U l NGHIÉN Cini LI LUÀN MOT SO VAN DE CHUNG VE GIÀO DUC THUC NGHIÈM NGUYÉN HONG THUAN Vien Khoa hoc Giào due Viet Nam Email hongthuan70@gmai1 Gom Tom tòt Giào due hoc thuc nghièm là mot khoa hoc lién[.]
Trang 1MOT SO VAN DE CHUNG VE GIÀO DUC THUC NGHIÈM
NGUYÉN HONG THUAN
Vien Khoa hoc Giào due Viet Nam
Tom tòt: Giào due hoc thuc nghièm là mot khoa hoc lién ngành, dUòckhòi phàt termo hinh tu duy phàn bièn, nhàm
kiém nghiém nhùng tutuòng triét hoc giào due, càc Ifthuyét và;^tUÒng cài tao thUe tièn giào due Nò giùp dinh hUÒng va hoàn thién bàn thiét ké/chUOng trình hoàc mot mò hinh giào due; dóng thòi, gan két giùa Ifiuàn va thUc tién trong qua trình dóì mòi va phàt trién giào due Vói tiép càn xà bòi, giào due thUc nghiém lai tao ea hói ÒéngUòi hoc dugc tiép càn chuang trình giào due mòi, nhùng mó hinh giào due tién tién va hUòng tói dàp ùng tòt han muc tiéu giào due de ra Giào due thuc nghiém là qua trình lién tue, càn su hòp tàc chat che giùa càc nhóm lién dòl de cùng duo ra quyét dinh ve phuang
àn giào due tói M Bóng thòi, mó hinh giào due thue nghiém càn dUòc tién hành theo quy trình tùdién hep dén dién róng, tùtùng thành tódén toàn he thóng
TÙkhóa: Mó hinh giào due thUe nghièm; caso giào due; chuang trình giao due
(Nhàn bài ngày 20/9/2017; Nhàn két qua phàn bién va ehình sua ngày 09/10/2017; Duyét dàng ngày 25/10/2017)
1 Dàt vàn de
Giào due hpe thuc nghiém (GDHTN) là mot khoa
hpe lién ngành, dupc hinh thành rat som va eó xu huóng
dò là Hoa Ki Nò dUdc khÒi phàt tù mó hinh tu duy phin
bién nhim kiém nghièm nhùng tu tuòng triét hpe giào
bang thUc nghiém va khlo sàt nhùng he qua eùa hpe
thuyèt GD hoc chùc nàng Qua dò, bình thành va dinh
huóng eho bàn thièt ké/ehUdng trình (CT) hoàc mòt mò
hinh GD cu thè Dóng thòi, nò gin két giùa li luàn v i thUe
tién trong qua trình dói mòi v i phàt trién sU nghiép GD
Ngoài ra, trong thUe tièn GD dUdng dai, vdi quan dièm
"nhi truòng phii tao dUng dUpe uy tin ve chat lupng,
hiéu qui GD v i dUde xà bòi thùa nhàn" GDHTN lai tao
co bòi thuàn Idi de ngUdi hdc dUde tiép càn nèn GD chat
lupng cap, trong nhùng mó hinh GD tièn tién va hUÒng
tòi dàp ùng tot hPn muc tiéu GD de ra
2 Nói dung nghién cùu
2.1 Mot so khai nlém
a/Mò hinh (model)
Mó hinh là hinh thùc dién dat két qui ehù yèu cùa
mòt dói tupng va sU dièn bình hóa giùa bàn chIt eùa
va xà hói (theo Tù dién Anh - Vièt) Khai nlém mó hinh
mang tinh chuan mue/dai dién, hinh mò phòng vàt
thàt, ); Mó hinh li thuyèt (là quan nièm ve d u trùe cùa
mot su vàt, hién tupng hoàc qui trình) Hièn nay, vói sU
vln dung phUdng phip mó hinh vio qui trình nghién
eùu khoa hpe, mó hinh li thuyèt ngày càng thè hièn vai
hièn tuong va qua trình trùu tUpng Tinh chat cùa mó
hinh li thuyèt:
Tinh dàng càu giùa mó hinh vói dói tUòng: Bó là sU
tuong ùtig mot - mot ve eàe phàn tù va mói lién he trong tUPng v i qua trình ma mò hinh mó tà
Tinh cobàn: Là vièc d n thiét phài Ioai bò nhùng cài
thù yèu, phu thuòc, chi nhàm giòi thiéu mòt bue tranti ddn giin nhàt ve thè glól hièn thUe
Tfnh If tuòng cùa mò hinh: Cac mò hình li thuyèt
dupc sIng tao ra de thòa man nhu cau cài tao va bién dói thUe tièn phù hdp vói cupe song Mò hình mói dUdc hình thành trong dau oc con ngUòI, co tàc dung djnh buòng, là d ì dich càn phài phàn dàu de dat dupc trong qui trình phàt tnén Vi vày, mó hình co tàc dung chi dao, huòng dàn hoat dòng (HD) thUe tièn
Tinh trùc quan: Mó hình li thuyèt co thè giòi thiéu
bang lòi, bang ki biéu toàn hpe hoàc clc mó hình hình hoc Nhò vày, nhiéu trUòng hdp eó thè nhàn biét dUOc càu trùc cùa hièn tupng va qua trình nghién eùu mòt càch khàch quan
Tfnh dién hinh hóa: Khi nói dén mò hình, ta thuòng
hình dung ra càc dàc trUng quan trpng nhat eùa sU vàt Nhu v^y, eó thè àp dung mò hình dò vio thue tlén v i trò thành mot hièn tUdng phó bién hoàc Ioal bò nèu thay hdp vdi giai doan này, noi này nhUng khóng phù hpp vói giai ddan khàe, ndi khàe
b/M6hinhGD
Mó hình GD dupc hiéu là mot thièt kè (co tfnh ehinh thè) thè hién y tuòng cùa nhà nghién eùu, mó tà ve:
- Bàn chat nhùng thành tó, HD, nhùng mói quan he tUdng tàc trong mot CP SÒ GD hoàc giùa ed sò GD vói d e ben lién quan Nhùng die thù cùa mot mó hinh GD dUdc
Trang 2thè hién qua d e yèu tó nhU: Quy mó, ed d u , co che HO,
bé thóng chinh sich, diéu kièn ed sò v l t chlt
- Càc thành tó eùa mó hinh GD bao góm: Triét li ve
GD, Mue tiéu GD, Nói dung GD, PhUdng phàp GD, Hình
thùc GD, Cd sò v l t chlt va phUdng tièn GD, Két qui GD,
Nguòi day v i ngUòi hoc,
e/Mò hình GD thUe nghiém
Vói deh hièu ve mó hình GD nhU trén, co thè dUa
ra khii nièm 'Mó hình GD thUc nghiém" là tóng bòa càc
thành tó cùa mó hình GD nhung thuc hién sù mang dàc
thù là thù hién thuc hóa mó hình GD dà duac thiét kétheo
y tuòng cùa nhà nghién cùu, thóng qua qua trình lóp ké
hoach, tó ehùe thùc hién, kiém tra danh già qua trình GD;
tù dò, rùt kinh nghiém va de xuat diéu chinh hoàn thién
chfnh mó hình dò
Mòi mó hình GD là mot chinh thè, phii d i p ùng
mot Ioat càc nhu d u eùa xà hòi va bio dim tfnh khà thi
phUdng phàp, hinh thùc, phUdng tièn dén két qui GD;
diéu kièn ea sò vàt chat d n phii dupc thuc nghièm
trong mot khping thòi gian nhàt djnh Vi vày, de trièn
khai thUc nghiém, ngUòi ta thuòng xày dUng riéng
nhùng nhà trUòng hdic ed sò GD (con gpi 11 trUÒng thUe
nghièm) dùng theo càc thành tó dUdc xày dUng trong
mó hình li thuyèt nhàm dàm bio d e yèu eàu va han che
dò "nhiéu"trong qua trình v i két qua GD
2.2 "i nghìa va vai trò cùa giào due thùc nghiém
ThUe nghièm de xày dUng mò hình GD phù hdp vdi
yéu d u phàt trièn kinh t è - x l hói i l mot còng vièe quan
trpng cùa ngành GD.Dóng thòi, day là mot phUdng phàp
càn thièt de phit trièn li luàn va d i tad thuc tièn GD theo
huòng cài tièn nhà trUdng, nàng cao chat lUPng, hièu
qua GD, nhàm dàp ùng tòt hPn nhu càu xà hói
ThUc nghièm nói chung va HD thUc nghièm GD
nói riéng hình thành v i dinh huóng chd bàn thièt kè/
CT hdàc mot mó hình GD cu thè Cd 5 phUdng dièn eùa
tu duy phin bièn nim giùa sUnhàn ra"vàn de" va sUgiài
quyét vln de: (1) Nhùng ytUÒngdUdcdUa ra trong dàu
gian); (2) Làm ró van de phài giii quyét; (3) Sù dung càc
gii thuyèt; (4) Suy luàn nhùng két qua co thè xày ra néu
hành dóng theo già thuyèt này hoàc gii thuyèt khic
v i quyét dinh chpn mot gii thuyèt; (5) Thù nghièm già
thuyèt bang hành dòng bòc lo ra ngoài hoàc hành dòng
tuòng tupng trpng dàu
Càch tiép càn dò, nhàm khing djnh bit cu già
thuyèt khoa hpe GD (già djnh dUa trén suy luàn) nào,
chùng ta cln thù thuc hién nò; hoàc bang suy luàn
thóng qua tuòng tUdng; hdàc bang hinh dòng cu thè,
trong mot mói trUÒng thuc de tim ra minh chùng thuàn
hoàc phàn bic vói gli thuyèt dà dUa ra
Già thuyèt khda hoc GD rat da dang, chàng han
nhU: Gii thuyèt ve mó hinh GD, già thuyèt ve mò hình nhà truòng, già thuyèt ve CT GD (góm: Muc tièu GD, Nói dung GD, PhUdng phàp GD, PhUdng tièn GD, Két qui GD, ) Vi vày, HD thUe nghièm cùng dupc thUc hién tUdng ùng vdi tùng Ioai gii thuyèt dUde dàt ra
2.3 NÓI dung thùc nghièm trong phàt trién cbùOng trình giào due
Thóng thudng, HD thUe nghiém dUdc tó ehùe dUÒi hình thùc mot dU i n GD Tuy nhién, trUóe khi thièt kè mot du i n thUe nghiém, d n t r i lòi dupc d e càu hòi sau: Thuc nghièm de llm gi?Thuc nghièm cài gì? Quy mó va pham vi thuc nghiém?Diéu kièn dàm bào thUc nghiém? Thòi gian va tién dò thUe nghièm? PhUong thùc/hinh thùc thuc nghièm?
Dù gii thuyèt GD dUdc dUa ra thUe nghièm ò pham
trù ròng hay hep, quy mò Iòn hay nhò, theo tiép càn he thóng (vi mó) hay vói tùng thành tó (vi mò), déu co chung muc tiéu huóng dén là: Xàc djnh lai nhùng dièm dUde mue tiéu vdi hièu qua cao nhat; vdi d e nói dung, phUPng phip day hpe v i hinh thùc tó chùc khic vói truyén thóng Mac dù thay dói nói dung hay càch thùc
GD nhung moi già thuyèt GD sau khi thUe nghièm déu phài d i p ùng mòt so tièu ehi ed bin sau: 1) Phù hdp vdi
dói tupng HS; 2) BUòc thÙa nhàn/thuyét phuc dupc là co
y nghia holc dat muc tiéu GD; 3) Dua ra CT hoàc phUdng phip su pham mòi; 4) Tao ra d e két qui ben vùng, tich cUc eho HS Dói vói vièe phit trièn CT GD - là qua trình tat yèu, trong dò GDHTN II mot khlu trpng yèu, giùp nhl thiét ké CTGD nhàn ra nhùng diém Uu viét, bit cip, nhùng "van de" niy sinh v i rùt ra eie kinh nghiém ehù quan - khich quan eó già tri, Trén ed sò dò, tièn hành xem xét, bó sung, hoàn thién CT va tó chùc trién khai dai tri
Qua trình thUe nghièm rat nhiéu mó hinh GD trong lich sùGD nói chung va phàttrlèn CTnói riéng d i due rùt
ra nhùng tièn de sau:
- Dói mòi GD là diéu tòt yéu, v) qua sU thay dói cùa bÓi
cành ma GD mól co duae sU truòng thành va phàt trién
Do dò, thuc nghiém GD là qua trình thlch Ùng cùa CT vói bòi cành cu théiThUcté tónta] nhùng vàn de dang thich
thùc con nguòi nhU: ò nhiém mói trUòng va bièn dói khi bau, suthay dói cic gii tri dao due, khoing càch qua Iòn khu vUe khièn cdn ngUÒi phii thay dói de dip ùng, tón thè giói vT mó, thè giòi vi mó dang thay dói va phit trièn lén mot t i m cao mòi, dòi hóì phii thay dói GD.Tù dò, tat yèu phll thay dói CT vói hàm y là phit trièn CT trén ed sÒ
CT dà eó Khòng co sù thay dói CT sé khòng co sU dói mòi
GD va nhùng thè he HS mói mang tàm vóc nhugia dinh,
xà hói, quóc già, quóc tè dòi hòi
- CTGD khóng ehi phàn ành ma eón là san pham cùa
Trang 3thòi dai nén vièe thÙ nghièm CT nhàm dàm bào tlnh thùe
tièn lieh sù
Vièe xày dung/phit trièn CT nhàm dip ùng d e thay
dói cùa xà hói ò nhùng thòi dièm Neh sù cu thè Khi d e
quan dièm, nguyén tic ehi dao GD cùng vói eie nguyén
tàc tó ehùe GD, li luàn day hoc thay dói, phàt trién de
dói theo Nhu vly, sU thay dói CT mot màt II phàn Inh
nhu clu eùa thòi dai, mat khàe là sin pham t l t yèu dUÓi
nhùng tic dòng cùa thòi dai tai mot thòi dièm cu thè
trong tièn trình Neh sÙ
- Sù dói mòi trong CTGDò mot giai doan trUóc dò
co thè vón con già tri dói vói nhùng triét li dal mói Ó thòi
ki duang dai, nén trong qua trình thUe nghiém khóng thè
tuyèt dói bòa cài mòi ma phù dinh cài cu Vièc phit trièn
CT thuòng dUdc thuc hién tùng bude dóng thdi vdi sU
ké thùa CT cu Khi sd sinh mot so chù de trong CT mól
v i CT cu, co thè de dàng nhàn thày nhùng nói dung ed
bàn dUde làp di llp lai trdng suót qui trình Ijch sù phàt
trién CT
- TjfiUc nghiém CT GD là qua trình hap tàc chat che
giùa eàe nhóm lién dói de cùng dùa ra quyét dinh ve CT tói
Uu
Trdng qui khù, HD xày dUng v i thUc nghiém CT
GD thuòng chi giòi han trong mot nhóm nhò hoàc trong
pham vi nhat dinh Ngiy nay, nhùng thay dói co bin
v i to Idn cùa CT ehi eó thè là két qua làm viée eùa eàe
nhóm dói tupng khic nhau vói tinh thin nò lUc hpp tàc
cao n h l t Dò là cic nhà hoach dinh va xày dUng CT, eie
chuyén già GD, dói ngù giàd vièn giói, eó kinh nghièm
day hpe, phu huynh HS, dai dièn tÙ cóng dóng v i HS
-dói tupng chiù tàc dóng trUe tiép eùa sU thay -dói CT GD
Trong dò, nhùng nguòi thièt ké v i tham già xly di/ng
CT phài phói hpp vói nhau, dua ra mot so lua chpn giùa
quan trpng, giùa eàe phUdng phip va hình thùc tó chùc
de dua ra quyét djnh tói Uu nhàt, nhàm hudng dèn mot
rèn luyèn kl nàng, hình thành nàng lue tiém càn muc tièu
mdng dpi
- Xày dung va thUc nghiém CTIà mot qua trình khóng
bao giòkét thùc, vi xà hói va cdn nguòi luón bièn dói,
phit trién; càc kièn thÙe mòi lién tue xuat hién va eie
nhà thiét ké CT luón co gang lién tue de tìm kiém CT li
tuòng; luón muón cài tién de co nhùng giài phàp tòt hdn
nhSm hièn thuc hóa mue tièu GD cu thè
- Mó hình GD thUc nghiém ean dUae tién hành theo
quy trình tùdién hep dén dién róng, tÙ tùng thành tó dén
toàn he thóng Chàng han: Ve nói dung GD, càn tién hành
thue nghiém cài mòi chi vói mot so don vj kièn thùc/nói
dung GD eu thè; Vói phUdng phàp, hình thùc day hpe va
kièm tra - dành già, d n thUc nghièm trén mot so nhóm/
lóp, mot SÓ dia bàn/dja phuong eu thè; de nhàn dinh ve
két qua, phàt hièn va giài quyét nhùng van de này sinh, rùt kinh nghièm trUòc khi nhàn ròng
- Qua trình thUc nghiém GD cung chiù sU tàc dóng
eùa eàe yéu tó nhU bòi cành dja li, kinh tè, chinh trj, xà
hói, càc diéu kièn ve nguón nhàn luc (chù thè quàn II, dòi ngù giàd vién, nhàn vién ), nguón vàt lue (càc diéu kién ve ed sò vàt chlt, thièt bj day hoc, nguón kinh phi ) thu huòng CT- cic HS eùa nhà trUÒng Nhùng yéu tó này khóng dóng nhàt Ò mèi dja phuong
- Mói HS là mot he eàe bién phÙc tap ve nàng li/e va
hùng thù hoc tàp cùng nhU càc diéu kién ành huòng dén thành tfch hoc tàp Nò làm cho viée thUc hién CT GD
khóng thè theo càeh tim dàp so chung Da dang HS, da dang mói trUòng, da dang diéu kién dàm bio chlt lUdng
GD, tat yéu phii da dang CT GD nhàm phit huy dUpe nàng lue va tièm nàng cùa mÒi HS
- Bòn vi nhà trUÒng là ndi eó thè "hói ehàn" de dUa
ra phUdng I n tói Uu dàm bào chat iupng thUc thi CT GD trong bòi einh cu thè Vi vày, quy dinh chuan quóc già càn dành ehó eho sU nàng dóng, linh hoat muc tiéu trén
Cd sò chuin chung quÓc già v i nàng lUc cùa mói truòng
2,4, Thùc nghièm mó hình quàn li giào due
Khi co su thay dói mot hay mot so nhùng yéu tÓ ben trdng he thóng quin li boic co nhùng tic dòng do
su thay dói cùa yèu tó ben ngoii tic dòng vào he thóng
dò, thi nhàt thiét phii co su nghién cùu (ve li luàn va thUc tièn) de dua ra nhùng phUdng i n hay mò hinh quàn 11 mòi, dupc già dinh ring nò eó tinh phù hdp v i khi thL Vièc kièm dinh bang qua trình thUc nghiém sé giùp dUa
ra ciu t r i lòi ban dàu mang tinh thuyèt phuc Hdn nùa, nhùng "van dé° gap phài hay nhùng phàt hièn ve SLT khóng phù hpp sé dUPe nhàn ra khi mó hình dang trong qua trình vàn hành thù Day i l mot trong nhùng yéu cau tói d n thièt dói vói nghién cùu khoa hoc GD nói chung
v i v&i khoa hpe quin liGD nói riéng
3 Két luan
GDHTN là mpt khoa hoc lién ngành nhàm hình thành v i dinh huòng eho bin thiét ké/CT hoàc mot mò hình GD cu thè Dóng thòi, nò gin két giùa li luàn va thuc Ngoài ra, trong thuc tièn GD dUong dai, vói quan diem
"nhà truòng phii tao dUng dUdc uy tfn ve chat lUdng, hièu qui GD v i dUPe x l hòi thùa nhin", GDHTN lai tao
Cd hói thuàn Ipi de ngUÒi hoc dUOe tiép cln nèn GD chat lupng ead, trdng nhùng mó hình GD tién tién va hUÓng tòi dàp ùng tòt hdn muc tièu GD de ra
Vièe phit trién CT GD - Il qui trình tàt yéu, trong
dò GDHTN là mot khàu trpng yéu, giùp nhl thièt kè CT
GD nhin ra nhùng dièm Uu viét, nhOìig bit eàp, nhùng
"van de" này sinh v i rùt ra nhùng kinh nghiém chù quan, khich quan eó già trj Trén ed sÒ dò, tién hành xem xét,
bó sung, hoàn thién CT v i tó chùc trién khai dai t r i ,
Trang 4Thuc nghièm CT GD là qui trình lièn tue càn sU hpp
tic chat ehè giOra d e nhóm lién dòi de cùng dUa ra quyét
dinh ve CT tói Uu Bóng thòi, mò hình GDHTN ean dUde
tièn hành thed quy trình tÙ dièn hep dén dièn ròng, tù
tùng thành tó dén toàn he thóng
TAI LIÈU THAM KHÀO
[l].HàThéNgù,(2001),G;"dodt/c/ioc-/Wótsóvandè
IfIuàn va thue tièn, NXB Bai hpe Quóc già Ha Nói
[2] John Dev/ey, (2012), John Dewey ve giào due, DJ
Bodks - IRED & NXBTré, (Djch già: Pham AnhTuàn) [3] Preston D Feden and Robert M Vogel, (1993),
Methods of Teachlng: Applying Cognitive Science to Promote Student Learning, New York: McGraw Hill
[4] M.F Goldfarb, The Educational Theory of Lev
Semenovich Vygotsky (1896-1934)
[5] Robert Silverman, Edueationai Psyehology, L.S
Vygotsky, Introduced by V.V Davydov (St Lucie Press, Florida, 1992), eh 17.2
GENERAL ISSUES OF EXPERIMENTAL EDUCATION
NGUYÉN HONGTHUAN
The Vietnam Instìtute of Educational Sciences Email: bongthuan70@gmail,com Abstract: Experimental education is an interdiscìpllnary science, starts from model of criticai thìnklng to test the
philosophical ideas of education, theories and ideas for improving educational reality Experimental education heips
to perfect curriculum design or educational model; to connect theory and proctice in process of education renewal and development as well From social approaeh, experimental education provides opportunities for learners to access new educational curriculum, advaneed educational models and to better meet given edueationai objectìves Experimental education is a continuous process, requlres dose cooperation among stakeholders to moke decisions about the optimum educational solution Experimental education model shoutd be eondueted from narrow to wide-ranging aspects, from eaeh eompo lent to the whole system as well
Keywords: Model of experimental education; educational instìtutlon; curriculum