Phân tích định lượng tác động của đầu tư với chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam-slide+word phần 3

Luận Văn :Phân tích định lượng tác động của đầu tư với chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam-slide+word

Lời nói đầu

Trải qua 20 năm đổi mới, nền kinh tế nước ta đã có nhiều khởi sắc Kinh tế phát triển nhanh và Việt Nam ngày càng hội nhập sâu hơn với thế giới Có được những thành tựu đó là do: Ngay từ ngày đầu của công cuộc Đổi mới Đảng ta đã xác định chuyển dịch cơ cấu kinh tế là con đường tất yếu để công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, coi chuyển dịch cơ cấu kinh tế là nhiệm vụ quan trọng của thời kỳ Đổi mới Mặt khác, để chủ trương đúng đắn đó đi vào thực tiễn phải kể đến vai trò trựctiếp của đầu tư phát triển

Những tác động của đầu tư với chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam luôn được nhắc đến khi đánh giá các thành tựu của thời kỳ Đổi mới Nhưng những đánh giá

đó chủ yếu là định tính Những đánh giá này có thể cung cấp cái nhìn tổng thể nhưng không đi sâu vào các căn cứ thực tế Để phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học cũng như việc lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội cần những đánh giá định lượng

Bởi vậy, đề tài này ra đời với mục đích cao nhất là phân tích định lượng tác động của đầu tư với chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam

ChươngI Những vấn đề lí luận chung

A Các khái niệm chung về cơ cấu và chuyển dịch cấu kinh tế

1 Cơ cấu kinh tế:

1.1 Khái niệm và bản chất:

-Cơ cấu kinh tế là tổng thể các yếu tố cấu thành nền kinh tế, có quan hệ chặt chẽ với nhau, được biểu hiện cả về mặt chất và mặt lượng, tuỳ thuộc vào mục tiêu của nền kinh tế

-Về mặt bản chất: CCKT là kết quả của phân công lao động xã hội

*Cơ cấu ngành kinh tế:

-Là tương quan giữa các ngành trong tổng thể nền kinh tế, thể hiện mối quan hệ hữu cơ và sự tác động qua lại về mặt số lượng và chất lượng giữa các ngành với nhau

-Vai trò: Là bộ phận quan trọng nhất trong phân tích CCKT vì nó phản ánh sự pháttriển của phân công lao động xã hội và sự phát triển của lực lượng sản xuất

-Dưới góc độ ngành, cơ cấu có thể xem xét dựa trên 3 hình thức:

 Cơ cấu theo nhóm ngành lớn: công nghiệp-xây dựng;nông nghiệp; dịch vụ

 Cơ cấu theo 2 nhóm ngành dựa trên phương thức và công nghệ sản xuất: nhóm ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp

 Cơ cấu theo 2 nhóm ngành dựa trên tính chất sản phẩm cuối cùng: nhóm ngành sản xuất sản phẩm vật chất và nhóm ngành dịch vụ

*Cơ cấu lãnh thổ kinh tế

-Là kết quả của phân công lao động xã hội theo lãnh thổ

-Góc độ xem xét

 CC lãnh thổ theo vùng kinh

 CC theo thành thị và nông thôn

 CC giữa lãnh thổ phát triển và lãnh thổ chậm phát triển

CC giữa lãnh thổ động lực và lãnh thổ còn lại

*Cơ cấu thành phần kinh tế:

-Là kết quả tổ chức kinh tế theo các hình thức sở hữu kinh tế

-Góc độ xem xét:

 Theo 5 thành phần kinh tế:kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế cá thể

hộ gia đình, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

 Theo 2 nhóm:kinh tế nhà nước và kinh tế ngoài nhà nước

2 Chuyển dịch CCKT

2.1 Khái niệm:

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế (CDCCKT) là sự thay đổi cơ cấu của nền kinh tế do sựthay đổi các chính sách và các bién động về mặt xã hội gây nên, nó có thể được thực hiện một cách chủ động, có ý thức hoặc xảy ra trong điều kiện khách quan, cóthể không theo hoặc ngược lại dự kiến ban đầu

 CCKT không thể tự thay đổi nếu không có sự tác động từ bên ngoài

 Nếu CCKT chuyển dịch đúng, hợp lí thì đó là yếu tố thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội; ngược lại nó trở thành yếu tố kìm hãm Vì vậy

CDCCKT là một vấn đề mang tầm quốc gia, đòi hỏi một chương trình hành động thống nhất trên phạm vi cả nước

2.2 Các nguyên tắc CDCCKT

-CDCCKT phải phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất Tức là phải phù hợp với các quy luật khách quan chứ không phải những mệnh lệnh hành chính chủ quan, duy ý chí Bởi vậy, CDCC phải đảm bảo hiệu quả trước mắt và hiệu quả lâu dài, hài hoà giữa hiệu quả cục bộ và hiệu quả toàn

bộ cũng như phải đem lại hiệu quả cho mọi người, cho toàn xã hội

-CDCCKT phải dựa trên một chương trình hành động thống nhất mang tính quốc gia Đối với cơ cấu theo lãnh thổ, CCKT vừa phải phù hợp với lợi thế so sánh của vùng vừa phải hài hoà với tổng thể xã hội Đối với cơ cấu ngành, phải xuất phát từ

sự thay đổi các ngành chủ lực làm đầu tàu kéo nền kinh tế từ những thay đổi về lượng đến những chuyển dịch về chất Cơ cấu theo thành phần tuy không đóng vai trò chủ đạo nhưng phải tạo ra môi trường kinh tế cởi mở, linh hoạt cho sự chuyển dịch

-CDCCKT có thể diễn ra một cách tuần tự, cũng có thể diễn ra một cách nhảy vọt tuỳ theo điều kiện cụ thể

2.3 Xu hướng CDCCKT

CDCCKT có thể diễn ra theo nhiều hướng khác nhau và còn phù thuộc vào mục tiêu kinh tế xã hội của từng quốc gia Tuy nhiên, đối với Việt Nam, để có một nềnkinh tế hợp lí và đồng bộ thì CDCCKT tốt nhất nên đi theo một xu hướng chung Đặc biệt, đối với CC ngành kinh tế: Tỉ trọng ngành phi nông nghiệp tăng lên, tỉ trọng ngành nông nghiệp giảm xuống Mục tiêu để đạt đến một nền kinh tế phát triển thì: tỉ lệ lao động phi nông nghiệp chiếm 85%tổng lao động xã hội Khoa học công nghệ đóng góp khoảng 80% năng suất lao động xã hội Ngành công nghiệp chế tác có công nghệ cao chiếm khoảng 30-40% giá trị ngành công

nghiệp Ngành công nghiệp, dịch vụ chiếm hơn 80% tổng GDP quốc gia Nhóm

ngành sản xuất vật chất tăng 1% thì nhóm ngành dịch vụ phải tăng 1,8-2% mới đủchất bôi trơn cho nền kinh tế phát triển tốt Trong điều kiện Việt Nam có thể tăng 1,3-2% là chấp nhận được.

B Đầu tư - Tác nhân tất yếu của chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Cơ cấu kinh tế không thể tự chuyển dịch nếu không có những tác động từ bên ngoài (chủ quan và khách quan) Muốn cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo những định hướng kinh tế xã hội không thể chỉ sử dụng những mệnh lệnh hành chính Muốn đẩy mạnh một ngành hay phát triển một vùng, hay nói rộng hơn là thay đổi

cơ cấu của cả nền kinh tế, trước hết phải có vốn, tức phải có đầu tư Bởi vậy đầu

tư là nhân tố hàng đầu, thiết yếu đối với sự chuyển dịch cơ cấu của mỗi nền kinh

tế Có thể chứng minh điều đó thông qua:

1 Những lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1.1 Mô hình của Rostow

Rostow đã chia quá trình phát triển của một quốc gia tư xã hội truyền thống đến

xã hội phát triển cao thành 5 giai đoạn Mỗi giai đoạn đều có một cơ cấu kinh tế đặc trưng gắn với một yêu cầu riêng về tỉ lệ đầu tư và cơ cấu đầu tư:

 Giai đoạn 1: Xã hội truyền thống: Nền kinh tế bị thống trị bởi sản xuất nông nghiệp Tích luỹ gần như bằng 0, không có đầu tư

 Giai đoạn 2: Chuẩn bị cất cánh: Sự ra đời của ngân hàng và các tổ chức huy động vốn thúc đẩy hoạt động đầu tư Cơ cấu ngành kinh tế: Nông-công nghiệp

 Giai đoạn 3: Cất cánh: Yếu tố cơ bản đảm bảo cho sự cất cánh: huy động được nguồn vốn đầu tư cần thiết; tỉ lệ tiết kiệm tăng lên ít nhất chiếm 10% trong thu nhập quốc dân thuần tuý Ngoài nguồn vốn đầu tư trong nước còn vốn đầu tư nước ngoài Cơ cấu kinh tế trong giai đoạn này là: Công nghiệp-dịch vụ-nông nghiệp

 Giai đoạn 4: Trưởng thành: Cơ cấu kinh tế đặc trưng của giai đoạn này: Dịch vụ-công nghiệp-nông nghiệp Tỷ lệ tiết kiệm chiếm hơn 20% thu nhập quốc dân thuần túy Đầu tư chiếm tỷ lệ cao

 Giai đoạn 5:Tiêu dùng cao

 Có thể thấy trong mỗi giai đoạn đầu tư luôn là yếu tố tiên quyết đối với

sự hình thành 1 cơ cấu kinh tế mới,tiến bộ và hợp lý hơn.

1.2 Mô hình 2 khu vực của Harry Oshima

Dựa trên nghiên cứu của 2 mô hình 2 khu vực của Athus Lewis và của trường phái Tân cổ điển và đặc điểm riêng của các nước châu Á gió mùa (nền nông nghiệp mang tính chất thời vụ cao nên lao động thất nghiệp cũng có tính chất thời vụ); Harry Oshima đã quan tâm đến việc đầu tư phát triển nền kinh tế theo 3 giai đoạn:

 Giai đoạn bắt đầu của quá trình tăng trưởng: tạo việc làm trong thời gian nhànrỗi theo hướng tăng cường đầu tư phát triển nông nghiệp Cụ thể là đa dạng hoá sản xuất nông nghiệp, xen canh, tăng vụ, mở rộng chăn nuôi Đồng thời

để nâng cao năng suất lao động cần đầu tư xây dựng hệ thống kênh mương, đập tưới tiêu nước, hệ thống vận tải nông thôn để trao đổi hàng hoá, hệ thống giáo dục và điện khí hoá nông thôn

 Giai đoạn 2: Hướng tới có việc làm đầy đủ bằng cách đầu tư phát triển đồng thời cả công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ theo chiều rộng Bên cạnh việc tiếp tục phát triển nông nghiệp theo quy mô lớn, cần phát triển những ngành công nghiệp, dịch vụ cần nhiều lao động và các ngành thu hút nhiều lao động.Nhờ đó vừa giải quyết lao động dư thừa vừa mở rộng thị trường cho ngành công nghiệp

 Giai đoạn 3: Sau khi có việc làm đầy đủ: thực hiện phát triển các ngành kinh

tế theo chiều sâu nhằm giảm cầu lao động Đẩy mạnh đầu tư đưa khoa học công nghệ vào nhằm thay thế lực lượng lao động đang dần trở nên thiếu hụt Các ngành sử dụng ít lao động đang dần thay thế các ngành sử dụng nhiều laođộng trong cơ cấu kinh tế

 Mô hình của Oshima là mô hình tiến bộ nhất và cũng gần gũi nhất với điều kiện Việt Nam (một nước châu Á gió mùa) Bởi vậy những kết luận mô hình đưa ra rất đáng lưu tâm Theo đó, cơ cấu đầu tư biểu hiện những ưu tiên của nền kinh tế trong từng giai đoạn Chính nó quyết định cơ cấu kinh tế Do đó kiến nghị mà Oshima đưa ra là sử dụng sự thay đổi từng bước trong cơ cấu đầu tư để mang lại Chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

1.3 Lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu (Moise Syrquin)

Có thể tóm tắt lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế của M Syrquin gồm ba giaiđoạn: (1) sản xuất nông nghiệp, (2) công nghiệp hóa, và (3) nền kinh tế phát triển

 Giai đoạn 1: có đặc trưng chính là sự thống trị của các hoạt động của khuvực khai thác, đặc biệt là nông nghiệp Nếu xét ở mặt cung, thì trong giaiđoạn 1 có những đặc trưng chính là tỷ lệ tích lũy tư bản còn khiêm tốn nên

tỷ lệ đầu tư thấp, tốc độ tăng trưởng cao của lực lượng lao động, và tốc độtăng trưởng tổng năng suất nhân tố (TFP) rất thấp, và nhân tố sau cùng nàytác động mạnh đến tốc độ tăng trưởng kinh tế chung hơn là yếu tố tỷ lệ đầu

tư thấp

 Giai đoạn 2 hay là giai đoạn công nghiệp hóa: có đặc điểm nổi bật là tầmquan trọng trong nền kinh tế đã được chuyển từ khu vực nông nghiệp sangkhu vực chế biến và chỉ tiêu chính để đo lường sự dịch chuyển này là tầmquan trọng của khu vực chế biến trong đóng góp và tăng trưởng kinh tếchung ngày càng tăng lên Xét ở mặt cung, sự đóng góp vào tăng trưởngcủa nhân tố tích lũy tư bản vẫn được giữ ở mức cao trong hầu hết giai đoạn

2 do có sự gia tăng mạnh của tỷ lệ đầu tư

 Giai đoạn 3: là giai đoạn của một nền kinh tế phát triển Sự chuyển tiếp từgiai đoạn 2 sang giai đoạn 3 có thể được hiểu theo nhiều cách Nếu xét vềmặt cầu, tỷ trọng của khu vực công nghiệp trong cơ cấu nhu cầu nội địa bắtđầu giảm xuống Khu vực dịch vụ trở thành khu vực quan trọng nhất vàchiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu GDP cũng như cơ cấu lao động Ở mặtcung, sự khác biệt chủ yếu giữa giai đoạn 2 và giai đoạn 3 là sự suy giảmtrong đóng góp vào tăng trưởng của cả hai nhân tố sản xuất tư bản và laođộng theo cách tính qui ước Như vậy, trong giai đoạn này, nhân tố đónggóp lớn nhất cho tăng trưởng là nhân tố tổng năng suất nhân tố (TotalFactor Productivity - TFP).

Có thế nói rằng, lý thuyết chuyển dịch cơ cấu của M Syrquin là một bức tranh tổng thể khá chính xác về sự phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên thế giới thời kỳ hiện đại Đặc biệt, lý thuyết này đi sâu hơn các lý thuyết trước trong việc phân tích tác động của từng nguồn lực trong đầu tư phát triển đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong từng giai đoạn

1.6 Lý thuyết phát triển cân đối và Lý thuyết phát triển không cân đối hay

“các cực tăng trưởng”

 Những nhà kinh tế học ủng hộ lý thuyết phát triển cân đối (như R Nurkse,

Rosenstein - Rodan) cho rằng ngay từ đầu phải đầu tư phát triển đồng đều ởtất cả mọi ngành kinh tế quốc dân để nhanh chóng công nghiệp hóa vàchuyển dịch cơ cấu kinh tế Luận cứ mà họ đưa ra là:

- Trong quá trình phát triển, tất cả các ngành có liên quan mật thiết với nhau, "đầura" của ngành này là "đầu vào" của ngành kia và như vậy, sự phát triển đồng đều

và cân đối chính là đòi hỏi sự cân bằng cung cầu trong sản xuất

- Sự phát triển cân đối giữa các ngành như thế giúp tránh được các ảnh hưởng tiêucực của thị trường thế giới và hạn chế được mức độ phụ thuộc vào các nền kinh tếkhác, qua đó tiết kiệm được nguồn ngoại tệ

- Một nền kinh tế dự trên cơ cấu cân đối giữa tất cả các ngành là nền tảng vữngchắc đảm bảo sự độc lập chính trị của các nước đang phát triển

Những nghiên cứu mà mô hình đưa ra chỉ phù hợp để định hướng cho một nềnkinh tế đóng Nó không phù hợp với điều kiện toàn cầu hóa hiện nay Đặc biệt vớicác nước đang phát triển nếu đi theo con đường này sẽ bị hạn chế trong việc tiếpcận với các nguồn lực do không tận dụng được các lợi ích mà môi trường bênngoài đem lại Mặt khác, việc đầu tư cho tất cả các ngành phải đối mặt với vấn đềnguồn lực khan hiếm Đặc biệt, với các nước đang phát triển, việc đầu tư vào tất cảcác ngành với nguồn lực nhỏ bé trong nước sẽ dẫn tới đầu tư dàn trải, kém hiệuquả

 Bởi vậy hiện nay hầu hết các nước đều đi theo con đường phát triển

không cân đối Những đại diện tiêu biểu của lý thuyết này (A Hirschman,

F Perrons) cho rằng không thể và không nhất thiết đảm bảo tăng trưởngbền vững bằng cách duy trì cơ cấu cân đối liên ngành đối với mọi quốc gia.

Họ lập luận như sau:

- Việc phát triển không cân đối sẽ tạo ra kích thích đầu tư Nếu cung bằng cầutrong tất cả các ngành thì sẽ triệt tiêu động lực đầu tư nâng cao năng lực sản xuất

Ðể phát triển được, cần phải tập trung đầu tư vào một số ngành nhất định, tạo ramột "cú hích" thúc đẩy và có tác dụng lôi kéo đầu tư trong các ngành khác theokiểu lý thuyết số nhân, từ đó kéo theo sự phát triển của nền kinh tế

- Trong mỗi giai đoạn phát triển, vai trò "cực tăng trưởng" của các ngành trongnền kinh tế là không giống nhau Vì vậy, cần tập trung những nguồn lực (vốn khanhiếm) cho một số lĩnh vực cụ thể trong một thời điểm nhất định

- Do trong thời kỳ đầu của quá trình công nghiệp hóa, các nước đang phát triển rấtthiếu các nguồn lực sản xuất và không có khả năng phát triển cùng một lúc đồng

bộ tất cả các ngành hiện đại Vì thế, phát triển không cân đối gần như là một sựlựa chọn bắt buộc

Rõ ràng, lý thuyết này phù hợp hơn với xu thế hội nhập nói chung và điều kiện củacác nước đang phát triển nói riêng Hiện nay hầu hết các nước đều định hướng đầu

tư trọng tâm, trọng điểm vào một số lĩnh vực của nền kinh tế Tuy nhiên, để pháttriển bền vững nên kết hợp linh hoạt 2 lý thuyết này trong định hướng chuyển dịch

cơ cấu kinh tế đất nước trong từng giai đoạn

Kết luận chung được rút ra sau khi xem xét tất cả các lý thuyết trên là: Thứ nhất, để phát triển kinh tế cần xác định một cơ cấu kinh tế phù hợp cho từng giai đoạn (đây là nhiệm vụ của công tác định hướng, lập kế hoạch) Thứ hai, muốn nền kinh tế chuyển dịch theo cơ cấu đã định ra, phải hướng đầu tư vào những lĩnh vực ưu tiên đã được xác định Vậy, các lý thuyết trên đều chứng minh rằng đầu tư

có vai trò là nhân tố thực hiện trong quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế.

2 Những logic thực tế về vai trò của đầu tư với chuyển dịch cơ cấu kinh tế

2.1 Đối với cơ cấu ngành kinh tế:

Việc đầu tư vào ngành nào, quy mô vốn là bao nhiêu, đồng vốn được sử dụng như thế nào đều tác động mạnh mẽ và trực tiếp đến sự phát triển của ngành nói riêng

và của cả nền kinh tế nói chung Cụ thể, đầu tư sẽ góp phần tăng cường vật chất kĩ thuật, nâng cao hàm lượng công nghệ qua đó nâng cao năng suất lao động của

ngành Nhờ đó sẽ tạo ra sản lượng cao hơn với giá thành thấp hơn Mặt khác, đầu tư

là tiền đề tập trung các nguồn lực khác của nền kinh tế (lao động,tài nguyên,vốn dư thừa…) cho mục tiêu phát triển ngành Chính đầu tư chứ không phải các quyết định hành chính là nhân tố trực tiếp nhất có thể huy động tất cả các yếu tố đầu vào cần thiết cho sự phát triển của ngành Không những thế việc đầu tư còn tạo ra điều kiện vật chất cho sự ra đời của những ngành mới Sự thay đổi tỉ trọng giữa các ngành và

sự ra đời của những ngành mới chính là chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành

2.2.Đối với cơ cấu lãnh thổ kinh tế:

Có thể dễ dàng nhận thấy bất cứ vùng nào nhận được một sự đầu tư thích hợp đều cóđiều kiện để phát huy mạnh mẽ những thế mạnh của mình Những vùng tập trung nhiều khu công nghiệp lớn đều là những vùng rất phát triển của một quốc gia

Những vùng có điều kiện được đầu tư sẽ là đầu tàu kéo các vùng khác cùng phát triển Những vùng kém phát triển có thể nhờ vào đầu tư để thoát khỏi đói nghèo và giảm dần khoảng cách với các vùng khác Nếu xét cơ cấu lãnh thổ theo góc độ thànhthị và nông thôn thì đầu tư là yếu tố bảo đảm cho chất lượng của đô thị hoá Việc mởrộng các khu đô thị dựa trên các quyết định của chính phủ sẽ chỉ là hình thức nếu không đi kèm với các khoản đầu tư hợp lý Đô thị hoá không thể gọi là thành công thậm chí còn cản trở sự phát triển nếu cơ sớ hạ tầng không đáp ứng được các nhu cầu của người dân Các dịch vụ y tế, giáo dục… cũng cần được đầu tư cho phù hợp với sự phát triển của một đô thị

2.3.Đối với cơ cấu thành phần kinh tế:

Đối với mỗi quốc gia, việc tổ chức các thành phần kinh tế chủ yếu phụ thuộc vào chiến lược phát triển của chính phủ Các chính sách kinh tế sẽ quyết định thành phầnnào là chủ đạo; thành phần nào được ưu tiên phát triển; vai trò; nhiệm vụ của các thành phần trong nền kinh tế…Ở đây đầu tư đóng vai trò nhân tố thực hiện

Tóm lại, nhìn tư góc độ lý thuyết hay thực tiễn đều thấy được mối quan hệ và vai trò tất yếu của đầu tư phát triển đối với quá trình dịch chuyển cơ cấu kinh tế của mỗi quốc gia Đây là cơ cở lý thuyết quan trọng để thực hiện đề tài.

3.Vai trò đặc biệt của đầu tư trong điều kiện toàn cầu hoá

Toàn cầu hoá là xu hướng chung của cả thế giới mà không một quốc gia nào có thể đứng ngoài xu hướng chung đó Đặc biệt đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, toàn cầu hoá luôn kèm theo những yếu tố loại trừ rất khắc nghiệt “Đổi mới hay tụt hậu?”câu hỏi đó phải được trả lời bằng quyết tâm của cả nền kinh tế Vậy nên, trong điều kiện toàn cầu hoá vai trò của đầu tư trở nên vô cùng quan trọng.Bởi lẽ, trước đòi hỏi cao của trình độ khoa học công nghệ thế giới, chúng ta phải không ngừng nâng cao công nghệ của mình Mà công nghệ không thể tự sản sinh nếu không có vốn bất kể đó là công nghệ nội sinh hay công nghệ ngoại sinh Hơn nữa, nền kinh tế trong nước là một bộ phận của kinh tế thế giới Vì vậy, cơ cấu kinh

tế của chúng ta không những phải chuyển dịch mà còn phải chuyển dịch nhanh hơn

để phù hợp nhu cầu của thế giới Với điều kiện nước ta hiện nay những bất hợp lý làkhông thể tránh khỏi Nhưng chúng ta phải nhanh chóng xoá bỏ những điều đó để hội nhập Muốn vậy phải đầu tư nhiều hơn nữa

Mặc dù những thách thức là rất lớn nhưng toàn cầu hoá cũng mang lại cho chúng ta nhiều cơ hội lớn để đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh tế đất nước Đó là

đầu tư nước ngoài, chuyển giao công nghệ và thương mại quốc tế Với việc mở cửa nền kinh tế, chúng ta đang thu hút những nguồn vốn vô cùng quan trọng cho sự pháttriển toàn diện Chuyển giao công nghệ tuy có những khó khăn, phức tạp nhưng đó

là hướng đi chung của các quốc gia đang phát triển hiện nay để thực hiện công nghiệp hoá-hiện đại hoá đất nước Thương mại quốc tế là cơ hội rất lớn để chúng ta

mở rộng thị trường đồng thời tạo môi trường cạnh tranh trong nước Nhưng để cạnh tranh hiệu quả chúng ta cần biết thị trường thế giới đang cần gì để xây dựng cơ cấu đầu tư vào những nhóm ngành sản xuất hàng xuất khẩu phù hợp

Toàn cầu hoá đang đưa Việt Nam ra gần hơn với thế giới và đưa thế giới đến gần hơn với Việt Nam

4 Những chỉ số đánh giá mức độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tác động của đầu tư tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế

4.1.Các chỉ số đánh giá chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Cho biết đóng góp về mặt lượng của mỗi ngành vào tổng sản lượng của nền kinh

tế trong mỗi thời kỳ Nếu xét trong một thời kỳ, chỉ số này thể hiện vai trò của mỗingành trong nền kinh tế Nếu xét nhiều thời kỳ liên tiếp, chỉ số này biểu hiện sựthay đổi vai trò của các ngành qua thời gian

Công thức tính tỷ trọng này cũng áp dụng để tính tỷ trọng GDP, tỷ trọng đầu tưcủa các vùng, các thành phần kinh tế Khi đó, nó được dùng để đánh giá chuyểndịch cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ và theo thành phần kinh tế

4.1.2 Độ lệch tỉ trọng ngành – d

 Công thức tính

dNN = NN(t1 )  NN(t)

 Ý nghĩa: Độ lệch tỷ trọng ngành phản ánh sự thay đổi tỷ trọng ngành đógiữa năm đầu và năm cuối của giai đoạn nghiên cứu Nhờ đó ta có thể đánhgiá được hướng chuyển dịch của ngành đó cũng như hướng chuyển dịch cơcấu kinh tế giữa các ngành

4.1.3 Hệ số chuyển dịch k của 2 ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp

 Công thức tính

Cos o =

)1()

1(())()

((

)1()

()

1()

(

2 2

2

t t

t t

PNN NN

PNN NN

PNN PNN

NN NN

 Điều kiện áp dụng: trong công thức đưa ra; vai trò của 2 thành phần tỷtrọng nông nghiệp và phi nông nghiệp là hoàn toàn bình đẳng Bởi vậy,việc sử dụng k để đánh giá tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành chỉ áp dụngkhi sự chuyển dịch là đúng hướng (tỷ trọng khu vực nông nghiệp giảm, tỷtrọng khu vực phi nông nghiệp tăng Vì vậy, chỉ đánh giá k trong giai đoạn

dNN <0)

4.2 Các hệ số đánh giá tác động của đầu tư tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1.Hệ số co dãn giữa việc thay đổi cơ cấu đầu tư với thay đổi cơ cấu kinh tế ngành (H1)

 Công thức

H1 =

) (

) ( ) 1 (

) (

) ( ) 1 (

t

t t

t

t t

I

I I

 Ý nghĩa : chỉ tiêu này cho biết, để tăng 1% tỷ trọng GDP của ngành trongtổng GDP (thay đổi cơ cấu kinh tế) thì cần phải đầu tư cho ngành tăng thêmbao nhiêu Bởi vậy, nó là thước đo đánh giá độ nhạy cảm giữa tỷ trọngGDP của mỗi ngành và tỷ trọng đầu tư của ngành đó Qua đó có thể đánhgiá mức độ ảnh hướng của đầu tư tới chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.Nếu hệ số này mang giá giá trị dương tức là khi tỷ trọng đầu tư vào ngànhtăng hoặc giảm thì tỷ trọng GDP cũng tăng giảm tương ứng Nếu hệ số này

âm, tức là trong giai đoạn đo đầu tư không tác động thuận chiều đến thayđổi tỷ trọng ngành

2 Hệ số co dãn giữa việc thay đổi cơ cấu đầu tư ngành với thay đổi GDP (H2)

 Công thức tính

H2 =

) (

) ( ) 1 (

) (

) ( ) 1 (

t g

t g t g

t

t t

I

I I

 Ý nghĩa : chỉ tiêu này cho biết để góp phần đưa vào tăng trưởng kinh tế(GDP) lên 1% thì tỉ trọng đầu tư vào 1 ngành nào đó tăng bao nhiêu.Cũng giống như hệ số trên, hệ số này là thước đo độ nhạy cảm của tăngtrưởng kinh tế nói chung với thay đổi tỷ trọng đầu tư của mỗi ngành

Chương II

Thực trạng của đầu tư tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Việt Nam giai đoạn sau đổi mới kinh tế 1986

Phần A Tác động của đầu tư đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế I.Khái quát tình hình thu hút vốn đầu tư ở Việt Nam sau Đổi mới

Đổi mới kinh tế đánh dấu một bước ngoặt lớn trong hoạt động đầu tư phát triển ở Việt Nam Với sự ra đời của Luật đầu tư nước ngoài (1987) và Luật Doanh nghiệp(2000) tình hình thu hút vốn đầu tư đã có nhiều chuyển biến tích cực Tổng vốn đầu tư tăng nhanh Chỉ xét giai đoạn từ 1995-2007, tổng vốn đầu tư đã tăng hơn 7 lần Từ năm 1990 đến nay tổng vốn đầu tư phát triển của Việt Nam tăng khá nhanh và tỷ lệ đầu tư so với GDP đã tăng lên đến 41% năm 2006, 41,7% năm 2007

Vốn đầu tư ở Việt Nam

Mặt khác, về cơ cấu nguồn vốn có sự đa dạng hóa Nếu trước đổi mới, vốn đầu tư

xã hội chủ yếu là vốn nhà nước Thì sau đổi mới nguồn vốn đã được mở rộng với

sự tham gia của các thành phần kinh tế ngoài nhà nước Nguồn vốn trong nước đã được khai thác khá hơn, chiếm trên 70% so với tổng vốn đầu tư, vượt dự kiến kế hoạch (60%), tạo điều kiện tốt hơn để tập trung đầu tư vào những mục tiêu phát triển nông nghiệp và nông thôn, xoá đói giảm nghèo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển khoa học và công nghệ, đặc biệt là xây dựng kết cấu hạ tầng; đồng thời có nhiều hình thức huy động khác như công trái giáo dục, trái phiếu

chính phủ, trái phiếu đô thị , tăng thêm nguồn vốn đầu tư phát triển Bên cạnh đó,chúng ta luôn luôn coi trọng việc thu hút nguồn vốn từ bên ngoài, cả ODA và đầu

tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chiếm khoảng 30% tổng vốn đầu tư phát triển, coi đó

là yếu tố quan trọng, góp phần tăng thêm nguồn vốn đầu tư phát triển, tạo ra cơ cấu kinh tế vùng hợp lý để thúc đẩy việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế

xã hội của đất nước Số dự án FDI được cấp giấy phép đã tăng nhanh về số lượng

Từ 37 dự án năm 1988 lên 987 dự án năm 2006 và sơ bộ đạt 1544 dự án năm

2007 Nguồn vốn ODA được giải ngân đạt 4.6 tỷ USD trong 3 năm qua Góp phầnvào sự gia tăng nguồn vốn cho đầu tư phát triển là sự phát triển mạnh của thị trường tài chính đặc biệt là thị trường chúng khoán trong thời gian gần đây đã tạo

ra một kên huy động vốn mới, hiệu quả

II Đánh giá chất lượng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế Việt Nam sau Đổi mới

Phần này chủ yếu nêu ra các đánh giá định lượng về chất lượng chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam thông qua hệ thống các chỉ số đã nêu ở chương I

1 Mức độ chuyển dịch cơ cấu giữa các ngành

Sự thay đổi vai trò của từng ngành qua các thời kỳ được xem xét thông qua tỷ trọng của các ngành trong nền kinh tế

Tỷ trọng ngành kinh tế của VN thời kỳ 1986-2007 được thể hiện qua bảng sau :

kinh tế lớn nhất (1999-2005) Hiện nay, đó là ngành kinh tế lớn thứ hai sau côngnghiệp.

Nếu so sánh với các chỉ tiêu kinh tế xã hội 5 năm, còn có thể thấy:

Chỉ tiêu kinh tế xã hội 5 năm 1996-2000: Cơ cấu ngành kinh tế năm cuối(2000) Nông-lâm-ngư nghiệp:19-20%; Công nghiệp-xây dựng: 34-35%; Dịch vụ:45-46% Nếu nhìn vào giá trị đạt được của Việt Nam trong năm 2000 với các sốliệu tương ứng là 24.53%-36.73%-38.73% thì chuyển dịch cơ cấu ngành nôngnghiệp, dịch vụ đã không đạt được chỉ tiêu đề ra Tuy nhiên, nguyên nhân ở đây là

do chính các chỉ tiêu thời kỳ này là không hợp lý khi kỳ vọng quá cao vào sự pháttriển của ngành dịch vụ trong điều kiện bấy giờ của đất nước

Chỉ tiêu kinh tế xã hội 5 năm 2001-2005: Cơ cấu kinh tế năm 2005: Tỷtrọng các ngành: Nông nghiệp: 20-21%; Công nghiệp-xây dựng: 38-39%; Dịch vụ41-42% Các chỉ tiêu này rõ ràng đã được điều chỉnh phù hợp hơn Tuy nhiên, việcđặt mục tiêu tỷ trọng dịch vụ cao hơn công nghiệp là chưa hợp lý Trong thực tếnăm 2005, tỷ trọng ngành dịch vụ (38.05%) vẫn chưa đạt được mục tiêu đề ra

Chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội 5 năm 2006-2010 là: nông-lâm-ngưnghiệp: 15-16%; công nghiệp-xây dựng: 43-44%; Dịch vụ: 40-41% Chỉ tiêu đặt racho giai đoạn này đã thực sự định hướng được cho sản xuất và là chỉ tiêu tốt để sosánh Và nếu nhìn vào cơ cấu ngành năm 2007, ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởngcác chỉ tiêu này sẽ được hoàn thành vao năm 2010

2 Hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế

 Số liệu thực tế của Việt Nam

nông nghiệp luôn mang giá trị âm cho thấy hướng chuyển dịch từ khu vực nông

nghiệp sang khu vực phi nông nghiệp

Nhưng nếu xét cho từng nhóm ngành thì sự chuyển dịch chưa mạnh mẽ và chưa

thể hiện một xu thế liên tục trong mọi giai đoạn Cụ thể, giai đoạn 1986-1989, nền

kinh tế chưa chuyển dịch đúng hướng Điều này có thể lý giải do những bỡ ngỡ

ban đầu của chúng ta trong quá trình công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước

Trong các giai đoạn tiếp theo, tỷ trọng nông nghiệp đã đi theo xu hướng chung là

luôn giảm Độ lệch tỷ trọng ngành nông nghiệp có giá trị tuyệt đối cao nhất vào

giai đoạn 1990-1994 (11.33%) Từ 1995, giá trị này thấp hơn hẳn giai đoạn trước

nhưng luôn tăng đều qua các năm Tỷ trọng công nghiệp tăng nhưng mức tăng có

xu hướng chậm lại Điều đó là phù hợp nếu công nghiệp nhường bước cho dịch vụ

phát triển Tuy nhiên, sự phát triển của khu vực dịch vụ lại không đi theo một xu

hướng như mong muốn Giai đoạn 1995-2000, độ lệch tỷ trọng nhóm ngành dịch

vụ mang dấu âm trong khi chủ trương chung của chúng ta trong thời kỳ này là

không ngừng gia tăng tỷ trọng ngành dịch vụ Điều đó có nghĩa là những chủ

trương của Đảng chưa được thực sự đi vào thực tiễn Tuy nhên, hiện nay, xu

hướng chung đã được lập lại Độ lệch tỷ trọng dịch vụ lại mang giá trị dương trong

giai đoạn 2005-2007 Có thể lạc quan rằng kế hoạch 5 năm 2006-2010 đang được

triển khai đúng hướng trong thực tế

3 Tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Tốc độ chuyển dịch cơ cấu giữa 2 khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp được

đánh giá thông qua hệ số chuyển dịch k

 Số liệu thực tế của Việt Nam

Tỷ trọng các khu vực trong nền kinh tế Việt Nam

Như đã trình bày ở trên, ta chỉ đánh giá tốc độ của chuyển dịch cơ cấu giai đoạn

từ sau 1990 (giai đoạn 1986-1989 không xét vì cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo

hướng tăng tỷ trọng khu vực nông nghiệp và giảm tỷ trọng phi nông nghiệp)

Qua số liệu đã trên ta thấy sự chuyển đổi cơ cấu diễn ra mạnh nhất vào giai đoạn

1990-1994, k=0.129 Đây là giai đoạn có nhiều sự cố gắng và đã đạt được những

thành tựu đáng kể : tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm đạt 8,2% (mục

tiêu là 5-6,5%), trong đó nông nghiệp tăng 4,3%, công nghiệp và xây dựng tăng

12,9% và dịch vụ tăng 9,1% Tuy nhiên, hệ số k<1/2 cho thấy trong giai đoạn này

chuyển dịch cơ cấu diễn ra chậm Mặc dù không có sự đảo lộn lớn do chuyển dịch

cơ cấu quá nhanh nhưng việc chuyển dịch chậm tiềm ẩn yếu tố không bền vững

trong tăng trưởng đòi hỏi chi phí điều chỉnh lớn Cần phải có những biện pháp để

thúc đẩy tưởng trường kinh tế theo chiều sâu và ổn định

Tóm lại, quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Việt Nam đã trải qua

nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau Nếu như trước thời kỳ đổi mới một trong những

khiếm khuyết lớn của tư duy cũ, của cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao

cấp là cố gắng hình thành nên cơ cấu ngành kinh tế dựa trên ý chí chủ quan, bất

chấp quy luật, do đó đã kéo theo tình trạng đầu tư lãng phí, không đem lại hiệu

quả kinh tế, thì bước vào công cuộc đổi mới quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành

kinh tế của nước ta đã đem lại những kết quả rất tích cực.Từ các chỉ số đã phân

tích ở trên có thể thấy nền kinh tế đã chuyển dịch đúng hướng, tuy nhiên tốc độ

chuyển dịch cơ cấu còn chậm và hàm chứa những yếu tố bất hợp lý và không bền

vững

III Đánh giá tác động của đầu tư tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1 Đánh giá thông qua hệ số co giãn

1.1 Đánh giá tác động của đầu tư đến thay đổi tỷ trọng ngành

Bảng:Hệ số co giãn giữa việc thay đổi cơ cấu đầu tư với thay đổi cơ cấu kinh tế

của ngành (H1)

Sơ bộ2007

Các hệ số co giãn của ngành nông nghiệp nhìn chung đều mang giá trị dương,

Điều đó có nghĩa là việc giảm tỷ trọng đầu tư đã tác động thuận chiều đến giảm

tỷ trọng nông nghiệp Trong đó năm 2005, hệ số co jãn có giá trị nhỏ nhất

0.503 Điều đó có nghĩa là để tỷ trọng GDP nông nghiệp giảm 1% phải giảm tỷ

trọng đầu tư nông nghiệp 0.503% Hay ngược lại chỉ cần giảm tỷ trọng nông

nghiệp 0.503% đã làm tỷ trọng nông nghiệp 1% Tức là năm mối quan hệ giữa

tỷ trọng đầu tư và tỷ trọng GDP là rất chặt chẽ, đầu tư có tác động mạnh đến

CDCC nông nghiệp

Đối với ngành công nghiệp và dịch vụ, để thích ứng với vấn đề độ trễ của đầu

tư (do đặc trưng của 2 ngành này là các công trình đẩu tư thường lớn hơn và có

thời gian kéo dài hơn đầu tư cho nông nghiệp) xét hệ số co giãn theo giai đoạn

Khi đó, đối với ngành công nghiệp, giai đoạn 2000-2004, H1=0.909, Giai

đoạn 2005-2007, H1=2,519 H1(CN) >0 Kết luận đầu tư các tác động đến thay

đổi tỷ trọng công nghiệp và giai đoạn mức độ tac động giảm trong 2 giai đoạn

Đối với ngành dịch vụ, H1(2000-2004)= -3.979; H1(2005-2007) = -0.691

H1<0 tức là mặc dù tỷ trọng đầu tư cho ngành dịch vụ không ngừng gia tăng,

tỷ trọng GDP của ngành lại giảm Điều đó có nghĩa là việc đầu tư cho khu vực

dịch vụ không mang lại hiệu quả cho việc nâng cao tỷ trọng ngành

1.2 Đánh giá hiệu quả của việc tăng tỷ trọng đầu tư của ngành tăng trưởng

kinh tế

Bảng: Hệ số co giãn giữa việc thay đổi cơ cấu đầu tư với thay đổi cơ cấu kinh tế

nghiệp và phi nông nghiệp tuân thủ theo đúng đòi hỏi của chuyển dịch cơ cấu

kinh tế Cụ thể, H2(NN)<0 Điều đó có nghĩa là để đẩy nhanh tốc độ của tăng

trưởng kinh tế, tỷ trọng đầu tư vào khu vực nông nghiệp giảm qua các năm

Trong đó năm 2002, để góp phần đưa tốc độ tăng trưởng kinh tế lên 1%, tỷ

trọng đầu tư của khu vực nông nghiệp đã giảm 8.6% Đây là mức giảm mạnh

nhất trong cả thời kỳ

Xét theo cơ cấu 3 ngành kinh tế, tương tự phần trên, tính hệ số của công

nghiệp và nông nghiệp theo giai đoạn Đối với ngành công nghiệp,

H2(2000-2004)=0.56 H2(2005-2007) = 9.984 H2>0 cho thấy sự gia tăng tỷ trọng của

đầu tư đã đóng góp vào tăng trưởng kinh tế Đối với ngành dịch vụ,

H2(2000-2004) = 0.412 H2(2005-2007) = - 5.162 <0 Giữa đầu tư vào ngành dịch vụ và

tăng trưởng kinh tế chưa có mối quan hệ thuận chiều mạnh mẽ Nói cách khác

đầu tư vào khu vực dịch vụ chưa thu được những hiệu quả tương xứng với

phần bỏ ra

III.2 Đánh giá chung

Trong chủ trương phát triển đất nước ngay từ Đại hội VI, Đảng ta đã luôn coi

chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là giải pháp để tăng trưởng và phát triển đất

nước Phục vụ thiết thực cho chủ trương đó, trong thời gian qua cơ cấu vốn đầu

tư đã thay đổi theo hướng đầu tư có tọng tâm, trọng điểm Trong đó tỷ trọng

đầu tư cho ngành dịch vụ là cao nhất và tỷ trọng đầu tư cho ngành nông nghiệp

là thấp nhất Điều đó đã mang lại một diện mạo mới cho nền kinh tế Cơ cấu

kinh tế nhìn chung có những chuyển biến tích cực Tỷ trọng khu vực nông

nghiệp liên tục giảm qua các năm Tương đương với đó là sự tăng lên không

ngừng của khu vực phi nông nghiệp Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế đã tạo

ra các hiệu ứng tích cực cho nền kinh tế Tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì cao

qua các năm Nếu như tốc độ tăng trưởng kinh tế ở nước ta trước đổi mới, thời

kỳ 1977-1980 chỉ có gần 0,2%, thì từ năm 1986 đến nay, nền kinh tế luôn có

mức tăng trưởng cao Cụ thể: Tốc độ tăng bình quân thời kỳ 1986-1990 đạt xấp

xỉ 4,5%; thời kỳ 1991-1995 đạt 8,2%, thời kỳ 1996-2000 đạt 7%, thời kỳ

2001-2005 là 7,5% Giải quyết tốt hơn vấn đề công ăn việc làm Nâng cao thu nhập

Cải thiện đời sống nhân dân Tạo điều kiện cho các chủ thể trong nền kinh tế phát huy các tiềm năng vốn có Có thể thấy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

đã và đang từng bước hiện thực hóa các mục tiêu mà Đảng đề ra Tuy nhiên, chất lượng chuyển dịch cơ cấu kinh tế không cao Cụ thể: Thứ nhất, tốc độ chuyển dịch chậm Điều này tuy không tạo ra những thay đột ngột cho nền kinh tế Nhưng trong điều kiện toàn cầu hóa như hiện nay chuyển dịch chậm kéo theo nguy cơ tụt hậu Thứ hai, trong khu vực phi nông nghiệp, tỷ trọng ngành dịch vụ liên tục giảm trong một thời gian dài trong khi tỷ trọng đầu tư cho khu vực nay luôn tăng và chiếm mức cao nhất Điều đó cho thấy đầu tư vào ngành này chưa hiệu quả Có thể kết luận thực trạng phát triển đói với mỗi ngành là: Trong ngành dịch vụ, các loại dịch vụ cao cấp có giá trị gia tăng lớn chưa phát triển mạnh Trong nông nghiệp, sản xuất chưa gắn kết có hiệu quả với thị trường; việc đưa khoa học, công nghệ vào sản xuất còn chậm; công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn còn lúng túng Trong công nghiệp, ít sản phẩm có hàm lượng công nghệ và chất xám cao; công nghiệp công nghệ cao phát triển chậm; một số sản phẩm công nghiệp có sản lượng lớncòn mang tính gia công, lắp ráp, giá trị nội địa tăng chậm; công nghiệp bổ trợ kém phát triển; tốc độ đổi mới công nghệ còn chậm

Phần B: Thực trạng tác động của đầu tư tới dịch cơ cấu vùng,lãnh thổ I.Vài nét khái quát về cơ cấu vùng lãnh thổ Việt Nam

Vào những năm đầu thế kỷ XXI lãnh thổ Việt Nam được các cơ quan chức năngchia thành 6 vùng kinh tế -xã hội: Trung du và miền núi Bắc Bộ, Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung, Tây Nguyên, Đông Nam

Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long

Ở mỗi miền,có một vùng kinh tế trọng điểm đóng vai trò là hạt nhân thúc đẩy các vùng xung quanh cùng phát triển Nước ta có 3 vùng kinh tế trọng điểm:

Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ

Vùng kinh tế trọng điểm Trung Bộ

Vùng kinh tế trọng điểm Nam Bộ

Phân tích cơ cấu lãnh thổ nền kinh tế người ta thường xem xét cơ cấu lãnh thổ cả nước,cơ cấu lãnh thổ vùng lớn, cơ cấu lãnh thổ của tiểu vùng trong vùng lớn,cơ cấu lãnh thổ của tỉnh và của huyện.Trong giới hạn nghiên cứu,xin phép được trọngtâm vào 6 vùng kinh tế lớn mà trong đó hạt nhân là các vùng kinh tế trọng điểm của đất nước

1.Vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc

Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ bao gồm các tỉnh,thành phố: Hà Nội – Hưng Yên - Hải Dương – Hải Phòng - Quảng Ninh – Vĩnh Phúc –Hà Tây - Bắc NinhĐây là trung tâm kinh tế năng động và là một đầu tàu kinh tế quan trọng của miền Bắc và của cả nước Việt Nam Ưu thế lớn nhất của vùng kinh tế này là nhân lực cóđào tạo tốt, có điểm thi vào các trường đại học cao đẳng cao nhất nước và tỷ lệ sinh viên trên đầu người cao nhất nước

2.Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung

Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung (VKTTĐMT) bao gồm các tỉnh: Huế, Đà Nẵng (hạt nhân), Quảng Ngãi,Quảng Nam,Bình Định,Phú Yên và Khánh Hòa.Đây là vùng kinh tế lớn thứ 3 tại Việt Nam Đặc trưng của vùng này là các khu kinh tế cảng biển tổng hợp Các khu kinh tế gồm có: khu kinh tế mở Chu Lai, khu kinh tế Dung Quất, khu kinh tế Chân Mây, khu kinh tế Nhơn Hội và khu vực Cam Ranh - Vân Phong So với hai vùng kinh tế trọng điểm còn lại, vùng kinh tế này yếu kém hơn về mặt hạ tầng và nhân lực nhưng lại có tiềm năng lớn về cảng biển trung chuyển lớn và phát triển du lịch nghỉ dưỡng (chiếm phần lớn các dự án khu nghỉ mát biển của cả nước) và di sản thế giới (khu vực Trung Bộ chiếm 6/7 di sản thế giới tại Việt Nam) Khu vực này cũng có tiềm năng về phát triển công nghiệp đóng tàu và dịch vụ hàng hải

3 Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam

VKTTĐPN nằm ở vị trí độc đáo.Bao gồm các tỉnh : Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Phước, Tây Ninh, Long An và Tiền Giang (Tiền Giang thuộc miền Tây Nam Bộ)

Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam có vai trò rất quan trọng, đóng góp lớn nhất cho kinh tế Việt Nam, chiếm gần 60% thu ngân sách, trên 70% kim ngạch xuất khẩu và là khu vực thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hàng đầu cả nước, tỷ lệ dân số đô thị gần 50% (so với mức bình quân 25% của cả nước) Đây là một vùng kinh tế năng động, tập trung nhiều nguồn lực phát triển

II.Thực trạng đầu tư phát triển tác động tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế

vùng,lãnh thổ

1 Cơ cấu đầu tư theo vùng kinh tế

Cơ cấu đầu tư theo địa phương và vùng lãnh thổ là cơ cấu đầu tư theo không gian,phản ánh tình hình sử dụng nguồn lực địa phương và việc phát huy lợi thế cạnh tranh của từng vùng Một cơ cấu đầu tư theo địa phương hay vùng lãnh thổ được xem là hợp lý nếu nó phù hợp với yêu cầu, chiến lược phát triển kinh tế xã hội, phát huy lợi thế sẵn có của vùng trong khi vẫn đảm bảo hỗ trợ , tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển chung của các vùng khác, đảm bảo sự phát triển thống nhất và những cân đối lớn trong phạm vi quốc gia và giữa các ngành

Ta có bảng số liệu cơ cấu đầu tư theo vùng kinh tế trong giai đoạn 1996-2004 nhưsau:

Bảng 6: Cơ cấu đầu tư theo vùng lãnh thổ kinh tế

Phân theo lãnh thổ phát triển và kém phát triển:

Bảng 7: Cơ cấu đầu tư theo lãnh thổ phát triển và kém phát triển

Nguyên chỉ chiếm 4% trên tổng lượng vốn đầu tư.Năm 2001-2004 vốn đầu tư có

xu hướng giảm ở những vùng phát triển và tăng lên cho những vùng kém phát triển song lượng tăng giảm là không đáng kể.Tuy vậy một vài năm trở lại đây các vùng miền núi đã được trú trọng phát triển hơn

Bảng 7 cho ta thấy,đầu tư tập trung chủ yếu vào vùng lãnh thổ có tính chất động lực đó là 3 vùng kinh tế trọng điểm với lượng vốn lên tới hơn 60%.Trong khi đó các vùng kém phát triển trải rộng trên phạm vi khoảng hơn 2700 xã,chủ yếu thuộc các vùng miền núi,dân số khoảng 15 triệu người với tỷ lệ vốn đầu tư lại chỉ chiếm hơn 1/3 lượng vốn đầu tư cả nước

Đối với các vùng lãnh thổ, chúng ta đã thực hiện chính sách hỗ trợ đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách đối với các vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng cơ sở hạ

tầng giao thông thuỷ lợi, điện nước, còn yếu kém nhằm tạo điều kiện tốt hơn cho việc thu hút các nguồn vốn khác đến đầu tư.

Phần lớn dự án FDI tập trung ở các vùng phát triển kinh tế trọng điểm (84% tổng vốn đầu tư), tuy nhiên, xu hướng thu hút FDI đang từng bước lan ra các vùng khácngoài vùng phát triển Nếu trong những năm đầu khi có Luật Đầu tư nước ngoài, ởcác tỉnh phía Bắc chỉ chiếm 25% số dự án với 20% vốn đầu tư, thì đến hết năm

1998 các tỉnh phía Bắc đã thu hút được trên 30% số dự án trên 35% vốn đầu tư Đến nay tất cả các tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương đã có dự án đầu tư nước ngoài

Bên cạnh đó, chúng ta luôn luôn coi trọng việc thu hút nguồn vốn từ bên ngoài,

cả ODA và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chiếm khoảng 30% tổng vốn đầu

tư phát triển, coi đó là yếu tố quan trọng, góp phần tăng thêm nguồn vốn đầu tưphát triển, tạo ra cơ cấu kinh tế vùng hợp lý để thúc đẩy việc thực hiện các mụctiêu phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Vốn FDI đã lan đến tất cả các tỉnh và thành phố, kể cả những địa phươngnghèo, còn chậm phát triển như Điện Biên, Lai Châu, Đắc Nông,…Vốn FDI đãđóng góp 18% tổng vốn đầu tư toàn xã hội tạo ra hơn 1,2 triệu việc làm trựctiếp, góp phàn chuyển dịch cơ cấu, nâng cao năng lực sản xuất, chuyển giaocông nghệ

Cùng với việc giữ vững môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, giảm chi phí đầu tư,giải quyết những vướng mắc cụ thể cho các nhà đầu tư trong nước và ngoàinước, trong những năm gần đây đã ban hành hàng loạt các cơ chế chính sáchmang tính khuyến khích cao , từng bước hạn chế và xoá bỏ các rào cản; đã tạo

ra nhiều khả năng huy động tốt hơn nguồn vốn từ khu vực dân cư, từ doanhnghiệp nhà nước, từ tín dụng nhà nước và từ đầu tư trực tiếp nước ngoài

2 Những kết quả chuyển dịch

Các vùng kinh tế gắn với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của các địa

phương,các đô thị, các địa bàn, lãnh thổ, đặc biệt là các vùng kinh tế trọng điểm ở

3 miền được hình thành nhờ đầu tư phát triển Nhịp độ tăng trưởng của các vùng phát triển đều đạt trên mức trung bình cả nước, đóng vai trò tích cực thu hút và kích thích các vùng khác cùng phát triển Các vùng kinh tế trọng điểm đã phát huyđược thế mạnh và tiềm năng của vùng Hiện nay 3 vùng kinh tế trọng điểm sản xuất khoảng trên 60% GDP, trên 2/3 sản lượng công nghiệp, thu ngân sách và xuấtkhẩu Các vùng kinh tế trọng điểm này cũng đảm bảo khối lượng vận chuyển và luân chuyển trên 50% toàn quốc, có tốc độ tăng trưởng vận tải đạt tốc độ cao

Với những lợi thế phát triển của từng vùng, và sự hỗ trợ của Nhà nước đối với những vùng khó khăn, mức độ đóng góp vào GDP của cả nước trong các vùng nhưsau:

Chuyển dịch cơcấu vùng 5 năm1991-1995

Chuyển dịch

cơ cấu vùng 5năm 1996-2000

Vùng còn khó khăn cũng có những tiến bộ đáng khích lệ, mức sống của bộ phận

đáng kể nhân dân được nâng lên Các chương trình hỗ trợ đầu tư của Chính phủ đã

có tác động tích cực, theo con số tổng hợp sơ bộ, từ năm 1992 đến 1998 tổng vốn

Ngân sách Nhà nước hỗ trợ cho nhiệm vụ phát triển miền Núi ước vào khoảng

3000 - 3200 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư cho các chương trình quốc gia khoảng

trên 2000 tỷ đồng và đầu tư cho định canh định cư khoảng trên 500 tỷ đồng (cả

thời kỳ 1986-1997 khoảng trên 800 tỷ đồng) Nhiều mặt kinh tế - xã hội của miền

Núi đã có sự chuyển biến tốt Dân trí của một bộ phận nhân dân được nâng lên,

khai hoang được khoảng 200 nghìn ha, trong đó đưa vào sử dụng để trồng cây lâu

năm khoảng 70 - 80%, diện tích rừng được khoanh nuôi khoảng 3 triệu ha, trồng

mới được khoảng 65-70 vạn ha, hình thành nhiều điểm dân cư mới Hầu hết các xãmiền núi đã có cơ sở y tế và trường học (tuy nhiên nhà tạm còn nhiều)

Các vùng chuyển dịch theo hướng phát huy lợi thế so sánh.Kinh tế vùng ngày

càng thể hiện một vai trò rất lớn trong nền kinh tế.Đóng góp vào tăng trưởng mỗi

vùng đã có nhiều cải thiện.Ba vùng kinh tế trọng điểm đã phát huy được tiềm nănglợi thế của mình nhờ đó tăng trưởng khá nhanh.Được sự hỗ trợ của nhà nước với

nguồn vốn đầu tư phát triển các vùng kinh tế còn khó khăn đang từng bước vươn

lên,tiếp tục có những bước phát triển khá,đời sống kinh tế xã hội được cải thiện đáng kể.Sau đây là những con số đáng được kể đến:

và đóng góp lớn cho kinh tế đất nước Ngoài ra các vùng có tiềm lực khác nhau lạiđược đầu tư để phát triển những ngành nghề sản phẩm khác nhau Như trung du vàmiền núi phía Bắc dễ dàng chuyên môn hóa về cây trồng và chế biến cây công nghiệp,Tây Nguyên ,Đông Nam Bộ phát triển các vùng Công nghiệp sản xuất hàng hóa bởi thế mạnh là vùng thích hợp với nhiều loại cây công nghiệp.Đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long thì chuyên môn hóa về lương thực, thực phẩm,là 2 vựa lúa lớn nhất cả nước nên chú trọng đầu tư vào đã đem lại giá trị xuất khẩu cao

Trong nông nghiệp đã đã hình thành nhiều vùng sản xuất nông, lâm, thuỷ sản hàng hoá quy mô lớn cả ở khu vực đồng bằng và trung du, miền núi như các vùng sản xuất lương thực tập trung ở đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng, các vùng nuôi trồng thuỷ sản ở ven biển, các trung tâm dịch vụ nghề cá ở vùng đồng bằng ven biển; các vùng cây công nghiệp hàng hoá xuất khẩu cà phê,

cao su, điều, dâu tằm ở Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và chè, quế, hồi ở Trung Dumiền núi Bắc Bộ Vùng cây ăn quả trước đây mới hình thành ở đồng bằng Bắc Bộ

và đồng bằng sông Cửu Long nay đã phát triển cả ở Trung Du miền núi; đóng góp tích cực trong việc phát triển và ổn định đời sống các tầng lớp dân cư

Gắn với công nghiệp chế biến và tiêu thụ sản phẩm trên thị trường trong nước và ngoài nước Các làng nghề ở nông thôn được khôi phục và phát triển mạnh

Trong công nghiệp, các khu công nghiệp, khu chế xuất đang được triển khai xây dựng và đi vào vận hành theo quy hoạch Điều này có tác động tích cực đến sự nghiệp phát triển công nghiệp nói chung và của vùng nói riêng Hiện tại số khu công nghiệp, khu chế xuất được cấp giấy phép và đang triển khai ngày càng cao Nhìn chung các khu công nghiệp triển khai theo đúng định hướng và qui hoạch và

đã phát huy tác dụng, nổi bật là 16/17 khu công nghiệp được ưu tiên sớm tại vùng kinh tế trọng điểm phía nam, một số khu được triển khai ở vùng kinh tế trọng điểmphía Bắc và miền Trung có chậm hơn Các khu công nghiệp của các tỉnh còn lại nói chung đều dành cho cả công nghiệp trong nước và nước ngoài, hình thành ban đầu như những điểm tập trung công nghiệp Xu thế phân bố công nghiệp đang được quy hoạch theo hướng mở rộng quy mô và địa bàn, tăng năng lực và nâng cao hiệu quả trên các vùng: cả vùng phát triển và một số nơi ở vùng chậm phát triển, ở cả đô thị và một số vùng nông thôn Ngoài các xí nghiệp quy mô nhỏ gắn với cơ sở nguyên liệu nông lâm ngư nghiệp, vật liệu xây dựng và khai khoáng ở địa phương, công nghiệp được tập trung hơn vào các ngành then chốt, hướng tới

sự phân bố trải rộng và liên kết theo quy mô toàn quốc và khu vực, rõ nhất là các ngành điện, xi măng và vật liệu xây dựng, sắt thép, dầu khí, sản xuất một số hàng tiêu dùng

Khoáng sản được chú trọng nhiều ở những địa phương nào có thế mạnh về nó.Nhưthan ở quảng Ninh thì ở đó được đầu tư xây dựng các hầm mỏ,nhà máy để khai thác chế biến.Gang thép ở Thái Nguyên ,….và rất nhiều những lợi thế về tài nguyên ở mỗi vùng mang lại lợi ích kinh tế lớn.Đầu tư phát triển giúp mỗi vùng cóthể phát triển kinh tế bền vững,liên kết với các vùng miền địa phương khác tạo thành một chỉnh thể đồng nhất cùng phát triển

1.2 Các vùng kinh tế trọng điểm ngày càng phát huy vai trò là các “cực tăng trưởng” của nền kinh tế

Trong thời gian qua,ba vùng kinh tế trọng điểm đã phát huy được tiềm năng lợi

thế của mình nhờ đó tăng trưởng khá nhanh.Hiện nay các vùng kinh tế trọng điểm đóng góp khoảng 50% GDP của cả nước thời kỳ 1996-2000 và tăng lên 63,16% vào năm 2005.đóng góp khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu và khoảng 73% về thu ngân sách nhà nước,75-80% giá trị gia tăng công nghiệp và 60-65% giá trị gia tăngkhu vực dịch vụ

Ta có thể thấy rõ sự phát triển của 3 vùng kinh tế trọng điểm qua bảng sau:

Bảng : Tỷ trọng đóng góp vào GDP của 3 vùng kinh tế trọng điểm

1.3 Tạo điều kiện phát triển các vùng khó khăn:

Đầu tư trong những năm qua đã góp phần giải quyết phần nào sự mất cân đối trong phát triển giữa các vùng miền.Một điều rất rõ ràng đồng bằng có lợi thế phát triển kinh tế xã hội hơn nên thu hút được lượng vốn đầu tư lớn.Phát triển kinh tế rất nhanh Các vùng miền núi với địa hình phức tạp,điều kiện tự nhiên không ưu đãi rất khó khăn trong phát triển kinh tế do đó việc cung cấp vốn hay thu hút đầu

tư là tương đối khó.Song hoạt động đầu tư trong những năm qua đã đến với từng vùng miền,từng địa phương trong cả nước.Ở mỗi nơi dù với lượng vốn ít hay nhiều cũng đã góp phần làm tăng thu nhập của vùng và phát triển kinh tế.Bằng việc xây dựng cơ sở hạ tầng ban đầu,những con đường như những cầu nối huyết mạch giúp giao lưu kinh tế giữa các địa phương.Các vùng miền núi,hải đảo là những vùng với vị trí địa lý phức tạp do đó phát triển những ngành thế

mạnh,những ngành với nguồn lực tự nhiên sẵn có.Kết hợp với một chiến lược pháttriển đúng đắn sẽ dễ dàng hơn trong việc kêu gọi đầu tư.Các dự án đầu tư đến lượt

nó sẽ giải quyết được phần nào vấn đề việc làm cho những lao động trong vùng,sẽ tạo nên những cơ sở vật chất kỹ thuật mới cho nền kinh tế,từng bước đưa địa phương phát triển

Theo số liệu thống kê từ năm 1991 đến 2005 lượng vốn đầu tư cho những tỉnh miền núi tăng và đóng góp vào GDP của các tỉnh này cũng tăng đáng kể.Cơ cấu kinh tế vùng đã có sự chuyển dich đáng kể,những vùng miền núi không còn là gánh nặng của đất nước mà đã có đóng góp đáng kể vào Tổng sản phẩm quốc gia

2.Những tác động tiêu cực

2.1 Làm gia tăng khoảng cách giữa các vùng