CAC N U d c XA HOI CHU NGHIA Vdl VIEC TIEP NHAN GlAO D y e VA D A O T A O L U U H O C S I N H V I E T NAM TRONG KHANG CHIEN CHONG MY, CVTU NUdC (1954 1975) NGUY£N THUY Q U ^ H '''' Quan hf ngoai giao gid[.]
Trang 1CAC N U d c XA HOI CHU NGHIA V d l VIEC TIEP NHAN GlAO D y e VA D A O T A O L U U H O C S I N H V I E T NAM TRONG KHANG CHIEN CHONG MY, CVTU NUdC (1954-1975)
NGUY£N THUY Q U ^ H '
Dfin chu Cdng hda dflpc ehinh thdc
thid't Ifp t d d i u nfim 1950 D i u tien lfi
Trung Qud'c (1), Lien Xd (2) vfi tid'p theo la
hang loat efic nUdc xa hfi ehu nghia l i n
lupt cdng nhfin Chinh phu Vift Nam Dfin
chu Cdng hda Ddi vdi cudc khfing chie'n
chdng My, cdu nude cua nhfin dfin Viet
Nam, efic nUde XHCN da gidp dd ve nhieu
mpt, trong dd cd vifn trp v^ gifio due vfi dfio
tao Trong giai doan tfl nfim 1954 den nfim
1975, ydu c i u ve xfiy dflng vfi phfit trien
nguon nhfin lflc b miin Bfic di thUe hifn tai
thiet d i t nUde cung nhU ehi vifn eho edeh
mpng mi^n Nam, thUc hidn cude khang
chid'n chdng My cdu nUdc, thd'ng n h i t Td'
qud'c dupe dat ra he't sde bdc thiet Yeu cau
do dat ra nhifm vu cho nhiiu ngdnh phai
giai quyd't, trong dd ed ngfinh giao dpe Tuy
nhien, dflng trfldc nhflng khd khan ve kinh
td' - xa hdi eung nhfl yeu c i u cua sU nghiep
xfiy dflng n^n gifio due qudc dfin thi song
song vdi vifc md rdng hf thd'ng gifio due
trong nUdc, vifc gdi hpc sinh, sinh vidn di
dao tao b nUde ngoai, dac bidt la b cac nude
XHCN dfi trcl thfinh mdt hudng Uu tien dac
bift cua Chinh phu Vift Nam Dfin chu
Cdng hda Su gidp dd, vifn trp vd" gifio due vfi dao tao trong thdi gian nfiy cua cac nU6c XHCN ddng vai trd quan trpng
Bdi vfy, cac nude XHCN dfi thUc hifn vifn trd ve vft chfi't cho ngfinh gifio due, dong thdi tie'p nhfn' vfi gidp dd Chinh phu Vift Nam Dfin chu Cpng hda dfio tao mdt dpi ngu cfie nha khoa hpc, can bd, ky sU,
edng nhfin ddng dao b ckc cfi'p, cfie ngfinh tfl
trtnh dd phd thdng, trung cfi'p den eao dang, dai hpe vfi sau dai hpc Doi tflpng lUu hpc sinh bao gom hpc sinh ph^ thdng, sinh vien cao dang, dai hpc, nghien cflu sinh, thue tfp sinh khoa hpe va ddo tao nghe Sau khi tot nghiep ve nfldc, dpi ngu nfiy da
CO dong gdp khdng nho cho'sfl nghifp xfiy dflng va bao vf mien Bfic, thflc hien thd'ng nfafi't nflde nha vfi dong thdi lfi nhflng can
bp chu chdt, CO trinh dp chuyen mdn cao cho sfl nghiep kien thiet d i t nu6e sau nfiy Bai vid't nfiy se tim hidu ve" sfl gidp dd to ldn d6 cua cfie nUdc XHCN vfi bUdc d i u dua
ra mot so kinh nghidm cho hpp tae vd" gifio due vfi dfio tao cua Viet Nam hien nay
1 Tiep nhan hpc sinh pho thdng
Sau khi hda binh Ifp lpi nfim 1954,
ngofii so hpe sinh b cfie trudng phd' thdng
Trang 2trong nude, Bd Gifio due cua Vift Nam Dan
chu Cpng hda da giii mot sd doan hpc sinh
di hpc ph^ thdng b cac nUdc XHCN hoac
thanh Ifip thdm trUdng pho thdng 5 nUdc
ngofii Nhiing nUdc tiep nhfin hpe sinh Vidt
Nam hpc cfi'p pho thdng thdi ki nfiy la Lien
Xd, Trung Quoc, Tifp Khie va Cong hda
Dfin chu Ddc
Tai Cpng hda Dan ehu Dflc, trong hai
nfim (1955-1956), hdn 300 hpc sinh ca'p I, H
(trong do CO hpc sinh mien Bic, hpc sinh
mien Nam tfp kd't, hpe sinh mien xudi va
mien ndi) da dUde giii sang hpc b hai
trudng pho thdng thude Thdnh phd'
Moritzburg vfi Dresden Mot sd^ gifio vidn
cua trUdng nay la ngudi Vift Nam va mdt
sd la ngfldi Ddc ChUdng trinh hpc ket hpp
gifla ehUdng trinh hpe cua Vift Nam vfi
Ddc (gifio vien Ddc phu traeh khoa hpe tu
nhien, gifio vien Viet Nam phu trfich khoa
hpc xfi hpi) Tfl chd vifc hpc tfip cua hpc
sinh CO nhieu khd khfin do chUa quen vdi
mdi trfldng, khi hfu, trtnh dd vfin hda
khdng dong de"u, chfla bie't tie'ng Dflc , ehi
sau mdt thdi gian ngfin, nhd sfl nd lflc eua
tofin t h i gifio vien vfi hoc sinh nen vifc hpc
cua efic em dfi di vfio ne nep va thu dflpc
kd't qua
Tai Tifp Khfic, tfl nfim 1956 ddn nam
1959 cd hdn 100 thie'u nhi sinh sd'ng va hoc
tfp tai Nha thie'u nhi Chrastava ddnh
rieng eho hpc sinh Vift Nam (nay lfi Vifn
gifio due thid'u nhi VUSDM)
Lidn Xd cung c6 2 trudng ddnh cho thid'u
nhi Vift Nam Nfim 1959, so thie'u nhi hpc
b Lien Xd lfi 186 em, sdchpn them hpe nghd"
phu la 35 em, so've nude hpc la 106 em Doi
vdi nhiing em hpe xua't sfic vfi cdn it tud'i:
1% dUa v i nUdc hpc hd't efi'p H roi trd sang
Dflc hpc Dai hpc, 2% d l b lai tiep tue hpc
nhfl hpc ldp 9-12 rdi thi vfio dpi hpc hofic
vfio hpc trudng ngh^ 3 nfim sau dd hpc 3
eao ddng hope dai hpc tfl 5-6 nfim (3) Vdi nhiing ddng gop ciia efic cfin bd, chuydn gia Lidn Xd dm vdi vifc gifio di^c hpc sinh Vift Nam, Chinh phu Viet Nam da c6 chinh sfich khen thfldng can bd edng nhfin vidn cua 2 trfldng thi^u nhi tai Lidn Xd (4) Ne'u nhu nhflng trfldng hpe dfinh cho thig'u nhi Vidt Nam d Lidn Xd vfi Ddc chi tdn tai trong thdi gian d i u sau khi hda
binh Ifp lai nfim 1954 thi b Trung Qud'c lai
cd he thdng trfldng phd thdng cho hpc sinh Viet Nam tdn tai trong sudt thdi gian nhfin dfin Vift Nam tien hfinh khfing ehid'n ehdng My, cdu nfldc Do vi tri c6 dfldng bi§n gidi pfip Vift Nam, trong khfing chie'n chd'ng My, Trung Qud'c da tiip nhfn vfi gidp dd xfiy dflng mdt so trfldng phd' thdng dfinh cho hpc sinh Vift Nam Hd thd'ng cac trfldng nfiy da tid'p nhfn dfio tao hfing nghin hpe sinh vfi giao vien Vift Nam sang hpe tfip vfi giang day Tidu bilu lfi Due tfii hpc hidu Qud^ Lfim vfi Khu hpc xfi Nam Ninh, gpi chung la Khu hpc xfi Trung fldng Trudng dUde xay dflng tfl nfim 1951 sau khi
Chu tieh H 6 Chi Minh viit thfl dd" nghi v6i
cfie d6ng chl lanh dao tinh Quang Tay, Trung Qudc v^ vifc xay dflng trfldng cho thid'u nhi Vift Nam va trUdng dao tao nhan tfii cho Vidt Nam Tfl sau hoa binh Ifp lai, ngofii vide tiep tuc dfio tao phidn dich va giio vidn eho cfie trfldng vfi cfie cd quan, Khu hpc
xa tid'p tuc dao tao lUu hpc s i i ^ cho Vift
Nam Khu hpc xfi Trung Udng dtf Vift Nam quan ly vfi cd cfie nhfi gifio ndi tid'ng nhU GS.AHIJ) Duong Trpng Bfii, Nguyin Van Xien tham gia giang day Trung Quoc ngoai cung ei^p mien phi khu trUdng ldp va
ky tde xk edn ho trd them cdvin, mdt so giao
vidn va cfin bd bao dam hfu ein Dfn nfim
1958, khi chuyen v^ nU6c, Khu hpc xfi Trung Udng dfi dfio tao dUdc g i n 7.000 hpc sinh Vift Nam (5)
Trang 3pha hoai mien Bfic, de dam bao an tofin,
Dang vfi Nha Nudc Vift Nam chu trUdng
tiip tuc chuyen mdt sd" trUdng sang Trung
Qudc Ngay 18-12-1966, hai dofin dai bieu
v^ gifio d^c cua Viet Nam vfi Trung Qud'c
da hpp b B i c Kinh va ky Ky yd'u hpi dfim vd"
v i n de" dua mdt sd trudng cua Vift Nam trd
lai Trung Qudc Cfin cfl vfio Nghi dinh thU
vi viic Trung Quoc viin tra thiet bi todn bp
vd ky thugt cho Viet Nam ngdy 23-11-1966
vk Bien bdn hdi ddm vi vdn di mdy trUdng
hgc nUdc Viit Nam Ddn chu Cdng hba di
chuyen den nUdc Cdng hba nhdn ddn
Trung Hoa ngky 18-12-1966, Chfnh phu
Trung Qucu da giup xay dflng b Que' Lam
bd'n trfldng Do la cac trUdng Dan tdc Trung
Udng, NguySn Van Be va Vo Thi Sfiu (dUpc
bd tri v i khu vue Giap Sdn, g i n Didu La
Sdn, cho de'n gifla nfim 1975) vfi trfldng
Thid'u sinh quan Nguyen Vfin TrSi (dUde
ehuyin vd" mdt khu trudng mdi xfiy dUng b
Tidn Sdn (Qufi Td Son) vfio d i u nfim 1967)
TrUdng Nguydn Vfin Trdi cd hdn 1.000 hpe
sinh Trudng Nhi dong Trung Udng Vo Thi
Sfiu ed 16 ldp vdi 500 hpc sinh; TrUdng Dan
tde Trung Udng: cfi'p I cd 10 16p vdi 400 hpe
sinh, c i p H cd 12 ldp vdi 500 hpc sinh, e i p
III cd 5 ldp vdi 136 hpe sinh; TrUdng
Nguyen Van Bd: cfi'p I ed 14 ldp vdi 500 hpe
sinh, cfi'p n cd 15 ldp vdi 600 hpc sinh, cfi'p
III cd 10 ldp vdi 400 hpc sinh (6) Ngoai ra,
efic trudng cdn ed hfing trfim cfin bp hfinh
chinh, tfii vu, y td', cfi'p dUdng vfi gifio vien
Doi vdi hpc sinh mien Nam tfp kd't, ben
cpnh hf thd'ng trudng phd' thdng dfi dupe
thfinh Ifip tfl nam 1954, sau khi chid'n
tranh md rpng ra m i i n Bfic, d l dam bao an
tofin khi ca nUdc cd chien tranh vfi dflde sfl
nhfi't tri eua Chinh phu Trung QuS'c, ngay
14-2-1967, Chinh phu quyd't dinh chuyin
2.137 hpc sinh, gido vien sang Qud' Lfim,
Trung Qudc hpc tfip trong 3 trfldng la
Thi Sau Dfiy lfi nhiing trfldng ed du 3 cfi'p
I, n III; rieng trudng Nguydn Vfin TrSi, ngoai chfldng trtnh cfi'p II, HI cdn hoc them v^ quan sfl vfi danh cho con em can bd, bp dpi ea hai mi^n Nam, Bac Thang 11-1967, Khu Gifio due hpc sinh mien Nam tai Qud' Lfim, Trung Qudc dUdc thfinh Ifp Cuoi
1968, theo Biin bdn Hpi ddm ldn thit hai
ve vdn di cdc trUdng Viet Nam d Qui Ldm, Trung Qudc, Vift Nam da dua 1.997 hpc
sinh gom todn bp hpe sinh trfldng Nguyin Vfin Troi, trang thiet bi eua trfldng vfi toan
bd sd hpc sinh cfi'p III cac trfldng Nguyin Vfin Bd, trfldng Dan tpe Trung fldng trd lai Vift Nam (7) Nfim hpc 1968-1969, ne'u
nhu b trong nUdc c6 7 trUdng vdi 2.400 hpc
sinh thi d Que Lfim, Trung Qudc cd 3 trudng vdi 1.237 hpc sinh, chid'm g i n mdt nda sd' trudng hoe sinh mie"n Nam trong giai doan nfiy Dfn thang 1-1975, td'ng so
hpc sinh mien Nam hpe tfp b 11 trUdng mien Bic va 2 trUdng b Qud' Lfim lfi 7.820
hpc sinh, trong dd cip I co 2.821 hpc sinh; cip II cd 2.241 hpc sinh; eip III ed 1.602 hpc sinh (8) Sau khi da't nudc thdng n h i t nam 1975, Viet Nam va Trung Qudc ky
Bien ban Hpi ddm vi viic Chinh phu Viit Nam Ddn chu Cpng hba di chuyen boh trUdng hgc tit Que Ldm, Trung Qudc vi Viet Nam ngdy 13-7-1975, hf thong cae trUdng
ph^ thdng cua Viet Nam b Trung Qudc da chuyen ve cac tinh d miin Bfic Vidt Nam
Nhu vfiy, tfl cudi nam 1966 dfn gida nfim 1975 da c6 5.186 can bf, giao vidn, hpc sinh Vift Nam (va mpt so hpc sinh Lao) cdng tac va hpc tap tai Khu hpc xfi Trung
Udng b Trung Qudc Trong qufi trinh Vift
Nam thflc hifn di chuyen efic trUdng ph^ thdng vf nUde, cdn lai 996 gifio vien vfi hpc sinh, Vift Nam di ehuyin ddt cuoi cflng vfio thfing 8-1975 (9) Trong ca giai doan
1954-1975, tren 1 van hpc sinh p h i thong Vift
Trang 4XHCN, bao gom l i d n Xo, Trung Qudc,
CHDC Ddc va Tiep Khfic
2 T i f p n h a n s i n h v i f n , n g h i f n cuTu
s i n h , thflc t a p s i n h k h o a h o c v a d a o
t a o n g h e
Tfl khi hda binh Ifip lpi, vfi'n df ddo tao
can bp dfldc dat ra bdc thift hdn Muc tieu
la cd di hpc cl cfie nfldc c6 nhflng ngfinh mfi
Vift Nam khong eo, hofic chfla c6 dieu kifn
dfio tao dfldc tft Ddi tfldng dUpc ed di hpc
nfldc ngofii lfi cfin bp trong vfi ngofii bien ehe
Nhfi nUde, hope hpc sinh tft nghifp ldp 10
ph^ thdng, bo' tuc vfin hda cdng ndng, sinh
vidn nfim I, II cua cae trfldng dpi hpe,
chuydn nghifp trung cip c6 du sdc khoe vfi
dilu kifn hpc tfip Vf chf dd vfit chat, efic
lUu hpc sinh dUde cd di hoc dupe hudng theo
chf dd chung ban hfinh cho luu hpe sinh hpc
b cic nude phu hpp vdi tflng cfi'p hpe Trfldc
khi sang hpe tfp b nflde ngofii, t i t ca eae lflu
hpc sinh dfu phai qua thdi gian b6i dfldng
chinh tri va hpc ngopi ngfl, hofc bd' tdc vfin
hda 5 trong nfldc Trong thdi gian nfiy, lifti
hpc sinh dfldc hfldng efic chd' dp vfi ngan sfieh
do Bd Gifio due dfii thp
Kf hoach tid'p nhfn giao due, ddo tao
lflu hpc sinh dfldc thflc hidn trdn cd sd Hifp
dinh, Nghi dinh thfl, Kd' hoach hfing nfim
gifla Vift Nam vfi cae nude Cae van ban
Bang 1: Sd lupng sinh vien hpc dai hpc
dUdc ky ket ngoai ban b i n g tifng ciia nUdc
sd tai thi ngon ngd dupe sd dung ehu yfu hofc dflpc dich kdm theo ban bfing tie'ng Anh, Phap, Nga, Trung Trfldc ndm 1962,
k f hoach lflu hpc sinh nam trong ke hoach trao dd'i vdn hda vdi nfldc ngoai Tuy nhien,
do vifc c h u i n bi Ifp k f hoaeh trao dli van hda vdi nfldc ngofii cdn chfm, nhifu hifp nghi k^ ket vdi nfldc ngoai khdng kip thdi ndn tfl nfim 1962, k f hoach gdi lifu hpc sinh
va thflc tap sinh do Uy ban Kf hoach Nhfi nfldc chiu trach nhifm cflng cfie Bp nghidn cdu Ifp k f hoaeh va nam trong p h i n dfio tao cfin bd eua ke' hoach nhfi nfldc Vu trao dd'i vfin hda vdi nfldc ngofii c6 trfich nhifm lien lac chat che vdi Bd Ngoai giao d l gidp Phu Thu tfldng hfldng d i n ndi dung va cfich tifn hfinh cu t h i vifc Ifp k f hoach cho
cac Bd, cac dofin t h i , td'ng hdp f kifn cua
cfie Bd, cfie dofin t h i d l nghidn cdu Ifip kf hoach dUa Phu Thu tfldng thdng qua Vdi sfl gidp dd cua cfie nfldc XHCN, trong khfing chifn ehfng My, Chinh phu Viet
Nam da ed hfing ngan hpc sinh di hpc b nfldc
ngoai Tfl nam 1955 dfn nfim 1958, efic nfldc
da nhfn dao tao cho Vift Nam 1.300 hpc sinh (khdng k l thue tfp sinh) Ridng nfim
1957, vi gap nhifu khd khfin chung nen vifc tuyin sinh vfio dpi hpe, chuydn nghifp thu
d nudc ngoai tir nam 1953 dfn nfim 1959
Nu*c
I j t n
XO
OuAc
T H I J U I
Tift,
CllDC
Oilc
^
TiCn
N<i6c
c o m
5 « l i n i « n i r d l h i K
T w f c
12
2
*
2
JO
195}
49
190
*
244
1954
100
214
15
J29
I9S5
2W
114
37
'
14
15
W6
1956
136
H
1
"
'
"
Z80
1957
5
5
1958
13
11
2
5
34
C«ni
519
613
'*
44
'
2
37
13lt
Sii iinng l£t BthMp W niMc
i 9 «
'
2
m
19SS
3
3
'
t
1957
'
14
16
195K
10
6]
' '
73
1959
2i
192
2
222
Q n g
50
270
'
'
2
329
Bmi
*
*
1*
M l
19
19
454
IM
65
17
2
2
"
961
Trang 5hep lai, s f lupng luu hpc sinh di hpe tfip 5
cac nude cung ft hdn (Xem bdng 1)
Theo bang 1 c6 t h i tha'y, s f lUdng sinh
vidn hpc tfp d nudc ngofii tfl hda binh Ifp lai
eao hdn so vdi trUdc nfim 1954 Tinh dfn
trudc nam 1960, trong 3 nam (1954, 1955,
1956), so lupng lUu hpc sinh dUdc tifp nhfin
nhifu n h i t , trong dd nfim 1955 cd 406 ngudi
(chifm tren 30%) Nfim 1957, sf lUpng luu
hpc sinh tha'p n h i t , chi cd 5 ngfldi dflde ed di
hpc va nfim 1958 c6 34 ngUdi
Cfin cd tinh hinh lUu hoc sinh da gdi di
hpe b ckc nUdc trong nhflng nfim trudc vfi
tinh hinh dfio tpo cfin bp d efic trUdng Dai
hpe, Cao dang vfi Trung hpc chuyen nghifp
trong nudc, Chinh phu Vift Nam tifp tuc
d i y manh vifc t u y i n chpn vk gdi them
nhieu cfin bd, hpc sinh ra nUdc ngofii hpc
tfp Ngay 13-4-1960, Chinh phu ra Thdng
tu 55-TTg Vi vi^c chgn hgc sinh giH di hgc
chuyin mdn d cdc nUdc anh em Thong tU
da quy djnh ro phUdng hUdng, tidu chuin,
i^uSn vfi phUdng cham tuyin chpn lifu hpc
sinh
Dd dfip iing yeu c i u khdi phuc vfi phat
triln kinh tf, van hda va nha't la tfl nam
1960, khi mifn B i e thfle hien ke hoach 5
nfim l i n thfl nhfi't (1961-1965), mien Nam
budc vfio giai dopn dfi'u tranh mdi, s f lUdng
luu hpc sinh tfing ldn khfi ldn Nam 1961,
Vift Nam cd 1.480 lflu hpc sinh (10), b i n g
g i n mdt nda tong so lflu hpc sinh tfl nfim
1954 dfn nfim 1958 Td'ng so lflu hpc sinh
(chfla k l dfio tpo nghf vfi thflc tfip sinh) cfie
nude XHCN tifp nhfn tfl nfim 1960 den
nfim 1964 la 3.856 ngfldi
Tinh ehung trong 10 nfim (1954-1964),
Vift Nam dfi cfl di dfio tao 260 trinh dp
trung hpc, 5.500 trinh dd dai hpc vfi 427
nghidn cdu sinh, thdc tfp sinh khoa hpc, bo
tdc sinh (11) P h i n ldn sf lflu hpc sinh nfiy
hpc b Lidn Xd, Trung Qufc va Cong hda
hdn vfi chi hpc mdt so' ngfinh truyfn thong cua efic nfldc dd
Vdi chu trfldng d i y manh vifc dUa hpe sinh ra nfldc ngofii hpe tfp vfi vifc ky kd't cac Hifp dinh, Thda t h u f n vdi eae nUdc XHCN, vifc tifp nhfn dupe tifn hanh hen tiie vfi khdng ngflng tfing len qua efic nfim trong suot thdi ky nhfin dan Vift Nam tifn hfinh khfing chid'n ehfng My, cflu nfldc, dfic
bift tfl nfim 1965 trb di, khi chifn tranh md
rdng ra mien Bie Trfldc tanh hinfa ca nfldc c6 chifn tranh, Thu tudng Chinh phu ra Chi thi 88TTgA'G ngfiy 5-8-1965 vf vifc chuyin hfldng cdng tfic gifio due: "phai gfi'p rdt dao tao cho trfldc mfit va tUdng lai mpt dpi ngu can bd khoa hpc ky thuft, cfin bd quan ly ddng dao viing manh vfi tUdng d ^ hofin ehinh vf ngfinh nghe, ve trinh df, cd ddc, co tfii song song vdi vifc dfio tpo cfin bf trong nfldc, cin diy manh vifc gdi sinh vien di hpe
b nude ngoai" (12) Vi vfy, kf hopch dao tao
cfin bd b trong vfi ngoai nu6e cd sU chuyen
bifn mpnh md, td nfim 1965 dfn nfim 1973, Vift Nam da ed di 19.092 lflu hpc sinh d trinh dd dpi hpe, 243 hpc sinh trung hpe vfi 3.012 nghidn eflu sinh, thuc tfp sinh khoa hpc (13), chfla k l hang nghin lflu hpc sinh di
hoc nghf ngan han b Trung Qudc
Ddi vdi dao tao nghf, tfl nam 1966 dfn nam 1975 da c6 46.715 ngfldi dflpc cd di hoc tfp, thflc tfp d nfldc ngoai n h i m dao tao chuyen mon cho ky sU, ky thuft vidn, sU phpm nghe nghifp, cdng nhfin lanh nghf, trong dd chifm so Ifldng nhifu nhft la sf
hoc sinh hpe nghf (xem bdng 2)
Dfc bift, tfl nam 1966 dfn nam 1968, Trung Quoc dfi dfio tao cho Vift Nam 10.000 cong nhfin ky t h u f t gSm: Cong nhfin lai xe trung dpi xa: 5.000; Cdng nhfin sfl dung mfiy thi cdng: 1.900; Cdng nhfin cd khf sda chfla: 3.100 (14)
Doi vdi trinh dd eao dang vfi dpi hpc, tfl
Trang 6Bang 2: Dfio tao ngh^ b nir6c ngoai tiir nam 1966 den nam 1975
Nam hoc
1966-1972
1972-1973
1974-1975
T6ng so
29.665
3.440
5.380
Hinh thurc dao tao Thuc tSp san xuat
13.475
25
357
Giao vien
125
109
Hoc sinh
16190 3.290 7.764
Ngu6nr Nguyfin Quang Kuih {chu bifin), Ciio due Viit Nam 1945-2005, Nxb Oiinh tri Qutfc gia Ha Nfli, 2005, tr.l65
Bang 3: Dao tao cao d^ng va dai hoc or ntldc ngoai tur nam 1954 den ndm 1974 (theo timg nam)
Nam giH di dao tao
1954
1956
1958
1960
1962
So luong sinh vign
giJri di dao tao
329
380
5
34
358
1480
406
Nam gui di dao tao
1964
1966
1968
1970
1972
1974 COng
So luong sinh vien giii di dao tao
255
3445
3075
2317
1250
1539
1130 25.971
Ngu6n: NguySn Quang Kfnh (chu bifin) Gido due Viit Nam 1945-2005 Nxb Chi'nh tri Qutfc gia, Hk NOi, 2005 tr 165
nhan ddo tao cho Vift Nam 19.218 lflu hpc
sinh Trong giai doan 1954-1975, efic nfldc
XHCN dfi dfio tao cho Vift Nam 25.971 sinh
vidn, trong dd co 4 sinh vien dUdc dfio tao b
cae nude khdng thudc hf thfng XHCN) Sf
lupng it nhfi't la nam 1957 chi cd 5 sinh vien
va nhi^u nhfi't lfi nam 1965 vdi 3.445 sinh
vidn {xem bdng 3) Nd'u tinh td'ng sf lUu hoc
sinh hoc tfip tai nUdc ngoai vfio nam 1972 lfi
14.500 ngUdi, gap hdn 3 lan nfim 1964, tren
2 lan so lUdng nfim 1968 (15)
Trong 10 nfim (1965-1975), 12 nUdc
XHCN da tifp nhfn ddo tao cho Viet Nam
24.999 hpc sinh, sinh vidn, thUc tfip sinh
khoa hpc, trong do c6 gan 3.000 nghien cflu
sinh Nam 1965-1969 la nhdng nfim eac
nfldc tiep nhfn nhifu lflu hpc sinh cua Vift
Nam, hfing nam tfl 2.000 den gin 4.000
ngudi (16)
Ve thanh phfin hpc vien, neu nhu trUdc
sf thi tfl nfim 1955-1956, so lUu hpe sinh, sinh vidn la t h a n h thid'u nidn ngay cang tfing Tuy nhidn sf lUdng lflu hoc sinh la nd edn it
Vf nganfa nghf, tfi't ca ngfinfa khoa hpc
ky thuft, kinh te deu cd sinh vidn hpc, ehie'm so lfldng nhieu nhfi't lfi lflu hpc sinh cfie ngfinh ndng, lfim, cdng nghidp, sau do lfi giao thdng bflu dien Ngfinh gifio due, nghien cdu khoa hpe, my thuft, nghe thufit cd so Ifldng lflu hpc sinh, sinh vien it hdn
Nhu vfy, tfl nfim 1954 dfn nfim 1975, da
cd 30.121 sinh vien dUdc di dfio tao b nUdc
ngofii, trong do cd 30.017 sinh vien cao dang, dai hpc, nghidn cdu sinh, thUe tfip sinh khoa hpe dupe dfio tao tai eae nUde XHCN va hang van cdng nhfin ky thuft Sf lUdng it nha't la nam 1957 chi ed 22 lUu hpc sinh vfi nhieu nha't lfi nam 1965 vdi 3.738
Trang 7Bang 4: Nghi£n cdu sinh, thuc tfip sinh khoa hpc, sinh vi£n dai hpc, cao dSng dao tao
6 nudc ngoai til nam 1954 dfn nfim 1975 (phfin theo hinh thdc dao tao)
TtiOi gian
Nam
1955
1957
1959
1961
1963
1965
1967
1969
1971
1973
Nam hoc
1955-1956
1957-1958
1958-1959
1960-1961
1962-1963
1964-1965
1966-1967
1967-1968
1968-1969
1970-1971
1971-1972
1973-1974
1974-1975
Tdng cOng
Luu hoc sinh d i o tao trong nam T6ng s6 ngutri
329
280
22
373 1.085
1570
571
3738
3492
3597
2686
1589
1759 _
1524 30.121
NCS
17
9
74
30
35
245
317
343
230
248
3165
TTS khoa hoc
8
48
3
101
76
97
100
68
20
119
66
985
Cao ding, Dai hoc
329
380
5
34
358
1480
406
3445
1801
3075
2317
1250
1539
1130 25.971
NguiSn: 20 ndm phdt triin gido due dai hpc vd Irung hpe chuyin nghifp (1955-1975) Niin gidm thd'ng ke (1976),
BO Dai hpc vk Trung hpc chuyfin nghifp H4 N<>i, tr.47
Trong sf cfie nUdc tid'p nhfin dao tpo cho
Vift Nam thdi kj^ nfiy Lien Xd, Trung Quoc
la nUdc gidp dd Vift Nam nhifu nha't trong
linh vUc dfio tao ddi ngu cfin bd Trong thdi
gian tfl nfim 1955 dfn nfim 1964, Lien Xo
dfio tao cho Vift Nam hdn 3.900 lflu hpc
sinh; tfl nam 1965 dfn nfim 1974, Lidn Xd
dfio tao cho Vift Nam g i n 10.000 lflu hpe
sinh vfi hfing nghin cdng nhan ky thuft
(17) Nfu tinh rieng lflu hpc sinh b trinh dp
cao d4ng vfi dpi hpc thi tfl nfim 1952 dd'n
nfim 1975, Lien Xd dao tao dUpc 11.858 cfin
bf, Trung Quoc dfio tpo dfldc 3.830 cfin bd
da'u tranh each mang va lao ddng san xu^t cua da't nflde, hope khd khan trong vifc
thich dng vdi mdi trfldng b nUdc tid'p
nhan dSn dfn mdt so anh hudng vf vfi'n
df tfim 1^, sflc khoe Hdn nfla, vifc hpe tfp
eua sinh vidn phfin tfin b nhifu dia diem (18) Vi vfy, vifc quan 1^ lUu hpc sinh b
nfldc ngofii ed vai tro quan trpng vfi dfldc sfl quan tam, lanh dao chat ch€ cua Dang va Nha nfldc Theo Thdng tfl so 572-TTg ngay 25-11-1957 cua Thu tfldng Chinh phu, Dai sfl qufin Vift Nam ci m6i nfldc c6 nhifm vu to' chdc vifc theo doi lflu hpc sinh, nghien
ed trinh dp cao d i n g vfi dai hpe trong t i n g cflu sinh vk thfle tfp sinh b nfldc dd Vf td
sf 26.134 lflu hpc sinh dfldc cd di dao tao
{xem bdng 5)
Khi hpc tfp ci nfldc ngoai, lini hpc sinh eo
nhflng difu kifn thufn lpi nhfl gifio vidn e6
kinh nghifm, cd sd vft chfi't va trang thift
bi dfiy du nhung eung gap khdng (t khd
chflc, efic sinh vien dai hpc, nghien eflu
sinh vfi thflc tfip sinh Vift Nam eung hpc b
mdt trfldng thi dfldc td chdc thfinh mpt ddn
vi Cfie ddn vi nfiy dfit dUdi sU lfinh dao trfle tifp eua cfi'p uy Dang tUdng dUdng vfi cua Dai sd qufin Ta't ca sinh vien, nghidn cdu
Trang 8B a n g 5 : D a o t a o c a o d i n g v a d a i h o c d n u O c n g o a i ( t h e o t t m g nuOc) til n a m b a t d f u d ^ n n a m 1 9 7 4
Stt
1
3
5
7
9
10
12
Nguf<
NuOc guri d l d a o t a o
A n b a n i
B a L a n
Bungari
C H D C DUc
C u b a
H u n g a n
Lien XO
M O n e O i
R u m a n i
Tiep Ktiac
T n ^ u Tien
T m n g Q u 6 c
S 6 l u o n g h o c s i n h gijrl d i d a o t a o t i m g
n u d c
60
1.476
1.941
885
1.319 11.858
48
1.485
684
3 8 3 0
T f n h tir n a m b a t d i u g u i di de'n
n a m 1 9 7 4
1 9 5 8 - 1 9 7 4
1 9 5 3 - 1 9 7 4
1 9 6 1 - 1 9 7 4
1 9 5 2 - 1 9 7 4
1 9 5 5 - 1 9 7 4
1 9 5 8 - 1 9 6 7
n: Nguyfn Quang Kfnh (ctiA bifin), Ciao ducViil Nam IS4S-200S Nxb Chfnh tn QuSc gia HI Nbi 2fX)5 tr 165-166
dUde sfip xfp sinh hoat trong cfie ddn vi
M6i ddn vi lUu hpc sinh do mot TruSng ddn
vi phu trfich TrUdng ddn vi ed nhifm vu
lidn hf vdi nha trudng nude dang hpc di
giai quyft cac vfn df thudc vf hoc tfip vfi
sinh hopt cua lilu hpc sinh da dUde Dai sd
qufin quy dinh hofc dUpe Dpi sd qufin giao
trfich nhifm eho ddn vj giai quyd't Ttfng
thfing, tiifng hpe kj^, tiing nfim hpc, TrUcing
ddn vi phai bao cfio dfu dan tinh hinh tU
tudng, hpc tfp vfi sinh hoat cua lUu hpc
sinh len Dai sfl quan
Bdn canh dd, nhflng hinh thflc khen
thudng va ky luft dm vdi lUu hpe sinh,
nghien eflu sinh, thfle tfp sinh ciing dflpc
quy dinh ehfit chg Vifc khen thudng cfin cfl
vfio thfinh tieh trdn eac mfit tu dudng, ren
luyfn t u tudng, dpo dflc, tfic phong, hpc tfp,
lao dpng vfi cdng tfic vdi cac hinh thdc; Chu
tich Ho Chf Minh khen; Gifiy khen cua Bd
Dai hpc va Trung hpc chuydn nghifp; Thu
khen eua Dai sfl quan Hinh thflc va thu
tuc khen thfldng do Thdng tfl eua Bd Dai
hpc vfi Trung hpc chuyen nghifp quy dinh
ci^ t h i Difu dd cho thfy vifc cd di dao tpo
vfi quan ly luu h§c sinh b nflde ngofii thdi
ky nay eua Vift Nam dfi c6 nhflng bflde
phfit trien so vdi giai dopn trfldc nfim 1954
vf sf lupng, chfi't Iflpng va cac quy trinh,
tid'p nhfn nham dat hifu qua trong vifc dao tao ngu6n nhan lflc
3 N h f n x e t Trong khfing chifn ehfng My, cflu nfldc (1954-1975), efic nfldc XHCN da tifp nhfn giao dpe vfi dao tao nhifu hpc sinh, sinh vien eua Vift Nam Trong dd, Lidn Xo vfi Trung Qufc lfi hai nfldc c6 sU tifp nhfin sdm nha't va nhifu nhfi't cfie lUu hpc sinh, sinh vidn Dfinh gifi sU gidp dd to ldn d6 cua cfie nUde xa hdi chu nghia, trong Bao cao tai Qudc hpi nUdc Vift Nam Ddn chu Cpng hda khda I, Ky hpp thfl 5 ngfiy
20-9-1955, Chu tieh Hf Chi Minh da nhfn manh: "Lien Xd va Trung Qudc dfu gidp ta ddo tpo can bd chuydn mdn va phfii efic nhfi chuydn mdn sang gidp ta Cac nfldc ban chl mong chdng ta cf gang lfim eho nhfin dfin ta th^ng lpi trong cudc dfu tranh gianh thfng nhft, nfldc ta mau giau mpnh, dfin ta dflpc a'm no" (19)
Vifc tiep nhfn gifio due vfi dfio tpo hoc sinh, sinh vien cua cfie nfldc XHCN lfi mdt
sd gidp dd c6 y nghia to ldn ddi vdi Chfnh phu Vift Nam Dan chu Cfng hda Sfl giup
dd dd da gop p h i n dfio tao sf lupng ldn hpc sinh, sinh vidn, nghien cdu sinh, thUc tfp sinh vfi cdng nhfin ky thuft, tfl dd giai quyft mft bflde tinh hinh thifu nghidm
Trang 9va can bf quan 1^ kinh td' trong nhiing nfim
trfldc chifn tranh Nhflng lflu hpc sinh nfiy
da trd thfinh nhflng chuyen gia hfing dfu
trong cfie linh vfle xfiy dflng, kinh tf, phfit
t r i l n gifio due cung nhfl linh vfle qufin sfl
cua Vift Nam trong suft nhflng nfim chifn
tranh vfi sau nay Tft ca efic ngfinh khoa
hpc ky thufit, kinh tf, vfin hpe nghf thufit,
nhd sfl hpc tfp tai cac nudc (bfing tfii lifu,
tham quan, mdi chuydn gia, dfio tao can
bd ) dfi tiep thu dflde nhifu kinh nghiem
q u j bau vf l^ lufin vfi thflc tiin, gop p h i n
thflc hifn dupe mdt phfn k f hoach phfit
trien kinh tf, van hda, xa hpi cua Nha
nUdc Trong qua trinh hpc tfp b eae nflde
XHCN, lflu hpc sinh ed nhflng dong gdp
nha't dinh bling vifc thfinh Ifip Quy "Cho'ng
My cflu nfldc" Kinh phf eua Quy dfi giup
Chinh phu cung cfi'p cho Bf Dpi hpc vk
Trung hpc chuydn nghifp, Bf Giao due va
sd di;ing mft p h i n di mua s^m sfieh vd, tfii
lifu vfi thift h\ cho efic trUdng hpe cl trong
nfldc Dfc bift, nhifu gifio vidn, hpc sinh,
nghidn cflu sinh dflpe dfio tpo trong thdi ky
nfiy da trd thfinh nhflng giang vien, efin bp
trong cfie trfldng dpi hpc, cao dang, cd quan
quan ly gifio di^c vfi Vifn nghidn eflu vfi
da gdp p h i n quan trong vao vifc xfiy dflng,
phat trien nen gifio d\ie vfi dao tao cua nfldc
Vift Nam Dan ehu Cdng hda
Bdn cpnh dd, sfl gidp dd vi gifio due vfi
dfio tpo dfi lfim cho nhfin dan trong nflde
hilu bift them vf nfldc ngofii, nfing eao dupe
tinh t h i n qudc tf cua nhfin dfn Mft khdc,
nhan ddn cdc nUde XHCN ndi rieng vfi nhan
dfin thf gidi ndi chung cdng h i l u bift thdm
vf nfn vfin hda, vf dft nflde, con ngfldi vk sfl
nghifp dfi'u tranh vi ddc Ifip dfin tpc cua
nhfin dan Vift Nam Sau khi vf nfldc, Ixhi
hpc sinh, sinh vidn cdn thift thflc boat dfng
trong vifc tfing cfldng dofin kft, hflu nghi,
hpp tfic gifla efic nflde dfi tifp nhfn hpe sinh
tieh cue cua cfie ehi hdi hiJu nghi b cfie cd sd Mpt so trudng phd' thdng, dai hoe b Vidt
Nam sau hda binh lap lai van duy tri va phfit huy dupe m ^ quan hf ket nghia truyen thong vdi efic trUdng, vien nghien cdu eua efic nUdc trong giai doan 1954-1975 cho dfn nay Vi vfy, vifc cd hpe sinh, sinh vien di
hpc vk tifp nhfn lifu hpc sinh eua eac nUdc
xd hpi ehu nghia b mdt khfa eanh nao do dfi
ed dong gop vfio edng tae ngoai giao nhfin dan eua Dang va Nha nudc Vift Nam Chinh vi nhflng dong gdp to ldn cua cfie nflde XHCN trong qufi trinh dfio tao ddi ngu cfin bd eho Vift Nam, ngfiy 20-6-1960, Hdi dong Chinh phu da ra Nghi dinh so
18-CP dat ra Huy chfldng Hflu nghi d l tfing thfldng nhflng chuyen gia cdc nudc co nhflng ddng gdp doi vdi nhdn dfin Vift Nam trong cong cudc khdi phuc vfi phat trien kinh tf, vfin hda Doi vdi nhdng ngfldi khong trUc tid'p sang Vift Nam lfim vifc nhUng dfi dUde Dang vfi Chinh phu giao cho chuyen trfich nhdng cdng vifc dfic bift
giup Vift Nam b ckc niidc XHCN trong mft
thdi gian, thi sau khi hofin thanh nhifm vu deu dUdc thufing Huy chUdng Hflu nghi Ngofii ra, nhflng ngfldi cd thfinh tfch xufi't sfic cd thf dUdc xet thudng Hufin chUdng Qua trinh ed hpc sinh, sinh vidn, thflc tfp sinh di hpc vfi sU tifp nhfn cua cac nUde XHCN trong khfing chien chong My cung d l lai nhflng kinh nghifm bo ich cho hifn nay Do Id cdng tfic xdt duyft va tuyin chpn hoc sinh, sinh vien c i n dam bao chft lUdng ve trinh dp chuyen mdn vfi ngoai ngfl, dong thdi phu hdp vdi chuyen ngfinh dfio tao d tflng nflde; ehd trpng edng tac
quan ly hpc sinh b nudc ngodi nhu tfing
eUdng cong tfic giao due chinh tri, t u tudng, tfing CUdng quan ly vf mat quy chf to chdc, khen thu6ng, ky lufit chat che de ddng vien, khuyd'n khich nhflng lflu hpc sinh hpc tfip,
Trang 10b i e u h i f n s a i p h a m ; dfic b i f t lfi c h d ^ p h o i
h p p v d i c a e nfldc t r o n g q u a n 1;^ lflu h p c s i n h
vfi d n c6 q u y c h f r o r a n g , c u t h e , t h f n g
n h a t v e efic q u y c h f vfi l u n h t h d c thflc h i f n
N h u v f y , t r o n g s u f t n h f l n g n d m k h f i n g
c h i f n c h o n g M y , eflu nfldc ( 1 9 5 4 - 1 9 7 5 ) , V i f t
N a m dfi n h f i n dUde sfl g i d p d d t o l d n tfl cfie
nfldc X H C N , dfic b i e t l a L i d n Xo, T r u n g
Q u f c v a e a e n u d c D o n g A u S u g i d p d d dd
k h d n g c h i t h e h i e n t r o n g l i n h vUc k i n h td'
v a q u a n sU m a c d n t r o n g H n h vUc g i a o d u e
v a d d o t a o cfin bd C h f n h v i v f y , t h d i k y nfiy
d u p e coi lfi t h d i k y h o f i n g k i m c u a sU v i f n
t r d v e gifio d u e vfi ed y n g h i a dfic b i e t d d i
vdi n g f i n h gifio d p e vfi d d o t a o V i e t N a m
V i f c tid'p n h f n h p e s i n h , s i n h v i e n , t h U c t f p
s i n h c u a V i f t N a m t r o n g g i a i d o p n n a y c6
CHU THtCH
(1) Ngfiy 18-1-1950, C6ng hoa Nhan dan Trung
Hoa cdng nh^n Vi^t Nam Dfin chu C$ng hoa
(2) Ngay 30-1-1950, Lign Xd tuyen bo cong
nhSin ViSt Nam Dfin chu Cong h6a
(3) Trung tgm Luu trfi Quoc gia III, Phong BQ
Gifio due, H6 scf 4270, tr.25
(4) Thudng Hufin chUdng tfip t h i cho 2 trUclng:
Thudng HuSn chUdng cho 5 cfi nhfin xufi't siic nhfi't
ci mSi trUctng; Thudng BlUig khen cho 20 cfi n h i n
m5i trUclng Theo: Trung tfim Luu trQ Quoc gia III,
Phong B6 Gifio dye, H6 stJ 4270, tr 25,26
(5) Xem thSm: Ho ChiMinh vdi Qudng Tdy, S3
LUu trO Khu ti^ tr) dan tfc Choang Quang T i y
-Vi^n Khoa hpc xa hfi Quang TSy bi§n soan, Nxb
Nhan dan Quang Tay, 2006, tr 223; H6 Chi Minh
- Bien nUn tiiu sU, Nxb Chinh tri quoc gia, Hfi
Noi, 2007, t 5, tr 8-9
(6) Trung tfim LUu trii Qufc gia III, Ph6ng
Phu Thu tudng, Ho sa 18136, Bao cao cua Do^n
dai b i l u giao dpc Vi^t Nam ve cac vfn d l xung
quanh cac trUdng Vi?t Nam tai Que Lfim, tr 10
(7), (9) Trung t a m Luu trfl Qufc gia III, Ph3ng
B6 Giao dpc Ho sd 4442, Cong v&n ctia B6 Gifio
dye vfi bi§n ban Hfi dfim v/v Chinh phu Vi^t Nam
v a i t r d hd't sflc q u a n t r p n g , k h o n g e h i giai
q u y f t n h d n g k h d k h f i n t r U d e mfit vd" ddi
n g u cfin b d p h u c v u c h o n h u c a u tfii t h i f t
d f t n U d c vfi c u d c k h a n g c h i f n c h o n g My, cflu nfldc mfi c d n g d p p h i n dfio t a o n h d n g
c d n b d c h u c h f t t r o n g cfie n g f i n h , l i n h vUc
s a u k h i h d a b i n h I f p l a i H i f n n a y , t r o n g qufi t r i n h tofin c i u h d a vfi h d i n h f p , q u a n
h e h d p t a c q u o c t f e u a V i f t N a m t r d n cac
l i n h vfle, t r o n g d o ed g i d o d u e v d d a o t a o
dflde mb r p n g v d i n h i e u nfldc t r e n t h f gidi
n h f l n g s d g i d p d d e u a e a e nfldc X H C N
t r o n g l i e h s d l u d n dflpe k h i n g d i n h co y
n g h i a q u a n t r p n g k h d n g c h i d d i vdi cupc
k h d n g chid'n e u a n h f i n dfin V i f t N a m mfi
c d n d o i v d i sfl p h d t t r i e n c u a d f t nfldc t r o n g cfie g i a i d o a n s a u
chuyen 4 trUdng tfl Que L a m - Trung Quoc v l nildc nfim 1975, tr.4
(8) Nguyen T f n Phat, Lich su! tri^fng hgc sink
miin Nam trin ddt Bdc (1954-1975), Th&nh pho
Ho Chl Minh, 10-2008, tr 85
(10), (11), (13), (15) Trung tgm LUu trfl Qu3^e gia III, Phong l)y ban K f ho^ch Nhfi nUdc, H 6 sd Bf21341,tr 2, 1, 2, 8
(12) Chi thj 80 88TTgA^G ngfiy 5-8-1965 (14) Phdng P h u T h u tUdng, Ho ed 18040, tr.l6
(16) 20 ndm phdt triin gido dye dai hoc va
trung hoc chuyin nghiip (1955-1975): Niin gidm thong ki, B6 D^i hpc va Trung hpc chuyen nghidp,
Hfi N6i, 1976, tr.47
(17) D 6 T h a n h Binh, "Su ung ho cua Li§n Xfl
d l l vdi cudc k h a n g chien ehfng My cviu nUdc cua nhgn dan Vift Nam", in trong: Hpc vifn Quan h§
quoc te, Chinh sdch doi ngoai Vi^t Nam, t&p 1, 1945-1975, Nxb T h f gidi, Hk Noi, 2007, tr.l79
(18) Vi dy n h u d Lien Xd, lUu hpc sinh Vi|t
N^un hpc t?i 25 dia phUdng, 128 trUdng vk c6 87
ddn vi, 71 chi bp
(19) Ho C3ii Minh Tbdn tap, Xuf t ban ]in thit ba, t^p
10 (1955-1957), Nxb Chiiih tri QuSc gia, Hfi Nra, tr.l42