NGHIÊN CỨU RESEARCH Kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ử một số trường đại học trên thế giới và bài học rút ra cho các trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Đức Thọ NCS, Họ[.]
Trang 1_ NGHIÊN CỨU
RESEARCH
ử một số trường đại học trên thế giới và bài học rút ra
cho các trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh
Nguyễn Đức Thọ
NCS, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Phát triểnnguồn nhân lực chất lượng cao (NNLCLC) là một trongnhững khâu đột phá nhằm nâng cao
chất lượng giáo dục, đào tạo ở các trường đại họctrênđịa bàn thànhphố Hồ Chí Minh Đểthực hiệntốt nội
dung này, bên cạnhsựtích cực, chủ độngvà sựđầu tư thỏađáng của mỗi nhàtrường,cần cósự tham vấn
kinh nghiệm của cáctrường đại học trênthế giới vàkhuvực.Trongphạmvi bài viết, trên cơ sở nghiên cứu
kinhnghiệmphát triển NNLCLC ở một số trường đại học trên thế giới vàtrongkhu vực; tác giả rút ramột
sốbài học tham khảo cho các trường đại học trên địa bàn thành phốHồ Chí Minh
1 Đặt vấn đê
Trong xu thế hội nhập quốc tế về giáo dục đại
học, việc phát triển NNLCLC ở các trường đại học
trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh càng trở nên
bức thiết Tuy nhiên, đâylàvấn đề khá nangiải, đặt
ra cho các nhà trường nhiều thách thức lớn Khảo
cứu kinh nghiệm phát triển NNLCLC ở các trường
đại học trên thếgiới và trong khu vực làhoạtđộng
cần thiết, giúp cáctrường đại họctrên địa bàn thành
phố Hồ Chí Minh có cáchthức, biện pháphiệu quả
đẩy nhanh, rút ngắn quá trình phát triển NNLCLC
theo hướngtiệm cận dầnvớixu thế chung trên thế
giới
2 Kinh nghiệm phát triển NNLCLC ở một sô'
trường đại học trên thê' giới và trong khu vực
2.1 Kinh nghiệm của các trường đại học một
số nước Châu Âu
Ở châu Âu, các trường đại học nghiên cứu hầu
như được tự chủ hoàn toàn trong công việc quản trị
nhân sự của mình Nhà nước đóng vai tròbệ đỡ (tài
trự và hỗ trợ) đểnhàtrường phát huytối đa tính tự
chủ trong tuyển dụng, thu hútvàsử dụng nhântài
phục vụ cho mục tiêu phát triển của trường Tuy
nhiên cũng có mộtsố trường đạihọc, caođẳng, nhà
nước kiểm soátchặt chẽ tất cả các hoạtđộng từ tổ
chức, tài chính đến quản trị, gọc thuật và nhân sự
(thường là các đạihọc/caođẳng cộngđồng)
Khungphântích về tự chủ đại học của Hiệp hội
các trường đại học châu Âu (European University
Association) xác định bốn nội dung tự chủ của
trường đại học bao gồm: Tổ chức; (Org); Tài chính
(Fin); Nhân sự (Sta); Họcthuật(A cad) Trong đó tự
chủ về tổ chức, nhân sự và tài chính là điều kiên
quan trọng để thúc đẩy tự chủkhác trongcác hoạt động khác của đại học Tự chủ về tổ chức: Các trường đại học tuyểndụng hiệutrưởngtheo tiêu chí
tự xác định.Quyết định nhiệmkỳ,miễn nhiệm hiệu
trưởng Lựachọnthànhviên bên ngoài thamgia hội
đồng quản trị, hội đồng trường Quyết định tổ chức
các khoa, bộ môn Quyết định tiêu chí và quy trình
bổnhiệm, miễn nhiệm giáo sư, phó giáo sư Tự chủ
về nhân sự: Quyết định tuyển dụnggiảng viên và
nhân viên mà không có sự can thiệp từ bên ngoài
Quyết định tiêu chí, quy trình tuyển dụng, sathải nhân sự Quyết định mức lươngtheo năng lựccủa giảng viên và nhân viên Quyết định tiêu chí mức
lương và nâng lương Quyết định tiêu chí thăngchức
vụ, chức danh của giảng viên Tự chủ về tài chính:
Quyết định mức họcphí Quyết định việc trả lương cho giảng viên dựa trên thànhtích nghiên cứu khoa
học, giảng dạy Những quyền tự chủ về tổ chức,
nhân sự, tài chính là cơ sở để các trường đại học
toàn quyền trong việc xây dựng chiến lược, kể
hoạch, chính sáchphát triển nguồn NLCLC theo sứ mạng của mình
2.2 Kinh nghiệm của các trường đại học ở Hoa Kỳ và úc
Các trường đại học ở Mỹ cũng thực hiện tự chủ
cao, tự quyết trong cáclĩnh vực hoạt động của nhà
trường, về tổchứcvà nhân sựcác trường đại học ở
Mỹ xây dựng danh mục các ngạch giảngviên để làm
cơ sở cho tuyển dụng,sử dụng, đãi ngộ Ngạch giảng viên trong các trường đại họcởMỹphân chia thành
bốn bậc:Giảng viên, nghiên cứu viên là những người
có kinh nghiệmtrong công việc, liên quan đến một
bộ môn giảng dạy, nghiên cứu trong trường đại học
Trang 2Nhiều ngườitrongsốđó chưacó bằngtiến sĩ.Trợ lý
giáo sư (các trường đại học ở Bắc Mỹ) Phógiáo sư
(các trường đại học ở Bắc Mỹ); Giáo sư Trong bậc
giáosư có bậc giáo sư đầu ngành giành cho cácgiáo
sư xuất sắc
Đại học Oregan của Mỹ ban hành quy định tuyển
dụng và ký hợp đồng với giảng viên theo các tiêu
chuẩn: Có học vịtiếnsĩ phùhợp với lĩnh vực chuyên
môn mà trường cần tuyển Có ít nhất 3 năm kinh
nghiệm tronglĩnh vực nghiên cứuvà giảng dạy đại
học Có ít nhất ba bài báo khoa học hoặc một sách
chuyên khảo có giá trị khoa học được côngbốtrong
các tạp chí khoa học chuyên ngành, hoặc một nhà
xuất bản có uy tíncủa Mỹ
Nếu đápứng được các tiêu chuẩn, điều kiện xét
trong hồ sơ và đạt kếtquả trong kỳ phỏng vấn của
hội đôngtuyển dụngthì ứngviên được chấpthuận
tuyển dụng bằng hình thức hợp đồng gồm ba giai
đoạn: Đầutiên là ký hợp đồng 1 năm thửviệc, nếu
được đánh giá tốt, giảngviên đượcký tiếphợp đồng
cóthời hạn 3 năm Sau giai đoạn này, giảng viêncó
nhu cầu và đáp ứng cáctiêu chí đánh giá,sẽ được ký
tiếp hợp đồng 3 năm nữa Nếu sau 3 lần ký hợp đồng
(7 năm) mà giảng viên được đánh giá đápứngcác
tiêu chí và có nhucầu tiếp tục làmviệcsẽ được ký
hợp đồngtiếp nhưng khôngxác định rõ thời hạn
Ở Úc,các trườngđại học được trao quyền tự chủ
cao trong trong các lĩnh vực hoạt động của mình
Nhà nước tạo hành lang pháp lý thông thoáng và
thực hiệnviệc giám sát là chủ yếuđối với các trường
đại học Về quản trị nhânsự, cáctrườngđại học ở úc
được xác định ngạch, bậc giảng viên, được quyền tự
đề ra điều kiện, tiêu chuẩn, quy trình, tuyển dụng,
bổ nhiệm và các chếđộ đãingộ đốivới giảng viên
Nhà nước ban hành "chính sách khung" để các
trườngđại học căn cứ váo đó làm cơ sở Tùy theo sự
cống hiếnvà kinh nghiệmcủa giảng viên mỗi trường
có những chế độ đặc thù nhằm đãi ngộ xứng đáng
vớinhữngngười có đóng góp xuất sắc Ngạch giảng
viên trong các trường đại học ở úc được chia thành
bốn bậc: Trự lýgiảng viên, phó giảng viên, trợ lý
nghiêncứu; Giảng viên, nghiên cứu viên; Giảng viên,
nghiên cứuviên chính; Phógiáo sư; Giáo sư.Trong
cácbậctrên, theonguyên tắc được hưởng lương tối
thiểu trong thang lương giàng cho giảng viên do
chính phủ quy định Tuy nhiên tùy vàokhảnăng của
từng trường, các đại học trả lương cao hơn nhiều
mức lương dochínhphủ quy định
Thăng ngạch giảng viênlà văn bản pháp luật do
quốc hội mỗi tiếu bang ở úc ban hành riêng cho
từng đại học ủy ban thăng ngạch gồm: Hội đồng
khoa học vàbộ phậnnhân sự trongtrườngđại học
đểsoạnracác chính sách vàquytrình thăng ngạch
giảng viên cho đại học của mình Tuy nhiên việc tuyển dụng, bổ nhiệm, thăng ngạch giảng viên là công việc của trườngđại học Chínhphủkhôngcan thiệp quá sâu vào vấn đề nhân sự của trường Mọi quyếtđịnhliênquanđến việc tuyển dụng, bổ nhiệm
và thăng ngạch giảngviên đều phải áp dụng đúng các tiêu chuẩn đã xác định Mỗi đại học có quyền
đưa ra những quy định riêng phù hợp với yêu cău
chất lượng củamình Đạihọc Menbourne quy định
tất cả các giảng viên đều xuất sắc trong tất cả các
hoạt động với các chỉ số cụ thể: Giảng dạy; nghiên cứuvàđào tạo nghiên cứukhoa học;lãnh đạo; phục
vụcộng đồng Các thành tích về học thuật cùng với
chấtlượngvà hiệu quảcủa thành tích đó trong xã
hội là hai tiêu chíthen chốt quyết định liênquan đển việc tuyển dụng, bổ nhiệm và thăng thưởng một giảngviên giảng dạy và nghiên cứu hay một giảng viênthuần túy nghiên cứu Các trường đại học ở úc
tuyển chọn giảng viên bằng hình thức hợp đồng, khôngsửdụng hình thức biênchế
2.3 Kinh nghiệm của các trường đại học một
số nước ASEAN
Các trường đại học ở các nước ASEAN đã có
nhiều cuộc hội thảo về đảmbảochấtlượnggiáo dục
ởcác trường đại họcASEAN, sổ tay hướng dẫn đảm
bảo chất lượng trong mạnglướicác trường đại học Đông Nam Á đã xác định tiêu chí đánh giá về phát
triểnNNL cho hoạt động đào tạo vànghiêncứu khoa
học Trong phát triển NNL, trường đại họcxây dựng
vàduy trìđội ngũ giảngviên và nhân viên hỗ trợ có
chất lượng cao thông qua việc xác định rõ trách
nhiệm của họ và đánh giá một cách thường xuyên Phát triểnkhối kiến thứccủacác giảng viênvànhân viên để tiến kịp thời thay đổi của từng chuyên ngành Mỗi trường hìnhthành một hệ thốngnghiên cứu,xem xét khả năng, tiềm năngvà nhu càu để đề
ra biện pháp, chính sách nâng cao kiến thức cho giảng viên, nhân viên thông qua hoạt động có ảnh
hưởng trực tiếp đếnviệc dạy và học bao gồm: Xây dựng kế hoạch cụ thể phát triển giảng viên, nhân viên Tổ chức huấn luyệnđể pháttriển năng lực của giảng viên và nhân viên theo kế hoạch Đánh giá
hiệu quảcủacáckhóa huấn luyện Thành lập mộthệ thống đánh giá giảng viên,nhân viên thôngqua hội
đồng, được tổ chức theo lịch trìnhtối thiểuhai lần trongmột nămtrước khi tăng lương, thăng cấp hoặc
khen thưởng, kỷ luật Đề caođạo đức nghề nghiệp của giảng viên và nhân viên Xây dựng chính sách, kế
hoạch hành động và đánh giá các hoạt động để
khuyến khích giảng viên, nhân viên đề cao trách nhiệm, chu đáo trong công việc, bồi dưỡng phong cách tưduy,ứng xử, tính trung thức, bình tĩnh, thận
trọng trong suy nghĩ, có tráchnhiệm và sẵn sànghy
sinh vì lợi ích xã hội
Trang 3NGHIÊN CỨU
RESEARCH
3 Bài học rút ra cho các trường đại học trên
điạ bàn Thành phố Hồ Chí Minh
Một là, nhận thức đúng vị trí, vai trò củaNNLCLC
Trong mỗi tổ chức nguồn nhân lực luôn ở vị trí
trung tâm và nếu không có sức lao động của con
người thì mọi nguồn lực khác chỉ tồn tại dưới dạng
tiềm năngkhông pháthuyđược hết hữu ích của nó
trong hoạt động của tổ chức Chất lượng nguồn
nhân lực cũng chính là mộttrong những lợithế cạnh
tranh trong mỗi tổ chức do đó công tác phát triển
NNLluôn được chú trọng trong bấtcứ tổ chức nào
Vì vậy phát triển nguồn NLCLC tại các trường đại
học trên địa bàn thànhphố Hồ ChíMinh không nằm
ngoài vấn đề có tính quyluậtnày
Hai là, trên cơ sở quan điểm của Đảng, chính
sách, luật pháp của Nhà nước về tự chủđại học, các
trườngđại học trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
cần chủ động, sáng tạo xây dựng chiến lược, kế
hoạch phát triển nguồn NLCLC Chiến lược phát
triển NLCLC cần xác định rõ xây dựng đội ngũ cán
bộ quản lý,giảng viên, nhà khoahọc có trình độcao
là khâu then chốt, độtphá Xác định rõ các biện pháp
xây dựng, phát triển cán bộquản lý, giảng viên, nhà
khoa học, nhân viên Coiđầu tư cho côngtác thu hút,
tuyển dụng, đánh giá và đãingộ theo năng lực,theo
mức độ hoàn thành nhiệm vụ làphương thứcđầu tư
nhanh nhất có hiệu quảnhất để các trườngđại học
trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh nâng cao chất
lượng giáo dục, đào tạo vànghiên cứukhoahọc
Ba là, cần coi trọng cả ba khâu: đào tạo, bồi
dưỡng; sửdụng; sách đãingộ Đào tạo, bồi dưỡnglà
nhân tố quan trọng để nâng caokiếnthức,rèn luyện
kỹnăng, học tập kinh nghiệm,tiếp thu nhữngcông
nghệ tiên tiến Các trường đại học cần đầu tưtạo
điều kiện tối đa nhãt chocông tác đào tạo, có chính
sách khuyến khích cán bộ, nhân viên tham gia các
khóađào tạo.Xây dựng hệthống chương trình đào
tạo với kế hoạch và lộ trình rõ ràng cho các nhóm
nhân sự: Nhân lực mới được tuyển dụng; Nhóm
đanghoạt động Tổ chứctốt việcđánhgiánăng lực
để xây dựng nội dung, chương trình đào tạo, bồi
dưỡng cả chuyên môn và kỹ năng Tập trung đào
tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảngviên Trong sử dụng
cần đặcbiệt coi trọngviệc phát hiện, bồi dưỡng và
trọng dụngnhữngngườitài năng Phải đặcbiệt coi
trọng việc tìm kiếm, phát hiện,thuhút,tuyểndụng
những người có khả năng làm việc thực sự, tâm
huyết vớicông việc và gắn bó với nhà trường
Bốn là,mở rộng hợp tác quốc tếtrong phát triển
NNLCLC là tất yếu Các trường đại học trên địa bàn
thành phố HồChí Minh cầnmởrộngliênkết với các
trường đại học nước ngoài để pháttriển NNLCLC
Hợp tácvới các đối tác ở nhiều nước trên thế giới,
cáctổ chức quốc tế với những nội dung đa dạng và
qui mô khác nhau đểphát triển NNLCLC Vận dụng
sáng tạo, có hiệu quảcác hình thức hợp tác quốc tế
trong pháttriển NNLCLC như: Mời giáo sưcủa các trường đại học có uy tín sang giảng dạy, hợp tác nghiên cứu khoahọc.Lựachọncác giảng viên trẻ,có
năng lực điđào tạoở các trường đại học nước ngoài
để tiếpthukiến thứcvà kinh nghiệm giảng dạy của
các trường đại học chất lượng cao đã được các tổ
chức quốc tế đánh giá Thu hút du học sinh nước ngoài làm việc tại tác trường đại học; chính sách thu hút những giảng viên, nhà khoa học là Việt kiều, người Việt Nam ở nước ngoài vàolàm việc như Đại
họcQuốcgia Hà Nội, Đại học Quóc gia thành phố Hồ Chí Minh đangriển khaithực hiện
4 Kết luận
Những bài học kinh nghiệm của một số trường
đại học trên thế giớivà trong khu vực sẽgiúp cho các trường đại học trên địabàn Thành phố Hồ Chí
Minh có những chính sách thích hợp để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao Tuy nhiên, việc tham khảo, vận dụngcần dựa trên cơ sở khoa học,
bám sát thực tiễn điều kiện của mỗi nhà trường Trong đó, cần xây dựngchiến lượcpháttriển NNL-
CLC gắn với chiến lược pháttriển kinh tế - xã hội, công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước vàhộinhập quốc tế Bên cạnh sự nỗlực củacácnhà trường, cần
có sựtham giacủa các chủ thể từ phía Nhà nướcvà
cáccơquan chức năng có liênquan./
Tài liệu tham khảo
Lê Thị Ái Lâm, (2003), Phát triển nguồn nhân lực
thông qua giáo dục, đào tạo và kinhnghiệm Đông Á,
Nxb khoahọc - xã hội, Hà Nội
Nguyễn ThịThuỷ (2000), Nhân tố con người và
những biện pháp nhằm phát huy nhântốcon người
trong điêukiện mới ở Việt Nam hiện nay, Luận án
tiễn sĩ Triẽt học, Họcviện CTQG Hồ Chí Minh,
Trung tâm Nghiên cứu và Đánh giá GDĐH,
Trường đại học Nguyễn TấtThành (2016), "Tài liệu
chuyên khảo về kinh nghiệm quốctế trong xây dựng chính sách giảng viên", Bản tin Nghiên cửuvàĐánh giá GDĐH,Tp Ho Chí Minh
Ikramullah M., Shah B., Khan s., Hassan E s u.,
Zaman T.(2012), Purposes of performance appraisal
system: A perceptual Sstudy of Civil servants in dis
trict dera Ismail Khan Pakistan, International
JournalofBusinessand Management, 7(3), 142-151 Kehoe R R., Wright p M (2013), The impact of high-performance human resource practices on employees attitudes and behaviors, Journal of Management, 39(2), 366-391
7 0 Kinh tế Châu Ả - Thái Bình Dương (Tháng 1/ 2022)