Bài tiểu luận Lịch sử báo chí - Lịch sử ra đời và phát triển của Tờ tuần báo Nam Kỳ địa phận

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO 20 21 Học viện Báo chí và Tuyên truyền VIỆN BÁO CHÍ TIỂU LUẬN Môn LỊCH SỬ BÁO CHÍ TÊN TIỂU LUẬN TÌM HIỂU SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TUẦN BÁO NAM KỲ ĐỊA PHẬN Họ và tên LÊ XUÂN G.

VIỆN BÁO CHÍ

TIỂU LUẬNMÔN: LỊCH SỬ BÁO CHÍ

TÊN TIỂU LUẬN:

TÌM HIỂU SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TUẦN BÁO NAM KỲ ĐỊA PHẬN

Họ và tên: LÊ XUÂN GIANG.

Lớp: K42E.

Khóa: 2022 – 2024.

Chuyên ngành: Đa phương tiện.

Giáo viên hướng dẫn:

Hà Nội, năm 2022

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Nam Kỳ địa phận là một trong những tờ tuần báo Công giáo ở ViệtNam được đánh giá đạt phẩm chất chuyên nghiệp nhất, không những vềtuổi thọ, mà còn về hình thức, nội dung và đội ngũ người viết có tâm có tài.Nhà văn Sơn Nam cho đây là bộ “bách khoa toàn thư” cần được nghiêncứu trong lịch sử báo chí quốc ngữ ở nước ta Bởi lẽ, trong quá trình hoạtđộng, tờ báo đã có các trang mục chuyên sâu về các lĩnh vực trong đời sốngđạo đời như: Châu tri Đức Giám mục (Thư chung phụng vụ quanh năm,thông tin nghị luận về những sinh hoạt của Giáo hội toàn cầu, Việt Nam vàđịa phận Nam Kì); Êvang (Phúc Âm các Chúa nhật quanh năm; lời bảo, lờibàn); Sự tích Chúa Cứu Thế (cuộc đời truyền giáo của Chúa Giêsu); Sấm

Ký Chơn Tích (thuật truyện Cựu ước); Hạnh Thánh – Sự tích – Gương lành(tường thuật, bút kí); Gốc tích sự Đạo trong nước Annam (lịch sử truyềngiáo Việt Nam,lịch sử các giáo phận, giáo xứ dòng tu, chủng viện, đoàn thểCông giáo); Phong hóa (phong tục tập quán, thế thái nhân tình); Thiên vănbác vật (Công văn, khoa học kĩ thuật, ngành nghề, mùa vụ); Truyện giảibuồn (giải trí, giáo dục); Rao vặt, quảng cáo; Nhàn đàm, Hải Đàm;…Đặcbiệt, tờ báo luôn duy trì một số trang dành riêng cho Sáng tác thi phú củabạn đọc bốn phương Đó là lý do, tôi chọn đề tài “Lịch sử ra đời và phát triểncủa Tờ tuần báo Nam Kỳ địa phận”, một tờ tuần báo về tôn giáo đầu tiên củaViệt Nam

2 Nội dung nghiên cứu đề tài

Bài tiểu luận nghiên cứu về tờ tuần báo Nam Kỳ địa phận, kết cấuthành các phần như sau: Quá trình phát triển và đặc điểm của tờ báo; Người(nhóm) sáng lập tờ báo; Phân tích 01 tác phẩm (nhiều tác phẩm), một trangcủa tờ báo; Ý nghĩa, vài trò của tờ báo; Bài học kinh nghiệm rút ra từ sự rađời, phát triển của tờ tuần báo

3 Mục đích nghiên cứu đề tài

Tìm hiểu sự ra đời và phát triển của một tờ báo việt nam hoạt độngtrước năm 1945, mà cụ thể là tờ tuần báo Nam Kỳ địa phận là chủ đề hếtsức ý nghĩa, đặc biệt đối với những người làm báo hiện nay, với nguồn tàiliệu tham khảo quý giá, lâu đời Đây là vấn đề thiết thực với cuộc sống, vìthế tôi đã tiến hành tìm hiểu nhằm phân tích, chứng minh những vấn đề đặt

ra sự ra đời và phát triển của tờ báo, vận dụng những bài học quý giá vàothực tiễn làm báo hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu đề tài

Bài tiểu luận này tôi thực hiện chủ yếu bằng cách ứng dụng kiến thức đãđược học kết hợp với nghiên cứu sách báo và truy cập internet để tìm kiếmthông tin cho bài tiểu luận của mình Ngoài ra có thể nói tới sự hướng dẫn vềcách làm một bài tiểu luận của quý thầy, cô và các bạn học

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần Mục lục, mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,nội dung chính của Tiểu luận được phân chia thành 04 chương lớn như sau:Chương 1 Quá trình phát triển và đặc điểm của tờ tuần báo Nam Kỳđịa phận

Chương 2 Người (nhóm) sáng lập tờ báo, phân tích 01 tác phẩm(nhiều tác phẩm), 1 trang của tờ báo Nam Kỳ địa phận

Chương 3 Vai trò, ý nghĩa của tờ tuần báo Nam Kỳ địa phận

Chương 4 Bài học kinh nghiệm rút ra từ sự ra đời, phát triển của tờ

tuần báo Nam Kỳ địa phận.

NỘI DUNG Chương 1 QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA TỜ TUẦN BÁO NAM KỲ ĐỊA PHẬN

I HOÀN CẢNH RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TỜ TUẦN BÁO NAM KỲ ĐỊA PHẬN

Tuần báo Nam Kỳ địa phận xuất hiện cùng thời với tờ báo Nông cổ mín

sự công phu và thời gian thực hiện

Tuần báo Nam Kỳ địa phận là mảnh đất màu mỡ rất đáng được cácthế hệ sau can đảm “trở về nguồn” để khai thác, gạn đục khơi trong để thấynhững giá trị của nó với những chuyên mục rất phong phú Xét riêngchuyên mục văn học của tờ tuần báo Nam Kỳ địa phận, đặc biệt phần tiểuthuyết quốc ngữ cũng đã là một đề tài rất thú vị với những tác phẩm khá dàihơi.

II TÔN CHỈ CỦA TỜ TUẦN BÁO NAM KỲ ĐỊA PHẬN

Tuần báo Nam Kỳ Địa Phận, cơ quan ngôn luận chính thức đầu tiên

của người Công giáo Việt Nam chào đời, mở ra một kỉ nguyên cho Báo chíCông giáo Việt Nam Trang bìa của báo có in huy hiệu của Toà Giám mụcSài Gòn Tôn chỉ của báo là “để cho bà con An Nam thông phần đạo,

ngoan phần đời”, được khai triển rõ ý trong bài Bổn Quán Kính Báo và Bài

cám ơn Đức Cha, người sáng lập tờ báo của Ban biên tập ở ngay số 01 ra

ngày 26.11.1908 Bổn Quán Kính Báo nêu rõ chủ trương: “Vì lòng ái mộ

cho danh Cha cả sáng, cùng ước ao cho con nhà Annam ta mọi nơi đâu đóđều đua nhau tấn tài tấn đức, cho thông phần đạo và ngoan việc đời, thìĐức Giám Mục [Mossard] đã dạy kiến tạo một Nhựt báo này để mà thúcgiục mọi người lo tấn phát”

Bài cám ơn Đức Cha được viết bởi một người có bút hiệu H.K.K đề

cập đến tôn chỉ của Nam Kỳ địa phận như sau: “Người [Đức Cha Mossard]

có ý định lập một cái nhựt trình chữ quốc ngữ, để cho các bổn đạo ở xứ nàyxem cho rõ việc đạo, lại dạy cho biết việc đời, nên chúng tôi tạm đôi hàng

mà tạ ơn Người, vì đã có công tìm phương nọ cách kia mà giúp đỡ chúngtôi cho bản việc bổn phận chúng tôi phải làm chúng tôi tưởng rằng: sự lậpnhựt trình này thì làm ích nhiều lắm cho hết mọi người lớn nhỏ trong anh

em chúng tôi hoặc có sự gì trắc trở trong cửa nhà kém giờ mà dạy dỗ concái mình cho đủ đều về lẽ đạo, thì nhựt trình này sẽ giúp phò kẻ ấy, kẻo cónhiều nhà có đạo bởi bối rối việc đời, mà bỏ qua hay là không dạy dỗ concái mình cho đúng phép chăng Theo như thơ chung Đức Cha đã nói, thì

nhựt trình lập ra trước là giúp đàng mở trí khôn các giáo hữu lớn nhỏ, bàngiữ đạo cho tấn tới một ngày một hơn, và cũng có chi phương thế về sự làm

ăn ở đời, cho các giáo hữu vịn theo mà giúp đỡ nhau, chớ chẳng phải là làmnhựt trình này mà tìm ích hay là danh vọng chi Nên xin anh em trong giáohữu đâu đó có xem nhựt trình này, chớ ai khá đem lòng nhạo báng cùng xoibói làm chi, nói tắt một lời, là Đức Cha có ý lập nhựt trình này để chỉ dẫncho ta biết đàng chánh nẻo tà, và dạy sự thương yêu giúp đỡ nhau mà thôi”

III ĐẶC ĐIỂM CỦA TỜ TUẦN BÁO NAM KỲ ĐỊA PHẬN

1 Hình thức

Một trang của tờ tuần báo Nam Kỳ địa phận

Tuần báo Nam Kỳ địa phận do vị Giám mục người Pháp Mossard chủtrương thành lập Tờ báo sống 37 năm với khoảng 30.000 trang báo, rangày thứ năm hàng tuần Số đầu tiên ra ngày 26.11.1908 và số cuối cùng rangày 01.3.1945 Tuần báo Nam Kỳ địa phận đáng lưu ý ở chỗ tuy là “báođạo” nhưng chỉ bàn về vấn đề đạo khoảng một phần ba, còn lại bàn về đủmọi vấn đề của cuộc nhân sinh, thấy gì “hữu ích thì đem vô hết”; từ vănhọc dân gian (thai đố, chuyện giải buồn) đến thuốc bắc, thuốc nam, làm ănbuôn bán…

Tuần báo Nam Kỳ Địa Phận, cơ quan ngôn luận chính thức đầu tiêncủa người Công giáo Việt Nam chào đời, mở ra một kỉ nguyên cho Báo chíCông giáo Việt Nam Trang bìa của báo có in huy hiệu của Toà Giám mụcSài Gòn Tôn chỉ của Ban biên tập ở ngay số 01 ra ngày 26.11.1908 là:

“Bổn quán kỉnh cáo, tòa báo đã ước ao cho con nhà An Nam ta, đua nhautấn tài, tấn đức, thông phần đạo, ngoan việc đời Trong nhựt báo sẽ biệnluận về những điều sau này: Đạo lý, phong hóa, bá nghệ, bác học và văntín Tờ báo có ý khai đằng văn minh cho nhân dân đặng tấn phát cho bề đạoviệc đời đều thông thuộc”

2 Nội dung

Bổn Quán Kính Báo vạch ra rằng trong tờ báo này sẽ biện luận về

những điều: Đạo lý, Phong hóa, Bá nghệ, Bát học và Văn tín Cụ thể như

sau:

Thứ nhất, là tờ báo sẽ dùng lí lẽ, tích truyện, hoặc lấy lời thánh hiền

“mà phân biệt chánh tà cùng dẫn đàng chơn thật”

Thứ hai, là tờ báo sẽ kể những gương lành, truyện thánh, tích nhữngđấng thông minh cùng người danh sĩ; để “cho trẻ đặng học đòi noi theo,cho đặng răn mình sửa nết, trước là cho nên người đức hạnh phần đạo, sau

là nên kẻ thông minh lịch lãm phần đời Xét việc xem sóc dạy dỗ con trẻtrong nước ta hãy còn im lưu trì hưỡn chưa có tấn cho kịp thì Phép mình ítbiết, phép người cũng không thuộc, việc đạo ít thông, việc đời lại càng thua

sút Nhơn cớ là bởi chẳng chuyên cần lo lắng việc dạy dỗ con trẻ cho kĩcàng Việc văn chương chữ nghĩa cũng còn chậm trễ Chẳng phải thiếungười thông thuộc, song thiếu kẻ nóng lòng đốc sức cho có trường hay,thầy giỏi Trúng là việc rất cần, vì học mà nên, hay là không học mà nên?Muốn học cho nên phải có thầy thông minh đức hạnh; học nên mới biếtđàng chánh nẻo tà, đâu là trung, đâu là hiếu Có học mới biết pháp thủ lễnghi, mới rỡ danh cha mẹ, đẹp mặt họ hàng Lạ hễ là bất học thì vô thuật, làkhông học thì không biết hiến hóa, thì sao cho tiện bề sinh phương lậpnghiệp? Nên ước lo cho việc giáo huấn mỗi nơi mỗi họ đều tấn tới”.

Thứ ba, là để “ta hãy đồng tâm hiệp lực mà giúp nhau, cho mọi nơimọi xứ đều an cư lạc nghiệp” Bởi lẽ, “về nghề nghiệp làm ăn thì ta sánhcùng người nước khác không đặng”

Thứ tư, là tờ báo sẽ nói về “những sự thường mở trí cho con nít” Bởi

lẽ, nhiều vật nhiều món ta dùng, thấy đó mà không biết là bởi đâu mà tới,

và làm như thế nào Những cuộc “cơ xảo máy móc” cũng nên biết Cónhiều “sự thường” trong trời đất xảy ra, thấy mà chẳng hiểu và nhiềukhi“sinh bán tín bán nghi” Nếu mà biết những điều đó thì “cũng có íchnhiều bề”

Thứ năm, là báo sẽ bàn về những tin tức trong Hội thánh, trong các họđạo, “đâu có việc chi nên hay, nên biết, thì thông báo cho nhau, cùng là

quốc gia luật pháp, ” Phần Tạp vụ đề cập những “truyện vui giải buồn” và

những “bài thuốc linh đơn thần hiệu” cùng là câu đố, văn vần,

Chương 2 NGƯỜI (NHÓM) SÁNG LẬP TỜ BÁO, PHÂN TÍCH 01 TÁC PHẨM (NHIỀU TÁC PHẨM), 1 TRANG CỦA TỜ BÁO NAM

KỲ ĐỊA PHẬN

1 Người (nhóm) sáng lập tờ báo Nam Kỳ địa phận

Tuần báo Nam Kỳ địa phận do một vị Giám mục người Pháp Mossard

chủ trương thành lập Tờ báo sống 37 năm với khoảng 30.000 trang báo, rangày thứ năm hàng tuần Số đầu tiên ra ngày 26.11.1908 và số cuối cùng ra

ngày 01.3.1945 Tuần báo Nam Kỳ địa phận đáng lưu ý ở chỗ tuy là “báo

đạo” nhưng chỉ bàn về vấn đề đạo khoảng một phần ba, còn lại bàn về đủmọi vấn đề của cuộc nhân sinh, thấy gì “hữu ích thì đem vô hết”; từ vănhọc dân gian (thai đố, chuyện giải buồn) đến thuốc bắc, thuốc nam, làm ănbuôn bán,… Tờ báo không chỉ dành riêng cho người Công giáo

2 Phân tích 01 tác phẩm (nhiều tác phẩm), 1 trang của tờ báo Nam Kỳ địa phận

Ngoài mục Văn chương thi phú, ngay từ số đầu báo đã có chuyên mục Truyện giải buồn gồm những truyện ngắn, truyện cười, truyện ngụ

ngôn, các bút kí của nhiều tác giả, trong đó có cả bài của các trí thức Cônggiáo Nam Bộ nổi tiếng như Huỳnh Tịnh Của, Hồ Ngọc Cẩn,…

Nam Kỳ địa phận còn có sự góp mặt của các thể loại thơ, đặc biệt là

thơ tôn giáo Thánh thi và những bài thơ gắn với ý niệm, cảm xúc và đứctin tôn giáo xuất hiện khá sớm, ngay từ những số báo của năm đầu (1908)

Có thể kể ra đây những bài thơ tôn giáo tiêu biểu, như Thơ tặng bốn vì Á

Thánh tử đạo về địa phận Sài Gòn (đó là Á Thánh Phaolô Lộc, Á Thánh

Giude Lựu, Á Thánh Verô Lựu và Á Thánh Phaolô Hạnh); Hạnh Á

Thánh Lựu – linh mục tử đạo trong số báo của năm 1908; Văn minh khải tính của Phước Khánh (1909); Thơ về tính kiêu ngạo (1916); Thơ về cuộc kiệu La Vang (1919) hay các bài thơ đi kèm với những câu chuyện về các

vị Thánh, Nội dung các bài thơ tôn giáo thường không cầu kì, phức tạp,chủ yếu gắn với niềm thương cảm, sự kính tin của cộng đồng giáo dântrước thái độ và hành vi tử đạo của các bậc Á Thánh đã vì “Nước Chúa”hoặc vì “lòng nhân” mà chấp nhận cái chết hoặc chấp nhận cuộc sống khắckhổ để giữ trọn “xác tín” và “cảm xúc dâng hiến” Cũng như văn học quốcngữ Nam Bộ nói chung, điều quan trọng với thơ chưa phải là yêu cầu sự

trau chuốt chữ nghĩa, nặng về loại thể hay thâm sâu trong ý tứ, mà điềuquan trong là chuyển tải và nói được một cách cụ thể, rõ ràng cảm xúc vàđức tin của cộng đồng Mặc dù thực tế tính chất mộc mạc giản dị đó củathơ tôn giáo có lí do là cần phải đáp ứng nhu cầu dễ hiểu và dễ tác độngmột cách nhanh chóng và trực tếp đến cảm xúc của cộng đồng tôn giáo.Tuy nhiên, nếu xét về sự hiện đại hóa của thơ thì rõ ràng dù các nhà thơ

chưa đạt tới trình độ những câu thơ đẹp như của phong trào Thơ Mới sau

này, nhưng tinh thần tự do của thơ đã được khai sinh, báo hiệu sự xa rời đối

với sự câu nệ hình thức thể loại của thơ ca cũ, để rồi đến Thơ Mới, tinh

thần tự do của thơ sẽ được tiếp tục ở một trình độ cao hơn và mang tínhnghệ thuật rõ rệt hơn

Khác với thơ tôn giáo, kịch tôn giáo (thánh kịch và các vở kịch có tính

chất tôn giáo) trên Nam Kỳ địa phận xuất hiện muộn hơn và cũng thưa thớt hơn, mãi tới các số báo năm 1919 mới có vở kịch đầu tiên mang tên Tuồng

Sébastiano tử đạo (của P.T) Tuy nhiên, việc xuất hiện vở kịch này (trong

báo gọi là “tuồng”) khá thú vị Đây là một vở kịch nói đúng nghĩa với lờithoại đầy chất văn xuôi, thường nhật, với sáu màn khai triển xung đột vàmàn kết (màn thứ bảy, gợi ra khung cảnh “thiên đàng rực rỡ uy nghi, thầnthánh đón rước ông thánh Sébastianô tử đạo khải hoàn lên trời hưởngphước, cả triều thần thánh đồng thanh ca hát chúc tụng Thiên Chúa chí tôn,chúc an hòa cho toàn vũ trụ”), bao gồm 17 cảnh (đăng trên 17 số báo) và có

số lượng nhân vật khá lớn (25 nhân vật kịch) Xung đột của vở kịch rõràng, đó là xung đột giữa hai tuyến, một bên là Sébastiano và bạn bè, mộtbên là Hoàng đế và cận thần Sébastiano là nhân vật trung tâm, ngườichống lại hoàng đế Diốclêtiano vì bị ngăn cấm đi theo con đường tôn giáo

và bị nghi là kẻ phản nghịch, cuối cùng bị hoàng đế ra lệnh hành hình Mặc

dù về hình thức, nhân vật kịch mang tên phương Tây, nhưng nội dung và tưtưởng của vở kịch lại phản ánh nhiều vấn đề ở một vùng đất thuộc địa, đó

là sự nhọc nhằn không tránh khỏi đối với những nhà truyền bá tôn giáo khi

đẩy đưa chủ trương du nhập tôn giáo mới vào Nam Bộ và thúc đẩy côngcuộc mở rộng biên giới của nhà thờ Vở kịch đồng thời cũng nêu tấmgương tử đạo Sébastiano, người có công “dọn thiên đàng rực rỡ uy nghi”.

Vở kịch gây không ít xúc động đối với cộng đồng tôn giáo được hình thànhchưa lâu và đang có nhu cầu được củng cố vững chắc ở vùng đất mới

Nhiều nhà nghiên cứu văn học cho rằng Sébastiano tử đạo của P.T là vở

kịch nói đầu tiên của Việt Nam

So sánh với hai bộ phận văn học trên (thơ và kịch), văn xuôi mới thực

sự là một bộ phận văn học phong phú và hết sức đa dạng Một cách sơ lược

có thể liệt kê ra đây hai thể loại truyện tiêu biểu, có mặt ở hầu hết các sốbáo trong hai thập niên đầu thế kỉ XX

Trước hết là những câu chuyện kể về các Thánh, tiêu biểu như câu

chuyện về Cha Phaolô tử đạo (1908), Sự tích Chúa Giacôbê Bùi Kỷ

Lập và Sự tích Cha Gioan Baotixita Quang, (1909), Tích đức ông Phanxicô de Borgia (1911), Điển tích Cha Amans Benoit và Sự tích Cha Antôn Đường (1912), Sự tích Cha Nicolas Colson Sanh và Tích Cụ Sáu

(1913), Hạnh Cha Gioăng PhanxicôThượng và Sự tích Cha Phaolo

Quí (1914), truyện Đức Thánh Cha Phapha Bêniditô và Đức Thánh Phapha Piô Thái (1915), Sự tích Cha Duma và truyện Thánh Amvôlôxô

(1916), Sự tích Cha Fellix Humbert Hiệu (1917), Sự tích Cha Giude

Oai (1919), Tích truyện Á Thánh Jeanne D’Arc (1920), Nhìn vào sự xuất

hiện đều đặn những câu chuyện về các Thánh trên báo của tất cả các năm

từ 1908 đến 1920 chúng ta cũng có thể khẳng định về tính phổ biến của thểloại truyện Thánh trong mảng văn học tôn giáo

Trong số các câu chuyện về các vị Thánh, hầu hết các truyện được cáctác giả kể rất ngắn gọn, với nội dung chủ yếu nêu gương về đức hi sinh, vềlòng thương người bao la đối với những thân phận khốn khó cần được cứuvớt, sự xả thân vì đức tin và cuối cùng được về “nước Thiên Đường” trong

sự ngưỡng vọng, kính tin của mọi người Cũng như thơ tôn giáo, lời văn

trong các câu chuyện kể về các vị Thánh hết sức mộc mạc, giản dị, khônghoặc rất ít tính chất hoa mĩ, khoa trương Chính tính chất mộc mạc của vănphong và tính chất người thật việc thật của các nhân vật “Thánh” đã gópphần quan trọng tạo nên tính đáng tin cậy của các câu chuyện đối với cộngđồng tôn giáo, thậm chí có thể thuyết phục và tạo được lòng tin đối với cảnhững người ngoại đạo Tất nhiên, trong số các câu chuyện “Thánh” ấycũng có những câu chuyện được kể khá dài, ở đó tác giả vận dụng cảnhững yếu tố li kì, hư ảo để bất tử hóa nhân vật được thánh hóa trên cơ sở

người thật việc thật, như Tích truyện Á Thánh Jeanne D’Arc của Matthêu

Đức Trong câu chuyện hấp dẫn này, tác giả đã lấy tích truyện từ lịch sửtôn giáo và lịch sử nước Pháp trong cuộc chiến tranh một trăm năm giữangười Pháp và người Anh hậu kì trung đại (tác giả gọi là giặc Hồng Mao),

ở đó Jeanne D’Arc, một cô gái xuất thân từ gia đình nghèo khó nhưng khigiặc Hồng Mao xâm lược đã chỉ huy quân đội Pháp giải vây thành Orléans

và nhiều thành trì khác và được người Pháp tôn vinh như một nữ thánh,một con người bất tử Đó là câu chuyện có thật trong lịch sử nước Pháp,nhưng ở đây, khi viết về nhân vật nữ thánh, tác giả đã đưa vào cả những chitiết có tính chất phi thực để không chỉ thánh hóa một con người có thực màcòn góp phần mĩ lệ hóa tấm gương tử vì đạo và tử vì dân tộc Pháp của côgái trẻ Jeanne D’Arc đã xuất hiện trong cõi thế đúng như lời tiên tri “nướcLang Sa sẽ bị một người nữ làm cho nó nhào xuống trong vực gian nan tânkhổ, rồi sẽ có một nữ trinh kéo nó ra khỏi đó” (người kéo nước Pháp vàocơn khổ nạn là hoàng hậu Isabeau, người đã làm cho cho Quốc côngBourgogne làm hòa với vua nước Anh và sau đó quân Anh kéo vào giàyxéo nước Pháp; còn người được tiên tri sẽ cứu nước Pháp ra khỏi cơn khổlụy chính là trinh nữ Jean D’Arc) Hình tượng nữ thánh Jeanne D’Arc trongtruyện đã vượt ra khỏi phạm vi một câu chuyện tôn giáo thuần túy mà trởthành một con người được tôn xưng như anh hùng cứu quốc Truyện kể về

Thánh nữ Jeanne D’Arc là một câu chuyện thực sự hấp dẫn, ở đó có sự kếthợp giữa tôn giáo và lịch sử.

Ngoài những câu chuyện về các Thánh, trong mảng văn xuôi tôn giáo

còn có nhiều câu chuyện về “phép lạ”, tiêu biểu như Phép lạ tại Lourdes,

Nước Đức Chúa bà Lourdes, Phép lạ Đức Bà La Vang, Ơn lạ Đức Mẹ nhà thờ La Vang, Phép lạ bức ảnh chuộc tội, Đường lên Thiên đường, Phép lạ mình thánh Chúa, Những câu chuyện về phép lạ là sự xen kẽ hư và thực,

ở đó có những địa danh và thánh tích có thực như nhà thờ Đức Mẹ đồngtrinh ở Lourdes (xứ Burgos, Tây Ban Nha), nơi có nhà thờ Fatima và tươngtruyền Đức Mẹ đã hiện ra ở đây, hay nhà thờ La Vang ở Quảng Trị, miềnTrung Việt Nam, Bên cạnh đó, một số câu chuyện phép lạ mang yếu tốhuyền bí xảy ra nơi những phận đời nghèo khổ, bất hạnh, đau yếu bệnh tậthoặc bị hư hỏng về tâm hồn Khi đứng trước Đức Chúa, người ấy có đứctin và thành tâm cầu nguyện thì “phép lạ” sẽ đến, người ấy có thể vượt quađược sự nghèo hèn, khỏi bệnh, hoặc từ kẻ bất lương bất kính sẽ trở thành

người lương thiện, đáng mến Câu chuyện Nhờ áo ảnh Đức Mẹ mà bà cháu

gặp nhau (đăng báo năm 1911) của Biện Luật nói về số phận của cậu bé

mồ côi Bố mẹ cậu chết hết trong một cơn bão biển, được cứu vớt bởi mộtngười dân chài tốt bụng và cuối cùng nhờ bức ảnh Đức Mẹ luôn mang theobên mình mà sau bao năm lưu lạc cậu bé được gặp lai người bà và người

chị ruột của mình và trở nên hạnh phúc Hay trong truyện Ơn lạ Đức Mẹ

nhà thờ La Vang của Linh mục Joseph (đăng báo 1914) kể về nhân vật Câu

rất nghèo, nghèo đến nỗi không có quần áo để mặc Cậu xin người dì giàu

có 3 đồng nhưng vì bá quá keo kiệt nên cậu đành ngậm ngùi ra về taytrắng Đến nhà thờ cầu xin Đức Mẹ, cậu được cho tiền, nhưng do tính hamchơi nên cậu đi theo bạn bè hái củi và quên cầu nguyện, từ đó bị cơn bệnhsốt rét hành hạ Nhớ lại lần cầu nguyện xin được tiền, cậu trở lại nhà thờhối lỗi, nguyện không bỏ đạo và từ đó dứt hẳn cơn bệnh sốt rét trước đây.Với những câu chuyện “phép lạ”, cuối tác phẩm thường là một kết thúc có

hậu như những câu chuyện dân gian truyền thống, chỉ khác là những câuchuyện này kết thúc có hậu gắn liền với niềm tin tôn giáo, tin vào sức mạnhcủa đức tin có thể cứu rỗi linh hồn Cùng với những câu chuyện các Thánh,những câu chuyện phép lạ trở thành “những cỗ xe chuyên chở lòng tin” củangười Công giáo.

Truyện và tiểu thuyết trên Nam Kỳ địa phận chiếm một số lượng đáng

quan tâm Không kể các truyện, tiểu thuyết dịch và phóng tác từ phươngTây (chủ yếu là truyện Pháp), riêng truyện và tiểu thuyết lấy đề tài và nhânvật Việt Nam đã có gần 20 tác phẩm Có tiểu thuyết phải đăng đến 4 năm

mới hết, như Chết đi sống lại (hay là Mối thù mật nhiệm) của H.V.C khởi

đăng từ năm 1934 đến 1938 mới chấm dứt Từ năm 1916, báo bắt đầu đăngcác truyện dịch hoặc phóng tác Cũng từ năm 1916, các tác giả Việt Nam

đã xuất hiện, trong đó viết “khỏe” nhất là Phêrô Nghĩa, ông là tác giả các

tiểu thuyết Mưa mai nắng chiều (1928), Đôi bước lưu ly (1928), Ôi là tự

do (1931), Cha giết con (1932), Nhị độ mai (1933), và nhiều truyện ngắn,

tiểu thuyết khác Nhưng xuất hiện sớm nhất là Charles Ngọc Minh - tác giả

của Truyện ông Gioang Ngô Kim Thạch (1916) Bối cảnh và nhân vật được

lấy từ Trung Quốc Theo Trần Tuấn Đỉnh, đây có lẽ là “một trong nhữngtiểu thuyết viết theo truyện Tàu có tính chất tôn giáo đầu tiên” [5; tr.78].Cách mượn bối cảnh và nhân vật từ Trung Quốc như thế sau này còn thấy ở

tiểu thuyết Nhị độ mai (1933) của Phêrô Nghĩa Điều này cho thấy tiểu

thuyết cổ điển Trung Quốc đã ảnh hưởng sâu sắc đến các nhà văn và độcgiả Nam Bộ những năm đầu thế kỉ XX như thế nào Phải đến năm 1925mới có các truyện và tiểu thuyết có bối cảnh và nhân vật Việt Nam

như Bạch Mai truyện của J.Trần T và Huỳnh Ngọc Diệp của T.N.C.Đ Bạch Mai truyện kể về cuộc đời nhiều truân chuyên của Bạch Mai, một cô gái đẹp người đẹp nết, nguyên là con nhà hào phú Huỳnh

Ngọc Diệp cũng là chuyện kể về cuộc đời nhiều trắc trở của một chàng trai

tên Huỳnh Ngọc Diệp Các truyện và tiểu thuyết nói trên vẫn phần lớn nằm