TÌNH HÌNH KINH TẾ THỔ NHĨ KỲ VÀ QUAN HỆ KINH TẾ-THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – THỔ NHĨ KỲ (QUÝ I/2017)

Các thị trường như Đức, I-ta-li-a, Pháp, Vương quốc Anh hay I-rắc tiếp tục là những thị trường xuất khẩu trọng điểm của Thổ Nhĩ Kỳ, UAE và Hoa Kỳ đã trở thành thị trường tiêu thụ hàng hó

Đại sứ quán Việt Nam

tại Thổ Nhĩ Kỳ

TÌNH HÌNH KINH TẾ THỔ NHĨ KỲ VÀ QUAN HỆ KINH TẾ-THƯƠNG

MẠI VIỆT NAM – THỔ NHĨ KỲ (QUÝ I/2017)

I Tình hình kinh tế - thương mại Thổ Nhĩ Kỳ

1 Tình hình kinh tế:

Đại diện Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố nước này kỳ vọng tăng trưởng hơn 4% trong năm 2017, sau khi chỉ đạt 3% năm 2016, trong khi tỷ lệ lạm phát sẽ giữ ở mức khoảng 7,5% Đầu tháng 1 năm 2017, Ngân hàng Thế giới (WB) đã đã được điều chỉnh kỳ vọng tăng trưởng của Thổ Nhĩ Kỳ năm 2017 xuống còn 3%, từ mức 3,5% sau cuộc đảo chính bất thành trong mùa hè năm ngoái và tình trạng kinh doanh xấu đi WB cũng cảnh báo nếu căng thẳng chính trị địa chính trị trong khu vực và trong nước làm trì hoãn việc thực hiện các cải cách cần thiết và làm giảm đầu tư thì triển vọng tăng trưởng dài hạn cũng sẽ bị ảnh hưởng xấu, đồng thời nhấn mạnh Thổ Nhĩ Kỳ cần thu hẹp thâm hụt tài khoản vãng lai bằng cách giảm nhập khẩu năng lượng thông qua đầu tư cao hơn vào lĩnh vực này Theo biên bản cuộc họp chính sách mới nhất được công bố vào ngày 23 tháng 3, Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ dự báo hoạt động kinh tế thể hiện sự phục hồi dần dần trong quý cuối cùng năm 2016 và tăng trưởng sẽ tăng dần trong năm 2017, trong khi thừa nhận rằng dữ liệu trong quý I năm 2017 cho thấy phục hồi còn yếu

Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tăng mức lương tối thiểu hàng tháng bằng 8% lên 1.404 lira (tương đương với 397 USD) từ mức 1.200 lira trong năm 2016 (khi đó tương đương trên 400 USD)

Một vấn đề đáng chú ý trong quý I năm 2017 là đồng lira mất giá mạnh ngay đầu năm khoảng 25% lên mức đỉnh là 3,9TL đổi được 1 USD do sự tăng giá mạnh của đồng USD so với nhiều đồng tiền khác và sau đó tăng giá trở lại mức 3,6 đến 3,7TL đổi được 1 USD, trong khi tháng 12 mới chỉ ở mức 3,1 TL= 1 USD Biến động tỷ giá này cũng kéo theo lạm phát của Thổ Nhĩ Kỳ tăng mạnh Tỉ lệ lạm phát của Thổ Nhĩ Kỳ tăng vọt lên 10,13% trong tháng 2, đây là lần đầu tiên lạm phát tháng ở mức 2 con số trong năm năm qua

Thổ Nhĩ Kỳ cũng phải đang đối mặt với tỷ lệ thất nghiệp cao Theo số liệu chính thức công bố vào ngày 23 tháng 3, tỷ lệ thất nghiệp ở Thổ Nhĩ Kỳ đã lên tới 10.9% trong năm 2016, với mức tăng 0.6% so với năm trước, tiếp tục xu hướng hai con số

Số lượng khách du lịch đến Thổ Nhĩ Kỳ trong năm 2016 sụt giảm mạnh chỉ còn 25,2 triệu khách, giảm tới gần 30% so với năm 2015, nguyên chính là do những e ngại về tình hình an ninh cũng như các vụ tấn công khủng bố

2 Tình hình thương mại

Theo Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ, năm 2016 kim ngạch xuất khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ đạt 142,5 tỷ USD, giảm 0,9% so với năm trước đó, trong khi nhập khẩu lên tới 198,6 tỷ USD, giảm 4,2% so với cùng kỳ Thâm hụt thương mại của nước này

đã giảm tới 11,6% so với năm trước đó, nhưng về giá trị tuyệt đối vẫn ở mức 56 tỷ USD, chiếm tới 39,3% tổng kim ngạch xuất khẩu

Cũng theo Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ, trong tháng 1 năm 2017, xuất khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ đạt 11,2 tỷ USD, tăng tới 18,1% so với cùng kỳ năm 2016 Nhập khẩu của nước này đạt 15,6 tỷ USD, tăng 15,9% so với cùng kỳ Thâm hụt thương mại 4,3 tỷ USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ Theo Hiệp hội Xuất khẩu Thổ Nhĩ Kỳ (TIM), tháng 1 vừa qua cho thấy sự gia tăng theo tháng mạnh nhất kể từ tháng 11 năm 2012 Xuất khẩu trong 12 tháng, bắt đầu từ tháng 2 năm 2016 đến tháng 1 năm 2017 đã tăng 1,8% đạt 143,5 tỷ đô la Ngành hàng xuất khẩu hàng đầu trong tháng 1 là ô tô với 2,69 tỷ USD, trong khi ngành may mặc là 1,25 tỷ USD và hóa chất 1,23 tỷ USD Tỷ trọng của EU trong xuất khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ đạt 49,9% Các nước Trung Đông là 18,2% và các nước châu Phi là 8,3% Xuất khẩu sang Nga đã tăng 57%, mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng sau khi Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi máy bay Nga ở Si-ri Ngành rau quả tươi đã tăng xuất khẩu sang Nga Mặt khác, xuất khẩu sang I-rắc đã tăng 42,4%, chủ yếu là do sự gia tăng của trang sức, thủy sản và các sản phẩm từ động vật

Các thị trường như Đức, I-ta-li-a, Pháp, Vương quốc Anh hay I-rắc tiếp tục

là những thị trường xuất khẩu trọng điểm của Thổ Nhĩ Kỳ, UAE và Hoa Kỳ đã trở thành thị trường tiêu thụ hàng hóa Thổ Nhĩ Kỳ lớn, đáng lưu ý là hàng xuất khẩu của nước này sang UAE tăng mạnh tới 129,3% trong tháng 1 năm 2017 Trong 10 thị trường xuất khẩu chính của Thổ Nhĩ Kỳ, tất cả các thị trường đều tăng nhập

khẩu từ Thổ Nhĩ Kỳ Các thị trường tăng mạnh nhất ngoài UAE còn có I-rắc, Pháp, Hoa Kỳ

Các thị trường xuất khẩu chính của Thổ Nhĩ Kỳ trong 01 tháng đầu năm 2017 :

ST

T

Nước nhập khẩu

của Thổ Nhĩ Kỳ

Kim ngạch (triệu USD)

Tăng trưởng (%)

Tỷ trọng (%)

Các thị trường nhập khẩu chính của Thổ Nhĩ Kỳ trong 01 tháng đầu năm 2017

ST

T

Nước xuất khẩu

sang Thổ Nhĩ Kỳ

Kim ngạch (triệu USD)

Tăng trưởng (%)

Tỷ trọng (%)

6 I-ta-li-a 693 14,34 4,45

Các mặt hàng xuất khẩu chính là: Phương tiện vận tải; Đá quý; Sản phẩm dệt may; Máy móc và Thiết bị, Sắt thép, Sản phẩm từ chất dẻo và Năng lượng khoáng

Các mặt hàng nhập khẩu chính là Năng lượng khoáng, Máy móc và thiết bị; Sắt thép, Phương tiện vận tải, Chất dẻo, Đá quý và Kim hoàn, Hóa chất hữu cơ, Thiết bị máy ảnh và Thiết bị y tế

4 Chính sách kinh tế đối ngoại

Về chính sách thương mại, Thổ Nhĩ Kỳ liên tục nhập siêu trong nhiều năm qua cho đến nay Đẩy mạnh sản xuất trong nước và tăng cường xuất khẩu đang là mục tiêu quan trọng của chính phủ trong năm 2016

Chính phủ tiếp tục trợ cấp xuất khẩu trong khuôn khổ WTO cho xuất khẩu nông sản và nông sản chế biến, hỗ trợ xúc tiến thương mại ngoài nước cho các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ, chú trọng đàm phán và ký FTA với một số nước, áp thuế hải quan phụ thu với một số hàng hóa nhập khẩu…

Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục áp thuế bổ sung đối với nhiều mặt hàng, trong đó bao gồm nhiều mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam Tuy nhiên, biện pháp này không áp dụng với các nước có hiệp định thương mại tự do (FTA) với Thổ Nhĩ

Kỳ, chẳng hạn như với Malaysia

Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục đàm phán với Liên minh Châu Âu (EU) về việc điều chỉnh Hiệp định Liên minh Thuế quan và mở rộng hiệp định sang một số lĩnh vực như nông nghiệp Cho đến nay, Thổ Nhĩ Kỳ đã ký FTA với 23 nước, trong đó 19 FTA đã và đang có hiệu lực Nước này cũng đang đàm phán FTA với 17 nước và

dự kiến sẽ đàm phán với 10 nước, trong đó có Việt Nam, Thái Lan, In-đô-nê-xi-a

Thổ Nhĩ Kỳ liên tục nhập siêu trong nhiều năm qua tuy nhiên mức nhập siêu

đã có phần thu hẹp chút ít trong năm 2015

II Quan hệ kinh tế, thương mại với Việt Nam

Theo số liệu thống kê của Viện Thống kê Thổ Nhĩ Kỳ, trong năm 2016 Việt Nam chỉ đứng thứ 33 trong xuất khẩu vào Thổ Nhĩ Kỳ và chỉ đứng thứ 87 trong các thị trường xuất khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ trong tháng 1 năm 2017

Theo số liệu của Viện Thống kê Thổ Nhĩ Kỳ (TUIK) công bố, trong năm

2016 tổng kim ngạch hai chiều giữa Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ đạt 1,97 tỷ USD, tăng 3,05% so với cùng kỳ năm 2015 Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Thổ Nhĩ Kỳ chỉ đạt kim ngạch 1,74 tỷ USD, giảm 1,6% so với cùng kỳ năm trước, nhập khẩu về Việt Nam từ Thổ Nhĩ Kỳ tăng lên tới 50,61% đạt 234,1 triệu USD Mặc

dù, Việt Nam vẫn thặng dư lớn trong thương mại với Thổ Nhĩ Kỳ, lên tới 1,5 tỷ USD, nhưng mức xuất siêu đã giảm tới 6,19% so với cùng kỳ năm trước (tương đương với gần 100 triệu USD)

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Việt Nam, trong năm 2016, Việt Nam xuất khẩu 1,33 tỷ USD, giảm 2,22% so với cùng kỳ năm 2015 và nhập khẩu 169,6 triệu USD từ Thổ Nhĩ Kỳ, tăng tới 13,38% Mức xuất siêu tiếp tục được duy trì ở mức cao, tới gần 1,16 tỷ USD tương đương với 87,23% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, nhưng đã sụt giảm 4,15% so với cùng kỳ năm trước Kim ngạch thương mại hai chiều năm 2016 đạt 1,5 tỷ USD, chỉ giảm nhẹ 0,67% so với cùng kỳ năm

2015 Nguyên nhân chính của thương mại song phương không bị sụt giảm là sự gia tăng mạnh mẽ của mặt hàng điện thoại di động trong 2 tháng cuối năm đã kéo mức kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam lên chỉ giảm nhẹ so với năm trước, cũng như đưa thương mại hai chiều hầu như không bị sụt giảm Đà giảm sút về kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Thổ Nhĩ Kỳ kể từ tháng 9 năm 2015 đã có dấu hiệu chững lại và gần như được mức tương đương với năm 2015, nhưng đã không thể đạt mục tiêu 3 tỷ USD kim ngạch thương mại song phương vào cuối năm 2016 như

đã được đặt ra tại Phiên họp thứ 6 của Ủy ban hỗn hợp liên Chính phủ vào đầu năm 2014 Tuy nhiên, đây là kết quả đáng khích lệ nếu xét trong bối cảnh tình hình kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ tăng trưởng chậm, thậm chí có dấu hiệu đi xuống gần đây (bắt đầu tăng trưởng âm từ quý 3 năm 2016) và đồng lira mất giá mạnh trong năm 2016

và đầu năm 2017

Sản phẩm chính của Việt Nam xuất khẩu sang Thổ Nhĩ Kỳ vẫn là Điện thoại

di động, Xơ sợi dệt và Máy vi tính, Sản phẩm điện tử và linh kiện và 3 nhóm hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất này đã chiếm gần ba phần tư tổng kim ngạch xuất khẩu, trong đó riêng mặt hàng điện thoại di động và linh kiện đã chiếm tới hơn một nửa (53,92%) và đây chủ yếu là sản phẩm của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Việt Nam, trong 2 tháng đầu năm 2017, Việt Nam xuất khẩu 168,3 triệu USD, tăng 13% so với mức 148 triệu USD cùng

kỳ năm 2016 và nhập khẩu 36,4 triệu USD, tăng mạnh tới 63,23% so với mức 22,3 triệu USD cùng kỳ năm 2016 Như vậy, bất chấp tình hình kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ sụt giảm, đồng lira mất giá mạnh tới khoảng 25% trong quý 1, Việt Nam tiếp tục

đà tăng xuất khẩu xuất khẩu từ những tháng cuối năm 2016 đã đạt mức tăng khả quan trong quý 1 năm 2017, tuy vậy nhập khẩu từ thị trường Thổ Nhĩ Kỳ tăng rất mạnh Mức xuất siêu tiếp tục được duy trì ở mức 131,5 triệu USD, tăng chỉ nhẹ 4,12% so với cùng kỳ do nhập khẩu từ Thổ Nhĩ Kỳ tăng đáng kể

Kim ngạch thương mại hai chiều trong 2 tháng đầu năm 2017ước đạt 204,7 triệu USD, tăng tới 19,05% so với mức 171,3 triệu USD cùng kỳ năm 2016

Kể từ tháng 10 năm 2016, xuất khẩu của Việt Nam sang Thổ Nhĩ Kỳ đã có dấu hiệu phục hồi và tăng khá ấn tượng cho dù gặp rất nhiều khó khăn về tỷ giá, những rào cản thương mại như các vụ kiện phòng vệ Nguyên nhân chủ yếu là bên cạnh mặt hàng điện thoại di động của Samsung phục hồi sức tiêu thụ với những mẫu mã mới và các loại hàng điện–điện tử, các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Thổ Nhĩ Kỳ phần lớn là những mặt hàng nguyên vật liệu sản xuất, do đó tăng trưởng xuất khẩu của nước ngày do đồng nội tệ của Thổ Nhĩ Kỳ mất giá đã kéo theo nhập khẩu các mặt hàng nguyên liệu từ Việt Nam tăng lên

Tuy vậy, cũng phải lưu ý một điểm là kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào Thổ Nhĩ Kỳ trong 2 tháng đầu năm 2016 ở mức thấp do sụt giảm mạnh so với cùng kỳ năm 2015, vì vậy, mức tăng trong những tháng đầu năm 2017 cũng chỉ là tính hiệu tốt và chưa thể khẳng định xu hướng do nền kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ còn chứa đựng nhiều yếu tố rủi ro, đồng thời tình hình địa chính trị và an ninh của nước này chưa hết những nguy cơ xấu

Các mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam vẫn là: điện thoại di động đạt 72,7 triệu USD tăng 8,4% so với cùng kỳ năm 2016; Máy vi tính và hàng điện tử

và linh kiện đạt vượt lên trên mặt hàng xơ sợi dệt trở thành mặt hàng có kim ngạch lớn thứ hai với kim ngạch xuất khẩu đạt 39,9 triệu USD, tăng rất mạnh tới 224,8%; Mặt hàng Xơ sợi dệt sụt giảm mạnh chỉ còn 13,4 triệu USD, giảm tới 38,43%, đây

là điều đã được dự báo từ trước do Bộ Kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ công bố quyết định cuối cùng trong cuộc điều tra chống bán phá giá đối với sợi dún (sợi nhún - PTY) cuối năm 2016 và cùng với quyết định áp thuế chống bán phá giá với xơ sợi dài trong năm 2014, trong khi mặt hàng sợi polyester (cả sợi polyester dún và sợi dài)

đã từng chiếm tỷ trọng gần như tuyệt đối trong kim ngạch xuất khẩu mặt hàng xơ sợi dệt của Việt Nam vào thị trường này Mặt hàng sản phẩm dệt may cũng sụt giảm mạnh tới 16,3 và tụt xuống vị trí thứ 6, nhường chỗ cho mặt hàng Cao su (tăng rất mạnh, tới 121,4%) Cũng như vậy, mặt hàng Giày dép các loại sụt giảm mạnh tới gần 22%, chỉ đạt 2,25 triệu USD mà mất vị trí vào các mặt hàng khác như Máy và thiết bị phụ tùng (tặng mạnh tới 38,2%), Phương tiện vận tải và phụ tùng (tăng tới 21,86%) Mặt hàng hạt tiêu sụt giảm mạnh trong 2 tháng này có thể

là do yếu tố mùa vụ, do đây là những tháng cuối mùa trước khi vào vụ thu hoạch nên lượng hàng tồn kho từ vụ trước không dồi dào dẫn đến sụt giảm kim ngạch xuất khẩu

Số liệu xuất khẩu các mặt hàng chính từ Việt Nam sang Thổ Nhĩ Kỹ trong 2 tháng đầu năm 2017:

STT Mặt hàng xuất

khẩu

Kim ngạch (USD)

Thay đổi so với cùng kỳ 2015 (%)

Tỷ trọng (%)

1 Điện thoại các loại

2

Máy vi tính, sản

phẩm điện tử và

linh kiện

dụng cụ phụ tùng

khác

6 Phương tiện vận tải

10 Sản phẩm từ chất

Về nhập khẩu từ Thổ Nhĩ Kỳ, mặt hàng Máy và thiết bị phụ tùng đã tăng mạnh tới 176% vượt qua mặt hàng Vải các loại (cho dù cũng tặng mạnh tới 35,7%) trở thành mặt hàng nhập khẩu lớn nhất từ Thổ Nhĩ Kỳ Đây là tín hiệu đáng mừng

vì mặt hàng này của Thổ Nhĩ Kỳ được đánh giá có chất lượng không kém gì các sản phẩm từ châu Âu nhưng giá cả hợp lý hơn; Trái ngược với dự kiến tăng trưởng mạnh, mặt hàng Dược phẩm lại sụt giảm tới 26,9%

Số liệu nhập khẩu các mặt hàng chính từ Việt Nam sang Thổ Nhĩ Kỹ trong 2 tháng đầu năm 2017:

STT Mặt hàng xuất

khẩu tới Việt Nam

Kim ngạch (USD)

Thay đổi so với cùng kỳ 2015 (%)

Tỷ trọng (%)

1 Máy móc, thiết bị,

dụng cụ, phụ tùng

5 Quặng và khoáng

Tỷ trọng hàng của các doanh nghiệp FDI vẫn chiếm phần quan trọng trong kim ngạch xuất khẩu từ Việt Nam, hai mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất là điện thoại di động và Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện chủ yếu do các doanh nghiệp này xuất khẩu và chiếm tới 2/3 kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, chưa kể các mặt hàng còn lại cũng có tỷ trọng đóng góp của doanh nghiệp thuộc khối này khá lớn