Vai trò động lực của văn hóa trong phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam

1 MỞ ĐẦU Phát triển kinh tế, xây dựng đất nước ngày một giàu mạnh cần có nhiều yếu tố trong đó phải kể đến văn hóa như là một động lực để thúc đẩy sự phát triển được lâu dài Chất lượng phát triển xã h.

MỞ ĐẦU

Phát triển kinh tế, xây dựng đất nước ngày một giàu mạnh cần có nhiều yếu tố trong đó phải kể đến văn hóa như là một động lực để thúc đẩy sự phát triển được lâu dài Chất lượng phát triển xã hội nếu chỉ được đo bằng các chỉ số kinh tế, các điều kiện về vật chất và trình độ kỹ thuật thì đó sẽ là một sự phiến diện, không bảo đảm sự tiến bộ của con người sẽ dần đưa xã hội đến bế tắc, khủng hoảng Một xã hội phát triển đúng nghĩa phải là một xã hội vì sự tiến bộ

và phát triển, hoàn thiện con người - xã hội nhân văn thực chất là xã hội văn hóa

Từ Đại hội VIII, IX, XI đến Đại hội XII của Đảng đã nêu tư tưởng chỉ đạo, nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm

đà bản sắc dân tộc trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Để tư tưởng chỉ đạo phát triển văn hóa của Đảng đi vào cuộc sống, cần tích cực quán triệt, thống nhất nhận thức, đề cao trách nhiệm

trong tổ chức thực hiện văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị,

xã hội Như vậy cùng với các nguồn lực kinh tế, tài nguyên thiên nhiên, quốc phòng - an ninh, nguồn lực văn hóa cũng đang ngày càng đóng vai trò quan trọng, chi phối, ảnh hưởng và tác động trực tiếp đến sự phát triển của đất nước Sau khi nghiên cứu xong môn học Văn hóa và phát triển, em xin được

nghiên cứu, viết bài thu hoạch “Vai trò động lực của văn hóa trong phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam giai đoạn hiện nay”

Do nhận thức và tài liệu tham khảo còn hạn chế nên bài tiểu luận không tránh khỏi những thiếu xót, rất mong các thầy (cô) thông cảm và giúp đỡ để bài thu hoạch đạt kết quả cao

Em xin trân trọng cảm ơn!

NỘI DUNG

I VAI TRÒ ĐỘNG LỰC CỦA VĂN HÓA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI

Văn hóa có vai trò thúc đẩy to lớn đối với sự phát triển kinh tế, chính trị đất nước Vai trò của văn hóa thực chất là nhằm nâng cao tố chất đạo đức tư tưởng và tố chất văn hóa khoa học của toàn dân tộc, tạo ra động lực tinh thần, trí tuệ và tư tưởng cho phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội Giá trị này của văn hóa ngày càng nổi bật trong xây dựng hiện đại hóa đất nước hiện nay, như:

- Văn hóa lao động của chúng ta đã thay đổi nhanh chóng và căn bản, là nguồn lực và động lực mạnh mẽ để bung ra mọi lực lượng sản xuất, nâng cao văn hóa lao động, tạo ra động lực nội tại của cỗ máy kinh tế - xã hội tiến nhanh gấp nhiều lần so với lịch sử hàng nghìn năm của dân tộc Văn hóa lao động được trang bị khoa học - công nghệ hiện đại làm gia tăng thêm sức mạnh của văn hóa lao động, đó là tư duy lao động khoa học tiên tiến, tác phong lao động công nghiệp từng bước hình thành ở trong con người và nền sản xuất Việt Nam, tạo điều kiện vững chắc cho tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Văn hóa lao động phát triển trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa chính

là động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

- Văn hóa tổ chức, quản lý là động lực hoạt động và phát triển xã hội Văn hóa tổ chức, quản lý có thể là động lực mạnh mẽ của hoạt động tổ chức, cũng có thể phá vỡ tổ chức, gây khủng hoảng xã hội Đảng Cộng sản Việt Nam thực sự là tổ chức chính trị khoa học Với sự tổ chức, quản lý tài tình của mình Đảng ta đã từng bước đưa dân tộc ta vượt qua muôn trùng thử thách, đưa cách mạng ta tiến lên giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế; đạt được nhiều thành tựu kinh tế - xã hội quan trọng mà thế giới phải thừa nhận và tôn vinh Vì vậy, có thể khẳng định rằng văn hóa tổ chức quản lý khoa học, hiện đại sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ thúc đẩy

xã hội phát triển

- Văn hóa kinh doanh là nguồn lực cho sự phát triển doanh nghiệp, phát triển đất nước Văn hóa kinh doanh có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp

và cả nền kinh tế Do đó, xây dựng văn hóa kinh doanh cho các doanh nghiệp Việt Nam để góp phần xây dựng những doanh nghiệp Việt Nam mạnh, đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế cũng như phát triển nhanh và bền vững ở Việt Nam đang là một yêu cầu cấp bách nhằm làm cho sự phát triển kinh tế hướng tới mục tiêu nhân văn, tiến bộ, vì con người, vì cộng đồng, phù hợp với mục tiêu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

- Văn hóa tri thức là nguồn lực và sức mạnh của sự phát triển xã hội Nói tới văn hóa tri thức là nói đến trình độ học vấn Văn hóa tri thức chính là nguồn năng lượng của cá nhân Văn hóa tri thức là sức sống và tiềm lực bên trong để dân tộc ta ngày một vươn lên, đưa vị thế của dân tộc lên tầm cao, hòa chung vào dòng chảy quốc tế hóa, toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới Văn hóa tri thức cũng

là cội nguồn sức mạnh cho lao động sáng tạo ra tất cả các lĩnh vực: kinh tế - xã hội, văn hóa - tinh thần, khoa học - văn học - nghệ thuật Đây chính là động lực,

là hành trang cho mỗi cá nhân và dân tộc Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới sánh vai với các cường quốc năm châu trên thế giới

- Văn hóa khoa học là động lực phát triển của lực lượng sản xuất Văn hóa khoa học - công nghệ là biểu hiện tập trung của văn hóa tri thức, là sự hiện thực hóa tư tưởng, trí tuệ của con người thành các dạng tri thức cụ thể và ứng dụng vào cuộc sống Đây là quá trình phát triển của lực lượng sản xuất, làm cho lực lượng sản xuất phát triển từ thấp lên cao, thực sự trở thành sức mạnh nội sinh và động lực của sự nghiệp đi tắt đón đầu, tiến kịp các nước trong khu vực

và trên thế giới, phát triển và tiến bộ xã hội - thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

- Văn hóa đạo đức là động lực cho sự phát triển xã hội ổn định, lâu dài

Xã hội phát triển không chỉ dựa vào kinh tế, khoa học - công nghệ, pháp luật mà

còn dựa trên nền tảng đạo đức Đạo đức trở thành sức mạnh xã hội, tồn tại trong mọi lĩnh vực từ suy nghĩ đến hành vi, từ hoạt động sống trong lối sống đến làm

ăn kinh tế, hoạt động chính trị - xã hội Và chính đạo đức đó là đạo đức của dân tộc - vừa là mục tiêu phấn đấu, là động lực thúc đẩy xã hội Việt Nam phát triển

- Văn hóa thẩm mỹ là động lực thúc đẩy xã hội phát triển Văn hóa thẩm

mỹ là một trong những lĩnh vực cơ bản của con người, của cuộc sống nhân loại Phấn đấu xây dựng văn hóa thẩm mỹ là mục tiêu và động lực to lớn của con người và xã hội loài người đây chính là nội lực sáng tạo dân tộc, đưa văn hóa Việt Nam lên những chuẩn mực cao của xã hội văn minh

Có thể nói văn hóa có mặt trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong bản chất, năng lực của con người và xã hội Với bản chất của mình, ở bất cứ lĩnh vực nào văn hóa cũng là cốt lõi, mang đặc trưng độc đáo bên trong nó, do

đó văn hóa là sức sống, là bản chất của các lĩnh vực đó Vì thế, chúng là nội lực tồn tại, vận động và là động lực thúc đẩy hoạt động của chính các lĩnh vực đó, góp phần quy tụ, tạo nên sức sống của dân tộc và là động lực thúc đẩy xã hội phát triển theo hướng tiến bộ, nhân văn

II NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VĂN HÓA THỜI KỲ ĐỔI MỚI TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Vai trò của văn hóa đối với sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thể hiện ở tầm hoạch định chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội dựa trên nguồn lực văn hóa, mà sâu xa và quan trọng nhất là nguồn lực con người, là chất lượng nguồn nhân lực bao gồm cả thể lực, trí tuệ

và đạo đức

Phát triển văn hóa trong kinh tế thị trường cho thấy tính tích cực của thị trường đối với sự phát triển của văn hóa Thị trường góp phần mở rộng trao đổi, quảng bá các sản phẩm văn hóa và dịch vụ văn hóa một cách năng động, phục

vụ nhu cầu ngày càng đa dạng của xã hội Góp phần dân chủ hóa trong hưởng

thụ văn hóa, phân bổ nguồn lực, kích thích và đa dạng hóa tài năng trong sáng tạo, sản xuất, truyền bá, tiếp nhận các sản phẩm văn hóa, tạo điều kiện, cơ hội

để huy động nhiều nguồn lực để phát triển văn hóa - xã hội Trong quá trình đổi mới và phát triển, lĩnh vực văn hóa đã có sự tiến bộ trên nhiều mặt, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thông tin, khoa học - giáo dục ngày càng mở rộng, đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của nhân dân Phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa từng bước đi vào chiều sâu Di sản văn hóa dân tộc được bảo vệ và phát huy, các giá trị văn hóa mới được hình thành và phát triển, giao lưu văn hóa được mở rộng

Tuy nhiên, mặt trái của kinh tế thị trường tác động vào văn hóa cũng rất

rõ Đó là sự phân hóa về cơ hội và điều kiện sáng tạo, sản xuất, truyền bá các giá trị văn hóa thông qua phương tiện chuyển tải của nó Tình trạng xuất hiện ngày càng nhiều sản phẩm văn hóa, dịch vụ văn hóa chất lượng thấp tác động tiêu cực đến đời sống tinh thần của xã hội, ảnh hưởng xấu đến thị hiếu thẩm mỹ của một bộ phận dân chúng, đe dọa việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, các giá trị đạo đức truyền thống, thẩm mỹ, nghệ thuật của dân tộc Văn hóa phát triển chưa tương xứng và chưa đồng bộ với tăng trưởng kinh tế Công tác xây dựng văn hóa trong Đảng và cơ quan nhà nước còn nhiều hạn chế Quản

lý văn hóa, văn nghệ, báo chí, xuất bản còn thiếu chặt chẽ Môi trường văn hóa

bị ô nhiễm, văn hóa mạng diễn biến phức tạp Việc gắn kết giữa văn hóa với kinh tế, kinh tế với văn hóa còn hạn chế Tình trạng suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống trong xã hội có xu hướng gia tăng

Nhận thức sâu sắc những mặt tác động tích cực và tiêu cực của kinh tế thị trường đối với văn hóa, Đảng ta đã xác định phải đặc biệt chú trọng nắm vững

và giải quyết tốt quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội Đó là quá trình phát triển văn hóa để tạo ra sức mạnh nội sinh và môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế và đồng thời kinh tế phát triển là điều kiện cho sự phát triển văn hóa Cần phải gắn kết chặt

chẽ giữa chính sách văn hóa trong kinh tế và chính sách kinh tế trong văn hóa

để tạo nên sự phát triển hài hòa giữa văn hóa với kinh tế Vì vậy, kế thừa và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp từ ngàn đời của dân tộc, bổ sung và sáng tạo các giá trị văn hóa mới, xây dựng và phát triển các nguồn lực nội sinh của văn hóa Việt Nam, tiếp thu có chọn lọc, sáng tạo các giá trị văn hóa tiến bộ của nhân loại, nâng cao tinh thần độc lập, tự chủ trong giao lưu và hội nhập quốc tế

là những vấn đề mà Đại hội XII của Đảng đã xác định chỉ đạo thực hiện trong thời gian tới với một số vấn đề chủ yếu sau:

Một là, nắm vững tư tưởng chỉ đạo phát triển văn hóa. Kế thừa, phát triển

quan điểm chỉ đạo, những định hướng lớn của Đảng và tình hình phát triển văn hóa Việt Nam thời gian qua, Văn kiện Đại hội XII của Đảng đã nhấn mạnh

“Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc

Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” 1 Trên cơ sở nhận thức đúng, đề cao trách nhiệm trong xác định chủ trương, biện pháp xây dựng nền văn hóa gắn với phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo cho văn hóa thẩm thấu trong mọi hoạt động chính trị, kinh tế của đất nước

Hai là, thống nhất nhận thức về mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam  Mục tiêu trước mắt là, gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế với phát

triển văn hóa; làm cho văn hóa tham gia tích cực vào thực hiện mục tiêu “dân

giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Mục tiêu lâu dài là, tiếp tục

phát triển và nâng cao chất lượng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế - xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào các lĩnh vực của đời sống xã hội

Ba là, quán triệt, thực hiện tốt nhiệm vụ, giải pháp phát triển văn hóa. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, góp phần giáo dục, rèn luyện

con người về nhân cách, đạo đức, lối sống; xây dựng văn hóa trong chính trị, kinh tế; làm tốt công tác lãnh đạo, quản lý báo chí, xuất bản; phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường dịch vụ và sản phẩm văn hóa; chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực văn hóa; đầu tư của Nhà nước cho văn hóa phải tương ứng với mức tăng trưởng kinh tế Đẩy mạnh xã hội hóa nhằm huy động các nguồn đầu tư, tài trợ, hiến tặng cho phát triển văn hóa, v.v Trên cơ sở các nhiệm vụ đó, căn cứ vào tình hình cụ thể của từng ngành, địa phương, lĩnh vực mà xác định nhiệm vụ, giải pháp cho phù hợp, hiệu quả; đề cao trách nhiệm trong phát triển văn hóa theo tinh thần của Đảng, đồng thời khắc phục những nhận thức không đúng về vị trí, vai trò của văn hóa, đặt văn hóa ra ngoài chính trị và kinh tế hoặc thiếu đầu tư, quan tâm phát triển, v.v

Bốn là, tích cực đấu tranh phản bác những quan điểm sai trái thù địch

trên lĩnh vực văn hóa. Hiện nay, trước những biến động chính trị phức tạp trên

thế giới, một số người dao động, hoài nghi về con đường xã hội chủ nghĩa, thậm chí phủ nhận thành quả của chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; phủ nhận lịch sử cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Tệ sùng bái nước ngoài, coi thường những giá trị văn hoá dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ,… đang gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc Trong sáng tác và lý luận, phê bình văn hóa, nghệ thuật, có lúc đã nảy sinh khuynh hướng phủ nhận thành tựu văn học cách mạng và kháng chiến, đối lập văn nghệ với chính trị, nhìn xã hội với thái độ bi quan, v.v Trong khi

đó, các thế lực thù địch đang hằng ngày, hằng giờ sử dụng con bài tư tưởng, văn hóa làm đòn tấn công phủ đầu, dọn đường thực hiện các thủ đoạn khác để chống phá cách mạng nước ta Chúng tuyên truyền, xâm nhập các loại văn hóa độc hại,

lối sống cơ hội, thực dụng, ích kỷ, hẹp hòi, vô cảm vào đời sống xã hội, với mục đích hình thành lối sống tiêu cực, đi ngược lại thuần phong, mỹ tục của dân tộc, v.v Tất cả những điều đó có tác động không nhỏ đến sự phát triển nền văn hóa Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân, sự đồng thuận xã hội Bởi vậy, cần phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng, nhất là trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật, báo chí, xuất bản,… đấu tranh với quan điểm sai trái và mưu đồ đen tối của các thế lực thù địch lợi dụng văn hóa để chống Đảng và chế độ ta

KẾT LUẬN

Nhận thức rõ vai trò, vị trí của văn hóa, Đảng ta đã khẳng định: văn hóa

là nền tảng tinh thần, là mục tiêu, là động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, đồng thời, cũng đặt ra mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Thế giới ngày nay đang vận động rất nhanh, khoa học

-kỹ thuật phát triển rất mạnh mẽ, kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế luôn đặt

ra những vấn đề mới, yêu cầu mới cho xây dựng văn hóa, tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng có không ít khó khăn, thách thức cho phát triển văn hóa Cùng với kinh tế phát triển, vị trí, vai trò của văn hóa ngày càng nổi trội hơn, đòi hỏi chúng ta cần phải có cái nhìn sâu sắc, am tường về bản chất của văn hóa, vai trò động lực của văn hóa, để từ đó xây dựng một mô hình phát triển hoàn chỉnh, khắc phục những mô hình phát triển thiên lệch, chỉ chú trọng kinh tế, tuyệt đối hóa kỹ thuật, phá vỡ sự cân bằng sinh thái và cạn kiệt tài nguyên Tiến tới xây dựng mô hình phát triển hài hòa và bền vững

Tiếp tục phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa vì sự phát triển của xã hội Việt Nam, cần tăng cường nội lực văn hóa cho các chủ thể văn hóa và các lĩnh vực hoạt động sống xã hội Tạo cơ chế cho việc phát huy cao nhất tiềm năng động lực của văn hóa: văn hóa lao động, văn hóa kinh doanh, văn hóa tổ chức - quản lý, văn hóa khoa học, văn hóa đạo đức, văn hóa thẩm mỹ, trong mỗi chủ thể văn hóa Thể chế hóa các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về văn hóa như một cách thức phát huy động lực văn hóa của toàn xã hội Làm được điều này chính là huy động tối đa năng lực văn hóa tiềm ẩn trong con người - dân tộc Việt Nam để xây dựng đất nước Việt Nam ngày một giàu mạnh./

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H, 2011, t 13, tr 19

2 Văn kiện Đại hội XII của Đảng, NXB.CTQG, Hà Nội, 2016

3 Văn hóa với động lực của sự nghiệp đổi mới- NXB CTQG, Hà Nội