KHÍ TƯỢNG NÔNG NGHIỆP Câu 1 Bức xạ Mặt trời đóng vai trò như thế nào đối với cây trồng? Bức xạ Mặ trời (BXMT) là dòng vật chất và năng lượng của Mặt trời phát ra Đây chính là nguồn năng lượng chính ch.
Trang 1KHÍ TƯỢNG NÔNG NGHIỆP
Câu 1: Bức xạ Mặt trời đóng vai trò như thế nào đối với cây trồng?
- Bức xạ Mặ trời (BXMT) là dòng vật chất và năng lượng của Mặt trời phát ra.
Đây chính là nguồn năng lượng chính cho các quá trình phong hóa, bốc mòn, vận chuyển, bồi tụ trên Trái đất, cũng như chiếu sáng và sưởi ấm cho các hành tinh trong hệ Mặt trời
- Năng lượng BXMT là nguồn năng lượng chủ yếu cho các quá trình sinh, lý,
hóa diễn ra trong hệ thống đất, cây trồng, khí quyển
- Vai trò của BXMT:
+ Là nguồn năng lượng chủ yếu cho sự sống của các loại cây trồng
+ Quá trình quang hợp của thực vật nhờ chất diệp lục hấp thụ BXMT Quá trình quang hợp tiến hành theo 2 pha:
Pha sáng: 12H2O → 12H2 + 6O2 Pha tối: 6O2 + H2 → C6H12O6 + 6H2O + Là yếu tố ấn định các đặc tính sinh lý, hình thành tập tính của hầu hết các loại cây trồng trên thế giới
+ Là kết quả của cường độ ánh sáng ở vùng quang phổ nhìn thấy
- Như vậy có thể thấy được rằng BXMT đóng một vai trò quang trọng trong việc
trao đổi chất, quang hợp, thúc đẩy sự sinh trưởng và phát triển đối với cây trồng Nếu không có BXMT xảy ra trên Trái đất, thực vật không thể diễn ra quá trình quang hợp cũng như sinh trưởng và phát triển, lúc đấy, thực vật sẽ không có sự sống
Câu 2: Quang phổ là gì? Quang phổ bức xạ tác động như thế nào đến cây trồng?
- Quang phổ là các vạch tối hoặc sáng (trong một quang phổ liên tục và đồng
dạng) do sự phát xạ hoặc hấp thụ ánh sáng trong một dải tần hẹp, so với các tần
số lân cận Hay hiểu đơn giản thì đó là dải có màu như ở cầu vồn từ đỏ đến tím, hứng được trên màn khi có hiện tượng tán sắc ánh sáng
- Vai trò sinh thái của bức xạ mặt trời gắn liền với các bước sống nhìn thấy
+ Thực vật hấp thụ mạnh ánh sáng có bước sóng λ = 0,36 – 0,76 μm + Vùng ánh sáng này được gọi là vùng có bức xạ hoạt tính quang hợp
Câu 3: Khái niệm bức xạ quang hợp? Bức xạ quang hợp ảnh hưởng như thế nào đến cây trồng?
- Bức xạ quang hợp là phần năng lượng bức xạ mặt trời mà thực vật hấp thụ để
có thể quang hợp được
- Vùng quang phổ của ánh sáng mặt trời, có bước sóng λ = 0,39 – 0,76 μm, được
thực vật hấp thụ và sử dụng trong quá trình quang hợp
Trang 2- Ánh sáng có vai trò quan trọng đối với các quá trình sống của thực vật Điều đó
biểu hiện ở chổ ánh sáng không chỉ ảnh hưởng đến quá trình sinh lý, hóa học của cây trồng, mà còn ảnh hưởng đến nhiệt độ, quá trình điều hòa nhiệt và trao đổi nước của các bộ phận cây trồng
Ví dụ: Lúc độ cao mặt trời là 10 - 30 , tỷ lệ bức xạ có hoạt tính quang hợp⁰ trong bức xạ trực tiếp là 20 – 40% Tăng lên 45 – 46% khi độ cao mặt trời cở thiên đỉnh Trong khi đó bức xạ có hoạt tính quang hợp chiếm 50 – 80% bức xạ tán xạ Vì vậy sự phân bố bức xạ tổng số vào ngày thời tiết trong sáng và có mây là không như nhau
- Ánh sáng có ảnh hưởng căn bản đến sự phân phối lượng tăng trưởng mới giữa
các bộ phận của cây trồng
- Sự sống sót của cây non trong hoàn cảnh mới tùy thuộc vào việc điều chỉnh
ánh sáng trong giai đoạn đâm chồi
- Chu kỳ ánh sáng có vai trò lớn trong đời sống của thực vật.
- Ánh sáng có ảnh hưởng lớn đến quá trình sinh sản
- Ánh sáng là một trong những nhân tố kiểm soát quá trình diễn thế của các loại
cây trồng
- Biết sử dụng bức xạ quang phổ theo những màu tương thích cho từng quá trình
sinh trưởng là một trong những biện pháp nâng cao năng suất và tính ổn định của cây trồng
Câu 4: Hiệu ứng bức xạ đối với cây trồng gồm bao nhiêu yếu tố?
Dạng bức
xạ
Vùng, hm % BXMT Hiệu ứng bức xạ đối với cây trồng
hợp
Sinh trưởng và phát triển Chùm cực
tím
Chùm
BXQH
tích cực
Chùm
BXQH
gần
710 – 4000
Chùm
hồng
ngoại
4000 – 100000
Câu 5: Các chỉ tiêu cơ bản của bức xạ tại các lớp cây trồng
Ảnh hưởng của bức xạ Mặt trời đối với cây trồng được chia thành 3 chỉ tiêu cơ bản sau:
Trang 3- Hiệu ứng nhiệt của BXMT Cây trồng hấp thụ nhiệt của BXMT, trên 70%
được chuyển hóa thành nhiệt sử dụng cho quá trình thoát hơi, giữ nhiệt cho cây…
- Hiệu ứng quang hợp của bức xạ Cây trồng hấp thụ năng lượng của BXMT
trong dải bức xạ quang hợp (380 – 710 km) có tới 28% sử dụng cho quá trình quang hợp để tạo nên các hợp chất hữu cơ khác nhau
- Hiệu ứng điều tiết sản phẩm quang hợp của bức xạ trong quá trình sinh trưởng
và phát triển
Câu 6: Cho biết các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng bức xạ Mặt trời đối với cây trồng?
Dựa vào mối quan hệ giữa quang hợp và năng suất, để tăng năng suất cây trồng cần phối hợp nhiều biện pháp liên hoàn tác động đến nhiều nhân tố sinh thái một cách hợp lý để cho quá trình quang hợp xảy ra ở mức tối ưu
1 Tác động vào thế năng quang hợp:
- Thế năng quang hợp là chỉ số quan trọng có ý nghĩa quyết định năng suất.
Thế năng quang hợp thay đổi tùy từng loại cây trồng, tùy thời vụ và nhiều yếu
tố khác Thế năng quang hợp gồm 2 yếu tố cấu thành là tổng diện tích lá trên
ha đất (L) và thời gian quang hợp của lá (n) Để tăng năng suất, biện pháp hàng đầu là tăng thế năng quang hợp Muốn tăng thế năng quang hợp cần tác động vào cả 2 yếu tố là diện tích lá (L) và thời gian quang hợp của lá (n)
Tác động vào diện tích lá (L)
- Tổng diện tích lá là biện pháp quan trọng để tăng năng suất nếu tăng diện tích
lá quá lớn thì sẽ che khuất đi hiện tượng quang hợp của những cây thấp hơn Nhưng nếu không tăng diện tích lá thì sẽ xảy ra hoang phí đất trồng Bởi vậy cần phải tăng diện tích lá hợp lý Để tăng diện tích lá hợp lý cần dựa vào nhu cầu ánh sáng của cây trồng Cây ưa bóng do nhu cầu ánh sáng thấp nên có thể tăng diện tích lá lên nhưng cây ưa sáng nhu cầu ánh sáng cao lại phải giảm diện tích lá thích hợp Việc bố trí diện tích lá hợp lý còn tùy thuộc kiểu lá, góc
lá, mùa vụ,…
- Biện pháp: Để có diện tích lá thích hợp cần có mật độ gieo trồng thích hợp, bố
trí trồng xen, trồng thẳng hàng, bố trí mùa vụ thích hợp cho các loại cây trồng,
… Trên cơ sở đó có thể chủ động diều chỉnh diện tich lá tốt nhất cho quang hợp
Tác động vào thời gian quang hợp của lá (n)
- Một phương pháp để tăng thời gian quang hợp đó là kéo dài chu kỳ chiếu sáng
của BXMT Nhưng Mặt trời chỉ hoạt động theo chu kỳ thời gian nhất định, nên
ta sẽ sử dụng hiệu ứng ánh sáng mang tính chất giống BXMT, đó là dùng đèn màu, thể hiện theo những màu chúng ta mong muốn theo quang phổ những tia sáng nhìn thấy có bước sóng λ = 0,39 – 0,76μm
- Ánh sáng xanh tím có bước sóng >> năng lượng lớn >> số lượng tia sáng ít
Trang 4- Ánh sáng có bước sóng dài >> năng lượng nhỏ hơn >> số lượng tia sáng nhiều
hơn
- Thế mà cường độ quang hợp tỷ lệ thuận với số tia sáng chiếu tới chứ không
phụ thuộc vào năng lượng lượng của tia sáng nên hiệu quả quang hợp của ánh sáng đỏ cao hơn
- Vì vậy, để nâng cao hiệu quả sử dụng BXMT đối với cây trồng, ta phải biết sử
dụng cơ chế quang phổ của BXMT vào việc dùng đèn màu, hỗ trợ BXMT tăng hiệu quả phát triển của cây trồng, hãy bỏ qua đèn xanh lục và nhắm đến các bước sóng ngắn hơn của màu tím và xanh lam hoặc các bước sóng dài hơn của màu vàng, cam và đỏ Các bước sóng ánh sáng màu tím và màu xanh lam, λ = 0,40 – 0,49μm, kích thích giai đoạn sinh trưởng của thực vật, trong khi các bước sóng màu vàng – cam – đỏ với λ = 0,70 – 0,76μm, kích thích cho ra hoa
và đậu quả
2 Tăng khả năng sử dụng bức xạ của cây trồng
- Quang năng là nguồn năng lượng tham gia trực tiếp vào quá trình quang hợp,
có vai trò quyết định quang hợp Không phải tất cả các bức xạ đều có vai trò với quang hợp mà chỉ có các bức xạ sinh lý, là những tia sáng có bước sóng λ
= 0,39 – 0,76μm mới có vai trò quang hợp BXMT thay đổi về cả cường độ lẫn
tỷ lệ các tia theo vĩ độ trên trái đất và cả theo thời gian Trong năm, mùa hè có tổng bức xạ tối cao hơn mùa đông Còn trong ngày Mặt trời càng lên cao thì tổng bức xạ tới càng lớn và tỷ lệ tia đỏ càng giảm Vị trí địa lý càng xa xích đạo tổng bức xạ càng thấp và tỷ lệ tia đỏ càng cao Tổng bức xạ liên quan tỷ lệ thuận với năng suất sinh học Tuy nhiên từ năng lượng ánh sáng chiếu xuống ruộng đến năng suất sinh học còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác Năng lượng bức xạ chỉ là giới hạn trên về tiềm năng quang hợp, về năng suất sinh học Năng suất sinh học phụ thuộc vào hệ số sử dụng năng lượng bức xạ của cây Quần thể cây có cấu trúc ruộng là hợp lý sẽ có hệ số sử dụng bức xạ cao là điều kiện cần để dẫn đến năng suất cao
3 Tác động vào PCO2 và Kf
- Cường độ quang hợp (PCO2) và hệ số hiệu suất quang hợp (Kf) là các chỉ tiêu
liên quan trực tiếp đến cơ chế quang hợp, nó biểu hiện hiệu suất làm việc của
bộ máy quang hợp và có ảnh hưởng quyết định đến năng suất cây trồng Để nâng cao cường độ quang hợp cần có các biện pháp thích hợp tác động vào các nhân tố sinh thái như ánh sáng, nước, chất khaosng, CO2, nhiêt độ,… tạo điều kiện tối ưu cho quang hợp
Anh/ Chị hãy cho biết vai trò của BXMT đối với cây trồng và một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng BXMT đối với cây trồng?
Vai trò của BXMT đối với cây trồng
- Bức xạ Mặt trời (BXMT) là dòng vật chất và năng lượng của Mặt trời phát ra.
Đây chính là nguồn năng lượng chính cho các quá trình phong hóa, bốc mòn, vận chuyển, bồi tụ trên Trái đất, cũng như chiếu sáng và sưởi ấm cho các hành tinh trong hệ Mặt trời
Trang 5- Năng lượng BXMT là nguồn năng lượng chủ yếu cho các quá trình sinh, lý,
hóa diễn ra trong hệ thống đất, cây trồng, khí quyển
- Vai trò của BXMT:
+ Là nguồn năng lượng chủ yếu cho sự sống của các loại cây trồng
+ Quá trình quang hợp của thực vật nhờ chất diệp lục hấp thụ BXMT Quá trình quang hợp tiến hành theo 2 pha:
Pha sáng: 12H2O → 12H2 + 6O2
Pha tối: 6O2 + H2 → C6H12O6 + 6H2O
+ Là yếu tố ấn định các đặc tính sinh lý, hình thành tập tính của hầu hết các loại cây trồng trên thế giới
+ Là kết quả của cường độ ánh sáng ở vùng quang phổ nhìn thấy
- Như vậy có thể thấy được rằng BXMT đóng một vai trò quang trọng trong việc
trao đổi chất, quang hợp, thúc đẩy sự sinh trưởng và phát triển đối với cây trồng Nếu không có BXMT xảy ra trên Trái đất, thực vật không thể diễn ra quá trình quang hợp cũng như sinh trưởng và phát triển, lúc đấy, thực vật sẽ không có sự sống
Các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng bức xạ Mặt trời đối với cây trồng
Dựa vào mối quan hệ giữa quang hợp và năng suất, để tăng năng suất cây trồng cần phối hợp nhiều biện pháp liên hoàn tác động đến nhiều nhân tố sinh thái một cách hợp lý để cho quá trình quang hợp xảy ra ở mức tối ưu
1 Tác động vào thế năng quang hợp:
- Thế năng quang hợp là chỉ số quan trọng có ý nghĩa quyết định năng suất Thế
năng quang hợp thay đổi tùy từng loại cây trồng, tùy thời vụ và nhiều yếu tố khác Thế năng quang hợp gồm 2 yếu tố cấu thành là tổng diện tích lá trên ha đất (L) và thời gian quang hợp của lá (n) Để tăng năng suất, biện pháp hàng đầu là tăng thế năng quang hợp Muốn tăng thế năng quang hợp cần tác động vào cả 2 yếu tố là diện tích lá (L) và thời gian quang hợp của lá (n)
Tác động vào diện tích lá (L)
- Tổng diện tích lá là biện pháp quan trọng để tăng năng suất nếu tăng diện tích
lá quá lớn thì sẽ che khuất đi hiện tượng quang hợp của những cây thấp hơn Nhưng nếu không tăng diện tích lá thì sẽ xảy ra hoang phí đất trồng Bởi vậy cần phải tăng diện tích lá hợp lý Để tăng diện tích lá hợp lý cần dựa vào nhu cầu ánh sáng của cây trồng Cây ưa bóng do nhu cầu ánh sáng thấp nên có thể tăng diện tích lá lên nhưng cây ưa sáng nhu cầu ánh sáng cao lại phải giảm diện tích lá thích hợp Việc bố trí diện tích lá hợp lý còn tùy thuộc kiểu lá, góc
lá, mùa vụ,…
- Biện pháp: Để có diện tích lá thích hợp cần có mật độ gieo trồng thích hợp, bố
trí trồng xen, trồng thẳng hàng, bố trí mùa vụ thích hợp cho các loại cây trồng,
… Trên cơ sở đó có thể chủ động diều chỉnh diện tich lá tốt nhất cho quang hợp
Trang 6 Tác động vào thời gian quang hợp của lá (n)
- Một phương pháp để tăng thời gian quang hợp đó là kéo dài chu kỳ chiếu sáng
của BXMT Nhưng Mặt trời chỉ hoạt động theo chu kỳ thời gian nhất định, nên
ta sẽ sử dụng hiệu ứng ánh sáng mang tính chất giống BXMT, đó là dùng đèn màu, thể hiện theo những màu chúng ta mong muốn theo quang phổ những tia sáng nhìn thấy có bước sóng λ = 0,39 – 0,76μm
- Ánh sáng xanh tím có bước sóng >> năng lượng lớn >> số lượng tia sáng ít
- Ánh sáng có bước sóng dài >> năng lượng nhỏ hơn >> số lượng tia sáng nhiều
hơn
- Thế mà cường độ quang hợp tỷ lệ thuận với số tia sáng chiếu tới chứ không
phụ thuộc vào năng lượng lượng của tia sáng nên hiệu quả quang hợp của ánh sáng đỏ cao hơn
- Vì vậy, để nâng cao hiệu quả sử dụng BXMT đối với cây trồng, ta phải biết sử
dụng cơ chế quang phổ của BXMT vào việc dùng đèn màu, hỗ trợ BXMT tăng hiệu quả phát triển của cây trồng, hãy bỏ qua đèn xanh lục và nhắm đến các bước sóng ngắn hơn của màu tím và xanh lam hoặc các bước sóng dài hơn của màu vàng, cam và đỏ Các bước sóng ánh sáng màu tím và màu xanh lam, λ = 0,40 – 0,49μm, kích thích giai đoạn sinh trưởng của thực vật, trong khi các bước sóng màu vàng – cam – đỏ với λ = 0,70 – 0,76μm, kích thích cho ra hoa
và đậu quả
2 Tăng khả năng sử dụng bức xạ của cây trồng
- Quang năng là nguồn năng lượng tham gia trực tiếp vào quá trình quang hợp,
có vai trò quyết định quang hợp Không phải tất cả các bức xạ đều có vai trò với quang hợp mà chỉ có các bức xạ sinh lý, là những tia sáng có bước sóng λ
= 0,39 – 0,76μm mới có vai trò quang hợp BXMT thay đổi về cả cường độ lẫn
tỷ lệ các tia theo vĩ độ trên trái đất và cả theo thời gian Trong năm, mùa hè có tổng bức xạ tối cao hơn mùa đông Còn trong ngày Mặt trời càng lên cao thì tổng bức xạ tới càng lớn và tỷ lệ tia đỏ càng giảm Vị trí địa lý càng xa xích đạo tổng bức xạ càng thấp và tỷ lệ tia đỏ càng cao Tổng bức xạ liên quan tỷ lệ thuận với năng suất sinh học Tuy nhiên từ năng lượng ánh sáng chiếu xuống ruộng đến năng suất sinh học còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác Năng lượng bức xạ chỉ là giới hạn trên về tiềm năng quang hợp, về năng suất sinh học Năng suất sinh học phụ thuộc vào hệ số sử dụng năng lượng bức xạ của cây Quần thể cây có cấu trúc ruộng là hợp lý sẽ có hệ số sử dụng bức xạ cao là điều kiện cần để dẫn đến năng suất cao
3 Tác động vào PCO2 và Kf
- Cường độ quang hợp (PCO2) và hệ số hiệu suất quang hợp (Kf) là các chỉ tiêu
liên quan trực tiếp đến cơ chế quang hợp, nó biểu hiện hiệu suất làm việc của
bộ máy quang hợp và có ảnh hưởng quyết định đến năng suất cây trồng Để nâng cao cường độ quang hợp cần có các biện pháp thích hợp tác động vào các nhân tố sinh thái như ánh sáng, nước, chất khaosng, CO2, nhiêt độ,… tạo điều kiện tối ưu cho quang hợp
Trang 7- Câu 7: Ảnh hưởng của nhiệt độ đối với cây trồng
- Ảnh hưởng đến cây trồng gồm: Nhiệt độ đất và nhiệt độ không khí trong đó
nhiệt độ đất ảnh hưởng gián tiếp, nhiệt độ không khí trực tiếp
+ Nhiệt độ đất gián tiếp đến cây trồng thông qua các quá trình sinh học, hóa học và lý học trong đất
Nếu nhiệt độ đất cao sẽ thúc đẩy hoạt động của các sinh vật trong đất, đặc biệt là phân giải chất hữu cơ của vi sinh vật để cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng
Nhiệt độ của đất còn ảnh hưởng đến khả năng trao đổi và hấp thụ lý hóa trong đất, qua đó có thể giải phóng để cung cấp các cation (K+, Mg2+, NH4+…) giúp cây hấp thụ chất dinh dưỡng một cách thuận lợi hơn + Nhiệt độ không khí ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sinh trưởng của thực vật
Tất cả các hoạt động sinh học bị giới hạn trong một khoảng nhiệt độ nhất định, giữa nhiệt độ cao hơn điểm nhiệt độ bắt đầu đông đá đến điểm nhiệt độ thấp hơn điểm nhiệt độ bắt đầu biến chất, nghãi là từ 0 - 50 C,⁰ nhiệt độ chia ra các ngưỡng thích ứng của cây trồng
Nhiệt độ tối thích:
+ Là khỏang nhiệt độ mà cây sinh trưởng và phát triển mạnh mẽ Quá trình quang hợp lớn hơn hô hấp và thoát hơi nước, từ 20 - 30 C.⁰
Nhiệt độ cực hạn:
Nhiệt độ cực hạn dưới:
+ Khoảng nhiệt độ này, các hoạt động trao đổi chất (làm cho cây dư ánh sáng, thiếu nước, nhiệt độ quá nóng) của thực vật (mới đầu) sẽ ngưng trệ Nếu kéo dài cây sẽ chết, nhiệt độ tối thấp ảnh hưởng đến sự nảy mầm và đâm chồi của cây nhiệt đới (nhiệt độ cực hạn dưới, nếu vượt quá nhiệt độ cực hạn của bản thân nó thì sẽ bị ngưng trệ, ko phát triển,
có những loại thì ngủ đông qua mùa đông hoặc qua ngưỡng nhiệt độ thấp Một số cây chịu đựng được sẽ ngưng hoạt động đến khi thời tiết
ấm áp, nhiệt độ tăng lên lại thì sẽ phát triển trở lại, còn những cây nào ko chịu đựng được thì sẽ chết đi)
+ Tuy nhiên một số cây lại yêu cầu nhiệt độ tối thấp này để phát triển
Nhiệt độ cực hạn cao:
+ Là ngưỡng mà thực vật vẫn có thể chịu đựng được Tuy nhiên nếu kéo dài quá lâu, cây cũng sẽ ngừng tăng trưởng và chết
+ Quá 45 -50 C sự quang hợp của cây sẽ bị ngừng hẵn, cây chết vì ngừng⁰
hô hấp, quang hợp và vì quá trình thoát hơi nước xảy ra quá nhanh làm cho cây chết khô
Sự tăng trưởng và phát triển của thực vật còn phụ thuộc vào sự chênh lệch nhiệt độ giữa ban ngày và ban đêm
Ban ngày, nhiệt độ cao thuận lợi cho cây quang hợp và tích lũy chất hữu cơ
Trang 8 Ban đêm nhiệt độ hạ thấp xuống sẽ hạn chế cây hô hấp tiêu phí chất hữu cơ, giảm sự thoát hơi nước nên sinh trưởng nhanh hơn
Nhiệt độ là một trong những nhân tố sinh thái quyết định sự phát triển của thực vật
- Nhiệt độ đất có ảnh hưởng gián tiếp đến thực vật còn ảnh hưởng đến hình thái chức năng sinh lí và khả năng sinh sản
Nhiệt độ ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt
- Nhiệt độ ảnh hưởng tới quá trình sống của thực vật Trong những giai đaoạn phát triển cá thể khác nhau, nhu cầu cũng khác nhau
- Với giai đoạn nảy mầm, hạt cần nhiệt độ thấp hơn thời kỳ nở hoa, khi thực vật
ra quả chín đòi hỏi nhiệt độ cao hơn
- Mỗi loài cần có nhiệt độ thích hợp để nảy nầm tạo cây non, nhưng nhìn chung , tất cả cac loài thực vật có hoa thì nhiệt độ tối thích để nảy mâm khoảng 23-33
độ C Ngoài ra sự nảy mầm còn phụ thuộc vào các yêu tố khác như: ánh sáng,
độ ẩm của đất, lượng mưa và tùy thuộc vào từng giống cây trồng
Nhiệt độ ảnh hưởng đến sự phân bố thực vật
*Vùng nhiệt đới
- Khí hậu nhiệt đới chủ yếu là rừng rậm thường xanh quanh năm
- Khi nhiệt độ cao thực vật có xu hướng rụng lá và xuất hiện hiện tượng tỉa cành tự nhiên
* Vùng ôn đới
- Khí hậu ôn đới, nhiệt độ môi trường thấp, tiết trời lạnh Thực vật chủ yếu có nguồn gốc cận nhiệt và ôn đới
- Thực vật lá kim chiếm uue thế
* Vùng sa mạc
- Khí hạu nắng nóng khô hạn nhiệt độ cao chủ yếu là savan và cây bụi gai nhọn chiếm ưu thế
Nhiệt độ ảnh hưởng tới hình dáng của thực vật
- Tùy thuộc vào môi trường sống của từng loài với nên nhiệt độ khac snhau mà thực vật có những biesn đổi về hình thái để tồn tại và phát triển
Câu 8: Ảnh hưởng của độ ẩm đối với cây trồng
- Nước là yếu tố vô cùng quan trọng cho sự phát triển của cây trồng, cây trồng sống và phát triển được nhờ chất dinh dưỡng trong đất và được nước hòa tan, đưa lên cây qua hệ thống rễ
- Nước giúp cây trồng thực hiện các quá trình vận chuyển các chất khoáng trong đất giúp điều kiện quang hợp, hình thành sinh khối tạo nên sự sinh trưởng của cây trồng
- Vì vậy trong đất cần có một độ ẩm thích hợp để cây trồng hút được dễ dàng, đất ngập úng hay thiếu nước đều ảnh hưởng không tốt cho sự sinh trưởng của cây trồng
- Đất phải có độ ẩm thích hợp đất có tính thấm nước tốt để độ ẩm đó nhanh chóng chuyển đến cung cấp cho cây trồng
Trang 9- Độ ẩm đất thích hợp trong tầng đất bộ rễ hoạt động thay đổi theo yêu cầu sinh
lý của từng loại cây trồng Qua các thời kỳ sinh trưởng khác nhau đối với cây trồng cạn
- Giới hạn trên của độ ẩm thích hợp thường trùng với độ ẩm nhỏ nhất của đất, phụ thuộc vào thành phần cơ giới và kết cấu đất, nằm trong phạm vi từ 70-85%
- Giới hạn dưới thích hợp dao động xung quanh độ ẩm 60-70% hay 70-80% độ
ẩm nhỏ nhất của đất
- Ở độ ẩm cây héo thì hoạt động của vi sinh vật bị trì trệ, độ ẩm 80 – 95% của độ
ẩm nhỏ nhất trên đồng ruộng là giới hạn thích hợp cho nấm và xạ khuẩn hoạt động
- Độ ẩm còn ảnh hưởng hoạt động của vi khuẩn nốt sần, trong vùng khô hạn, nốt sần của rễ cây họ đậu gần như không hoạt động được nhưng tưới đủ ẩm thì quá trình này tiến hành bình thường, dinh dưỡng đạm của cây trồng được tăng cường hơn
- Độ ẩm không khí là đại lượng vật lí biểu thị thành phần hơi nước trong không khí Độ ẩm không khí có ảnh hưởng nhiều mặt tới đời sống sinh vật Trước hết,
độ ẩm không khí ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước ở bề mặt lá của thực vật Độ ẩm không khí cao, quá trình thoát hơi nước bị hạn chế dẫn tới nhiệt độ
cơ thể tăng lên, các quá trình sinh lí khác đều bị ảnh hưởng Ngược lại, độ ẩm không khí thấp cũng có hại cho cây trồng, thúc đẩy quá trình thoát hơi nước, nếu bộ rễ không hút đủ nước cây sẽ bị héo hoặc chết
- Độ ẩm không khí ở thời kì thụ phấn của cây ảnh hưởng tới sức nảy mầm của hạt phấn, độ ẩm quá cao hoặc quá thấp đều làm giảm sức sống của hạt phấn
- Độ ẩm không khí có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo quản nông sản, độ
ẩm cao dẫn đến hàm lượng nước trong nông sản lớn nên phải phơi lâu, hạt dễ mọc mầm, các chất đường-béo bị phân giải làm giảm chất lượng hạt Độ ẩm thấp thì rau và hoa quả bị mất nước do bốc hơi mạnh, bị vàng úa, giảm chất lượng
- Độ ẩm không khí ảnh hưởng tới quá trình chín của quả và hạt, độ ẩm thấp thường thúc đẩy quá trình chín, độ ẩm cao thì ảnh hưởng tới sự phát triển của sâu bệnh
- Độ ẩm không khí ảnh hưởng đến sự phát dục của một số cây trồng, một số cây trồng chỉ thị với độ ẩm có thể cụp lá xuống khi độ ẩm quá cao hoặc quá thấp
Câu 9: Những điều kiện sống còn của cây
- Môi trường là một trong những khái niệm sinh thái cơ bản, nó là sự tổng hợp các hiện tượng và vật chất trong tự nhiên có quan hệ trực tiếp hay gián tiếp với thể hữu cơ Khái niệm môi tprờng xung quanh- là sự tiếp xúc liên tục với đối tƣợng Môi trường thiên nhiên - là sự tổng hợp của những nhân tố tự nhiên và
sự biến đổi do tác động của con người tới thể hữu cơ Môi trường vô sinh là các lực và hiện tượng trong tự nhiên không có quan hệ trực tiếp với hoạt động
Trang 10của thể hữu cơ Môi trường sinh vật - là các lực và hiện tượng trong tự nhiên
có quan hệ tới sự phát sinh của cơ thể sống
- Nó bao gồm cả những nhân tố của môi trường vô sinh và nhân tố môi trường sinh vật ảnh hưởng tới sự sinh trưởng và phát triển của cây, tức là phần tự nhiên bao quanh thể hữu cơ, mà trong đó thể hữu cơ sinh sống Trong điều kiện tự nhiên tồn tại bốn dạng môi trường dinh dưỡng để cho thể hữu cơ, đó là nước, không khí trên mặt đất, đất, thể hữu cơ khác - ký sinh hoặc nửa ký sinh
- Điều kiện tồn tại cho thấy đó là tổng những nhân tố cần thiết cho sự sống, nếu thiếu thì thể hữu cơ không tồn tại Những yếu tố môi trường dinh dưỡng hay
là điều kiện để cho từng dạng cụ thể và tạo nên khả năng phản ứng của thể hữu
cơ Đó là những nhân tố sinh thái (ánh sáng, nước, nhiệt, không khí, thể hữu
cơ xung quanh)
- Những nhân tố sinh thái được chia thành những nhân tố bên ngoài và những nhân tố bên trong trong hệ sinh thái Những nhân tố bên ngoài, bao gồm: bức
xạ mặt trời, cường độ mưa áp suất khí quyển, tốc độ gió, tốc độ dòng chảy v.v Những nhân tố bên trong biểu thị tính chất của chính bản thân hệ sinh thái
và trong sự tác động để tạo nên thành phần của nó Đó là số lượng quần thể sinh khối, trữ lượng vật chất khác nhau, đặc trưng lớp gần mặt đất, khối lượng nước và đất
- Hệ thống phân chia thứ hai - phân chia thành những nhân tố vồ sinh và những nhân tố hữu sinh Nhân tố hữu sinh là những tham số khác nhau đặc trung cho tính chất của cơ thể sốngNhân.tố vô sinh đặc trưng cho tính chất của cơ thể không sống trong hệ sinh thái và môi trường bên ngoài
- Trong các tài liệu sinh thái sử dụng rộng rãi hệ thống nhân tố khác nhau về tính chất của hệ sinh thái và môi trường có đặc trưng ảnh hưởng riêng Ví dụ: môi trường ngoại sinh bao gồm những nhân tố khí tượng: khí tượng nông nghiệp, khí hậu, địa chất, thưy văn, địa sinh Môi trường nội sinh bao gồm: tiểu khí tượng (tiểu khí hậu hay là sinh khí hậu), đất, nước và vi sinh vật
- Trong những nhân tố sinh thái vai trò đặc biệt thuộc về những nhân tố đặc trưng cho số lượng, sinh khối hay là mật độ quần thể hữu cơ, trữ lượng hay là các dạng năng lượng khác nhau Những nhân tố này gọi là chế độ Ví dụ: chế
độ nhiệt, ẩm, chất dinh dưỡng
- Hệ sinh thái trên mặt đất, những nhân tố ngoại sinh bao gồm: cường độ bức xạ
mặt trời, nhiệt độ và độ ẩm không khí, cường độ mưa, tốc độ gió Còn những nhân tố nội sinh của hệ sinh thái mặt đất có tính chất sau:
1) Tiểu khí tượng - đó là độ chiếu sáng, nhiệt độ và độ ẩm lớp không khí gần mặt đất
có chứa 02 và C02
2) Tính chất thổ nhưỡng - nhiệt độ, độ ẩm, độ màu mỡ của đất, tính chất vật lý cơ học của đất, thành phần
hóa học, trữ lượng mùn, chất vi sinh
3) Vi sinh vật - mật độ các dạng quần thể, các đặc trưng hình thái, sinh lý và đất
Câu 10: Những điều kiện bất lợi đối với sản xuất nông nghiệp