm
Lớp học trầm, tẻ nhạt
Một số học sinh không thích học, ngồi im hoặc làm việc riêng
Hiệu quả giờ học không cao
Khoảng 70% học sinh nắm bài tại lớp
Giờ học căng thẳng đơn điệu
30% học sinh không thích học, mong giờ học nhanh hết
Khoảng 80% học sinh nắm bài tại lớp
Giờ học nhẹ nhàng, không khí sôi nổi
Còn một số học sinh chưa tập trung vào học
Khoảng 85% học sinh nắm bài tại lớp
- Giờ học nhẹ nhàng, thoải mái
Học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học
- Học sinh hiểu sâu, nhớ lâu và hình thành được một số kĩ năng tự phục vụ bản thân trong cuốc sống
- 90% học sinh nắm bài tại lớp
Các giáo viên trong khối đều tự tin khi dạy môn Hoạt động trải nghiệm, sử dụng thành thạo các đồ dùng, phương tiện dạy học để nâng cao chất lượng giảng dạy Khối 1 đã xây dựng kho tư liệu, video, hình ảnh phong phú phục vụ môn học này, giúp học sinh hứng thú hơn Giáo viên linh hoạt phối hợp các phương pháp và hình thức dạy học, tạo ra các tiết học sôi nổi, nhẹ nhàng hơn, nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Hoạt động trải nghiệm.