SỬ DỤNG TRANH ẢNH TRONG DẠY VĂN BẢN NHẬT DỤNGNGỮ VĂN 8 NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC HỌC SINH A.. Văn bản Nhật dụng trong chơng trình ngữ văn THCS mang nội dung “gần gũi, bức thiết đối với cuộc
Trang 1SỬ DỤNG TRANH ẢNH TRONG DẠY VĂN BẢN NHẬT DỤNG
NGỮ VĂN 8 NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC HỌC SINH
A Phần mở đầu
I Lí do chọn đề tài
1 Cơ sở lý luận
“Văn học là nhân học”.Văn học có vai trò quan trọng trong đời sống và trong sự phát triển t duy của con ngời
Là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, môn văn có tầm quan trọng trong việc giáo dục quan điểm t tởng, tình cảm cho học sinh Đồng thời là môn học thuộc nhóm công cụ, môn văn còn thể hiện rõ mối quan hệ với các môn học khác Học tốt môn văn sẽ tác động tích cực tới các môn học khácvà ngợc lại các môn học khác cũng góp phần học tốt môn văn Điều
đó đạt ra yêu cầu tăng cờng tính thực hành giảm lý thuyết, gắn học với hành, gắn kiến thức với thực tiễn hết sức phong phú, sinh động của cuộc sống
Những đổi mới đồng bộ về giáo dục THCS và việc xây dựng chơng trình biên soạn lại SGK các môn học theo t tởng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh đã đặt ra những yêu cầu cấp thiết về đổi mới phơng pháp dạy học
Đặc biệt trong chơng trình Ngữ văn THCS đợc xây dựng theo tinh thần tích hợp Các văn bản đợc lựa chọn theo tiêu chí kiểu văn bản và tơng ứng với kiểu văn bản là thể loại tác phẩm chứ không phải là sự lựa chọn theo lịch sử văn học về nội dung Ngoài yêu cầu về tính t tởng, phù hợp với tâm lý lứa tuổi THCS còn có nội dung là tính cập nhật, gắn kết với đời sống,
đa học sinh trở lại những vấn đề quen thuộc, gần gũi hàng ngày, vừa có tính lâu dài mà mọi ngời đều quân tâm đến
Văn bản Nhật dụng trong chơng trình ngữ văn THCS mang nội dung “gần gũi, bức thiết đối với cuộc sống trớc mắt của con ngời và cộng đồng trong xã hội hiện đại”, hớng ngời học tới những vấn đề thời sự hằng ngày mà mỗi cá nhân, cộng đồng đều quan tâm nh môi tr-ờng, dân số, sức khoẻ cộng đồng quyền trẻ em Do đó những văn bản này giúp cho ngời dạy
dễ dàng đạt đợc mục tiêu: tăng tính thực hành, giảm lý thuyết, gắn bài học với thực tiễn
Phần văn bản nhật dụng trong chương trỡnh THCS phõn bố đều ở 4 khối lớp và việc
Sử dụng tranh ảnh trong bài dạy khụng phải là mới nhưng đối với phần văn bản nhật dụng ở lớp 8 thỡ việc sử dụng tranh ảnh minh họa đó đem đến cho học sinh nhiều hứng thỳ trong học tập và cũng đạt được hiệu quả cao trong nội dung bài dạy vỡ sự sinh động, cập nhật của nú
Xuất phát từ thực tế đó tôi muốn tìm hiểu, nghiên cứu sâu hơn để trang bị cho mình PPDH có hiệu quả những văn bản nhật dụng
2 Cơ sở thực tiễn:
* Thuận lợi :
Học sinh đó được tiếp xỳc với văn bản nhật dụng khỏ nhiều nờn phần lớn cỏc em đó hiểu được nội dung mà văn bản nhật dụng muốn diễn đạt
Lượng tranh ảnh liờn quan đến cỏc bài dạy về văn bản nhật dụng khỏ đa dạng nờn học sinh dễ dàng tỡm tư liệu cho bài học
Trang 2Giỏo viờn và học sinh đều tớch cực sưu tầm cỏc tranh ảnh liờn quan đến bài
* Khú khăn
Khụng phải học sinh nào cũng chịu khú sưu tầm cỏc tranh ảnh liờn quan đến bài học
Vỡ lượng tranh ảnh rất đa dạng nờn việc lựa chọn cũng gặp những khú khăn nhất định Hiện nay học sinh có xu hớng xem nhẹ học những môn xã hội nói chung, môn ngữ văn nói riêng Cũng chính vì thế mà chất lợng học văn có chiều hớng giảm sút Học sinh không say mê, yêu thích môn học mà say mê vào những môn mang xu hớng thời cuộc nh tiếng Anh, Tin học Chính vì thế lại càng đòi hỏi ngời giáo viên đặc biệt là giáo viên Ngữ văn phải tạo đợc giờ học thu hút học sinh, làm cho học sinh mong chờ đến giờ học Điều này
đòi hỏi ngời giáo viên phải có tâm huyết với nghề nghiệp, tìm ra đợc những thuận lợi - khó khăn trong giờ học để kịp thời uốn nắn, rút kinh nghiệm cho mình
Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã mạnh dạn đưa ra chuyờn đề ‘ Sử dụng tranh ảnh trong dạy văn bản nhật dụng ngữ văn lớp 8 nhằm phỏt huy năng lực cảu học sinh’ để góp phần nâng cao hiệu quả giờ dạy văn bản nhật dụng và để học sinh yêu thích giờ học văn
II Mục đích chuyờn đề:
Đa ra hớng giải quyết một số khúc mắc về kiến thức và phơng pháp dạy học, từ đó có thêm kinh nghiệm để dạy tốt phần văn bản nhật dụng trỡnh chương ngữ văn lớp 8, đáp ứng nhu cầu đổi mới chơng trình Ngữ văn THCS hiện nay
b Phần nội dung
I Văn bản nhật dụng:
Văn bản nhật dụng là gì? Văn bản Nhật dụng không phải là một khái niệm chỉ thể loại hay kiểu văn bản Nói đến văn bản Nhật dụng trớc hết là nói đến tính chất nội dung của văn bản Đó là những bài viết có nội dung gần gũi, bức thiết đối với cuộc sống trớc mắt của con ngời và cộng đồng xã hội hiện đại nh: thiên nhiên, môi trờng, năng lợng, dân số, quyền trẻ
em, ma tuý Văn bản Nhật dụng có thể dùng tất cả các thể loại cũng nh các kiểu văn bản
II Nội dung chuyờn đề
1 Các nội dung cụ thể trong đề tài.
a/Hệ thống văn bản nhật dụng trong SGK Ngữ văn lớp 8
bản
Ngữ văn 8
- Thông tin về ngày trái đất năm 2000
- Ôn dịch, thuốc lá
- Bài toán dân số
- Môi trờng
- Tệ nạn xã hội
- Dân số và kế hoạch húa gia đỡnh
Trang 4
Trang 3b/Đặc điểm nội dung và hình thức của văn bản nhật dụng trong chương trỡnh ngữ văn 8
‘ Thông tin về ngày trái đất năm 2000’ là văn bản thuyết minh trình bày về tác hại
của bao bì ni lông đối với môi trờng và sức khoẻ con ngời Đã đến lúc chúng ta phải nhìn nhận lại thói quen dùng bao bì ni lông để có hành động thiết thực bảo vệ môi trờng sống của chúng
ta bằng cách hởng ứng lời kêu gọi: “Một ngày không dùng bao bì ni lông” Thông điệp này chính là nội dung nhật dụng của văn bản “Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000”
‘ Ôn dịch ,thuốc lá’ là một bài thuyết minh cung cấp cho bạn đọc những tri thức khách
quan về tác hại của thuốc lá đối với sức khoẻ và có thể làm suy thoái đạo đức con ngời Không dừng ở đó văn bản này còn thể hiện tinh thần trách nhiệm của ngời viết đối với sức khoẻ cộng
đồng khi ông trực tiếp bày tỏ thái độ đối với thuốc lá mà ông gọi là một thứ “ôn dịch”, và kiến nghị “Đã đến lúc mọi ngời phải đứng lên chống lại, ngăn ngừa nạn ôn dịch này”
Tác giả đã sử dụng thủ pháp thuyết minh quen thuộc nh: liệt kê, so sánh, lời văn vẫn sử dụng các thuật ngữ khoa học nhng dễ hiểu do đợc giải thích cụ thể, kết hợp trong đó là lời bình luận mang sắc thái biểu cảm rõ rệt Tất cả đợc viết bằng tri thức và tâm huyết của của một nhà y học nổi tiếng, và điều đó làm nên sức thuyết phục của bài văn này
ý nghĩa nhật dụng của văn bản này không chỉ là cảnh báo cho mỗi ng ời về một nạn dịch có sức tàn phá sức khoẻ cộng đồng, gây thành tệ nạn xã hội mà còn góp phần cổ động cho chiến dịch truyền thông chống hút thuốc lá đang diễn ra rộng khắp hiện nay
‘ Bài toán dân số’ từ câu chuyện vui về một bài toán cổ liên hệ sang chuyện không vui
về việc gia tăng dân số trên trái đất bằng một tính toán lô gic sau: Một bàn cờ có 64 ô, nếu số thóc trong mỗi ô tăng theo cấp số nhân công bội là 2 thì tổng số thóc nhiều tới mức có thể phủ kín bề mặt trái đất => trái đất lúc đầu chỉ có 2 ngời, nếu loài ngời cũng tăng theo cấp số nhân
ấy thì tổng dân số sẽ đạt ô thứ 30 (năm1995) và ô thứ 31 (năm 2015) => nếu cứ để dân số tăng
nh thế thì đến một ngày 64 ô của bàn cờ sẽ bị lấp kín và khi đó mỗi ng ời chỉ còn một chỗ ở với diện tích nh một hạt thóc trên trái đất
Mục đích của sự tính toán này là báo động về nguy cơ bùng nổ và gia tăng dân số của thế giới Vì thế “Bài toán dân số” đợc xem là một văn bản nhật dụng phục vụ cho chủ đề “dân
số và tơng lai của nhân loại” Bài toán này càng có ý nghĩa thời sự đối với các n ớc chậm phát triển, trong đó có Việt Nam
Về hình thức, “Bài toán dân số” là một văn bản nghị luận sử dụng phơng thức lập luận bằng hình thức luận cứ Nhng bài nghị luận xã hội này dễ hiểu bởi sự đan cài rất tự nhiên của phơng thức tự sự
2 Phơng pháp thực hiện:
Phương phỏp mà tụi ỏp dụng trong những giờ dạy văn bản nhật dụng lớp 8 là sử dụng
tranh ảnh liờn quan đến nội dung bài học nhằm phỏt huy tớnh tớch cực, chủ động của học sinh
* Tỏc dụng của việc sử dụng tranh ảnh trong quỏ trỡnh dạy văn bản nhật dụng:
- Laứ moọt trong caực phửụng tieọn goựp phaàn thửùc hieọn muùc tieõu yeõu caàu daùy hoùc Ngửừ vaờn
- Nhaọn thửực qua hỡnh aỷnh trửùc quan
- Gụùi lieõn tửụỷng
Trang 4- Tạo cảm hứng thẩm mĩ –hứng thú
VD: Văn bản “ Thông tin về ngày Trái đất năm 2000”
Giáo viên có thể cho học sinh xem những bức tranh minh họa cho tác hại của bao bì ni lông đối với môi trường và sức khỏe con người
VD: Văn bản “ Bài toán dân số”
Tranh minh họa cho tác hại của việc gia tăng dân số đối với môi trường, tài nguyên thiên nhiên, sự phát triển kinh tế xã hội
VD: Văn bản “ Ôân dịch, thuốc lá”
Tranh ảnh minh họa cho tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe gồm: những bức ảnh của những người bị bệnh ung thư phổi, tắt động mạch, nhồi máu cơ tim
* Những yêu cầu khi sử dụng tranh, ảnh:
- Nghiên cứu, nhận xét về chất lượng,giá trị của trực quan trước khi sử dụng
- Định hướng khai thác nội dung nào
- Sử dụng vào thời điểm nào trong quá trình dạy học
- Mở rộng thêm trực quan ngoài sách giáo khoa để tăng cường yếu tố thực tiễn
- Quan sát, mô tả và liên tưởng; phát hiện; phân tích tổng hợp
- Ở những mức độ khác nhau, không sử dụng tranh, ảnh một cách hình thức hời hợt, làm như vậy sẽ mất đi thời gian và phản tác dụng
C KẾT LUẬN
Văn bản nhật dụng cĩ tính cấp thiết và tính thời sự rất cao tác động đến học sinh yêu cầu học sinh cĩ ý thức trong các vấn đề mà văn bản nhật dụng nêu ra
Sử dụng tranh ảnh trong bài dạy khơng phải là mới nhưng đối với phần văn bản nhật dụng ở lớp 8 thì việc sử dụng tranh ảnh minh họa đã đem đến cho học sinh nhiều hứng thú trong học tập và cũng đạt được hiệu quả cao trong nội dung bài dạy vì sự sinh động, cập nhật của nĩ
Trang 6