CHUYÊN đề 10 kỹ NĂNG VIẾT TIN, bài CHO các đội TUYÊN TRUYỀN MĂNG NON

CHUYÊN ĐỀ 10 KỸ NĂNG VIẾT TIN, BÀI CHO CÁC ĐỘI TUYÊN TRUYỀN MĂNG NON I TRẺ EM VIẾT TIN/BÀI I 1 Mục đích của việc trẻ em viết tin bài Để trẻ em được nói lên tiếng nói của mình trước các vấn đề liên qua[.]

CHUYÊN ĐỀ 10: KỸ NĂNG VIẾT TIN, BÀI CHO

CÁC ĐỘI TUYÊN TRUYỀN MĂNG NON

I TRẺ EM VIẾT TIN/BÀI

I.1 Mục đích của việc trẻ em viết tin bài

- Để trẻ em được nói lên tiếng nói của mình trước các vấn đề liên quan đến thiên tai;

- Để mọi người cùng hiểu và chia sẻ với niềm vui, nỗi buồn của trẻ em trứớc các thảm họa thiên tai,biến đổi khí hậu;

- Để ghi lại những sáng kiến hành động của tuổi thơ, góp phần giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai;

- Để lưu lại những câu chuyện vui, chuyện buồn trong cuộc sống của trẻ em;

- Để kể lại những câu chuyện mà em được tham gia, được chứng kiến được nhìn thấy, được nghe thấy liên quan đến môi trường xung quanh;

I.2 Trẻ em viết gì?

- Những câu chuyện đang xảy ra ở địa phương của các em các thiên tai như mưa, bão, sạt lở đất, đá, hạn hán, lũ lụt,… hoặc các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu, làm ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của cộng đồng, đặc biệt là của trẻ em;

- Những hoạt động, dự án có sự tham gia của trẻ em nhằm ứng phó biến đổi khí hậu và góp phần giảm nhẹ tác động của thiên tai, khắc phục hậu quả thiên tai, ;

- Chuyện có thật, không bịa đặt, có ý nghĩa xã hội, được mọi người quan tâm;

- Có tên người, địa chỉ cụ thể (trừ khi buộc phải giấu tên để bảo vệ nhân vật);

- Nói lên suy nghĩ của chính em khi được nghe, được tiếp xúc với sự việc, con người,…;

- Cũng có thể chỉ là ghi lại những cảm xúc nhất thời của chính em khi tiếp xúc, nghe thấy, nhìn thấy một sự việc, một con người tốt, người dũng cảm,…;

- Cũng có thể ghi lại cảm xúc của em về làng quê, về đất nước, về những con người đang sống

I.3 Trẻ em cần viết như thế nào?

I.3.1 Cần viết theo một trình tự nhất định

Các em cần viết theo một trình tự nhất định Ví dụ một câu chuyện phải có phần mở đầu, thân bài và kết thúc Từng phần một các em đều phải lựa chọn những chi tiết phù hợp, sắc sảo để thể hiện ý tưởng, chủ đề của mình

- Viết dễ hiểu, trình bày sạch sẽ Chú ý không được mắc lỗi chính tả

- Viết câu ngắn gọn, rõ ý, chân thực, có cảm xúc…

Các thông tin cần cho một bài viết phục vụ cho truyền thông, các em chú ý phải nhất thiết trả lời cho các câu hỏi sau: Ai? Chuyện gì xảy ra? Địa điểm xảy ra ở đâu? Thời gian xảy ra khi nào? Sự việc xảy ra như thế nào? Nguyên nhân tại sao lại xảy ra?

I.3.2 Cần phân biệt bài báo và bài văn

Bài báo là dạng bài thường dựa trên các câu chuyện có thực, không bịa đặt, không tưởng tượng, và phải có thời gian, có không gian, có địa chỉ cụ thể, rõ ràng Các em có thể dựa trên những kiến thức tập làm văn đã học để viết báo Ví dụ: tường thuật, kể chuyện, viết thư, nhật ký, nghị luận, bình luận, phân tích

Bài văn là dạng bài thường mang cảm xúc cá nhân, có thể tưởng tượng ra một nhân vật không có thực, có thể tả cảnh, tả người, tường thuật một câu chuyện

mà tác giả không cần đến dự

Để có được một bài báo hay, các em cần:

- Chịu khó quan sát người, cảnh vật và cuộc sống xung quanh;

- Ghi chép lại những điều các em nhận thức được;

- Hỏi chuyện những người các em quan tâm và chú ý ghi lại thật chi tiết những ý kiến và những suy nghĩ của họ;

- Lắng nghe ý kiến của mọi người và ghi chép lại;

- Viết ra những suy nghĩ của mình về những thông tin, những câu chuyện, những ý kiến, những con người,… mà mình đã tiếp cận;

- Ghi lại những cảm nhận và bày tỏ thái độ của mình như yêu, ghét, vui, buồn, thương cảm, giận dữ Nói lên những mong ước, suy tư, trăn trở của mình

I.3.3 Các bước cơ bản khi viết một bài báo

- Các em phải biết bắt đầu như thế nào để thu hút người nghe, người đọc?

- Những thông tin nào là chủ yếu và quan trọng nhất?

- Thông tin có ý nghĩa gì?

- Thông tin có gì mới?

- Cấu trúc bài báo có rõ ràng không?

- Có quá nhiều chi tiết không?

- Sự việc và các chi tiết có logic không?

Chú ý các nguyên tắc khi viết:

- Các em nên viết đơn giản, ngắn gọn, gần gũi, thân mật,

- Sử dụng văn nói khi viết cho đài phát thanh,

Các dạng câu hỏi cần tránh khi phỏng vấn:

- Câu hỏi chỉ cho phép trả lời một chữ (có hoặc không?),

- Câu hỏi quá hóc búa, khó hiểu, nhạy cảm

Công việc cần thiết khi viết một bài báo:

- Lựa chọn đề tài;

- Lựa chọn cách thể hiện thích hợp: phóng sự, ghi chép, phản ánh, bút ký,…;

- Diễn đạt rõ ràng (mỗi câu diễn đạt một ý)

II KĨ NĂNG VIẾT TIN CHO TRẺ EM

II.1 Định nghĩa tin tức

- Tin là thể loại cơ bản, xung kích của báo chí;

- Tin phản ánh sự kiện, tình hình, vấn đề… mới xảy ra, đã, đang và sẽ xảy ra;

- Nội dung tin liên quan tới xã hội theo một đường lối, quan điểm chính trị nhất định;

- Hình thức tin phải cô đọng, ngắn gọn, phương thức thu phát nhanh chóng kịp thời nhất;

- Tin phải được ghi lại bằng chữ viết, hình ảnh, lời nói tĩnh, và âm thanh động

II.2 Đặc điểm của tin

- Mới: Theo nghĩa là đã, đang, sẽ xảy ra mà nhiều người chưa biết;

- Sự kiện: Nội dung của tin nhất định phải có sự kiện, tức là có tình huống, biến cố;

- Có thật: Phải xảy ra trong cuộc sống;

- Được thông báo đúng: Xảy ra như thế nào thì phản ánh như vậy;

- Có liên quan, có ý nghĩa với nhiều người;

- Ngắn gọn;

- Nhanh, kịp thời

II.3 Đối tượng phản ánh

- Tin cũng như những thể loại báo chí khác, đối tượng phản ánh rất rộng Đó

là mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Bất cứ lĩnh vực nào xảy ra sự kiện mới đều có thể viết được tin

- Tin không phản ánh quá trình xảy ra sự kiện

- Tin phản ánh sự kiện ở điểm đầu (bắt đầu xảy ra) và điểm cuối (kết thúc sự kiện) hoặc những lát cắt điển hình (tình tiết nội bật) của sự kiện, hiện tượng, không phản ánh những quy luật

II.4 Mục đích, nội dung phản ánh của tin

Mục đích cao nhất là thông báo cho mọi người biết để hiểu và có cách ứng

xử cho phù hợp với tình huống, độ tuổi người tiếp nhận Trước khi viết, người viết phải xác định mình viết tin này cho ai để có cách thể hiện phù hợp

Công thức chung của một tin là: "5W+1H", nghĩa là một tin cần phải trả lời được sáu câu hỏi:

- What? Xảy ra cái gì?

- Who? Ai có liên quan hay làm ra sự kiện đó?

- Why? Tại sao lại xảy ra?

- Where? Xảy ra ở đâu?

- When? Vào thời gian nào?

- How? Xảy ra như thế nào?

Ví dụ: một tin ngắn phải trả lời được bốn câu hỏi "Cái gì đã xảy ra? Xảy ra như thế nào? Ai liên quan? Tại sao lại xảy ra?", còn tin sâu phải trả lời đầy đủ cả sáu câu hỏi " Xảy ra cái gì? Ai có liên quan hay làm ra sự kiện đó? Tại sao lại xảy ra ? Xảy ra ở đâu? Vào thời gian nào? Xảy ra như thế nào?" và nêu được hậu quả, xu thế vận động, ý nghĩa, cách ứng xử

II.5 Phương pháp thể hiện của tin

II.5.1 Từ ngữ và câu văn trong tin

- Từ ngữ của tin phải chính xác, cụ thể, có một ý nghĩa để người đọc, người nghe không hiểu sai vấn đề

- Câu trong tin phải ngắn gọn, đầy đủ thành phần, là câu chủ động (Ai làm xảy ra cái gì chứ không phải là cái gì xảy ra bởi ai?) Thường là câu đơn, câu khẳng định và không sử dụng câu biểu cảm

II.5.2 Bố cục của tin

Có nhiều cách thể hiện

- Cấu trúc của tháp tin tức: Lối cấu trúc này, nhằm bắt đầu bằng sự lôi cuốn người đọc, nghe, sau đó dần cung cấp những chi tiết phát triển đề tài của tin Việc

thông tin các sự kiện sẽ dẫn người nghe đến tự mình rút ra kết luận

- Cấu trúc hình tháp ngược: Các yếu tố quan trọng nhất được lên ở đầu, sau

đó tin tức tiếp tục được chi tiết hóa lần lượt bởi các yếu tố ít quan trọng Người nghe đài ngay từ đầu sẽ biết được bản chất của sự việc, sự kiện Rồi sau đó ai quan tâm sẽ lắng nghe chi tiết hơn

- Cấu trúc hình chữ nhật: Các chi tiết được sắp đặt ngang nhau, mỗi chi tiết một lượng thông tin, không cái nào nổi trội hoặc vô giá trị trong tin

II.5.3 Làm thế nào để tin tức hấp dẫn

- Câu mở đầu phải lôi cuốn, hấp dẫn;

- Thông tin quan trọng tránh để ngay ở câu đầu, cũng tránh để ở cuối câu;

- Thông tin phải theo trình tự logic, không tối nghĩa;

- Ngôn ngữ ngắn, giản dị, dễ hiểu;

- Trong tin tức tránh dùng thuật ngữ, từ viết tắt

II.5.4 Các dạng tin

- Tin ngắn: Thông báo khá đầy đủ về sự kiện cả về nội dung và hình thức.

Có tít (tiêu đề), thường có dung lượng lớn hơn tin vắn Tin ngắn thường trả lời đầy

đủ "5W+1H" Có thể dùng lời bình một cách khách quan (trích lời nói của nhân vật)

- Tin sâu: Có dung lượng lớn trong đó có người viết phải dự báo được xu thế vận động của sự kiện, ý nghĩa sự kiện, cách ứng xử ra sao;

- Tin tổng hợp: Dùng khi phải đồng thời thông báo về hàng loạt những sự việc, sự kiện có tầm quan trọng ngang nhau Bố cục thường là hình chữ nhật (thông tin quan trọng được trình bày đều từ trên xuống dưới) Dạng tin này không nên viết dài mà chỉ đủ dùng cho một phút phát trên sóng phát thanh hay truyền hình;

- Tin tường thuật: Có dung lượng lớn, bám sát theo tiến trình diễn biến của

sự kiện Thường dùng để phản ánh những sự kiện lớn, nổi bật trong dòng thời sự chủ lưu: lễ mít tinh kỷ niệm, lễ hội truyền thống… Tin tường thuật phải tuân theo trình tự về thời gian: cái gì xảy ra trước, viết trước và không được quá tỉ mỉ, dài dòng Tin tường thuật rất hay được sử dụng trong phát thanh vì nó giống với tin thu thanh ở trình tự sự kiện phát thanh

II.6 Lời khuyên cho các em khi viết tin

- Nhận dạng cá nhân tối đa, mỗi tin gắn với một tên tuổi;

- Tin về các quyết định buộc phải kèm theo tên tuổi rõ ràng;

- Lưu ý nêu địa danh, không được quên đưa địa điểm khu vực (làng, xã, huyện, thành phố, tỉnh) vào tin

- Khi đưa tin về các quyết định đã được thông qua, hãy cố gắng cho công chúng biết về thực tế có thể xảy ra;

- Không chỉ nêu các sự kiện, sự việc, cần nêu bật được những người đằng sau sự kiện, sựu việc đó

- Đừng cố nhồi nhét quá nhiều sự kiện vào một tin vì điều đó làm thính giả, độc giả khó theo dõi

- Luôn đặt câu hỏi “tại sao?” Điều này buộc bạn phải kiểm tra lý do đằng sau sự kiện Tin tức kết nối mọi người và cung cấp thêm thông tin;

- Hãy viết ngắn gọn, rõ ràng và ở thế chủ động;

- Sau khi đã viết xong tin, đừng quên đọc lại – tin đó có logic không?

- Khi làm tin, ta sử dụng ngôn ngữ gì? Ngôn ngữ của riêng bạn là gì?

- Bạn đã kiểm tra sự việc chưa? Nếu cần có thể tái kiểm tra

- Bạn có nhớ sửa lỗi sau khi viết tin không?

- Hãy cố gắng liên kết viết tin với khắc họa chân dung của con người;

- Bạn có thể bổ sung thêm minh họa, biểu đồ vào tin của bạn không?

III KĨ NĂNG VIẾT BÀI PHÓNG SỰ BÁO CHÍ

III.1 Định nghĩa

Phóng sự là một thể tài báo chí phản ánh hiện thực khách quan.

Tính chất của phóng sự là phản ánh hiện thực cuộc sống.

Nội dung của phóng sự chính là nội dung của cuộc sống hiện tại.

Vai trò của phóng sự trước hết là làm chức năng thông tin

III.2 Đặc trưng của phóng sự báo chí

Thông thường, một phóng sự phản ánh hiện thực khách quan qua cách viết giàu hình ảnh Thông qua một phóng sự có thể thấy hiện thực khách quan được tái hiện như một bức tranh sinh động và xác thực Qua phóng sự, có thể hình dung ra những phẩm chất, hành động, tinh thần của con người, có thể hình dung ra bộ mặt

xã hội…

Một phóng sự hay còn toát ra cả ý nghĩa mỹ học Tuy nhiên cần nhận thức đúng đắn rằng hình ảnh cuộc sống mà phóng sự báo chí phác ra là hình ảnh trung thực của cuộc sống, chứ không phải là hình ảnh được hư cấu như trong phóng sự văn học

Phóng sự tạo nên một bức tranh sinh động của cuộc sống, chứ không phải là bức tranh được bê “nguyên si” từ cuộc sống, mà là sự chọn lọc những chi tiết điển hình, những biến cố điển hình, thậm chí cả suy nghĩ nội tâm của nhân vật nữa…

Phóng sự phản ánh sự kiện xảy ra có quá trình Đây là một ưu điểm của phóng sự giúp người đọc, người xem, người nghe hiểu được sự kiện xảy ra có trình

tự, không bị đột ngột

Phóng sự phản ánh sâu vào từng trọng điểm của sự kiện, hay như người ta nói: phóng sự “điểm huyệt” sự kiện

Phóng sự có ưu thế về phản ánh quá trình diễn biến của sự kiện Phóng sự nêu rõ những diễn biến những mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình diễn biến của sự kiện, bối cảnh của sự kiện và cách giải quyết mâu thuẫn

Phóng sự miêu tả các biến cố một cách tỉ mỉ, cặn kẽ

III.3 Phương pháp thể hiện của phóng sự

Phóng sự báo chí được thể hiện bằng phương pháp: miêu tả, tường thuật và

có bình luận Chính vì phương pháp “thuật - tả - bình” này mà phóng sự báo chí rất gần với phóng sự văn học, hay nói một cách khác: phóng sự báo chí ít nhiều mang

đặc trưng văn học là vì vậy

III.4 Cách viết phóng sự

III.4.1 Bố cục nội dung theo trình tự diễn biến của sự kiện

Đây là cách viết một phóng sự báo chí theo trình tự thời gian: Việc gì xảy ra trước thì đưa trước Cách viết này dẫn dắt người nghe đi từ những hiểu biết ban đầu tới những hiểu biết có tính hệ thống và sâu sắc đối với sự kiện

Tuy nhiên, cần chú ý khi sử dụng loại bố cục này là phải biết trình bày diễn biến chung của sự kiện, đồng thời kết hợp với những chi tiết đặc sắc, làm cho người nghe luôn phải bắt gặp cái mới, cái bất ngờ, gợi lên những nhận thức mới, cảm thụ mới:

- Đưa lên đỉnh cao (hoặc điểm chốt) của sự kiện lên trên

- Phản ánh một sự kiện xảy ra đột xuất

- Hoặc phản ánh những sự kiện mà tin tức đã phản ánh, người nghe đã biết kết quả, nhưng chưa giải đáp được những mâu thuẫn và cách giải quyết mâu thuẫn

Cần chú ý khi sử dụng cách bố cục này:

- Phải làm sao đưa ra các biến cố, các đoạn trong bài như những đợt sóng, tạo cho người nghe chăm chú theo dõi hết phần này đến phần khác;

- Kết hợp các biến cố của nhiều sự kiện khác nhau;

- Tập hợp các biến cố khác nhau cùng diễn ra trong một thời gian;

- Hoặc tập hợp các biến cố diễn ra không cùng thời điểm, nhưng có chung một hệ thống quan điểm, một dòng tư tưởng và cùng một ý nghĩa

III.4.2 Mở đầu của phóng sự

Mở đầu của một phóng sự báo chí có ý nghĩa rất quan trọng Có nhiều cách

để mở đầu một phóng sự, nhưng thông thường người ta hay sử dụng những cách như sau:

- Bằng bối cảnh dẫn tới sự nảy sinh ra sự kiện

- Bằng hình ảnh liên tưởng, so sánh với một sự kiện mà nhiều người đã biết

- Nêu đỉnh cao (hoặc điểm chốt) của sự kiện rồi đặt vấn đề hoặc đánh dấu hỏi để thu hút sự chú ý của người nghe

- Miêu tả khái quát cảnh vật hoặc tính cách nhân vật

- Đưa ra những vần thơ, lời ca, lời trích dẫn sâu sắc

III.4.3 Thân bài

Đây là phần chủ chốt của một phóng sự Là một bộ phận trung tâm để thể hiện tư tưởng chủ đề Vì vậy, khi viết cần luôn luôn nắm vững chủ đề và lấy đó

làm mực thước để thể hiện sự việc, con người và những chi tiết cụ thể Khi thể hiện thân bài của một phóng sự, cần chú ý một số điểm sau đây:

Trên cơ sở trình bày những diễn biến cụ thể, cần nêu bật được mâu thuẫn đã

và đang tác động vào cuộc sống chung Mâu thuẫn đó phải là những vấn đề chủ chốt, ví dụ:

- Biến đổi khí hậu tác động đến môi trường như thế nào? Hiệu ứng nhà kính làm nóng trái đất như thế nào ?

- Tệ nạn phá rừng đã làm hủy hoại môi trường sống như thế nào ?

Cần nêu bật những nguyên nhân, những yếu tố tác động tới việc nảy sinh mâu thuẫn và những chủ trương, biện pháp giải quyết mâu thuẫn Khi nêu biện pháp, nên lưu ý cả hai mặt:

- Nội dung biện pháp, nguyên nhân nảy sinh ra nó;

- Phải nêu cả hai mặt thì mới có sức thuyết phục cao

III.4.4 Phần kết của phóng sự

Ở phần kết của phóng sự, cần:

- Làm bật ra những ý hay những tình cảm sâu sắc nhất của tác giả

- Có thể trở lại hình ảnh, ý tứ đặt ra trong phần mở đầu, có thêm chi tiết mới

và khái quát lại để nâng thêm ý nghĩa của sự kiện hoặc chỉ ra bài học thực tế nào đó

III.4.5.Ngôn ngữ của phóng sự

Ngôn ngữ được sử dụng trong phóng sự vừa mang tính hình tượng vừa mang tính chính luận Trong phóng sự, có thể sử dụng cả hai thành phần ngôn ngữ: ngôn ngữ của chính tác giả và ngôn ngữ nhân vật

Trong phóng sự, tác giả xuất hiện và nhiều khi trở thành một nhân vật phụ, với những suy nghĩ, phân tích, phán đoán và tham gia vào chính sự kiện đang diễn ra