Luận văn:Trang phục dạ hội được phát triển dựa trên hình ảnh, hoa văn gốm Bát Tràng pdf

Sinh viên đ ng ký Ký và ghi rõ h tên Tr ng khoa ký duy t.

H U

H

2

Khoa: M THU T CÔNG NGHI P

PHI U NG KÝ TÀI ÁN T T NGHI P

H : i H c – Chính Quy

1 H và tên sinh viên/ nhóm sinh viên đ ng ký đ tài:

……… MSSV: ……… L p:

Ngành :

Chuyên ngành :

2 Tên đ tài đ ng ký :

3 Gi ng viên h ng d n:

Sinh viên đã hi u rõ yêu c u c a đ tài và cam k t th c hi n đ tài theo ti n đ và hoàn thành đúng th i h n Ý ki n gi ng viên h ng d n (Ký và ghi rõ h tên) TP HCM, ngày … tháng … n m ………

Sinh viên đ ng ký

(Ký và ghi rõ h tên)

Tr ng khoa ký duy t

TH C S M THU T- H A S LÊ S HOÀNG

Trong quá trình th c hi n đ tài ,tôi đã s u t m, tham kh o tài li u t các ngu n thông tin trên internet, sách báo và th c t …B o tàng l ch s thành ph H Chí Minh, B o tàng l ch s Hà N i, làng ngh g m s Bát Tràng…Nh n đ c ý ki n đóng góp quý báo t gi ng viên chuyên nghành th i trang tr ng i h c K Thu t Công Ngh Tp.HCM

Tôi cam đoan tr c H i đ ng B o v t t nghi p c nhân ngành Thi t k th i trang –

M i thông tin v s li u, tài li u hoàn toàn mang tính chính xác cao t i th i đi m thu th p và nghiên c u

Chân thành c m n

HU NH TH TUY T MINH

L i đ u tiên tôi xin chân thành c m n đ n toàn th ban lãnh đ o nhà tr ng đã t o

đi u ki n h c t p t t nh t trên gi ng đ ng đ i h c su t b n n m qua Tôi c ng xin

c m n đ n ch nhi m khoa, cùng quý th y cô đã dành tâm huy t xây d ng nên khoa m thu t công nghi p

Ti p đ n tôi xin c m n đ n th y TH C S M THU T- H A S LÊ S HOÀNG

là ng i đã ch d n cho tôi th c hi n và hoàn thành t t bài lu n án này Tôi vô cùng

c m n th y đã có nh ng góp ý và phê bình cho bài cu tôi, nh nh ng l i góp ý

cu th y mà tôi đã bi t và hi u thêm v n đ

Trong quá trình th c hi n n u tôi có s sai xót r t mong nhà tr ng c ng nh

GVHD b qua và đóng góp ý ki n ch nh s a

Và bên c nh đó thì tôi xin g i l i c m n chân thành đ n các anh ch , cô chú làm

vi c t i 5B VÕ V N T N trong th i gian tôi làm đ án t t nghi p đã h t lòng giúp

đ và ch d n cho tôi

Tôi xin chân thành c m

HU NH TH TUY T MINH

Chöông 2 : Lòch s ngu n g c ra đ iđ cuûa g m Bát Tràng và công ngh s n xu t

g m Bát Tràng Bát Tràng “c i ngu n” v n hóa dân t c

2.6 Bát Tràng “c i ngu n” v n hóa dân t c

Chöông 3 :” Trang ph c d h i đ c phát tri n d a trên hình nh – hao v n g m

H U

H

7

LU N V N T T NGHI P C NHÂN M THU T

“TRANG PH C D H I C PHÁT TRI N D A TRÊN HOA V N G M BÁT TRÀNG”

A PH N M U :

1 TÍNH C P THI T C A TÀI

1.1 t v n đ :

Ngày nay, làng ngh Bát Tràng không ch n i ti ng trong n c mà còn đ c

bi t đ n nhi u n c nh : Trung Qu c, Pháp, M , Nh t B n… Danh ti ng y có

đ c b i g m s Bát Tràng mang nét đ p c a ch t men và dáng g m, quan tr ng

h n, nó mang trong mình cái h n quê c a dân t c Chính nét đ p dung d c a quê

h ng, đ t n c v ng trên t ng dáng, t ng hình c a nh ng s n ph m g m đã làm

mê say bi t bao tâm h n ng i Vi t và v n ra qu c t nh m t nét v n hóa đ p

c a dân t c

1.2 T m quan tr ng c a đ tài:

Nhu c u n m c c a con ng i đ c hình thành t r t lâu Theo th i gian con

ng i hình thành nên trang ph c hi n đ i ngày nay Nh m i đ tài khác v th i trang t m quan tr ng đ u tiên là làm cho con ng i đ p h n, kh c ph c nh ng y u

đi m và thi u sót mà đ i t ng h ng đ n Và t m quan trong th hai c a đ tài chính là ý th c v nh ng nét đ p truy n th ng c x a c a dân t c, mang đ n cái đ p

H U

H

8

N n v n hóa Vi t là m t n n v n hoá vô cùng phong phú và đa d ng Nó có nhi u

nh h ng đ n đ i s ng và ho t đ ng c a con ng i, bên c nh đó nhi u làng ngh truy n th ng n i ti ng góp ph n đi m tô cho s đa d ng phong phú c a n n v n hóa

Vi t, trong đó có làng ngh g m s Bát Tràng mà ai ai c ng bi t đ n nó

Ch “Bát Tràng” có ý ngh a theo hán vi t là c i ngu n N i ch a đ ng nh ng nét v n hóa truy n th ng có t lâu đ i cho đ n nay v n đ c duy trì và phát tri n

Nh ng hi n nay g m Bát Tràng truy n th ng đang d n d n m t đi cái v đ p m c

m c, nguyên s c a nó b i n n s n xu t công nghi p hi n đ i

c m nh danh là m t làng ngh truy n th ng lâu n m, g m Bát Tràng đ c s n

xu t theo l i th công, th hi n rõ qua tài n ng sáng t o c a ng i th đ c l u truy n qua nhi u th h

Bát Tràng không ch đ n thu n là m t làng ngh mà còn là m t làng v n hóa G m

Bát Tràng mang nét đ p c a ch t men và dáng g m quan tr ng h n nó mang trong mình cái h n quê c a dân t c, chính nét đ p dung d c a quê h ng, đ t n c v n lên t ng dáng, t ng hình c a nh ng s n ph m G m làm mê say bi t bao tâm h n

ng i Vi t và v n ra qu c t nh m t nét v n hóa đ p c a dân t c

óng góp c a đ tài là kh i lên nét đ p v n hóa truy n th ng đang b d n lãng quên trong cu c s ng hi n đ i

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN C U

T p trung nghiên c u nh ng phom dáng hình nh hoa v n g m s Bát Tràng đ

đ a vào trang ph c d h i dành cho l a tu i t 20 đ n 35 tu i

Hi n nay g m s c ng đ c các nhà thi t k n i ti ng đ a vào th i trang m t cách

r ng rãi ví d nh trong l h i g m s Bình D ng, b n nhà thi t k Vi t Nam hàng

đ u v i các ý t ng đ c th i h n t g m s : “ H a Bi n”- Th ng hoa trong l a

c a S Hoàng , “ Huy n tho i r ng” –NTK Ngô Nh t Huy; “Y m hoa” cách đi u

gi a truy n th ng và hi n đ i – NTK Thu n Vi t và “ N ng và l a” c a NTK S n Collection

Li Xaofieng n i danh là h a s chuyên khai thác nh ng đ tài m i l t i Trung Qu c

đ i l c G n đây nh t ông v a gi i thi u nh ng tác ph m th i trang b ng g m s

h a ti t, hoa v n, màu s c trong các lo i g m s nhà Minh V i màu s c đ c tr ng

tr ng và đen, cùng các h a ti t c nh các lo i hoa m u đ n, hoa trà, hoa phù dung, các vi n tròn hay các h a ti t c a th i x a…

3 M C ÍCH NGHIÊN C U

tài đ c th c hi n nh m m c đích mang đ n cái nhìn g n g i h n v g m Bát Tràng thông qua ngôn ng th i trang Các thi t k đem l i m t c m giác đ y m i

m nh ng v n h t s c quý phái, thanh thoát h n cho ng i m c

Qua đó đ a ra thi t k m i cho xu h ng th i trang v i xu h ng g m s ngày m t

g n g i h n n a trong cu c s ng hi n đ i

4 NHI M V NGHIÊN C U

Tìm hi u v g m Bát Tràng

Tìm hi u v xu h ng đ a g m s vào th i trang trong n c c ng nh ngoài n c

a ra nh ng m u thi t k m i cho phong cách th i trang đ c d a trên ý t ng thi t k l y c m h ng t g m Bát Tràng – m t làng ngh truy n th ng

5 PH NG PHÁP NGHIÊN C U

Ph ng pháp thu th p thông tin t các B o tàng l ch s trong n c,các ngu n sách, t p chí th i trang, thông tin trên m ng nh các trang m ng v th i trang trong

và ngoài n c, các trang tin t c, T ng h p thông tin t nhi u ngu n tin khác nhau

đ xác nh n đ chính xác c a s l ng thông tin thu th p đ c

6 K T QU T C C A TÀI

Có cách nhìn m i g n g i h n, hi u h n v m t làng ngh truy n th ng trong xã h i ngày nay

Qua đó đ a ra đ c nh ng nh ng phom dáng trang ph c d h i d a trên hình nh, hoa v n g m Bát Tràng – b ng cách khai thác nét đ p m c m c, bình d c a g m thông qua ngôn ng th i trang

* N m 1948, xã Bát Tràng, xã Giang Cao và xã Kim Quan (nay là xã Kim Lan)

sát nh p thành 1 xã v i tên g i xã Quang Minh

* Tháng 02 n m 1949, huy n Gia Lâm đ c chia v t nh H ng Yên: Thôn Bát

Tràng, xã Quang Minh, huy n Gia Lâm thu c t nh H ng Yên

* Tháng 11 n m 1949, huy n Gia Lâm l i đ c chia v t nh B c Ninh: Thôn Bát Tràng, xã Quang Minh, huy n Gia Lâm thu c t nh B c Ninh

* Tháng 10 n m 1958, kh i ngòi con sông đào B c H ng H i l y đi c a thôn Bát Tràng ngôi chùa Kim Trúc có ki n trúc c , nguy nga, b th (xây d ng n m 1734), 1 ngôi mi u, 1 ngôi đ n và h n 1/2 di n tích làng c Bát Tràng

* Ngày 20.02.1959, Ch t ch H Chí Minh có chuy n v th m và nói chuy n v i nhân dân thôn Bát Tràng

* N m 1964, Qu c h i khoá III quy t đ nh cho m t s xã tr v v i tên g i c Xã Quang Minh đ c tách thành 2 xã: Bát Tràng (g m 2 thôn Bát Tràng & thôn Giang Cao nh ngày nay) và xã Kim Lan

* N m 1976, sau khi ch u nhi u nh h ng c a chi n tranh và thiên tai đ ch ho , toà đ i bái đình Bát Tràng (xây d ng n m 1720) xiêu v o và b r l y g làm bàn

gh tr ng h c

th c kinh t t nhân hình thành và phát tri n Sau đó 3 n m, s n ph m s Bát Tràng

đ u tiên đã đ c xu t kh u sang th tr ng Angieria m đ u cho th i kì xu t kh u

g m s Bát Tràng ra th tr ng qu c t

* N m 1996, v i ph ng châm t đóng góp, thôn Bát Tràng đã hoàn thành bê tông hoá đ ng làng ngõ xóm

* N m 2001 – 2002, UBND thành ph Hà N i phê duy t và thi công d án nâng

c p đ ng liên thôn Bát Tràng – Giang Cao T i nay, 100% đ ng làng ngõ xóm đã

đ c ph bê tông

* Tháng 11 n m 2003, làng c Bát Tràng khai tr ng Ch G m làng c Bát Tràng (Battrang ancient village ceramics market)

* Ngày 10.08.2004 g m s Bát Tràng đ c công nh n “Th ng hi u n i ti ng v i

ng i tiêu dùng”

* Tháng 10.2004 đình làng Bát Tràng đón nh n b ng Di tích L ch s Ki n trúc Ngh thu t c p T nh, Thành ph

* N m 2005, nhân d p H i làng Bát Tràng (15.02 âm l ch), ban v n hoá làng Bát Tràng phát đ ng đ i trùng tu toà i bái ình Bát Tràng

* Tháng 11 n m 2005, công ty V n t i khách Hà N i m tuy n xe bus s 47 Long Biên – Bát Tràng, n i li n làng c Bát Tràng v i khu v c n i thành thành ph Hà

N i m ra h ng đi m i, thúc đ y phát tri n tham quan, du l ch làng g m c truy n Bát Tràng

* Ngày 31.12.2006 làng Bát Tràng t ch c l khánh thành toà i bái đình Bát Tràng

Làng g m c Bát Tràng x a và nay

Theo Ð i Vi t S Ký Toàn Th , tên xã Bát t c Bát Tràng xu t hi n l n đ u tiên vào

n m 1352 Nh ng theo dã s thì vào th i nhà Lý (1010-1225) dân t xã B Bát thu c t nh Ninh Bình đ n l p nghi p t i vùng đ t này và đ t tên là xã Bát Tràng S

d ng i dân B Bát ch n vùng đ t này đ l p nghi p vì đây có đ t sét tr ng-m t ngu n nguyên li u t t đ cho ra nh ng s n ph m g m có ch t l ng cao H n n a,

H U

H

12

vùng đ t này n m c nh b sông Nh t c sông H ng s thu n l i cho vi c giao

thông, chuyên ch và trao đ i hàng hóa

T khi nh ng s n ph m c a làng g m Bát Tràng ra đ i đã đ c các b c v ng gi quy n quý kinh thành Th ng Long cho đ n nông phu chân l m tay bùn thôn quê

đ u a chu ng Không nh ng th , nhi u đ gia d ng th ng ngày Bát Tràng còn

v t ra biên gi i đ t Vi t T th k XV, đ g m Bát Tràng có m t trong l v t tri u c ng cho các hoàng đ Trung Hoa-n i có truy n th ng làm g m s t hàng ngàn n m tr c và n i ti ng kh p th gi i T đó v sau, th i đ i nào, dù suy hay

thnh, thì làng g m Bát Tràng v n kh ng đ nh giá tr hàng hóa c a mình, ngh g m

v n tr v ng và v t qua m i th thách

T vài th p k nay, s c s ng c a làng ngh truy n th ng v n đ c th i lên b i ngàn

lò g m cháy r c su t ngày đêm Hi n nay, Bát Tràng nhi u lò g m đã không dùng than, c i hay r m r đ đ t lò mà đã dùng lò công nghi p đ t b ng ga nên h n ch

g m c nh ng m t hàng m ngh nh đ a treo t ng, l hoa, con gi ng, t ng phiên

b n và phù điêu v i k thu t và công ngh cao Các b s u t p g m s Bát Tràng đã

đ t t i đ nh cao c a ngh thu t và k thu t ch t o đ g m s Vi t Nam

S n ph m g m s Bát Tràng không nh ng n i ti ng trong c n c mà còn đ c

xu t kh u sang nhi u n c trên th gi i t n m 1990 nh Nh t B n, Hàn Qu c, M

và các n c trong kh i EU Nhi u s n ph m g m c Bát Tràng đang đ c l u tr

t i m t s vi n b o tàng l n trên th gi i nh Vi n b o tàng Royaux-B , Vi n b o tàng Guimet-Pháp

Ông John S Guy làm vi c t i vi n b o tàng Victoria and Albert-London đã đánh giá

T n m 2002, các ngh nhân Bát Tràng b t đ u liên k t đ s n xu t và tiêu th s n

ph m thông qua Hi p h i g m s Bát Tràng Nh ng thành viên c a hi p h i không

ch là nh ng gia đình s n xu t g m mà còn có c các công ty kinh doanh g m s Thông qua hi p h i, ng i Bát Tràng có c h i tìm hi u, n m b t thông tin v th

tr ng, các ki n th c m i trong công ngh s n xu t g m s , ph ng th c buôn bán

th i th ng m i đi n t và cách nâng cao n ng l c c nh tranh

M i đây, Hi p h i g m s Bát Tràng đã thành l p Trung tâm xúc ti n xu t kh u Bát Tràng và ti n hành xây d ng th ng hi u "Bát Tràng Vi t Nam-1.000 n m truy n

th ng"

V Bát Tràng bây gi , du khách s th y m t Bát Tràng-làng c t n t i song song

v i m t Bát Tràng -đô th Truy n th ng và hi n đ i đan xen c trong t duy s n

xu t, kinh doanh c a ng i làm g m c ng nh trong di n m o c a làng g m Bát Tràng

Hàng n m, l h i làng Bát Tràng đ c t ch c vào ngày 15 tháng 2 (âm l ch) và

th ng kéo dài 7 ngày

nh h ng c a g m Bát Tràng trong v n hóa con ng i Vi t Nam

Hi n nay đang có hi n t ng g m Bát Tràng đ c

s n xu t hàng lo t theo khuôn m u và in đ - can lên

g m theo nhu c u khách hàng; nhi u đ a ph ng làng

Qu c nh ng v i ch t đ t và s tài hoa c a ng i Vi t, g m Bát Tràng v n

t o ra phong cách riêng đ c đáo, đ m đà b n s c dân t c.Ngày nay, g m Bát Tràng đã tr thành m t th ng hi u n i ti ng trên th tr ng G m có các

đ c đi m đ c thù nh : c t g m dày, ch c, n ng; k thu t nung đ t nhi t đ

1300 đ C; có 5 lo i men đ c tr ng g m men lam, men nâu, men tr ng ngà, men xanh rêu, men r n và ngh thu t v ho ti t mang d u n c a s th ng hoa V i các đ c đi m này, g m Bát Tràng ti p t c chinh ph c th tr ng trong và ngoài n c b ng ch t l ng c ng nh giá tr ngh thu t Ng i tiêu dùng có th tìm th y s n ph m g m thu c các nhóm hàng: đ th cúng, đ gia d ng và đ trang trí Tuy nhiên, khi n n kinh t th tr ng t o ra xu

h ng m c a h i nh p, g m Bát Tràng c ng là m t trong nh ng m t hàng tham gia vào cu c c nh tranh m nh m v i g m s đ n t các n c khác,

đ c bi t là g m s Trung Qu c Ngay trong n i đ a, g m Bát Tràng tuy đã có

m t r t nhi u t nh thành trong Nam ngoài B c nh ng nó v n ch a th c s chi m l nh th tr ng.Trên nhi u s p hàng t i các ch , chúng ta d th y có s bày bán ph bi n các s n ph m g m Trung Qu c v i m u mã đ p mà giá c

l i ph i ch ng M t bát n c m nhãn hi u Bát Tràng có giá t 8.000-12.000đ trong khi c ng là lo i s n ph m này c a Trung Qu c ta ch m t t 3.000-5.000đ đ có m t chi c bát t ng đ i b t m t và nh tay S c nh tranh v giá c , m u mã c ng x y ra t ng t v i lo t s n ph m gia d ng còn l i nh

l hoa, bát đ a, m chén…Ngoài ra, g m s ngh thu t c a Trung Qu c c ng đang có nhi u h n các c a hàng tr ng bày gi i thi u và bán s n ph m t i

Vi t Nam T t nhiên, các lo i hàng Trung Qu c ph bi n trên th tr ng này không th có đ b n cao v men hay ch t g m b ng hàng chính g c Bát Tràng

m u mã phù h p th hi u ng i tiêu dùng Bên c nh các s n ph m truy n

th ng, t i ch g m c Bát Tràng đã có bày bán r t nhi u đ g m gia d ng và

g m trang trí nhi u màu s c b t m t v i các s n ph m s n mài trên g m, tranh g m, chuông gió, các hình con v t, đ ch i b ng g m… c đi m c a men g m đã có nh ng thay đ i, theo chú Ngãi - m t ngh nhân làng g m c Bát Tràng cho bi t: Men g m hi n nay có đ dày và trong t o đ sâu, bóng

h n men g m c a kho ng 20 n m tr c r t nhi u

Gía tr c a g m Bát Tràng trong th c ti n

Hình nh dân t c qua h a ti t g m Bát Tràng

Trong ca dao có câu:

“ c gì anh l y đ c nàng

anh mua g ch Bát Tràng v xây

Xây d c r i l i xây ngang

Xây h Bán Nguy t cho nàng r a chân”

Cùng v i chi u Nga S n, v i t Nam nh, l a Hà ông, g ch Bát Tràng đi vào th

ca x a nh m t trong nh ng s n v t quý c a đ t n c

Ngày nay, làng ngh Bát Tràng không ch n i ti ng trong n c mà còn đ c bi t

đ n nhi u n c nh : Trung Qu c, Pháp, M , Nh t B n… Danh ti ng y có đ c

b i g m s Bát Tràng mang nét đ p c a ch t men và dáng g m, quan tr ng h n, nó mang trong mình cái h n quê c a dân t c Chính nét đ p dung d c a quê h ng,

đ t n c v ng trên t ng dáng, t ng hình c a nh ng s n ph m g m đã làm mê say

bi t bao tâm h n ng i Vi t và v n ra qu c t nh m t nét v n hóa đ p c a dân

t c

Khi m i ra đ i, Bát Tràng là m t làng ngh chuyên s n xu t g ch xây nhà và m t s

m t hàng ph c v đ i s ng, sinh ho t nh : bát, chén, tích u ng n c, bình c m hoa,… Vì v y, nh ng s n ph m g m s không mang tính ngh thu t Tuy nhiên, khi

ch t l ng cu c s ng đ c nâng cao, s n ph m g m s do ng i dân n i đây làm ra

v n hóa Vi t Nam ít nhi u ch u nh h ng c a v n hóa Trung Qu c Vì v y, h a

ti t trên g m s Bát Tràng có không ít nh ng tích bên Trung Qu c: c nh Xuân

Th y, Bát tiên quá h i (tám v tiên v t bi n) hay Trúc lâm th t hi n (b y v tiên đàm đ o, u ng trà trong r ng trúc)… Tuy nhiên, nó đ c th hi n r t riêng theo phong cách c a ng i Vi t Nam và g i g m vào đó là vi c đ cao s tài tình, nh y bén c a con ng i trong đ i s ng lao đ ng

H a ti t trên g m s Bát Tràng còn mang nh ng nét hi n đ i đ đáp ng th hi u tiêu dùng ngày càng đa d ng c a con ng i Trong nh ng s n ph m g m xu t hi n

nh ng b c tranh t nh v t nhi u màu s c, đ c cách đi u Ngoài ra, trên nh ng m t hàng nh : c c n c, m chén hay nh ng chi c vòng tay, vòng c , nh ng chi c th t

l ng,…l i đ c trang trí theo phong cách hi n đ i Ng i ngh nhân s d ng các

lo i hoa v n ki u ch m tròn, vòng xoáy, hoa lá cách đi u hay nh ng nhân v t ho t hình trong truy n tranh,… đ làm cho chúng tr nên tr trung, sinh đ ng và h p th i

đ i h n Và đó là nh ng s n ph m chi m đ c nhi u

c m tình c a gi i tr

M c dù có r t nhi u s phá cách trong h a ti t trang trí, nh ng g m s Bát Tràng v n th m đ m trong mình cái đ p c a quê h ng, đ t n c: đó là m t th i l ch s

đ y gian kh nh ng huy hoàng và oai hùng c a dân

t c, là cu c s ng lao đ ng c ng nh đ i s ng tinh th n phong phú c a c dân l c Vi t Nhìn vào nh ng h a

ti t trên g m s Bát Tràng ta nh nhìn th y l ch s dân

t c t xa x a v ng l i R ng là hình nh xu t hi n nhi u trên nh ng chi c bình g m c l n, th ng đ t

H U

H

17

phòng l n ho c trên ban th S d ng i ngh nhân v R ng b i R ng là m t trong

b n t linh: Long, Lân, Quy, Ph ng Nó là loài đ ng v t cao quý, mình có v y

t ng tr ng cho may m n H n n a, R ng c ng t ng tr ng cho trí tu , tín ng ng,

ni m tin, lí t ng, nguy n v ng c a con ng i Riêng v i ng i dân Vi t Nam,

R ng là “cha” c a h và truy n thuy t “Con R ng cháu Tiên” v i hình nh R ng đã

tr nên linh thiêng, n sâu vào ti m th c c a con ng i Vi t Có l c ng vì lí do này

mà Vi t Nam có kinh thành Th ng Long (R ng bay) - th đô đ u tiên c a đ t n c,

có th ng c nh n i ti ng V nh H Long n m vùng ông B c và có c m t m nh

đ t màu m , quanh n m t t t i mang tên ng b ng sông C u Long n m phía Nam c a t qu c Hình nh R ng bay l n, u n khúc đã làm “mê say” ng i ngh nhân và nh ng ng i th ng th c ngh thu t ph i ch ng vì trong nó hàm ch a s c

m nh và s c s ng v nh h ng c a c dân t c Vi t

H c c ng là m t trong b n t linh đ c con ng i tôn th , hình nh H c không ch

xu t hi n trên tr ng đ ng ông S n mà còn đ c các ngh nhân khéo léo trang trí lên nh ng chi c bình g m H c v n là m t con v t c a đ o giáo, nó g i nh c chúng

ta nh t i m t cái gì đó thanh cao, tinh túy c a đ t tr i D ng nh s xu t hi n c a

nó trên g m s Bát Tràng còn t ng tr ng cho nét đ p trong tâm h n ng i ng i

Vi t Nam và mong c c a h sao cho “thiên đ a nhân hòa”, đ cu c s ng luôn yên bình, êm m, h nh phúc

Trên nh ng m nh g m t ng ch ng nh vô tri vô giác,

b ng bàn tay khéo léo cùng s am hi u sâu s c v l ch

s dân t c, nh ng ng i ngh nhân đã tái hi n m t cách sinh đ ng hình nh cha ông ta thu x a Hình nh

ng i dân l c Vi t c , đ u đ i m lông chim, thân đóng kh , chèo thuy n, v t thác mãi in sâu trong tâm trí ta v m t th i kì l ch s đ y s khai, thi u th n c a

c dân t c Nh ng nhìn hình nh oai hùng c a Hai Bà

Tr ng c i voi đánh đu i gi c ngo i xâm, b o v đ t

n c ta l i c m th y t hào Không ch có v y, l ch s ti p t c hi n lên qua hình nh

Không ch ph n ánh l ch s c a dân t c, g m s Bát Tràng còn th hi n cu c s ng lao đ ng c a con ng i Hình nh ng i Vi t c đ p lúa, chèo thuy n, v t bi n,

r i hình nh ng i nông dân Vi t Nam c n cù, ch u khó ch n trâu, c t c , tát

n c,…trên cánh đ ng làng tr i dài mênh mông, b t t n đã tr nên quen thu c đ i

v i m i chúng ta C ng v y, g m Bát Tràng còn m n nh ng hình nh dân gian,

nh ng s tích c a tranh ông H đ v lên cu c s ng lao đ ng muôn màu, muôn

s c c a c dân đ t Vi t ó là câu chuy n T m Cám, S D a… nh ng con ng i

hi n lành, đôn h u, quanh n m c n cù lao đ ng, chi chút làm n Tuy v y, h g p r t nhi u khó kh n trong lao đ ng, s n xu t nh thiên tai, bão l (S n Tinh -Th y Tinh), khi ph i đ i m t v i nh ng th l c đen t i: ma, qu … Tranh “Th ch Sanh chém ch n tinh” th ng đ c dùng đ treo trang trí trong các gia đình, nó giúp m i chúng ta nh hi u thêm v quá trình đ u tranh gian kh trong lao đ ng c a ông cha

ta, đ ng th i th y đ c s c m nh c a con ng i lao đ ng và c m c a h v m t

cu c s ng yên bình, h nh phúc H n th n a, đó là m t đ o lí s ng: “ hi n g p lành, ác g p ác” Trên nh ng b c tranh g m còn kh c h a các hình nh sinh ho t khác nh : c nh đánh ghen, hái d a hay đám c i chu t,…Ng i ngh nhân th t tinh t và sâu s c khi m n tranh dân gian đ ph n ánh cu c s ng c a con ng i trên t ng s n ph m g m, đi u đó t o ra s g n g i gi a con ng i x a và nay, gi a

quá kh xa xôi và cu c s ng th c t i

M c dù đ i s ng lao đ ng c a ng i dân Vi t Nam còn

g p nhi u khó kh n, gian kh , nh ng đ i s ng tinh th n

c a h thì vô cùng phong phú Hàng n m, trên c n c

xu t hi n nhi u l h i l n: ch i trâu, ch i gà, đ u v t, đua thuy n,…nh ng ho t đ ng y th ng di n ra vào đ u n m

m i T t c nh ng ho t đ ng tinh th n y đ u đ c nh ng ngh nhân c a m nh đ t Bát Tràng v lên sinh đ ng và đ p m t trên nh ng b c tranh g m “đ u v t” là m t trong s nh ng b c tranh đ p th hi n rõ đi u đó Nhìn vào đó ta không ch th y

đ c ho t đ ng tinh th n c a con ng i mà còn th y đ c s c m nh, s d o dai c a

ng i dân lao đ ng

N u d o qua th tr ng g m s vào d p t t Nguyên án, chúng ta d dàng nh n th y

nh ng b c tranh th làm b ng g m đ c tiêu th khá nhanh M t s b c tranh đ c nhi u khách hàng a chu ng nh : tranh “đàn l n âm d ng”, hay “đàn gà m

con”,…đó là nh ng b c tranh mang ý ngh a v m t cu c s ng sung túc, m no, gia đình yêu th ng, g n bó, b o v nhau Ngoài ra, tranh chúc t ng nh : “Vinh hoa, Phú quý”, hay “Nh ý, Cát t ng” c ng là m t trong s nh ng lo i tranh g m dành

đ c nhi u tình c m c a khách hàng Hình nh hai đ a tr nh , b b m, m c y m,

m t đ a bé ôm con gà t ng tr ng cho ng i con trai sau này kh e m nh, có n m

đ c tính đ p c a con gà tr ng: nhân, l , ngh a, trí, tín Khi tr ng thành s là ng i con trai tung hoành ngang d c Còn hình nh bé gái ôm con v t, t ng tr ng cho

ng i con gái mai này ngoan ngoãn, hi n lành, xinh x n, có m t cu c s ng h nh phúc v i “con đàn cháu đ ng”

Ngoài ph n ánh nh ng ho t đ ng v n hóa, l h i, l ch

s dân t c, nh ng h a ti t trên g m Bát Tràng còn th

hi n tinh th n hi u h c c a con ng i Vi t Nam Hình

nh th y đ d y ch cho các trò nh t khi đ u còn trái đào trên nh ng b c tranh g m g i nh c chúng ta nh

H U

H

20

dân, phát xít,…Nh ng b c tranh v i n i dung gi n d đã nh c nh chúng ta ph i c

g ng h c hành theo g ng cha anh xây d ng đ t n c ngày m t giàu đ p h n

H a ti t trang trí đ c các ngh nhân kh c, v lên g m s Bát Tràng th t phong phú Trên nh ng b c tranh g m, l g m,…ta nhìn th y l ch s d ng n c, gi n c

c a c dân t c, th y cu c s ng lao đ ng và nh ng nét v n hóa c a đ t n c, con

ng i Vi t Nam Nh ng không ch có v y, g m s Bát Tràng còn đem đ n cho chúng ta nh ng cái nhìn đa chi u v thiên nhiên, c nh đ p c a đ t n c D o qua

nh ng gian hàng đ g m có đôi phút ta “ch nh lòng” nh t i quê h ng mình Trên

nh ng b c tranh g m xu t hi n các hình nh quen thu c nh : cây đa, giêng n c, sân đình, mái nhà tranh đ c ph r m n p vàng còn th m mùi lúa m i th p thoáng sau nh ng l y tre,…C nh quê h ng yên , thanh bình, đ m ch t thôn quê nh v y làm sao mà không th ng, không nh cho đ c âu ch có v y thôi, n u là ng i

Hà N i khi b t g p hình nh v m t khu ph c v i “con đ ng v ng rì rào c n

m a nh ”, m t gánh hàng hoa hay m t ti ng gao trong đêm v ng s không th không th y xao xuy n trong lòng B c tranh y s khi n trái tim h qu n th t, nhói đau khi nh đ n m t Hà N i c kính, trang nghiêm, g i cho h nh v quá kh , c i ngu n, nh v quê h ng! Vi t nam là m t đ t n c nh bé nh ng nó không ch có

nh ng vùng quê yên , thanh bình, không ch có m t Hà N i đáng nh mà còn có

r t nhi u danh lam, th ng c nh đ p: n Ng c S n, c u Thê Húc, H G m,…t t

c đ u đ c th hi n tài tình trên nh ng b c tranh g m H a ti t trên g m s Bát Tràng đã mang đ n cho chúng ta m t cái nhìn toàn c nh v đ t n c Vi t, con

ng i Vi t Nhìn vào đó, ta t hào v m nh đ t giàu truy n th ng, giàu v n hóa, t

đó thêm yêu quý m nh đ t và con ng i n i đây

Ng i x a th ng nói: “nh t dáng, nhì men, th ba ch m kh c”, ý mu n đ cao tính ngh thu t c a dáng và men T m lòng, tâm h n cùng bàn tay khéo léo đ t o nên

nh ng hoa v n trên g m đã là c m t ngh thu t t o hình c a ng i ngh nhân Hi

v ng r ng, trong t ng lai, g m s Bát Tràng s đ c bi t đ n nhi u h n trên

tr ng qu c t Nó s không ch phát tri n theo xu h ng c a xã h i hi n đ i mà

v n gi đ c cái h n quê trên t ng s n ph m

Lê, xã Bát Tràng thu c huy n Gia Lâm, ph Thu n An, tr n Kinh B c Sang th i nhà Nguy n, n m 1822 tr n Kinh B c đ i làm tr n B c Ninh, n m 1831 đ i làm

t nh B c Ninh, lúc này xã Bát Tràng thu c t ng ông D , huy n Gia Lâm, ph Thu n An n n m 1862 chia v ph Thu n Thành và n m 1912 chia v ph T

S n T tháng 2 đ n tháng 11 n m 1949, huy n Gia Lâm thu c v t nh H ng Yên

T n m 1961 đ n nay, huy n Gia Lâm thu c ngo i thành Hà N i N m 1948, xã Bát Tràng nh p v i xã Giang Cao và xã Kim Lan l p thành xã Quang Minh T

n m 1964, xã Bát Tràng đ c thành l p g m 2 thôn Bát Tràng và Giang Cao nh

Th Kh i, hai xã ven đê bên t ng n sông Nh , t c sông H ng ngày nay

* C ng theo i Vi t s ký toàn th thì n m 1376, trong m t cu c Nam chinh, đoàn chi n thuy n c a vua Tr n Du Tông xu t phát t Th ng Long xuôi theo sông Nh (sông H ng) đi qua "b n sông xã Bát" t c b n sông H ng thu c xã Bát Tràng

* D đ a chí c a Nguy n Trãi chép "Làng Bát Tràng làm đ bát chén" và còn có

đo n "Bát Tràng thu c huy n Gia Lâm, Huê Câu thu c huy n V n Giang Hai làng

y cung ng đ c ng cho Trung Qu c là 70 b bát đ a, 200 t m v i thâm"

H U

H

22

Nh ng theo nh ng câu chuy n thu th p đ c Bát Tràng thì làng g m này có th

ra đ i s m h n T i Bát Tràng đ n nay v n l u truy n nh ng huy n tho i v ngu n

g c c a ngh g m nh sau:

* Vào th i nhà Lý, có ba v Thái h c sinh là H a Vinh Ki u (hay C o), ào Trí

Ti n và L u Ph ng Tú (hay L u V nh Phong) đ c c đi s B c T ng Sau khi hoàn t t s m nh, trên đ ng tr v n c qua Thi u Châu (Qu ng ông) (hi n nay

t i Tri u Châu, t nh Qu ng ông, Trung Qu c) g p bão, ph i ngh l i đây có lò

g m n i ti ng, ba ông đ n th m và h c đ c m t s k thu t đem v truy n bá cho dân chúng quê h ng H a V nh Ki u truy n cho Bát Tràng n c men r n tr ng

ào Trí Ti n truy n cho Th Hà (huy n Vi t Yên, t nh B c Giang) n c men s c màu vàng đ L u Ph ng Tú truy n cho Phù Lãng (huy n Qu Võ, t nh B c Ninh)

n c men màu đ màu vàng th m Câu chuy n trên c ng đ c l u truy n Th Hà

và Phù Lãng v i ít nhi u sai bi t v tình ti t N u đúng v y, ngh g m Bát Tràng đã

có t th i nhà Lý, ngang v i th i B c T ng ngh a là tr c n m 1127

* Theo ký c và t c l dân gian thì trong s các dòng h Bát Tràng, dòng h Nguy n Ninh Tràng là c dân b n đ a và lâu đ i nh t, nên đ c gi v trí tôn tr ng trong ngôi th c ng nh trong l h i c a làng Có ý ki n cho r ng Nguy n Ninh Tràng là h Nguy n tr ng V nh Ninh, m t lò g m Thanh Hoá, nh ng ch a có

t li u xác nh n Gia ph m t s dòng h Bát Tràng nh h Lê, V ng, Ph m, Nguy n ghi nh n r ng t tiên x a t B Bát di c ra đây (B Bát là B Xuyên và

B ch Bát) Vào th i H u Lê và đ u th i Nguy n, xã B Xuyên và trang B ch Bát thu c t ng B ch Bát, huy n Yên Mô, ph Tr ng Yên, tr n Thanh Hoá Ngo i Ngày nay, B Xuyên và B ch Bát là hai thôn c a xã Yên Thành, huy n Tam i p,

t nh Ninh Bình, vùng này có lo i đ t sét tr ng r t thích h p v i ngh làm g m Theo truy n thuy t và gia ph m t s h nh h V B Xuyên, ngày x a c dân B Bát chuyên làm ngh g m t lâu đ i i u này đ c xác nh n qua d u tích c a nh ng

l p đ t nung và m nh g m ken dày đ c tìm th y nhi u n i vùng này

N m 1010, vua Lý Thái T d i đô v Th ng Long, Th ng Long tr thành trung tâm chính tr c a n c i Vi t Do nhu c u phát tri n c a kinh thành, nhi u th ng

H U

H

23

nhân, th th công t các n i tìm v Th ng Long hành ngh và l p nghi p S ra

đ i và phát tri n c a Th ng Long đã tác đ ng m nh đ n ho t đ ng kinh t c a các làng xung quanh, trong đó có làng Bát Tràng c bi t vùng này l i có nhi u đ t sét

tr ng, m t ngu n nguyên li u t t đ s n xu t đ g m M t s th g m B Bát đã di

c ra đây cùng h Nguy n Ninh Tràng l p lò g m, g i là B ch Th ph ng

(ph ng t Tr ng) Nh ng đ t di c ti p theo đã bi n Bát Tràng t m t làng g m bình th ng đã tr thành m t trung tâm g m n i ti ng đ c tri u đình ch n cung

đ t hàng và ng i s n xu t Qua nh ng minh v n này cho th y ng i đ t hàng bao

g m c m t s quan ch c cao c p và quý t c nhà M c nh công chúa Phúc Tràng, phò mã Ng n qu n công, à qu c công M c Ng c Li n, M qu c công phu nhân

Ng i đ t hàng tr i ra trên m t không gian r ng l n bao g m nhi u ph huy n vùng

đ ng b ng B c B và b c Trung B

Th k 16–17

Sau nh ng phát ki n đ a lý cu i th k 15, nhi u n c phát tri n c a Tây Âu tràn sang ph ng ông Các n c B ào Nha, Hà Lan, Anh, Pháp thành l p công ty,

H U

H

24

xây d ng c n c ph ng ông đ buôn bán Ho t đ ng m u d ch hàng h i khu

v c ông Nam Á v n có l ch s lâu đ i càng tr nên sôi đ ng, lôi cu n các n c trong khu v c vào h th ng buôn bán châu Á và v i th tr ng th gi i đang hình thành

Sau khi thành l p, nhà Minh (Trung Qu c) ch tr ng c m t nhân buôn bán v i

n c ngoài làm cho vi c xu t kh u g m s n i ti ng c a Trung Qu c b h n ch đã

t o đi u ki n cho đ g m Bát Tràng m r ng th tr ng vùng ông Nam Á Khi nhà Minh (Trung Qu c) bãi b chính sách b quan to c ng (1567) nh ng v n c m

xu t kh u m t s nguyên li u và m t hàng quan tr ng sang Nh t B n, đã t o cho quan h buôn bán gi a Vi t Nam và Nh t B n đ c bi t phát tri n, qua đó nhi u đ

g m Bát Tràng đ c nh p c ng vào Nh t B n

N m 1644 nhà Thanh (Trung Qu c) tái l p l i chính sách c m v t bi n buôn bán

v i n c ngoài, cho đ n n m 1684 sau khi gi i phóng ài Loan Trong th i gian đó,

m t s m t hàng xu t kh u c a Vi t Nam, trong đó có đ g m Bát Tràng không b hàng Trung Qu c c nh tranh nên l i có đi u ki n phát tri n m nh

Th k 15–17

là giai đo n phát tri n m nh m c a ngành s n xu t g m xu t kh u Vi t Nam, trong

đó phía b c có hai trung tâm quan tr ng và n i ti ng là Bát Tràng và Chu u-M

Xá (các xã Minh Tân, Thái Tân, huy n Nam Sách, t nh H i D ng) Lúc b y gi ,

Th ng Long (Hà N i) và Ph Hi n (nay thu c t nh H ng Yên) là hai đô th l n nh t

và c ng là h i trung tâm m u d ch đ i ngo i th nh đ t nh t c a àng Ngoài Bát Tràng có may m n và thu n l i l n là n m bên b sông Nh (sông H ng) kho ng

gi a Th ng Long và Ph Hi n, trên đ ng thu n i li n hai đô th này và là c a ngõ thông th ng v i th gi i bên ngoài Qua thuy n buôn Trung Qu c, Nh t B n, các

n c ông Nam Á và các n c ph ng Tây, đ g m Vi t Nam đ c bán sang Nh t

B n và nhi u n c ông Nam Á, Nam Á

Các công ty ph ng Tây, nh t là Công ty ông n c a Hà Lan, trong ph ng th c buôn bán "t n (ph ng ông) sang n ", đã mua nhi u đ g m Vi t Nam bán sang th tr ng ông Nam Á và Nh t B n

c m v t bi n buôn bán v i n c ngoài T đó, g m s ch t l ng cao c a Trung

Qu c tràn xu ng th tr ng ông Nam Á và đ g m Vi t Nam không đ s c c nh tranh Nh t B n, sau m t th i gian đóng c a đ b o v các nguyên li u quý nh b c,

đ ng, đã đ y m nh đ c s phát tri n các ngành kinh t trong n c nh t l a,

đ ng, g m s mà tr c đây ph i mua s n ph m c a n c ngoài

xu t g m truy n th ng có ti ng trong n c

Th k 19 đ n nay:

* Trong th i Pháp thu c, các lò g m Bát Tràng tuy b m t s xí nghi p g m s

và hàng ngo i nh p c nh tranh nh ng v n duy trì đ c ho t đ ng bình th ng

* Sau Chi n tranh ông D ng (1945–1954), t i Bát Tràng thành l p Xí nghi p

g m Bát Tràng (1958), Xí nghi p X51, X54 (1988) cùng m t s h p tác xã nh

H p Thành (1962), H ng Hà (1977), H p L c (1978), Th ng Nh t (1982), Ánh

H ng (1984) và Liên hi p ngành g m s (1984) Các c s s n xu t trên cung c p hàng tiêu dùng trong n c, m t s hàng m ngh và m t s hàng xu t kh u Nh ng ngh nhân n i ti ng nh c a Bát Tràng nh ào V n Can, Nguy n V n Khi u, Lê

S n ph m g m s Bát Tràng không nh ng n i ti ng trong c n c mà còn đ c

xu t kh u sang nhi u n c trên th gi i t n m 1990 nh Nh t B n, Hàn Qu c, M

và các n c trong kh i EU Nhi u s n ph m g m c Bát Tràng đang đ c l u tr

t i m t s vi n b o tàng l n trên th gi i nh Vi n b o tàng Royaux-B , Vi n b o tàng Guimet-Pháp

T n m 2002, các ngh nhân Bát Tràng b t đ u liên k t đ s n xu t và tiêu th s n

ph m thông qua Hi p h i g m s Bát Tràng Nh ng thành viên c a hi p h i không

ch là nh ng gia đình s n xu t g m mà còn có c các công ty kinh doanh g m s Thông qua hi p h i, ng i Bát Tràng có c h i tìm hi u, n m b t thông tin v th

tr ng, các ki n th c m i trong công ngh s n xu t g m s , ph ng th c buôn bán

th i th ng m i đi n t và cách nâng cao n ng l c c nh tranh

n th m làng g m Bát Tràng, vào b t c th i đi m nào trong ngày c ng th y làng quê này luôn luôn sôi đ ng Không khí lao đ ng h i h , t p n p, xe ô tô chuyên ch vào làng và ch s n ph m đi tiêu th

Hi n nay, s n ph m g m Bát Tràng càng ngày càng phong phú và đa d ng Ngoài các m t hàng truy n th ng, các lò g m Bát Tràng còn s n xu t nhi u s n ph m m i đáp ng yêu c u tiêu dùng trong Vi t Nam nh các lo i m chén, bát đ a, l hoa

ki u m i, các v t li u xây d ng, các lo i s cách đi n và các s n ph m xu t kh u theo đ n đ t hàng c a n c ngoài S n ph m Bát Tràng có m t trên th tr ng c

n c và đ c xu t kh u sang nhi u n c châu Á, châu Âu Bát Tràng cu n hút nhi u nhân l c t kh p n i v sáng tác m u mã m i và c i ti n công ngh s n xu t

N u xét theo ch c n ng c a s n ph m g m s thì chia ra nh sau: G m s dân d ng (Bát Tràng, Phù Lãng, Chu u, H i D ng, ông Tri u, ng Nai), g m s xây

d ng (Thanh Trì)

c đi m c a m i dòng g m s

Trong ph n g m s dân d ng này, có th d dàng nh n bi t các đ c đi m sau:

S Bát Tràng (M t hàng ch đ o: bình l hoa, m chén, bát đ a, tranh s , đ ch i con gi ng ) ho ti t, hoa v n đ c v th công, nét v m m m i, m ng m nh,

tr ng l ng nh , ti ng kêu thanh M u mã đ p, ch ng lo i đa d ng, phong phú S

d ng công ngh nung đ t b ng gas

Nh ng đ c đi m c a g m Bát Tràng

C n c vào nh ng đ c đi m chung v x ng g m, màu men, đ tài trang trí và đ c

bi t nh các dòng minh v n, có th rút ra nh ng đ c đi m c b n c a g m c Bát Tràng

Lo i hình

H u h t, đ g m Bát Tràng đ c s n xu t theo l i th công, th hi n rõ r t tài n ng sáng t o c a ng i th l u truy n qua nhi u th h Do tính ch t c a các ngu n nguyên li u t o c t g m và vi c t o dáng đ u làm b ng tay trên bàn xoay, cùng v i

vi c s d ng các lo i men khai thác trong n c theo kinh nghi m nên đ g m Bát Tràng có nét riêng là c t đ y, ch c và khá n ng, l p men tr ng th ng ng m u ngà,

H U

H

28

đ c Bát Tràng c ng là làng g m có các dòng men riêng t lo i men xanh rêu cùng

v i nâu và tr ng cho đ n men r n v i c t g m x p có m u xám nâu D a vào ý ngha s d ng, có th phân chia lo i hình c a đ g m Bát Tràng nh sau:

g m gia d ng: Bao g m các lo i đ a, ch u hoa, âu, th p, ang, bát, chén, khay trà,

m, đi u, n m r u, bình vôi, bình, l , choé và h

g m dùng làm đ th cúng: Bao g m các lo i chân đèn, chân n n, l h ng,

đ nh, đài th , mâm g m và ki m Trong đó, chân đèn, l h ng và đ nh là nh ng

s n ph m có giá tr đ i v i các nhà s u t m đ ng đ i vì l trên nhi u chi c có minh v n cho bi t rõ h tên tác gi , quê quán và n m tháng ch t o, nhi u chi c còn ghi kh c c h và tên c a nh ng ng i đ t hàng ó là m t nét đ c bi t trong đ

th i xu t hi n nh ng đ g m hoa nâu v theo

g m hoa lam tài trang trí còn gi i h n trong các đ án hoa lá, ti p n i g m hoa nâu th i Tr n

R ng v trên g m lam th k 16 ( nh ch p t i

B o tàng l ch s Vi t Nam) S t -long mã ch m n i trên g m th k 18 ( nh ch p

t i B o tàng l ch s Vi t Nam)

g i v i đ g m hoa lam xu t hi n cùng th i Chu u, (H i D ng)

Th k 17, k thu t ch m kh c, đ p n i trên g m Bát Tràng càng tinh t , c u kì, g n

g i v i ch m đá và g tài trang trí ti p n i th k 16, đ ng th i xu t hi n các đ tài trang trí m i: b t linh, h phù, nghê, h c Nh ng đ tài ch m n i, đ m c đi n hình khác nh bông cúc hình ôvan, bông hoa 8 cánh, bông cúc tròn, cánh hoa hình

lá đ , cánh sen vuông, các ch V n-Th (ch Hán) Vi c s d ng men lam kém

d n, tuy đ tài trang trí v t ng đ ng v i ch m n i Th k 17 xu t hi n dòng g m men r n v i s k t h p trang trí đ tài n i b t nh r ng, t linh, hoa lá, cúc-trúc-mai Trong kho ng th i gian này còn xu t hi n lo i g m nhi u màu, n i tr i nh t là màu xanh rêu v i các đ tài trang trí đ c đáo: hoa sen, chim, nghê, hình ng i

Th k 18, trang trí ch m n i g n nh chi m ch đ o thay th h n trang trí v men lam trên g m Bát Tràng Các k thu t đúc n i, dán ghép, ch m kh c n i đã thích

ng v i vi c s d ng men đ n s c (men tr ng xám và men r n) tài trang trí ngoài b t linh, r ng, nghê còn th hi n các loài cây t ng tr ng cho b n mùa Ngoài đ tài sen, trúc, chim và hoa lá còn th y xu t hi n các lo i v n bát quái, lá

l t Hoa v n đ ng di m phát tri n manh các n n g m, ch v n, cánh sen nh n,

h i v n, sóng n c

Th k 19, g m hoa lam Bát Tràng ph c h i và phát tri n phong cách k t h p s

d ng nhi u lo i men vào trang trí Bên c nh các đ tài đã có, Bát Tràng còn xu t

hi n thêm các đ tài du nh p t n c ngoài theo các đi n tích Trung Qu c nh Ng ông đ c l i, Tô V ch n dê, Bát tiên quá H i, Ng ông kéo l i

Minh v n trên g m: Bát Tràng xã, Xuân Vi t o

u th k 17, r ng v n gi nhi u nét t ng đ ng r ng th k 16,

nh ng sau đó đ c cách đi u v i 4 khúc không đ u nhau, m ra

m t ki u r ng m i, khác l R ng b c c theo chi u ngang, dáng

r ng ng n, thân u n hình cánh cung, tay tr c n m râu R ng ch m n i trong hình khánh hay th u kính có thân nh và đ u có nh ng d i m y l a ki u đao mác N a sau th k 17 l i xu t hi n dáng r ng g n g i v i r ng điêu kh c trên g uôi r ng

t bên trái tr n qua bên ph i, đ u quay vào gi a M t r ng t chính di n, tay tr c

n m râu Xung quanh r ng có nhi u d i mây n i v men lam M t ki u r ng n a

đ c th hi n trên l h ng, đ nghê, mô hình nhà là r ng n i, đuôi vút lên trên, hai chân tr c ch ng, đ u u n lên, b c c trong hình ch nh t

Th k 18, r ng thân dài, đ p n i theo d ng phù điêu, đ u nghiêng, hai m t l i, s ng

và râu cong, b m gáy dày, vây cá nh n, v y r n, xung quanh r ng có nh ng d i mây n i hình 3 ng n l a Sau đó, r ng xu t hi n bao g m m t r ng m và 6 r ng con, xen k các d i mây hình khánh R ng đ c th hi n trên bình con voi, l

h ng ho c trên bao ki m th V i r ng đ p n i, ch th hi n đ u r ng chính di n, hai chân tr c dang r ng, l m i h p, m t l i, mi ng ng m vòng tròn hay ch Th

ki u tri n còn đ c th hi n trên nh ng chi c đ nh

Th k 19, r ng l i đ c th hi n theo phong cách t ng tròn v i thân ng n, mình tròn, đ u r ng có mi ng r ng, m i cao, vây cá, v y tròn và đ c trang trí theo ki u

đ p n i ho c v men lam trên đ nh g m ho c trên bình men r n v nhi u màu Ngoài ra, còn có đ u r ng v i m t nhìn chính di n, hai chân xoè ngang n m hai d i mây, mi ng ng m vòng

2.4 Các dòng men làm nên tên tu i g m Bát Tràng

hi n qua m i th i k khác nhau đ t o nên nh ng s n

ph m đ c tr ng khác nhau: men lam xu t hi n kh i đ u Bát Tràng v i nh ng đ g m có s c xanh chì đ n đen

s m; men nâu th hi n theo phong cách truy n th ng và

đ c v theo k thu t men lam; men tr ng ngà s d ng trên nhi u lo i hình đ g m t th k 17 đ n th k 19, men này m ng, màu vàng ngà, bóng thích h p v i các trang trí n i t m ; men xanh rêu đ c dùng k t h p v i men tr ng ngà và nâu t o ra

m t đòng Tam thái r t riêng c a Bát Tràng th k 16–17 và men r n là dòng men

ch xu t hi n t i Bát Tràng t cu i th k 16 và phát tri n liên t c qua các th k 17–19

Men lam

ây là lo i men s m nh t đ c s d ng t i Bát Tràng t th k 14 Men lam là men

g m đ c c ng thêm v i g c màu là ôxít côban Th Bát Tràng s d ng men lam

đ ng th i v i k thu t dùng bút lông làm công c v trên đ g m Men lam không

đ đ tr n nh men nâu mà bao gi c ng đ c ph l p men m u tr ng bóng, có đ thu tinh hoá cao sau khi nung Men lam có s c đ t xanh chì đ n xanh s m Bên

c nh đi m t ng đ ng v i các lo i bình g m hoa lam s n xu t lò Chu u (H i

D ng), g m hoa lam Bát Tràng ngay th i k đ u đã có nh ng nét riêng v dáng

và v ho ti t trang trí Nh ng bát, âu, l , chân đèn g m hoa lam c a Bát Tràng th

k 14–15 có nét chung d nh n là l i v phóng bút, dù là v phong c nh, hoa dây lá hay v r ng

Men nâu

M t trong s các lo i men s d ng đ u tiên Bát Tràng là men nâu, s c đ màu c a men ph thu c nhi u vào x ng g m (x ng g m Bát tràng dày và th ng có m u nâu xám) Trên các đ g m có niên đ i th k 14 đ u th k 15, men nâu đ c dùng

tô lên các đ án trang trí k t h p v i men n n m u tr ng ngà bao g m chân đèn,

th p, ch u, âu, đ a Men nâu có s c đ đ nâu hay g i là màu bã tr u (chocolate),

H U

H

32

men này không bóng, trên b m t men th ng có v t s n Men nâu còn đ c dùng

ph toàn b r i c o b ph n men t o thành đ án hoa v n m c Th k 14, th g m Bát Tràng đã bi t h n ch s nh h ng màu men nâu do m c b ng cách v men nâu trên l p men tr ng ngà đ chuy n men nâu đ sang vàng nâu

Trong các lo i hình c a nhóm đ g m men nhi u m u th k 16–17, men nâu đ c dùng xen l n v i men xanh rêu, men ngà, t o ra các s c đ khác nhau Men nâu gi

v trí các đ ng ch chia b ng, tô lên hoa sen ho c các hình r ng, đ i v i l h ng

ch nh t men nâu tô lên ph n chân đ

Các đ g m th k 18 ti p t c s d ng men nâu nhi u theo cách th c c truy n, m t

s ngh nhân tìm tòi phát huy thêm đ làm phong phú màu men này, đ c bi t trên

c p t ng h ch t o kho ng n m 1740, men nâu d i l p men r n t o nên b da h

có màu s c đa d ng h n

Th k 19, men nâu dùng làm n n cho các trang trí men tr ng và xanh Nh ng bình,

l men r n ngà, th hi n đ tài trang trí: Ng ông đ c l i, tùng h c, Tô V ch n dê, Bát tiên quá h i men nâu dùng đ tô trên nh ng thân cây tùng, cây li u ho c đi m thêm vào các d i mây, tà áo c a Bát tiên Th k 19 là th i đi m đánh d u men nâu

đã chuy n s c thành m t lo i men bóng (th ng g i là men da l n), s d ng r ng rãi Bát Tràng cho t i t n ngày nay

Men tr ng (ngà)

ây là lo i men tr ng, nhi u tr ng h p ng màu vàng ngà, bóng khi nhi t đ nung

đ t đ cao nh ng c ng nhi u tr ng h p có màu tr ng xám, tr ng s a, đ c Cùng

v i ki u dáng và trang trí, men tr ng ngà c ng t o nên m t nét riêng bi t c a đ

g m Bát Tràng Men tr ng ngà đã th y s d ng ph lên trang trí men lam hay men nâu, nh ng trong r t nhi u đ g m Bát Tràng ch th y dùng men tr ng ngà

G m Bát Tràng th k 17 đ t đ nh cao trong k thu t trang trí n i v i h u h t các

th pháp k thu t ch m tr , dán ghép Men tr ng ngà đ c s d ng trên các l

h ng đ ph trên các rìa, c và đ ng vi n ngoài ph n trang trí n i, r t ít khi ph lên hình trang trí Vì men tr ng m ng, x ng g m đ c l c luy n k và đ nung cao nên có ch t l ng t t, m t s s n ph m men tr ng ngà ph lên trang trí n i d y

Th k 14–19 men xanh rêu đ c dùng khá n i tr i cùng v i men tr ng ngà

và nâu Men xanh rêu, men ngà và nâu t o ra lo i Tam thái riêng c a g m Bát Tràng th k 16–17 Trên chân đèn men xanh rêu tô lên nh ng bông sen

n i, b ng hoa tròn c a d i cánh sen các bông hoa tròn hình bánh xe, các hình r ng, các bông hoa n i đ ng di m quanh vai

Men xanh rêu, dù các s c đ khác nhau

nh ng s xu t hi n c a nó mang ý ngh a r t

l n vì ch th y trên đ g m Bát Tràng th k 16–17 và có th xem đây là m t d ki n đoán đ nh niên đ i khá ch c ch n cho các đ

g m Bát Tràng trên nhi u lo i hình khác nhau

Men r n

Bình g m Bát Tràng, men r n, th k 19, v nhi u màu

ây là m t lo i men đ c đáo t o ra do s chênh l ch v đ co gi a x ng

làm ra đ g m ng i th g m ph i qua các khâu ch n, x lí và pha ch đ t,

t o dáng, t o hoa v n, ph men, và cu i cùng là nung s n ph m Kinh nghi m truy n đ i c a dân làng g m Bát Tràng là "Nh t x ng, nhì da, th ba d c

lò".Ng i th g m quan ni m hi n v t g m không khác nào m t c th s ng, m t

v tr thu nh trong đó có s k t h p hài hòa c a Ng hành ( ) là kim ( ), m c ( ), thu ( ), ho ( ) và th ( ) S phát tri n c a ngh nghi p đ c xem nh

là s hanh thông c a Ng hành mà s hanh thông c a Ng hành l i n m trong quá trình lao đ ng sáng t o v i nh ng quy trình k thu t ch t ch , chu n xác

Quá trình t o c t g m

Ch n đ t

i u quan tr ng đ u tiên đ hình thành nên các lò g m là ngu n đ t sét làm g m

Nh ng trung tâm s n xu t g m th i c th ng là s n xu t trên c s khai thác

th ng b ch a, g m 4 b đ cao khác nhau

T o dáng cho s n ph m

Khuôn làm g m

Ph ng pháp t o dáng c truy n c a

ng i làng Bát Tràng là làm b ng tay trên bàn xoay Trong khâu t o dáng,

ng i th g m Bát Tràng s d ng ph

bi n l i "vu t tay, be ch ch" trên bàn xoay, tr c đây công vi c này th ng

v n do ph n đ m nhi m Ng i th

"đ p n n" g m là ng i th có trình đ k thu t và m thu t cao Có khi h đ p n n

m t s n ph m g m hoàn ch nh, nh ng c ng có khi h đ p n n t ng b ph n riêng r

c a m t s n ph m và sau đó ti n hành ch p ghép l i Hi n nay theo yêu c u s n xu t

H U

H

36

g m công nghi p hay m ngh , ngh nhân g m có th đ p n n m t s n ph m m u

đ đ khuôn th ch cao ph c v cho vi c s n xu t hàng lo t

Vi c t o hình s n ph m g m theo khuôn in (khuôn th ch cao hay khuôn g ) đ c ti n hành

nh sau: đ t khuôn gi a bàn xoay, ghim ch t l i, láng lòng khuôn r i ném m nh đ t in s n ph m

gi a lòng khuôn cho bám ch c chân, vét đ t lên

l i vành, quay bàn xoay và kéo cán t i m c c n thi t đ t o s n ph m Ngày nay ng i làng g m Bát Tràng s d ng ph bi n k thu t "đúc" hi n

u mà x a nay ng i Bát Tràng v n

th ng s d ng là hong khô hi n v t trên giá và đ n i thoáng mát Ngày nay ph n nhi u các gia đình s d ng bi n pháp s y

hi n v t trong lò s y, t ng nhi t đ t t

đ cho n c b c h i d n d n

Quá trình trang trí hoa v n và ph men

K thu t v

Th g m Bát Tràng dùng bút lông v tr c ti p trên n n m c các hoa v n ho ti t

Th v g m ph i có tay ngh cao, hoa v n h c ti t ph i hài hoà v i dáng g m, các trang trí ho ti t này đã nâng ngh g m lên m c ngh thu t, m i cái là m t tác

qu ngh thu t nh đánh ch , bôi men ch y màu, v men màu

G n đây, Bát Tràng xu t hi n k thu t v trên n n x ng g m đã nung s l n 1 ho c

k thu t h p hoa, m t l i trang trí hình in s n trên gi y decal, nh p t n c ngoài Hai ki u này tuy đ p nh ng không ph i là truy n th ng c a Bát Tràng Nh ng lo i này không đ c coi là ngh thu t và sáng t o trong di s n g m Bát Tràng, c ng nh

g m Vi t Nam nói chung

Ch t o men

Men tro là men đ c s c c a g m Bát Tràng, ngoài ra còn có men màu nâu, thành

ph n lo i men này bao g m men tro c ng thêm 5% đá th i (h n h p ôxít s t và ôxít mangan l y Phù Lãng, Hà B c) T th k 15 th g m Bát Tràng đã t ng ch t o

ra lo i men lam n i ti ng Lo i men này đ c ch t đá đ (có ch a ôxít côban) đá

th i (ch a ôxít mangan) nghi n nh r i tr n v i men áo

Th g m Bát Tràng th ng quen s d ng cách ch t o men theo ph ng pháp t

b ng cách cho nguyên li u đã nghi n l c k tr n đ u v i nhau r i khu y tan trong

n c đ i đ n khi l ng xu ng thì b ph n n c trong trên và bã đ ng d i đáy

mà ch l y các "d " l l ng gi a, đó chính là l p men bóng đ ph bên ngoài đ

v t Trong quá trình ch t o men ng i th g m Bát Tràng nh n th y đ cho men d

ch y h n thì ph i ch bi n b t tro nh h n nhi u so v i b t đ t, vì th mà có câu

"nh tro to đàn"

Tráng men

Khi s n ph m m c đã hoàn ch nh, ng i th g m có th nung s b s n ph m nhi t đ th p r i sau đó m i đem tráng men ho c dùng ngay s n ph m m c hoàn

ch nh đó tr c ti p tráng men lên trên r i m i nung Ng i th g m Bát Tràng

th ng ch n ph ng pháp tráng men tr c ti p lên trên s n ph m m c hoàn ch nh

S n ph m m c tr c khi đem tráng men ph i đ c làm s ch b i b ng ch i lông

Nh ng s n ph m mà x ng g m có màu tr c khi tráng men ph i có m t l p men lót đ che b t màu c a x ng g m, đ ng th i c ng ph i tính toán tính n ng c a m i

lo i men đ nh tráng nên t ng lo i x ng g m, n ng đ men, th i ti t và m c đ khó