Thiết kế hoạt động trải nghiệm chủ đề “Ngọn lửa” cho học sinh trung học cơ sở

Bài viết Thiết kế hoạt động trải nghiệm chủ đề “Ngọn lửa” cho học sinh trung học cơ sở giới thiệu một số hoạt động trải nghiệm có thể sử dụng được trong dạy học chủ đề “Ngọn lửa” cho học sinh trung học cơ sở nhằm phát triển khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng khoa học tự nhiên để chiếm lĩnh các kiến thức khoa học.

THI T K HO T NG TR I NGHI M CH “NG N L A CHO

H C SINH TRUNG H C C S

V Th Ma Ph ng Khoa oán à Khoa h c t nh n Ema l phuong tm@dhhp edu n

Ngày nh n bài: 08/4/2022

Ngày PB ánh giá: 29/4/2022

Ngày duy t ng: 05/5/2022

TÓM T T Ho t ng tr i nghi m giúp h c sinh h nh thành và phát tri n tính tích c c, ch ng, sáng

t o c ng nh rèn luy n k n ng v n d ng ki n th c khoa h c t nhi n và khoa h c x h i phát hi n

và gi i quy t các v n trong th c ti n T ch c các ho t ng tr i nghi m trong d y h c làm n i

b t c n i dung, ph ng pháp, h nh th c t ch c d y h c và ánh giá h c sinh trong vi c th c hi n

d y h c g n v i cu c s ng th c ti n, góp ph n n ng cao các n ng l c cho ng i h c Bài vi t này gi i thi u m t s ho t ng tr i nghi m có th s d ng c trong d y h c ch “Ng n l a” cho h c sinh trung h c c s nh m phát tri n kh n ng v n d ng ki n th c, k n ng khoa h c t nhi n chi m l nh các ki n th c khoa h c.

T khóa l a, nhi n li u, n ng l ng và s bi n i, khoa h c t nhi n, ho t ng tr i nghi m DESIGN EXPERIMENTAL ACTIVITIES ON THE TOPIC “ FIRE FOR SECONDARY

SCHOOL STUDENTS ABSTRACT Experiential activities help students form and develop their positivity, initiative and creativity as well as practice skills in applying natural science knowledge to detect and solve practical problems Organi ing experiential activities in teaching has highlighted the content, methods, and forms of teaching organi ation and student assessment in the implementation of teaching associated with real-life, and improving the capacity of learners This article introduces a number of experiential activities that can be used in teaching the topic "Flames" to junior high school students in order to develop the ability to apply natural science knowledge and skills in the real life and this helps students have a chance to acquire scienti c knowledge

Ke words re, fuel, energy and transformation, natural science, experiential activity.

Ho t ng tr i nghi m (H TN) là

ho t ng trong ó ch th c tham gia

tr c ti p m t s ki n ho c t ng tác tr c

ti p v i các i t ng nào ó, qua ó h nh

thành c ki n th c, k n ng, xúc c m v

s ki n, i t ng ó 4 Ho t ng tr i

nghi m góp ph n h nh thành, phát tri n

các ph m ch t ch y u, n ng l c chung và

các n ng l c c th cho h c sinh (HS)

n i dung ho t ng c x y d ng d a

tr n các m i quan h c a cá nh n h c sinh

v i b n th n, v i x h i và v i t nhi n

3 Do ó, giáo vi n (GV) có th sáng

t o, t ch trong vi c thi t k các ho t

ng tr i nghi m trong h c t p và x p l i các ch mà ch ng tr nh và sách giáo khoa quy inh t ng tính v n d ng góp ph n tích c c cho h c sinh phát tri n

nh n cách toàn di n, giúp các em t tin vào s hi u bi t c a m nh, phát tri n n ng

l c gi i quy t các v n trong cu c Góp

ph n th c hi n t t m c ti u tr n, bài vi t

này mang tính g i , tham kh o cho giáo

vi n v t ch c ho t ng tr i nghi m có

th s d ng thi t k ho t ng h c t p

cho HS trung h c c s (THCS) ng v i

ch “Ng n l a”

2 T NG QUAN NGHIÊN C U

2.1 t ng và ph ng pháp

ngh n c u

i t ng nghi n c u: Thi t k

ho t ng tr i nghi m trong d y h c ch

“Ng n l a” cho HS THCS

Ph ng pháp nghi n c u: Ph ng

pháp nghi n c u lí thuy t: T ng h p các

nghi n c u li n quan n H TN Ph n

tích n i dung ch ng ki n th c cho HS

THCS t ó xác nh m c ti u, n i dung

bài h c thi t k H TN ph h p

2.2 Ho t ng tr ngh m trung

h c c s

Ho t ng tr i nghi m (H TN)

là ho t ng giáo d c mà h c sinh (HS)

c tr c ti p ho t ng th c ti n trong

nhà tr ng ho c x h i d i s h ng

d n và t ch c c a giáo vi n (GV)

H TN trong d y h c s giúp h c sinh

(HS) t ng c ng s t tr i nghi m thông

qua các ho t ng, t ó HS s t h nh

thành cho m nh các tri th c m i, k n ng,

n ng l c m i B n ch t c a h c t p tr i

nghi m chính là h c thông qua làm và

ph n ánh Khi c a vào các H TN

th c t , HS s có c h i nh n v n t

nhi u góc và quan i m khác nhau,

tránh b áp t và có c h i a ra gi i

pháp mang tính sáng t o Cách ti p c n

H TN trong d y h c là gi i h n nghi n

c u c a bài vi t v y là khái ni m công

c xuy n su t bài vi t

c p trung h c c s , n i dung

H TN t p trung vào các ho t ng x h i,

ho t ng h ng n t nhi n ng th i

ho t ng h ng vào b n th n v n c

ti p t c tri n khai phát tri n các ph m

ch t và n ng l c c a HS 3

Tr i nghi m có nhi u d ng khác nhau, t y thu c vào ph m vi di n ra ho t

ng, c i m c a ho t ng hay n i dung giáo d c thông qua ho t ng

H c t p tr i nghi m òi h i GV và HS

ph i làm vi c c ng nhau m t cách c i

m , chia s GV là ng i thi t k các

H TN ph h p d a tr n c s là n i dung ki n th c môn h c, các i u ki n

c s v t ch t c a nhà tr ng và th c t

a ph ng 4 HS tham gia h c t p m t cách tích c c vào các ho t ng t m tòi,

tr i nghi m g n li n v i th c t t các

ho t ng nh nghe, c, quan sát tranh

nh, video tích c c n các nhi m v h c

t p, tham gia d án, xeminar th o lu n Khi t ch c ho t ng tr i nghi m cho

HS, không nh t thi t ph i là ho t ng quy mô l n, ngoài tr i m i c

g i là tr i nghi m Khi HS c tr c ti p tham gia và t ng tác vào các ho t ng

tr n l p h c qua ó l y c kinh nghi m cho b n th n c ng là tr i nghi m T quan

i m này khi t ch c H TN cho HS, GV không n n c ng nh c v th i gian, a

i m hay quy mô th c hi n

2.3 M t s n ng l c c n h nh thành

và phát tr n HS THCS trong H TN

ch “Ng n l a

Ch Ng n l a nh h ng h nh thành và phát tri n cho h c sinh nh ng

n ng l c nh :

- N ng l c t h c (t nghi n c u tài li u)

- N ng l c gi i quy t v n (khám phá màu s c ng n l a, t m hi u và ph n

lo i nhi n li u)

- N ng l c h p tác nhóm (th c hi n thí

nghi m, làm mô h nh, trao i th o lu n,

báo cáo và tr nh bày k t qu th c hi n)

- N ng l c tính toán (hoàn thành các

b ng i u tra khi làm kh o sát, b ng s li u)

- N ng l c th c hành thí nghi m

(th c hi n các thao tác và m b o an toàn

thí nghi m)

2 4 M t s ph ng th c t ch c

Hi n nay các ph ng th c tr i nghi m

c th c hi n t ng i a d ng và phong

phú M t s ph ng th c t ch c H TN

c s d ng trong ch g m có:

- Ph ng th c t ng tác: là cách t

ch c ho t ng t o c h i cho h c sinh

giao l u, tác nghi p và th c nghi m

t ng nh di n àn, óng k ch, h i th o,

h i thi, trò ch i…

- Ph ng th c c ng hi n: là cách t

ch c ho t ng t o c h i cho h c sinh

mang l i nh ng giá tr x h i b ng nh ng

óng góp và c ng hi n th c t c a m nh

thông qua các ho t ng t nh nguy n nh n

o, lao ng công ích, tuy n truy n…

- Ph ng th c nghi n c u: là cách t

ch c ho t ng t o c h i cho h c sinh

tham gia các tài, d án nghi n c u khoa

h c nh c m h ng t nh ng tr i nghi m

th c t , qua ó xu t nh ng bi n pháp

gi i quy t v n m t cách khoa h c Nhóm

h nh th c t ch c này bao g m các ho t

ng kh o sát, i u tra, làm d án nghi n

c u, sáng t o công ngh , ngh thu t…

3 K T QU NGHIÊN C U

H c t p thông qua ph ng th c

tr i nghi m òi h i GV ph i s d ng các

ph ng pháp thi n v h ng t ch c cho

HS quan sát, th c hành và ki m nghi m

trong th c t Thông qua các ph ng th c

t ch c H TN, HS có th t m nh a ra

c c u tr l i và gi i thích c các n i dung ki n th c, h nh thành và phát tri n k

n ng làm vi c t p trung và chính xác HS

h c cách l p k ho ch, t ch c th c hi n công vi c, chu n b nguy n li u và d ng c thí nghi m và ph n công công vi c trong nhóm, bi t cách thu th p và ghi chép các

k t qu , th o lu n trong nhóm và i t i k t

lu n, qua ó t rút ra bài h c thành công, khó kh n và thu n l i trong vi c th c hi n các H TN Ho t ng tr i nghi m c t

ch c theo quy mô l p h c ho c kh i l p

v i h nh th c t ch c ch y u là ho t ng giáo d c theo ch và ho t ng tr i nghi m ch “Ng n l a” cho h c sinh

tr ng THCS có th x y d ng qua các

b c sau:

B c 1: Xác nh ch h c t p

tr i nghi m

C n c vào m c ti u giáo d c, c

i m ki n th c trong ch ng tr nh c

i m i t ng HS t nh h nh c th a

ph ng, GV xác nh các chu n u ra

c th t ó l a ch n các n i dung h c

t p c u thành ch d y h c tr i nghi m

ph h p L a ch n ch “ Ng n l a”

v y là ch g n li n v i th c ti n và kinh nghi m c a h c sinh, t o c h i

h c sinh gi i quy t nhi u nhi m v g n v i

th c ti n

B c 2: Xác nh m c ti u c a ch

tr i nghi m

xác nh m c ti u HS c n t

c sau H TN, GV c n tr l i c các

c u h i: HS s t c nh ng g sau khi tham gia ch này HS s có kh n ng làm c g Các m c ti u c n rõ ràng,

c th và có th o c Nh ng nhi m

v t ra trong ch có th giúp h c sinh huy ng ki n th c, k n ng nhi u

môn h c khác nhau nh : V t lí, Hóa h c,

Sinh h c, Công ngh … C th , trong

ch “Ng n l a” h c sinh s c t m

hi u v l a, các bi n i v t lí và hóa

h c trong khi n u n, giáo d c cho HS

nh n bi t c tác d ng và tác h i c a

l a i v i cu c s ng c a con ng i s

d ng ti t ki m, hi u qu ngu n nguy n

li u, có th c phòng ch ng cháy n và

t ó h nh thành c th c b o v b n

th n và tuy n truy n cho nh ng ng i

xung quanh Ngoài ra, các ho t ng tr i

nghi m trong ch này b c u giúp

cho HS làm quen v i giáo d c STEM

(Science - Khoa h c, Technology - Công

ngh , Engineering - K thu t và Math

-Toán h c) - M t ch ng tr nh giáo d c

mà nhi u c s giáo d c tr n th gi i

và ang áp d ng trong ch ng tr nh ph

thông, giúp HS h ng n các ho t ng

th c hành và v n d ng ki n th c t o ra

s n ph m ho c gi i quy t các v n c a

th c t cu c s ng

B c 3: Xác nh các ki n th c c n

thi t gi i quy t các v n trong ch

tr i nghi m

N i dung ho t ng tr i nghi m

có th l ng ghép ki n th c c a các môn

h c trong ch ng tr nh d y h c hi n t i

tr ng THCS, nh ng n i dung có th a

vào trong ch h c sinh có th chi m

l nh và v n d ng c bao g m:

+ Môn V t lí: s chuy n th , bay h i,

ng ng t và sôi s truy n n ng l ng,

truy n nhi t nh lu t b o toàn n ng l ng

+ Môn Sinh h c: v và v giác m i và

kh u giác

+ Môn Hóa h c: nhi n li u, nguy n t

hóa h c, ph n ng cháy

+ Môn GDCD:

- Giáo d c th c ti t ki m ngu n nguy n li u cho HS, HS có th c ch

ng tuy n truy n, v n ng gia nh và

nh ng ng i xung quanh s d ng nguy n

li u có m c ích và hi u qu

- Giáo d c b o v môi tr ng: HS

n m c nguy n nh n g y ô nhi m môi

tr ng, bi n i khí h u là do ho t ng

s n xu t c a con ng i s d ng và khai thác quá nhi u nhi n li u hóa th ch t ó quan t m th ng xuy n n môi tr ng

s ng c a cá nh n, gia nh và c ng ng

ng h và ch ng tham gia các ho t

ng b o v môi tr ng, ph phán hành vi

g y h i cho môi tr ng

- Giáo d c phòng cháy ch a cháy: HS

n m c các i u ki n x y ra s cháy t

ó bi t c cách d p t t ám cháy HS có các ki n th c c b n v phòng cháy ch a cháy HS có th c phòng ch ng cháy n

B c 4: Thi t k các ho t ng

tr i nghi m

V i các quan i m v d y h c tr i nghi m nh tr n, tôi x y d ng ch

“ng n l a” cho h c sinh c p THCS g m các n i dung c mô t theo s h nh 1:

H nh 1: S các n i dung c a ch

M c ti u, ho t ng tr i nghi m và

h nh th c tr i nghi m nh ng ho t ng ó

c a các n i dung trong ch c

xu t s 1 c tr nh bày trong b ng

1 d i y:

B ng 1 Ho t ng tr ngh m c xu t trong ch

M ch

ch

N dung k n th c

và k n ng

Ho t ng tr ngh m xu t

H nh th c

tr ngh m

u k n chu n b

Ng n l a

L a là g Là quá tr nh oxy hóa nhanh

chóng c a m t v t li u

trong ph n ng cháy gi i

phóng ra nhi t, ánh sáng và

các s n ph m ph n ng khác

T m hi u v s cháy Quan sát

Th o lu n nhóm

Tranh nh, video, h c

li u i n t

Nhi n li u

là g

Là nh ng ch t cháy c khi

cháy t a nhi t và phát sáng

N m c cách ph n lo i

nhi n li u và ng d ng chính

c a m i lo i nhi n li u

T m hi u m t s nhi n

li u s d ng trong i

s ng h ng ngày

i u tra,

th o lu n nhóm

Các nhi n li u

th ng c

s d ng t i gia nh

Nh ng y u

t c n thi t

cho s

cháy

Ch t cháy

Ngu n nhi t thích ng.

Ngu n Oxy

T m hi u i u ki n duy tr s cháy

Quan sát

Th o lu n nhóm

Tranh nh, video, h c

li u i n t

T o ra l a H c sinh có k n ng t o ra l a

và duy tr s cháy khi không

có b t l a ho c di m

Ph ng pháp th u kính

h i t

D án h c

t p

V t li u, d ng

c làm thí nghi m

Ph ng pháp t o ma sát

Ph ng pháp d ng pin tích i n

Ph ng pháp hóa h c Màu s c

c a l a

Màu s c c a l a ph thu c

vào nguy n li u cháy và nhi t

.

Ý ngh a màu s c ng n

l a c a b p gas

D án h c

t p

V t li u, d ng

c làm thí nghi m Tác d ng

c a l a

S d ng n u n, t o ra

nhi t, ánh sáng, tín hi u và l c

y, n u chín th c n, rèn kim

lo i, làm g m, nung g ch,

sát khu n, sát tr ng…

t p

V t li u, d ng

c làm thí nghi m

Làm èn l ng Trung thu

Làm chong chóng Làm èn Kh ng Minh Tác h i

c a l a

H a ho n, cháy n , cháy r ng

g y ô nhi m n c, không khí,

làm xói mòn t và là m i

nguy h i cho con ng i, ng

v t và tài s n

Tác h i i v i môi

tr ng khi t cháy nguy n li u

Quan sát

Th o lu n nhóm

Tranh nh, video, h c

li u i n t

Cách d p

t t l a

Làm mát v t ch t ph n ng

cho n khi nhi t xu ng

d i i m ánh l a

Ng n không cho oxy (ho c

ch t oxy hóa khác) ti p xúc

v i nhi n li u

Cu c thi v phòng cháy

ch a cháy

Trò ch i tr i nghi m

Tranh nh, video, h c

li u i n t

S d ng

nhi n li u

ti t ki m,

an toàn,

hi u qu

và b n

v ng

Nhi n li u hóa th ch khi t

cháy t o ra s n ph m g Tác

h i i v i môi tr ng nh

th nào

Có nh ng ngu n nguy n li u

nào có th thay th ngu n

nhi n li u hóa th ch nguy n

li u hóa th ch không b c n

ki t và b o v môi tr ng

Thi t k poster và tuy n truy n cho nh ng

ng i xung quanh v

s d ng ti t ki m, an toàn và hi u qu ngu n nhi n li u.

D án h c

t p

Nguy n li u,

d ng c : gi y,

d ng c v tranh…

4 K T LU N

Ch “Ng n l a” có nhi u l i th

trong vi c t ch c ho t ng h c theo

ph ng th c tr i nghi m, có ngh a r t

quan tr ng i v i vi c h nh thành và phát

tri n ki n th c, k n ng c ng nh thái

t nh c m c a HS tr c nh ng v n th c t

c a cu c s ng Tr i qua các n i dung trong

ch s làm giàu th m ki n th c và kinh

nghi m, cho các em HS, ti p th m s ch

ng cho HS b o v b n th n và x h i

tr c nh ng di n bi n ngày càng khó l ng

c a “gi c l a” ng th i, giáo d c th c

trách nhi m s d ng ti t ki m và an toàn

nhi n li u, góp ph n b o v t nhi n c ng

là b o v s b n v ng c a toàn nh n lo i

D y h c theo h ng tr i nghi m sáng t o

v a mang tính tích h p v a mang tính th c

ti n cao, ki n th c x y d ng trong ch

là m t ch nh th th ng nh t và mang tính

toàn v n ph h p v i nh n th c và t m lí

c a HS Cho phép HS s d ng kinh nghi m,

kh n ng quan sát và ki n th c c a b n th n

gi i quy t các nhi m v h c t p Bài vi t

tr nh bày nh ng i m chính v tr i nghi m

nói chung, qua ó xu t m t s ho t ng

h c t p tr i nghi m ch “ng n l a” làm

c s cho GV tham kh o và ng d ng vào

th c ti n gi ng d y GV có th t ch c ho t

ng h c t p tr i nghi m cho HS m t cách linh ho t th c hi n có hi u qu y u c u

c n t c a môn h c trong ch ng tr nh giáo d c ph thông m i

TÀI LI U THAM KH O

1 B GD- T (2018), Ch ng tr nh giáo d c

ph th ng t ng th

2 B GD- T (2018), Ch ng tr nh giáo d c

ph th ng m n Khoa h c t nhi n.

3 B GD- T (2018), Ch ng tr nh giáo d c

ph th ng: Ho t ng tr i nghi m và ho t ng tr i nghi m, h ng nghi p (ban hành kèm theo Thông

t s 32/2018/TT-BGD T, ngày 26/12/2018).

4 L Th Tuy t, Giang H ng Di p (2020),

“Thi t k ho t ng tr i nghi m trong d y h c ch tác h i c a thu c lá v i s c kh e nh m phát tri n

n ng l c gi i quy t v n và sáng t o cho h c sinh , H i ngh khoa h c qu c gia l n th 4, DOI: 10.15625/vap.2020.000130.

5 Tr n Ng c Th ng, Nguy n Th Nhi (2018),

“D y h c theo ch trong môn v t l tr ng trung h c ph thông”, T p chí Khoa h c X h i,

Nh n v n Giáo d c, T p 8, s 3B, tr 104-109