Bài giảng Kinh tế môi trường: Chương 3 - TS. Phạm Hương Thảo

Bài giảng Kinh tế môi trường: Chương 3 được thực hiện bởi TS. Phạm Hương Thảo có nội dung cung cấp khái lược về môi trường kinh doanh, các đặc trưng của môi trường kinh doanh nước ta hiện nay và tác động của nó tới hoạt động kinh doanh; quản trị môi trường kinh doanh. Mời các bạn cùng tham khảo chi tiết bài giảng tại đây.

Chương 3 MÔI TRƯỜNG KINH DOANH

TS Phạm Hương Thảo

CHƯƠNG 3 MÔI TRƯỜNG KINH DOANH

3.1 Khái lược về môi trường kinh doanh

3.2 Các đặc trưng của môi trường kinh doanh nước ta hiện nay và tác động của nó tới hoạt động kinh doanh

3.3 Quản trị môi trường kinh doanh

2

KHÁI NIỆM

Môi trường kinh doanh là tổng thể các yếu tố, nhân

tố (bên ngoài và bên trong) vận động tương tác lẫn nhau, tác động trực tiếp và gián tiếp đến hoạt động kinh doanh của DN.

 Môi trường KD là giới hạn không gian mà ở đó

DN tồn tại và phát triển.

Môi trường kinh doanh có tác động tích cực hay tiêu cực đến HĐKD của doanh nghiệp?

CÁC LOẠI MÔI TRƯỜNG KINH DOANH

 Môi trường kinh tế quốc dân

 Môi trường ngành

 Môi trường nội bộ doanh nghiệp

Nhân viên Cổ đông

Lãnh đạo

Môi trường nội bộ DN

Môi trường công nghệ

CÁC LOẠI MÔI TRƯỜNG KINH DOANH

Môi trường kinh tế quốc dân

Tốc độ tăng trưởng GDP của VN

Chỉ số CPI của VN

Đỉnh điểm năm 2008 lạm phát đạt 20%, duy trì 2 con số năm 2010 và 2011

- Từ năm 2012 chính phủ thắt chặt chính sách tiền tệ để kiểm soát lạm phát, CPI về 1 con số kèm theo là tăng trưởng tín dụng thấp, đầu tư toàn xã hội giảm (Theo 1 số chuyên gia thì chỉ số CPI thấp do cầu kiệt quệ, rủi ro tăng giá

Sức mua, tiêu thụ hàng hóa

10

Trước khủng hoảng, tổng mức tiêu thụ hàng hóa bán lẻ đạt 31%

Khi thi trường xuất khẩu bị thu hẹp, tăng trưởng kinh tế giảm, đời sống người dân khó khăn, tốc độ tăng của chỉ tiêu này giảm từ năm 2010 đến nay Một trong những khó khăn lớn nhất của DN trên thị trường VN là thị trường tiêu thụ

Số lượng các DN đăng ký mới có xu hướng giảm từ năm 2010 Trong khoảng 600.000 DN đăng ký mới, còn 380.000 đơn vị đang hoạt động Trong đó khoảng 70% không có lãi Cho thấy sự suy giảm của thị trường trong nước, sức mua thấp

Thu hút FDI giảm do khủng hoảng kinh tế toàn cầu

Nguyên nhân bên trong: Chất lượng lao động thấp, chính sách thu hút FDI hạn chế…

TOÀN CẢNH KTVN 2014

năm ngoái, cao nhất trong ba năm qua.

siêu đạt 2 tỷ USD - cao nhất kể từ năm 2012, cùng với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hơn 20 tỷ USD và kiều hối trên 10 tỷ USD đã tạo điều kiện cho đồng tiền Việt Nam ổn định

vay liên tục giảm, dòng vốn tín dụng chảy mạnh, đặc biệt trong những tháng cuối năm (có tháng tín dụng tăng hơn 2,5%) khiến niềm tin người tiêu dùng tăng, đầu tư của khu vực doanh nghiệp và hộ gia đình sáng sủa hơn.

14

TOÀN CẢNH KTVN 2014

 Số doanh nghiệp giải thể, ngừng hoạt động vẫn lớn, ở mức 67.800 đơn

vị Là một nền kinh tế có độ mở lớn, song Việt Nam vẫn chưa thoát lệthuộc vào thị trường Trung Quốc Năm 2014, nhập siêu từ nước lánggiềng phương Bắc này lên gần 29 tỷ USD, cao hơn mức 23,7 tỷ USDnăm 2013

 Con số xuất siêu cũng chủ yếu đến từ khu vực doanh nghiệp nướcngoài, trong khi khu vực trong nước chủ yếu xuất hàng thô, hàng mớiqua sơ chế và hàng gia công Công nghiệp phụ trợ cũng chậm pháttriển Mặc dù cán cân thương mại thặng dư 2 tỷ USD, song cán cândịch vụ lại thâm hụt

 Năng suất lao động trong nước chỉ bằng một phần mười tám Singapore,một phần sáu Malaysia và một phần ba Thái Lan, Trung Quốc Laođộng khu vực nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng cao, tỷ lệ lao động quađào tạo thấp, máy móc, quy trình công nghệ lạc hậu, quản trị yếu kém

là nguyên nhân tạo nên sự thua kém trên

Business 2014” – Theo WB

 Kể từ năm 2005, 96% các nền kinh tế trong khu vực đã thực hiện các cuộc cảicách về quy định kinh doanh thuộc những lĩnh vực mà được báo cáo Môitrường Kinh Doanh đo lường Tổng số có 216 cải cách diễn ra tại 25 nền kinh

tế Trong năm qua, Việt Nam thực hiện nhiều cải cách nhất trong khu vực với

21 cải cách, tiếp sau là Trung Quốc với 18 cải cách

 Việt Nam giữ vị trí 99 so với 189 quốc gia (Năm 2013 cũng ở tt 99/183 quốcgia) Vị trí thấp nhất từ năm 2006 (104)

 Thấp ở một số tiêu chí:159/189 về tiêu chí thành lập DN, 156/189 về cấp điện;157/189 về Bảo vệ nhà đầu tư, 149/189 về đóng thuế, 149/189 về giải quyết

DN mất khả năng thanh toán

 Trong ĐNA, VN sau các nước: Singapore (1), Malaysia (6), Thái Lan (18),Brunei (59)

 Các Qgia sau VN: Philippines (108), Indonexia (120), Campuchia (137), Lào(159)

 Các quốc gia và vùng lãnh thổ còn lại trong top 10 bao gồm Hồng Kông (2),New Zealand (3), Mỹ (4), Đan Mạch (5), Malaysia (6), Hàn Quốc (7), Georgia16

Business 2014” – Theo WB

 Việt Nam đã có những cải cách quan trọng trong chín năm qua để cải thiện môi trường kinh doanh, nhưng vẫn cần làm nhiều hơn nữa để duy trì năng lực cạnh tranh, đặc biệt là cần áp dụng những thông lệ quốc tế tốt nhất trong các quy định về hoạt động của doanh nghiệp," bà WendyWerner, Giám đốc Chương trình Tư vấn Môi trường Đầu tư khu vực Đông

Á – Thái Bình Dương của IFC, thành viên Nhóm Ngân hàng Thế giới, nhậnđịnh

 Năm ngoái, Việt Nam đã tăng cường bảo vệ nhà đầu tư nhờ thắt chặt quy định về công khai thông tin đối với các công ty niêm yết trong trường hợp giao dịch với bên liên quan Ngoài ra, Việt Nam cũng cấp phép thành lập trung tâm thông tin tín dụng tư nhân đầu tiên sau khi ban hành một nghị định năm 2010 tạo khung pháp lý để thành lập những trung tâm thông tin tín dụng loại này Tuy nhiên, chi phí đóng thuế đối với doanh nghiệp của Việt Nam lại tăng do quy định tăng mức đóng bảo hiểm xã hội đối với

Business 2014” – Theo WB

 Việt Nam đã có những cải cách quan trọng trong chín năm qua để cải thiện môi trường kinh doanh, nhưng vẫn cần làm nhiều hơn nữa để duy trì năng lực cạnh tranh, đặc biệt là cần áp dụng những thông lệ quốc tế tốt nhất trong các quy định về hoạt động của doanh nghiệp," bà WendyWerner, Giám đốc Chương trình Tư vấn Môi trường Đầu tư khu vực Đông

Á – Thái Bình Dương của IFC, thành viên Nhóm Ngân hàng Thế giới, nhậnđịnh

 Năm ngoái, Việt Nam đã tăng cường bảo vệ nhà đầu tư nhờ thắt chặt quy định về công khai thông tin đối với các công ty niêm yết trong trường hợp giao dịch với bên liên quan Ngoài ra, Việt Nam cũng cấp phép thành lập trung tâm thông tin tín dụng tư nhân đầu tiên sau khi ban hành một nghị định năm 2010 tạo khung pháp lý để thành lập những trung tâm thông tin tín dụng loại này Tuy nhiên, chi phí đóng thuế đối với doanh nghiệp của Việt Nam lại tăng do quy định tăng mức đóng bảo hiểm xã hội đối với18

Business 2014” – Theo WB

 Điện và thuế vẫn bị than phiền rất nhiều Thống kê của nhóm nghiên cứu chothấy, các doanh nghiệp ở Việt Nam phải mất 115 ngày để hoàn tất thủ tục cấpđiện, đồng thời phải chi mất một khoản tiền tương ứng 17% thu nhập bình quântrên đầu người cho việc mua điện Đây là lĩnh vực chỉ xếp thứ 156

 Tương tự, ở lĩnh vực thuế, Việt Nam chỉ xếp thứ 149 Các doanh nghiệp mất tới

870 giờ để hoàn thành thủ tục liên quan đến thuế Đối với doanh nghiệp nhỏ vàvừa ở Việt Nam thì mất tới 1/3 số ngày làm việc chỉ để thực hiện việc kê khai vànộp thuế Cùng đó, tổng thuế suất phải đóng trung bình chiếm tới 35% lợi nhuậncủa doanh nghiệp, gánh nặng thuế lớn Bà Phạm Thị Thu Hằng, Tổng thư kýVCCI chia sẻ, việc nộp thuế chiếm tới 1/3 thời gian làm việc quả là gánh nặng.Doanh nghiệp lớn có thể có chuyên viên riêng Nhưng với 96% doanh nghiệpViệt Nam là doanh nghiệp nhỏ thì đây khoản chi phí thời gian lớn

 Câu chuyện thủ tục phá sản doanh nghiệp vẫn dậm chân tại chỗ Nhiều doanhnghiệp muốn phá sản lại vấp thủ tục rườm rà và nhiều chủ nợ mất thời gian rấtlâu để thu hồi nợ của doanh nghiệp này Theo nghiên cứu, các doanh nghiệp

dựng, tiếp cận đất đai, tiếp cận điện giảm từ 1/3 đến 1 nửa thời gian so với hiện nay Các đồng

chí bộ trưởng đã cam kết với tôi, còn các bộ trưởng khác tiếp tục rà soát và mạnh dạn cắt giảm thủ tục Đây là môi trường đầu tư, đây là sức cạnh tranh của nền kinh tế”, Thủ tướng yêu cầu.

 Cắt giảm hơn 200 giờ kê khai nộp thuế

 Từ ngày 1.9, chính thức bãi bỏ quy định khai và tính thuế GTGT đối với hàng hóa, bán sản phẩm tiếp tục quá trình sản xuất kinh doanh Đồng

thời bỏ quy định khai và tính thuế GTGT đối với hàng hóa xuất khẩu bị trả phải nhập khẩu trở lại

 Đây là một số nội dung quy định cụ thể theo Thông tư số BTC ban hành ngày 25.8 về cải cách, đơn giản các thủ tục hành chính về thuế Thông tư này cũng bỏ điều kiện về hóa đơn bán hàng hóa, cung

119/2014/TT-ứng dịch vụ trong hồ sơ, thủ tục hoàn thuế GTGT đối với hàng hóa, dịch

vụ xuất khẩu; Bỏ quy định phải lập hóa đơn, kê khai, tính nộp thuế đối với xuất khẩu máy móc, thiết bị, vật tư, hàng hóa dưới hình thức cho vay, cho mượn hoặc hoàn trả nếu có hợp đồng và chứng từ liên quan đến giao

 3 lĩnh vực không có chuyển biến gì là kết nối điện đứng thứ 135, giải quyết tình trạng phá sản đứng thứ 104 và thực thi hợp đồng đứng thứ 47.

 2 lĩnh vực được ghi nhận có thăng hạng nhưng chỉ tăng 1 bậc so với báo cáo xếp hạng năm trước Đó là đăng ký tài sản đứng thứ 33 và xin cấp phép xây dựng đứng thứ 22.

 So với con số 189 quốc gia và vùng lãnh thổ được nghiên cứu thì Việt Nam có đến một nửa lĩnh vực bị xếp hạng ở cuối bảng, áp chót, đứng sau

VIỆT NAM 2018 - WB

 Theo "Báo cáo Môi trường kinh doanh 2018: Cải cách để tạo việc làm - Doing Business 2018” được WB công bố ngày 31/10, trong số 190 nền kinh tế được khảo sát, Việt Nam xếp hạng thứ 68, tăng 14 bậc so với xếp hạng (82/190) tại Báo cáo Môi trường kinh doanh 2017.

 Hai nền kinh tế của khu vực Đông Á – Thái Bình Dương đứng trong TOP 10 nền kinh tế hàng đầu thế giới, trong bảng xếp hạng môi trường kinh doanh Các nền kinh tế đứng hàng đầu là Singapore (xếp thứ 2) và Đặc khu hành chính Hồng Kông của Trung Quốc (thứ 5).

 Các nền kinh tế có thứ hạng thấp nhất của khu vực là Myanma (thứ 171) và Timor-Leste (thứ 178) Những nền kinh tế lớn khác trong khu vực và thứ hạng tương ứng gồm có: Trung Quốc (thứ 78), Inđônêxia (thứ 72), Nhật Bản (thứ 34), Malaixia (thứ 24), Philipin (thứ 113), Thái Lan (thứ 26) và Việt Nam (thứ 68).

 Với thứ hạng 68/190, môi trường kinh doanh 2018 của Việt Nam đã tăng 14 bậc

so với Báo cáo Môi trường Kinh doanh năm 2017 (xếp hạng thứ 82), do thực hiện nhiều cải cách Theo WB, trong thời gian một năm qua, Việt Nam đã thực hiện

VIỆT NAM 2018 - WB

 Theo "Báo cáo Môi trường kinh doanh 2018: Cải cách để tạo việc làm - Doing Business 2018” được WB công bố ngày 31/10, trong số 190 nền kinh tế được khảo sát, Việt Nam xếp hạng thứ 68, tăng 14 bậc so với xếp hạng (82/190) tại Báo cáo Môi trường kinh doanh 2017.

 Hai nền kinh tế của khu vực Đông Á – Thái Bình Dương đứng trong TOP 10 nền kinh tế hàng đầu thế giới, trong bảng xếp hạng môi trường kinh doanh Các nền kinh tế đứng hàng đầu là Singapore (xếp thứ 2) và Đặc khu hành chính Hồng Kông của Trung Quốc (thứ 5).

 Các nền kinh tế có thứ hạng thấp nhất của khu vực là Myanma (thứ 171) và Timor-Leste (thứ 178) Những nền kinh tế lớn khác trong khu vực và thứ hạng tương ứng gồm có: Trung Quốc (thứ 78), Inđônêxia (thứ 72), Nhật Bản (thứ 34), Malaixia (thứ 24), Philipin (thứ 113), Thái Lan (thứ 26) và Việt Nam (thứ 68).

 Với thứ hạng 68/190, môi trường kinh doanh 2018 của Việt Nam đã tăng 14 bậc

so với Báo cáo Môi trường Kinh doanh năm 2017 (xếp hạng thứ 82), do thực hiện nhiều cải cách Theo WB, trong thời gian một năm qua, Việt Nam đã thực hiện được 5 cuộc cải cách.

VIỆT NAM 2018 - WB

 Lý giải cho sự thăng hạng môi trường kinh doanh, WB cho rằng Chính phủViệt Nam đã thực hiện đồng đều nhiều biện pháp cải cách kinh tế hợp lý trongnăm qua, cụ thể là 8/10 chỉ số được lấy để theo dõi mức độ thuận lợi trongkinh doanh của các doanh nghiệp tại Việt Nam đều tăng và tăng mạnh

 Trong đó, 5 chỉ số được Ngân hàng Thế Giới đánh giá có tác động tích cựcnhất đến môi trường kinh doanh chung ở Việt Nam gồm: Chỉ số Tiếp cận điệnnăng, Vay vốn, Nộp thuế, Giao thương quốc tế, và Thực thi hợp đồng

 Tuy nhiên, bên cạnh đó có chỉ số Đánh giá xử lý giấy phép xây dựng, điểm số

dù có tăng nhưng thấp nhất trong các chỉ số, chỉ đạt 0,14%, và 2 chỉ số Đăng

ký tài sản và Bảo vệ cổ đông thiểu số tại Việt Nam không tăng so với năm2017

 Trong 15 năm qua, Việt Nam và Indonesia được cho là hai nước thực hiệnnhiều cải cách nhất với 39 cải cách Chính phủ Việt Nam đã thực hiện hàngloạt chính sách thúc đẩy cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lựccạnh tranh bằng các cuộc gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với khu vực kinh tế tư

cấp tỉnh (PCI)

Chỉ số PCI gồm 10 chỉ số thành phần, phản ánh các lĩnh vực điều hành kinh tế có tác động đến sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân Một địa phương được coi là có chất lượng điều hành tốt khi có:

26

dẫn đầu PCI

 Công khai số điên thoại của lãnh đạo

“Tại Hội nghị, ông Trần Thọ-Bí thư Thành ủy Đà Nẵng cũng khẳng định nếu DN gặp vướng mắc, khó khăn mà chưa được giải quyết thì trực tiếp đăng ký gặp lãnh đạo thành phố để cùng trao đổi, tìm giải pháp tháo gỡ Từ quý II/2014, nếu DN đăng ký gặp lãnh đạo thành phố để giải quyết công việc, ông và Phó Chủ tịch UBND thành phố Võ Duy Khương sẽ trực tiếp làm việc với

DN Quy định 2 tuần 1 lần vào chiều thứ 6 hằng tuần Ngoài ra, đối với DN cũng như người dân trong quá trình đi giải quyết công việc, nếu gặp cán bộ công chức nào gây khó dễ, või vĩnh…, hãy nhắn tin phản ánh về cán bộ đó cho ông qua số điện thoại: (0913 401.729) hoặc số của Chủ tịch UBND thành phố Văn Hữu Chiến: (0903 508.177) để lãnh đạo thành phố kịp thời

xử lý.” theo Diễn đàn Doanh nghiệp 28

CÁC LOẠI MÔI TRƯỜNG KINH DOANH

Môi trường ngành (vi mô)

 Sự cạnh tranh giữa người bán

 Sự tồn tại của sản phẩm và dịch vụ thay thế

 Những đối thủ cạnh tranh mới

 Quyền lực của các nhà cung cấp

 Quyền lực của người tiêu dùng

CÁC LOẠI MÔI TRƯỜNG KINH DOANH

 Môi trường nội bộ doanh nghiệp

Tổ chức công đoàn

Cho rằng công ty không thực hiện đúng cam kết về những quyền lợi chính đáng của người lao động, hơn 1.000 công nhân công ty Levi Strauss Việt Nam, đóng trên địa bàn Khu công nghiệp Khánh Phú, xã Khánh Phú, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình

đã đình công để đòi quyền lợi.

Sự việc diễn ra vào sáng ngày 28/10/2013, khi 530 công nhân làm ca sáng của công ty Levi Strauss Việt Nam đến làm việc nhưng không vào công ty mà tập trung ở cổng công ty để đình công và đến chiều cùng ngày thì tiếp tục có trên 500 công nhân làm ca chiều cũng đình công ở phía trước cổng công ty Theo phản ánh của công nhân, trong thời gian qua công ty không thực hiện đúng cam kết về những quyền lợi chính đáng đối với người lao động, cụ thể như: không cho công nhân nghỉ phép theo quy định, nếu nghỉ thì bị trừ tiền chuyên cần; không trả tiền độc hại cho công nhân; ăn trưa không đảm bảo…

Công nhân đã làm đơn đề nghị gửi lên Công đoàn và Ban lãnh đạo công ty để được xem xét, giải quyết những quyền lợi chính đáng của người lao động Tuy nhiên phía công ty chưa giải quyết Được biết, Công ty Levi Strauss Việt Nam là công ty có 100% vốn nước

TÁC ĐỘNG HĐKD CỦA DNVN

ĐẶC TRƯNG

CƠ BẢN CỦA MTKD VN

Hội nhậpQuốc tế

Tư duy manh múnTruyền thống,

đang được hình thành

chấm dứt mà được chuyển sang quản lý nền kinh tế thị trường ngày nay

 Các thủ tục hành chính nặng nề tồn tại trong lĩnh vực quản lý nhà nước

34

3.Tư duy còn manh mún, truyền thống, cũ kĩ

 Kinh doanh theo kiểu phong trào

bị, vật liệu mới)

 Kinh doanh thiếu vắng hoặc hiểu sai tính phường hội

 Thiếu cái nhìn dài hạn về sự phát triển và lợi ích

Lương Văn Can

Lương Văn Can: “Giá như người giàu có bỏ vốn ra phát triển công nghiệp thì dân ta sẽ cảm kích, xưng tụng, sao lại sinh lòng đố kỵ?” Kêu gọi “Đạo Làm Giàu”

quan, ngày nay học Tây chỉ chí tại tốt nghiệp để ra làm việc, ít người chí làm thực nghiệp Hoặc có một bọn muốn làm nghề buôn mà tư bản đã ít, học thức cũng kém, chỉ được mấy năm thì thất bại ngay, ấy chỉ bởi không có thương học mà đến thế Đương buổi thế giới cạnh tranh này, các nước phú cường không đâu là chẳng đua tài thi sức, ở trong trường thương chiến, văn minh càng tiến bộ, buôn bán càng thịnh đạt Việc buôn bán thịnh suy có quan hệ đến quốc dân thịnh suy như thế, ta há xem