Đề cương ôn tập giữa học kì 1 môn Khoa học tự nhiên 6 VnDoc com ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN KHTN LỚP 6 GIỮA HỌC KỲ 1 A Lý thuyết Câu 1 Thế nào là Khoa học tự nhiên ? Nêu vai trò của Khoa học tự nhiên trong cu[.]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN KHTN LỚP 6 GIỮA HỌC
KỲ 1
A.Lý thuyết.
Câu 1: Thế nào là Khoa học tự nhiên ? Nêu vai trò của Khoa học tự nhiên trong cuộc sống ?
-Khoa học tự nhiên là ngành khoa học nghiên cứu về các sự vật, hiện tượng, quy luật tự
nhiên, những ảnh hưởng của chúng đến cuộc sống con người và môi trường
- Hoạt động nghiên cứu khoa học
- Nâng cao nhận thức của con người về thế giới tự nhiên
- Ứng dụng công nghệ vào cuộc sống, sản xuất và kinh doanh
- Chăm sóc sức khỏe con người
- Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững
Câu 2: Các lĩnh vực chủ yếu của Khoa học tự nhiên
Khoa học tự nhiên bao gồm một số lĩnh vực chính sau: Vật lý học, Hóa học, Sinh học, Khoa học trái đất, Thiên văn học
Câu 3: Thế nào là Vật sống và vật không sống
- Vật sống : có sự trao đổi chất giữa môi trường bên trong với ngoài cơ thể; có khả năng sinh trưởng, phát triển và sinh sản
- Vật không sống: không có sự trao đổi chất; không có khả năng sinh trưởng, phát triển và sinh sản
Câu 4: Các ký hiệu cảnh báo trong phòng thí nghiệm.
Câu 5: Em hãy giới thiệu một số dụng cụ đo mà em biết? Ví dụ? Thế nào là ĐCNN
và GHĐ
Dụng cụ đo khối lương, thể tích, khối lượng nhiệt đô… được gọi là dụng cụ đo
Vd: Thước dây, cân, nhiệt kế, cốc chia độ…
Giới hạn đo (GHĐ): Giới trị lớn nhất trên dụng cụ đo
Độ chia nhỏ nhât (ĐCNN): Hiệu giá trị giữa 2 vạch chia liên tiếp
Câu 6: Gíơi thiệu về kính lúp và kính hiển vi quang học
a, Kính lúp
Cấu tạo: khung kính, tây cầm, mặt kính
Trang 2Cách sử dụng: Tay cầm kính, điểu chỉnh khoảng cách giữa kính và vật cho đến khi nhìn
rõ vật
Tác dụng: Quan sát rõ vật có kích thước nhỏ mà mắt thường khó quan sát.
b, Kinh hiển vi quang học
Cấu tạo: Hệ thống giá đỡ; Hệ thống phóng đại; Hệ thống chiếu sáng; Hệ thống điều chỉnh Cách sử dụng:
Bước 1: Chuẩn bị kính
Bước 2: Điều chỉnh ánh sáng
Bước 3: Quan sát mẫu vật
Câu 7 : Khi đo chiều dài của một vật bằng thước, ta cần thực hiện các bước nào ?
Khi đo chiều dài của một vật bằng thước, ta cần thực hiện các bước
- Ước lượng chiều dài của vật cần đo
- Chọn thước đo phù hợp
- Đặt thước đo đúng cách
- Đặt mắt đúng cách, đọc giá trị chiều dài của vật cần đo theo giá trị của vạch chia trên quy định thước gần nhất với đầu kia của vật
- Ghi lại kết quả mỗi lần đo
Câu 8 : Khi đo khối lượng của một vật bằng cân, ta cần thực hiện các bước nào ?
Khi đo khối lượng của một vật bằng cân, ta cần thực hiện các bước sau:
- Ước lượng khối lượng vật cần đo
- Chọn cân phù hợp
- Hiệu chỉnh cân đúng cách trước khi đo
- Đặt vật lên cân hoặc treo vật vào cân
- Đọc và ghi kết quả mỗi lần đo theo vạch chia gần nhất với đầu kim của cân
Câu 9: Khi đo thời gian của một hoạt động, ta cần thực hiện các bước nào?
Khi đo thời gian của một hoạt động, ta cần thực hiện các bước sau:
- Ước lượng khoảng thời gian cần đo
- Chọn đồng hồ phù hợp
- Hiệu chỉnh đồng hồ đúng cách trước khi đo
- Thực hiện đo thời gian bằng đồng hồ
- Đọc và ghi kết quả mỗi lần đo
Trang 3Câu 10: Nhiệt độ và nhiệt kế
a) Thế nào là nhiệt độ? Đơn vị của nhiệt độ là ?
Nhiệt độ là số đo độ “nóng”, “lạnh” của vật Vật nóng hơn có nhiệt độ cao hơn Vật
lạnh hơn có nhiệt độ thấp hơn Đơn vị đo nhiệt độ là độ C (ký hiệu oC)
b) Thực hành đo nhiệt độ
Khi đo nhiệt độ của 1 vật, ta cần thực hiện các bước sau:
- Bước 1: Ước lượng nhiệt độ cần đo
- Bước 2: Lựa chọn nhiệt kế phù hợp
- Bước 3: Hiệu chỉnh nhiệt kế đúng cách trước khi đo
- Bước 4: Thực hiện phép đo
- Bước 5:Đọc và ghi kết quả mỗi lần đo
Câu 11:Thế nào là vật thể Em hãy kể tên một số vật thể và cho biết chất tạo nên vật thể đó?
Là những gì tồn tại xung quanh ta gọi là vật thể
Vật thể tự nhiên là những vật thể có sẵn trong tự nhiên
Vật thể nhân tạo là những vật thể do con người tạo ra để phục vụ cuộc sống
Vật hữu sinh (vật sống) là vật thể có các đặc trưng sống
Vật vô sinh (vật không sống) và là vật thể không có các đặc trưng sống.
Câu 12: Hãy kể tên các thể cơ bản của chất? Mỗi thể của chất đều có tính chất gì khác nhau?
Chất có thể tồn tại ở 3 thể cơ bản khác nhau: rắn, lỏng, khí Mỗi thể của chất đều có tính chất vật lí và hóa học khác nhau
Câu 13: Nêu được khái niệm về sự nóng chảy; sự sôi; sự bay hơi; sự ngưng tụ, đông đặc.
Sự nóng chảy là quá trình chuyển từ thể rắn sang thể của lỏng của chất.
Sự đông đặc là quá trình chuyển từ thể lỏng sang thể rắn của chất.
Sự bay hơi là quá trình chuyển từ thể lỏng sang thể hơi của chất.
Sự sôi là quá trình bay hơi xảy ra trong lòng và cả trên bề mặt thoáng của chất lỏng.Sự sôi
là trường hợp đặc biệt của sự bay hơi
Sự ngưng tụ là quá trình chuyển đổi từ thể khí (hơi) sang thể lỏng của chất.
Câu 14: Trình bày được tính chất và ứng dụng của một số vật liệu, nhiên liệu, nguyên liệu, lương thực, thực phẩm thông dụng trong cuộc sống và sản xuất như:
+ Một số vật liệu (kim loại, nhựa, gỗ, cao su, gốm, thuỷ tinh, );
+ Một số nhiên liệu (than, gas, xăng dầu, ); sơ lược về an ninh năng lượng;
+ Một số nguyên liệu (quặng, đá vôi, );
+ Một số lương thực - thực phẩm
I BÀI TẬP
CHỦ ĐỀ 1 : MỞ ĐẦU
Câu 1: Bạn Vỵ cùng bạn Khang chơi thả diều.
Trang 4a) Hoạt động chơi thả diều có phải là nghiên cứu khoa học tự nhiên không?
b) Theo em, người ta đã nghiên cứu và vận dụng sự hiểu biết nào trong tự nhiên
để tao ra con diều trong trò chơi?
Đáp án: a) Hoạt động thả diều chỉ là một hoạt động vui chơi, thể thao bình thường; không
phải là hoạt động nghiên cứu khoa học
b)Người ta đã nghiên cứu và vận dụng sự hiểu biết vể quá trình bay lượn của chim và sức đẩy của gió để sáng tạo nên trò chơi thả diểu
CHỦ ĐỀ 2 : CÁC PHÉP ĐO
Câu 1: Làm thế nào để lấy 1 kg gạo từ một bao đựng 10 kg gạo khi trên bàn chỉ có một
cân đĩa và một quả cân 4 kg
Đáp án: Cân 2 lẩn, mỗi lẩn lấy ra 4 kg, còn lại 2 kg gạo chia đều cho 2 đĩa cân Khi nào cân thăng bằng thì gạo trên mỗi đĩa là 1 kg
Câu 2: Có một cái cân đồng hổ đã cũ và không còn chính xác Làm thế nào có thể cân
chính xác khối lượng của một vật nếu cho phép dùng thêm hộp quả cân a
Đáp án: Đặt vật cần cân lên đĩa và ghi số chỉ của kim cân Sau đó thay vật bằng một số quả cân thích hợp sao cho kim chỉ đúng giá trị cũ.Tính tổng khối lượng của các quả cân trên đĩa, đó chính là khối lượng của vật
Câu 3 : Để thực hiện đo thời gian khi đi từ cổng trường vào lớp học, em dùng loại đổng
hổ nào? Giải thích sự lựa chọn của em
Đáp án : Khoảng thời gian đi bộ từ cổng trường vào lớp học khá ngắn, nên để chính
xác nên để thực hiện đo thời gian khi đi từcổng trường vào lớp học, em dùng loại đổng
hổ bấm giây
Câu 4 : An nói rằng: "Khi mượn nhiệt kếỵtế của người khác cần phải nhúng nước sôi
để sát trùng rồi hãy dùng." Nói như thế có đúng không?
Đáp án : Không đúng, nhiệt kế ỵ tế thường chỉ đo được nhiệt độ tối đa 42 °c, nếu
nhúng vào nước sôi 100 °c nhiệt kế sẽ bị hư
Câu 5 : Bản tin dự báo thời tiết nhiệt độ của một số vùng như sau:
- Hà Nội: Nhiệt độ từ 19 °c đến 28 °c
- Nghệ An: Nhiệt độ từ 20 °c đến 29°c
Nhiệt độ trên tương ứng với nhiệt độ nào trong nhiệt giai Kelvin?
Đáp án: - Hà Nội: Nhiệt độ từ 292 K đến 301 K.
Nghệ An: Nhiệt độ từ 293 K đến 302K
Câu 6: Cho hình sau:
Trang 5a) Quan sát hai hình chia độ ở hình bên và cho biết giới hạn đo, độ chia nhỏ nhất của mỗi bình
b) Người ta đổ cùng một lượng chất lỏng vào 2 bình Em hãy ghi lại kết quả thể tích chất lỏng đo được ở mỗi bình
c) Theo em thì bình nào đo chính xác hơn?
Câu 7: Đổi các đơn vị sau:
a) 2,5km = ……… m
b) 720g = ……… kg
c) 4,5dm3 = ……… cm3
Câu 8: Độ chia nhỏ nhất của thước là gì? Xác định độ chia nhỏ nhất của thước bên dưới.
Thanh kim loại ở hình vẽ bên dưới có độ dài bao nhiêu cm?
CHỦ ĐỀ 3: OXYGEN VÀ KHÔNG KHÍ
CHỦ ĐỀ 3: CÁC THỂ CỦA CHẤT
Câu 1: Em hãy kể tên 4 chất ớ thể rần, 4 chất ớ thể lóng, 4 chất ớ thể khí (ớ điều kiện
thường) mà em biết
Đáp án: 4 chất ở thể rắn như: Muối ăn, đường, nhôm, đá vôi; 4 chất ở thể lỏng như: cổn,
nước, dầu ăn, xăng; 4 chất ở thể khí như: khí oxygen, khí nitrogen, khí carbon dioxide, hơi nước
Câu 2: Bạn An lấy một viên đá lạnh nhỏ ở trong tủ lạnh rồi bỏ lên chiếc đĩa Khoảng một
giờ sau, bạn An không thấy viên đá lạnh đâu nữa mà thấy nước trải đểu trên mặt đĩa Bạn
An để luôn vậỵ và ra làm rau cùng mẹ Đến trưa, bạn đến lấy chiếc đĩa ra để rửa thì không còn thấy nước
a) Theo em, nước đã biến đâu mất?
b) Nước có thể tồn tại ở những thể nào?
c) Hãỵ vẽ sơ đồ mô tả sự biến đổi giữa các thể của nước?
d) Tại sao lại có hiện tượng nước trải đều trên mặt đĩa?
Trang 6e) Nếu để một cốc có chứa đá lạnh bên trong, sau một thời gian thấy có nước ở bên ngoài cốc Giải thích tại sao có hiện tượng đó
Đáp án: a) Nước đã bốc hơi mất nên không còn trên đĩa nữa.
b) Nước tổn tại ở 3 thể khác nhau:Thể rắn (viên nước đá), thể lỏng (nước trong đĩa), thể khí (hơi nước)
c) Sơ đồ: Hơi nước <■ ==- * Nước lỏng < = — d ^ Nước đá
d) Nước loang đều trên mặt đĩa vì các hạt liên kết lỏng lẽo nên nó trượt đéu ra
Có nước bám bên ngoài cốc là do đá lạnh nên môi trường xung quanh cốc lạnh hơn là
Câu 3: Hãy giải thích vì sao 1 ml nước lỏng khi chuyển sang thể hơi lại chiếm thể tích
khoảng 1300 ml (ở điểu kiện thường)
Đáp án: Ở thể hơi (khí), các hạt cấu tạo nên chất chuyển động tự do, khoảng cách giữa
các hạt rất xa nhau làm thể tích hơi nước tăng lên rất nhiều so với thể lỏng
Câu 4: Hãy chọn cặp tính chất - ứng dụng phù hợp với các chất đã cho trong bảng dưới
đâỵ
Đáp án: Dây đồng:Tính chất 3, ứng dụng b.
Cao su:Tính chất 4, ứng dụng c
Nước:Tính chất 1, ứng dụng a
Cổn:Tính chất 2, ứng dụng d
Câu 5: Hãy giải thích tại sao khi nhiệt độ cơ thể càng cao thì cột thuỷ ngân trong nhiệt kế
càng tăng lên
Đáp án: Khi nhiệt độ cơ thể tăng cao thì khoảng cách giữa các hạt của chất thuỷ ngân
tăng lên làm thểtích tăng lên Chính vì vậỵ, chiểu cao của cột thuỷ ngân trong nhiệt kế cũng tăng lên
Câu 2: Mỗi giờ một người lớn hít vào trung bình 0,5 m3 không khí, cơ thể giữ lại 1/3 lượng oxỵgen trong không khí đó Như vậỵ, mỗi người lớn trong một ngàỵ đêm cần trung bình:
a) Một thể tích không khí là bao nhiêu?
b) Thể tích oxygen là bao nhiêu (giả sửoxygen chiếm 1/5 thểtich không khi')? Đáp án: a) Mỗi giờ hít vào trung bình 0,5 m3 thì mỗi ngày hít vào 0,5 24 = 12 m3 không khí
Dây đóng 1 Có thể hoà tan nhiễu chất khác a) Dùng làm dung môi
Cao su 2 Cháy được trong oxygen b) Dùng làm dây dẫn điện
Nước 3 Dẫn điện tốt c) Dùng làm nguyên liệu sản xuất lốp xe
Cón (ethanol) 4 Có tính đàn hói, độ bén cơ học cao d) Dùng làm nhiên liệu
Trang 7b) Thể tích oxygen trong không khí: 12 20% = 2,4 m3
-|
Thể tích oxygen con người sửdụng: 2,4 • — = 0,8 m3
Câu 2: Hãỵ liệt kê các hoạt động thường ngày của bản thân có thể gâỵ ô nhiễm môi trường không khí
Câu 3: Hãy nêu các biện pháp em đã làm hoặc đang làm hoặc sẽ làm để bảo vệ môi trường không khí
CHỦ ĐỀ 4: MỘT SỐ VẬT LIỆU, NHIÊN LIỆU, NGUYÊN LIỆU, LƯƠNG THỰC – THỰC PHẨM THÔNG DỤNG; TÍNH CHẤT VÀ ỨNG DỤNG CỦA CHÚNG Câu 1: Tại sao cửa ngõ làm bằng thép hộp người ta thường phải phủ lên một lớp sơn, còn
làm bằng inox thì người ta thường không sơn?
Đáp án: Vật liệu inox thường không bị gỉ nên không cần phun sơn bảo vệ, còn vật liệu
bằng thép vẫn bị gỉ trong môi trường không khí nên phải phun sơn để bào vệ cho nó được bền hơn
Câu 2: a) Dựa vào tính chất nào mà kim loại đồng, kim loại nhôm lại được sửdụng làm
dây điện?
Tại sao đồng dẫn điện tốt hơn nhôm nhưng dây điện cao thế lại thường sử dụng vật liệu nhôm chứkhông sửdụng vật liệu đồng?
Đáp án: Để phân biệt 2 loại vải trên, ta cắt một mảnh vải nhỏ từ2 loại rồi đem đốt Mảnh
nào cháy và queo lại, khét mùi nhựa thì đó là vải polymer, mảnh nào cháy thành tro và khét mùi giấy thì đó là vải cotton (làm từ sợi bông)
II TRẮC NGHIỆM
Câu 1 Hoạt động nào trong các hoạt động sau đây là hoạt động nghiên cứu khoa học?
A Chơi bóng rổ B Cấy lúa
C Đánh đàn D Tìm hiểu đặc điểm sinh học của các loài tôm;
Câu 2 Hoạt động nào sau đây của con người không phải hoạt động nghiên cứu khoa
học?
A Tìm hiểu về biến chủng covid B Sản xuất phân bón hóa học
C Tìm hiểu về biến đổi khí hậu D Tìm hiểu vi khuẩn bằng kính hiển vi
Câu 3 Theo em, việc lắp ráp pin cho nhà máy điện mặt trời thể hiện vai trò nào dưới đây
của khoa học tự nhiên?
A Chăm sóc sức khoẻ con người
B Nâng cao khả năng hiểu biết của con người về tự nhiên
C Ứng dụng công nghệ vào đời sống, sản xuất
D Hoạt động nghiên cứu khoa học
Câu 4: Vật nào sau đây gọi là vật không sống?
A Con ong B Vi khuẩn C Than củi D Cây cam
Câu 5:Dự báo thời tiết thuộc lĩnh vực nào của KHTN
A Hóa học B Sinh học C Thiên văn học D Khoa học trái đất
Trang 8Câu 6 Ví dụ nào sau đây liên quan đến ngành Hóa học?
A Ấp trứng gà bằng máy chuyên dụng
B Quan sát hướng chuyển động của viên đạn
C Theo dõi quá trình lớn lên của cây cà chua
D Khi cho baking soda vào giấm ăn, ta thấy hiện tượng sủi bọt khí
Câu 7.Để phân biệt vật sống với vật không sống cần những đặc điểm nào sau đây?
I Khả năng chuyển động
II Cần chất dinh dưỡng
III Khả năng lớn lên
IV Khả năng sinh sản
A II, III, IV
B I, II, IV
C I, II, III
D. I, III, IV
Câu 8 Khi quan sát tế bào thực vật ta nên chọn loại kính nào?
A Kính có độ B Kính lúp
C Kính hiển vi D Kính hiển vi hoặc kính lúp đều được
Câu 9.Khi không may bị hoá chất ăn da bám lên tay thì bước đẩu tiên và cẩn thiết nhất là
phải làm gì?
A Đưa ra trung tâm ỵtế cấp cứu
B Hô hấp nhân tạo
C Lấy lá cây thuốc bỏng ép vào
D Cởi bỏ phẩn quẩn áo dính hoá chất, xả tay dưới vòi nước sạch ngay lập tức
Câu 10 Các biển báo trong Hình 2.1 có ý nghĩa gì?
A Cấm thực hiện B Bắt buộc thực hiện
C Cảnh bảo nguy hiểm D Không bắt buộc thực hiện
Câu 11: Độ chia nhỏ nhất của thước là :
A Giá trị cuối cùng trên thước B Giá trị nhỏ nhất trên thước
C Chiều dài giữa 2 vạch liên tiếp trên thước D Cả 3 đáp án đều sai
Câu 12: Trên một cái thước học sinh có số lớn nhất là 30cm Từ vạch số 0 đến vạch số 1
được chia làm 5 khoảng bằng nhau Vậy GHĐ và ĐCNN của thước là:
A GHĐ 30cm; ĐCNN 0 cm B GHĐ 30cm; ĐCNN 2 mm
C GHĐ 30cm; ĐCNN 1 mm D GHĐ 30 cm; ĐCNN 5 mm
Trang 9Câu 13: Dụng cụ nào trong các dụng cụ sau không được sử dụng để đo chiều dài?
A Thước dây B Thước mét C Thước kẹp D Compa
Câu 14: Khi đo độ dài một vật, người ta chọn thước đo:
A Có GHĐ lớn hơn chiều dài cần đo và có ĐCNN thích hợp
B Có GHĐ lớn hơn chiều dài cần đo và không cần để ý đến ĐCNN của thước.
C Thước đo nào cũng được
D Có GHĐ nhỏ hơn chiều dài cần đo vì có thể đo nhiều lần
Câu 15: Một bạn dùng thước đo diện tích tờ giấy hình vuông và ghi kết quả: 104 cm2 Bạn ấy đã dùng thước đo có ĐCNN nào?
A 1cm B Nhỏ hơn 1 cm C Lớn hơn 1 cm D Cả A, B, C đều sai
Câu 16.Chiều dài của chiếc bút chì ở hình vẽ bằng:
A 6,6 cm B 6,5 cm C 6,8 cm D 6,4 cm
Câu 17 Chọn câu trả lời đúng
Tuấn dùng một thước đo kích thước của một số vật khác nhau và ghi được các kết quả đúng như sau: 15,3 cm; 24,4 cm; 18,7 cm và 9,1 cm ĐCNN của thước đó là:
A 1 mm B 2 mm C 3 mm D 4 mm
Câu 18: Chọn câu đúng: 1 kilogam là:
A Khối lượng của một lít nước
B Khối lượng của một lượng vàng
C Khối lượng của một vật bất kì
D Khối lượng của một quả cân mẫu đặt tại viện đo lường quốc tế ở Pháp
Câu 19:Một xe chở mì khi lên trạm cân số chỉ là 4,3 tấn và sau khi đổ mì khỏi xe và cân
lại thì xe có khối lượng là 680 kg Hỏi khối lượng của mì là bao nhiêu kilogam?
A.4980 B 3620 C.4300 D.5800
Câu 20:Xác định GHĐ và ĐCNN của cân hình dưới đây?
A GHĐ 30kg và ĐCNN 0,1 kg
B GHĐ 30kg và ĐCNN 1 kg
C GHĐ 15kg và ĐCNN 0,1 kg
D GHĐ 15kg và ĐCNN 1 kg
Câu 21:Dùng dụng cụ nào để đo khối lượng?
Trang 10A Thước B Đồng hồ C.Cân D lực kế.
Câu 22 Để đo thời gian người ta dùng:
A Thước B Đồng hồ C Cân D Tivi
Câu 23 Cho các bước đo thời gian của một hoạt động gồm:
(1) Đặt mắt nhìn đúng cách
(2) Ước lượng thời gian hoạt động cần đo để chọn đồng hồ thích hợp
(3) Hiệu chỉnh đồng hồ đo đúng cách
(4) Đọc, ghi kết quả đo đúng quy định
(5) Thực hiện phép đo thời gian
Thứ tự đúng các bước thực hiện để đo thời gian của một hoạt động là:
A (1), (2), (3), (4), (5)
B (3), (2), (5), (4), (1)
C (2), (3), (1), (5), (4)
D (2), (1), (3), (5), (4)
Câu 24 Để đo thời gian của một vận động viên chạy 400m, loại đồng hồ thích hợp nhất
là:
A Đồng hồ treo tường B Đồng hồ cát
C Đồng hồ đeo tay C Đồng hồ bấm giây
Câu 25 Khi đo thời gian đi bộ của bà em trên một quãng đường dài 50m, em sẽ đo
khoảng thời gian:
A Từ lúc bà xuất phát tới khi bà về đến đích
B Từ lúc bà đi được 1 bước tới khi bà về tới đích
C Bà đi được bộ được 25m rồi nhân đôi
D Bà đi bộ 100m rồi chia đôi
Câu 26 Đặc điểm cơ bản để phân biệt vật thể tự nhiên và vật thể nhân tạo là
A vật thể nhân tạo đẹp hơn vật thể tự nhiên.
B vật thể nhân tạo do con người tạo ra.
C vật thể tự nhiên làm từ chất, còn vật thể nhân tạo làm từ vật liệu.
D vật thể tự nhiên làm từ các chất trong tự nhiên, vật thể nhân tạo làm từ các chất nhân
tạo.