Đề cương ôn tập Ngữ Văn lớp 9 học kì 2 Giáo viên Vũ Thị Xuyên Trường TH & THCS Vũ Đoài ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC KÌ 2 MÔN NGỮ VĂN 9 A NỘI DUNG I Phần văn bản Văn bản nghị luận hiện đại Bàn về đọc sách – Chu[.]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC KÌ 2 MÔN NGỮ VĂN 9
A NỘI DUNG
I Phần văn bản.
Văn bản nghị luận hiện đại:
- Bàn về đọc sách – Chu Quang Tiềm
- Tiếng nói văn nghệ - Nguyễn Đình Thi
- Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới – Vũ Khoan
B HƯỚNG DẪN LÀM ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP
II Phần Tiếng Việt.
1 Khởi ngữ
? Nêu đặc điểm và công dụng của khởi ngữ ? Cho ví dụ.
- Đặc điểm của khởi ngữ:
+ Là thành phần câu đứng trước chủ ngữ để nêu lên đề tài được nói đến trong câu + Trước khởi ngữ thường có thêm các từ: về, đối với
- Công dụng: Nêu lên đề tài được nói đến trong câu
- Ví dụ: - Làm bài tập thì tôi đã làm rồi.
- Hăng hái học tập, đó là đức tính tốt của người học sinh.
2 Các thành phần biệt lập
? Thế nào là thành phần biệt lập ? Kể tên các thành phần biệt lập ? Cho ví dụ.
- Thành phần biệt lập là thành phần không tham gia vào việc diễn đạt sự việc của câu
2.1.Thành phần tình thái là thành phần được dùng để thể hiện cách nhìn của người nói đối
với sự việc được nói đến trong câu
VD: - Cháu mời bác vào trong nhà uống nước ạ !
- Chắc chắn ngày mai trời sẽ nắng.
2.2.Thành phần cảm thán là thành phần được dùng để bộc lộ thái độ, tình cảm, tâm lí của
người nói (vui, mừng, buồn, giận…); có sử dụng những từ ngữ như: chao ôi, a , ơi, trời ơi… Thành phần cảm thán có thể được tách thành một câu riêng theo kiểu câu đặc biệt
VD: + Ôi ! hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa vẫn thẳng hàng (Viễn Phương)
+ Trời ơi, lại sắp mưa to nữa rồi!
2.3.Thành phần gọi - đáp là thành phần biệt lập được dùng để tạo lập hoặc duy trì quan hệ
giao tiếp; có sử dụng những từ dùng để gọi – đáp
VD: + Vâng, con sẽ nghe theo lời của mẹ.
+ Này, rồi cũng phải nuôi lấy con lợn…mà ăn mừng đấy ! (Kim Lân)
2.4.Thành phần phụ chú là thành phần biệt lập được dùng để bổ sung một số chi tiết cho
nội dung chính của câu; thường được đặt giữa hai dấu gạch ngang, hai dấu phẩy, hai dấu ngoặc đơn hoặc giữa hai dấu gạch ngang với dấu phẩy Nhiều khi thành phần phụ chú cũng được đặt sau dấu ngoặc chấm
VD: + Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm ( Nam Cao)
+ Vũ Thị Thiêt, người con gái quê ở Nam Xương, tính đã thùy mị nết na lại
thêm tư dung tốt đẹp
Trang 2TẬP LÀM VĂN
Ngữ Văn là môn học có sự tích hợp giữa ba phân môn là đọc hiểu, tiếng việt và làm văn Mỗi phân môn đều đem đến cho học sinh những kiến thức và kỹ năng khác nhau Tuy nhiên đối với học sinh lớp 9 thì làm văn chính là tiết học khó nhằn nhất Đặc biệt các em cực kì lo sợ khi phải đối mặt với hai dạng đề văn nghị luận xã hội ở lớp 9 Vậy đâu là hai
dạng văn nghị luận xã hội lớp 9 gây khó khăn nhất? Hãy cùng gia sư Văn chúng tôi tìm
hiểu nhé!
Có thể nói rằng văn nghị luận là kiểu văn bản khá quen thuộc đối với học sinh lớp 9 Tuy nhiên đó chỉ là cái tên quen thuộc nhưng thực chất ở nhiều học sinh vẫn chưa nắm rõ được cách làm 2 dạng văn nghị luận xã hội lớp 9: Văn nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học & văn nghị luận xã hội dưới dạng một câu chuyện
Cách làm 2 dạng đề văn nghị luận xã hội lớp 9
1 Văn nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học
a) Đặc điểm cơ bản của dạng văn nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học.
Đây là dạng văn khá khó đối với học sinh lớp 9 bởi sự tích hợp giữa vấn đề xã hội và vấn
đề văn học Điều đó đòi hỏi học sinh phải có kiến thức tổng hợp về cả hai mảng kiến thức
là văn học và xã hội Tuy nhiên việc có kiến thức vẫn chưa đủ vì học sinh cần phải có thêm các kỹ năng phân tích văn bản và phân tích, đánh giá, lí giải các vấn đề xã hội nữa Đề bài đặt ra trong dạng đề này thường là các vấn đề xã hội sâu sắc mang ý nghĩa nhân văn nào đó
Trang 3dựa trên các tác phẩm văn học (vấn đề đó có thể có trong chương trình học hoặc chưa được học)
Vì là dạng đề kết hợp và vận dụng nhiều thao tác khác nhau: giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận… kiểu văn bản này đòi hỏi học sinh phải linh hoạt trong từng thao tác làm bài của mình
Ví dụ: Xét đề bài sau:
Đề 1: Nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sapa” của Nguyễn Thành Long
là người có tinh thần khiêm tốn Em có suy nghĩ gì về lòng khiêm tốn của giới trẻ hiện nay?
b) Cách làm bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học.
Mở bài
– Giới thiệu được vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học
– Nêu vấn đề cần nghị luận
Thân bài
Vì đây là dạng đề tích hợp nên vấn đề xã hội ở đây có thể là tư tưởng đạo lí hoặc hiện tượng đời sống Nên tùy theo từng dạng đề mà áp dụng các thao tác nghị luận khác nhau Tuy nhiên đều phải làm rõ hai phần trọng tâm cơ bản: giải thích và rút ra vấn đề đặt ra trong tác phẩm, nghị luận về một vấn đề xã hội
Phần 1: Giải thích và rút ra vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học
Trước tiên phải phân tích làm rõ được vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học ở đây là gì? Từ
đó mới có thể xác định được nội dung chính và hướng làm bài cần thiết ở phần 2
Ví dụ: Từ nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sapa” của Nguyễn Thành
Long em có suy nghĩ gì về trách nhiệm của thanh niên hiện nay trong công cuộc xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc
Chúng ta cần phải xác định được nhân vật anh thanh niên có những phẩm chất gì? Sau đó mới so sánh với giới trẻ hiện nay Cụ thể anh thanh niên là người có lí tưởng sống cao đẹp, yêu nghề và có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, khiêm tốn, tinh thần lạc quan yêu đời, quan tâm, chu đáo, hiếu khách Những phẩm chất của anh thanh niên liệu giới trẻ có không? Thực trạng của giới trẻ hiện nay là gì?
Trang 4Từ phần một chuyển sang phần hai, học sinh cần có một câu chuyển ý phù hợp, đặc sắc.
Phần 2: Nghị luận xã hội
Khi đã xác định được vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học ở phần 1 học sinh chuyển sang phần 2, ở phần này các em làm tương tự như cách làm văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí
và nghị luận về một hiện tượng đời sống
Nếu vấn đề xã hội xác định là tư tưởng đạo lí thì các em sẽ vận dụng theo các bước
– Giải thích khái niệm
– Phân tích, lí giải
– Bình luận
– Bài học nhận thức và liên hệ bản thân
Nếu vấn đề xã hội xác định là hiện tượng đời sống thì các em sẽ vận dụng theo các bước – Khái niệm
– Thực trạng (tích cực, tiêu cực)
– Hậu quả
-Nguyên nhân
– Giải pháp
-Liên hệ bản thân
Ví dụ: Từ đức tính khiêm tốn của nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn “Lặng lẽ
Sapa” của Nguyễn Thành Long em có suy nghĩ gì về tính khiêm tốn của giới trẻ hiện nay?
Vấn đề xã hội ở đây mang tư tưởng đạo lí vì thế các em sẽ phải sử dụng các bước làm trong nghị luận về tư tưởng đạo lí để làm (khiêm tốn là gì, phân tích chứng minh các vấn đề của khiêm tốn, bình luận về đức tính khiêm tốn của thanh niên hiện nay, bài học nhận thức và liên hệ bản thân)
2 Nghị luận xã hội dưới dạng một câu chuyện
Trang 5Gia sư Văn hướng dẫn học sinh cách làm văn nghị luận xã hội
a) Đặc điểm cơ bản của văn nghị luận xã hội dưới dạng câu chuyện
Đây là dạng nghị luận xã hội khó và hay dùng để kiểm tra kiến thức năng lực của học sinh giỏi hoặc thi chuyên Đề bài thường dưới dạng một câu chuyện mang một vấn đề, một triết
lí xã hội sâu sắc hướng tới người đọc Ở dạng đề này học sinh phải có kỹ năng phân tích, đánh giá và cảm nhận để có thể tìm ra được chính xác nội dung câu chuyện hướng tới là gì?
Từ đó mới có thể định hướng cho mình cách làm bài trong toàn bài
Ví dụ: Xét 2 đề bài sau.
Đề 1: MẸ NGHÈO
Quê mình mùa lũ, trời mưa nước ngập trắng đường Hồi đó con chập chững vào lớp một, ngày ngày vượt hai cây số đến trường Có bữa mưa giăng đầy trời, nước ngập đến gối Con nhìn ra rơm rớm Mẹ bảo:
– Thôi hôm nay để mẹ cõng
Mẹ cắp chiếc nón lá, cõng con trên lưng vượt qua dòng nước
Con đậu Đại học, ra trường lấy được cô vợ thành đạt Cuối tuần con đưa mẹ đến siêu thị – Thôi đường ngược chiều rồi Mẹ chịu khó tự vào Tiền nè Con có việc phải đi
Trang 6Hãy trình bày suy nghĩ của em về câu chuyện trên.
Đề 2: HAI BỨC ẢNH
Titanic là con tàu lớn nhất thế giới vào thời điểm nó ra đời (1912) Với kĩ thuật chế tạo hiện đại nhất thời ấy, Titanic được coi là con tàu “không thể chìm” Tuy nhiên trong lần ra khơi đầu tiên, con tàu này đã va vào băng và bị chìm khiến hơn 1.500 người thiệt mạng
Sau khi chiếc tàu Titanic bị đắm, một tờ báo xuất bản ở Anh đã đăng kề nhau hai bức ảnh minh họa có nội dung như sau:
Trong bức ảnh thứ nhất, người ta thấy chiếc tàu bị vỡ khi va vào tảng băng, bên dưới có dòng chữ: Sự yếu đuối của con người và sức mạnh của thiên nhiên
Còn bức ảnh thứ hai, người ta lại thấy có một người đàn ông nhường chiếc phao cứu sinh của mình cho người đàn bà đang bế con trên tay Lần này, bức ảnh được chú thích bằng dòng chữ: Sự yếu đuối của thiên nhiên và sức mạnh của con người
(Dực theo sách Phép màu nhiệm của đời, tên chuyện do người ra đề đặt)
Em có suy nghĩ gì về những dòng chữ chú thích cho 2 bức ảnh nói trên?
b) Cách làm bài nghị luận xã hội dưới dạng một câu chuyện
Ở dạng đề này cũng giống như nghị luận xã hội về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học, vấn đề xã hội ở đây có thể là tư tưởng đạo lí hoặc hiện tượng đời sống Dạng đề làm tuân thủ theo hai bước quan trọng là: Phân tích nêu ngắn gọn nội dung câu chuyện, thực hiện thao tác nghị luận giống tư tưởng đạo lí, hiện tượng đời sông
Mở bài
– Dẫn dắt câu chuyện
– Nêu vấn đề cần bàn luận
Thân bài
Phần 1: Phân tích văn tắt nội dung câu chuyện
Các em cần phải giải thích các hình ảnh, từ ngữ liên quan đến câu chuyện từ đó xác định được nội dung chính của câu chuyện đó là gì?
Trang 7Phần 2: Thao tác nghị luận giống như tư tưởng đạo lí, hiện tượng đời sông.
Tùy thuộc vào từng dạng đề các em làm tương tự giống như trên
Đây là hai dạng đề khó nhất trong chương trình làm văn 9, Đội ngũ gia sư Văn chúng tôi hi
vọng những kiến thức về đặc điểm và cách làm hai dạng đề trên có thể giúp các em viết một bài văn trôi chảy, mượt mà để đạt điểm tối đa Chúc các em thành công
Một số đề tham khảo:
Đề bài số 1: Rác có mặt ở khắp mọi nơi Em hãy nêu suy nghĩ của mình về hiện tượng trên.
* Dàn ý tham khảo:
a Mở bài:
-Giới thiệu hiện tượng: Hiện nay ở những nơi công cộng hiện tượng vứt rác bừa bãi thường xuyên xẩy ra
b Thân bài : Phân tích hiện tượng
- Biểu hiện của hiện tượng : Vứt, đổ rác không đúng nơi quy định trên đường phố, những nơi công cộng vui chơi giải trí, ở trường học, công sở
-Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng
+Người dân thiếu ý thức giữ gìn nơi công cộng
+Các cơ quan quản lí chưa có biện pháp xử lí vi phạm
+Thiếu các thùng rác cộng cộng
- Hiện tượng vứt rác ra nơi cộng cộng có tác hại gì
+Làm ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị
+Làn tắc nghẽn nguồn nước, ô nhiễm môi trường
-Hiện tượng đáng phê phán ở những khía cạnh nào? Vì sao lại phê phán
+Phê phán ở ý thức của mỗi công dân
+Phê phán cách tuyên truyền giáo dục của một số cơ quan đoàn thể
- Bài học rút ra từ hiện tượng, thói quen vứt rác ở nơi công cộng là gì ?
+Mỗi công dân tự nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh nơi công cộng
+Cơ quan có chức năng có thêm biện pháp xử lí
+Giáo dục tuyên truyền cho người dân nâng cao ý thức trách nhiệm giữ gìn vệ sinh nơi công cộng
- Kêu gọi hành động
+Mỗi chúng ta hãy giữ gìn vệ sinh nơi công cộng để cho môi trường xanh sạch đẹp bằng những việc làm cụ thể
c Kết bài:
- Rút ra bài học cho bản thân, không nên tạo cho mình thói quen xấu
Đề bài số 2
Dàn ý Bác Hồ là vị lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Hãy viết bài văn nêu suy nghĩ của em về Bác!
Bài làm
+ Mở bài:
Trang 8– Giới thiệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh:
– Chủ tịch Hồ Chí Minh là một vị lãnh tụ, một nhà cách mạng đại tài, người con là nhà thơ nhà danh nhân văn hóa thế giới Trong cuộc đời người đã để lại cho đất nước con người Việt Nam rất nhiều truyền thống quý báu Nhưng có lẽ cái đáng nhớ nhất ở người chính là
tư cách đạo đức tinh thần Cần- Kiệm- Liêm- Chính- Chí – Công- Vô -Tư
+ Thân bài:
– Nhân dân ta đất nước ta cảm thấy như thế nào về Người? Đất nước chúng ta luôn tự hào
về người, bởi người chính là sự kết tinh của vì sao tinh tú nhất Người là ánh sáng, là niềm tin cho muôn dân soi vào Ở bất kỳ vai trò nào người cũng hoàn thành vai trò, nhiệm vụ của mình một cách xuất sắc
– Phân tích vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi là một nhà lãnh đạo cách mạng như thế nào? Trong vai trò một người lãnh tụ người đã dẫn dân tộc Việt Nam ra khỏi đêm tối nô lệ Người lên đường bôn ba khắp năm châu để tìm ra con đường cứu nước cho dân tộc ta Đó chính là con đường cách mạng theo đường lối Mác – Lê Nin
– Nhờ con đường mà Người tìm thấy mà dân ta thoát khỏi kiếp tối tăm Tổ quốc ta trở thành nước độc lập, người dân của ta ai cũng có cơm ăn, ai cũng có áo mặc, ai cũng được học hành
– Với cương vị một người đứng đầu người đã đối xử với dân chúng của mình ra sao? Với cương vị một người cha già dân tộc người đã chăm lo, quan tâm tới đời sống của tất cả người dân Bác đã lo lắng cho từng người già, trẻ nhỏ, từng người chiến sĩ Biết bao nhiêu đêm Bác thức trắng, trằn trọc không ngủ khi lo lắng cho những người dân cho, số phận của dân tộc mình
– Trong vai trò một nhà danh nhân văn hóa người đã có những đóng góp gì? Trong vai trò một nhà văn, nhà thơ một danh nhân văn hóa Bác Hồ cũng đã để lại nhiều tác phẩm hay, gây được tiếng vang lớn như tập thơ “Nhật ký trong tù”, Cảnh khuya, hay “Bản tuyên ngôn độc lập”…những tác phẩm của Bác không chỉ hay về mặt nghệ thuật mà nó có tác động sâu sắc tới tinh thần yêu nước, tinh thần cách mạng của quần chúng nhân dân Nó còn là thanh gươm sắc bén nhằm thẳng vào những kẻ xâm lược, gây ra cuộc chiến tranh phi nghĩa, bất lương
– Tính cách và phong cách sống hàng ngày của người như thế nào? Trong cuộc sống hàng ngày, Bác là người vô cùng giản dị, nếp sống mộc mạc, chân thành, tiết kiệm của Bác là tấm gương sáng cho thế hệ chúng ta hôm nay phải noi theo
– Mỗi bữa cơm của người chỉ vài miếng cá kho, rau luộc, tương cà…Người bảo đất nước ta còn nghèo phải tiết kiệm vì miền Nam thân yêu còn chưa được giải phóng Bác chăn nuôi
ao cá, tự trồng rau, nuôi gà…để tạo ra những thực phẩm thiết yếu phục vụ cho mình
– Nêu cảm nghĩ của bản thân với người như thế nào? Bác hy sinh rất nhiều, cống hiến rất nhiều nhưng chưa bao giờ người tư lợi một điều gì cho riêng mình Người sống an nhiên, ra
đi thanh thản Cái người băn khoăn mãi trước lúc lâm chung đó chính là việc quê hương miền Nam của chúng ta vẫn chưa hoàn toàn giải phóng Đúng như hai câu thơ mà nhà thơ
Tố Hữu đã viết tặng Bác Hồ:
“Bác ơi tim Bác mênh mông thế
Ôm cả non sông, mọi kiếp người”
Trong bản Di chúc trước lúc ra đi người đã viết lại rằng “Tôi để lại muôn vàn tình thương yêu cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, cho các cháu thiếu niên và nhi đồng…”
Trang 9+ Kết bài
– Nhắc tới Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân dân ưa chuộng hòa bình trên thế giới vô cùng yêu mến, nể phục còn với kẻ thù thì đó là nỗi khiếp sợ không bao giờ dứt
– Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra đi nhưng những tư tưởng chân lý của người vẫn còn sáng mãi Các thế hệ nối tiếp Người sẽ luôn phải phát huy và làm theo những lời người đã khuyên nhủ, dạy dỗ
Đề 3: Việt Nam tuy điều kiện kinh tế hạn chế, cơ sở vật chất chưa phát triển, nhưng
đã có nhiều học sinh đoạt huy chương vàng tại các cuộc thi quốc tế về toán, lí, ngoại ngữ, Năm 2004, sinh viên Việt Nam lại đoạt giải vô địch cuộc thi Robocon châu Á tại Hàn Quốc Hãy viết bài văn nêu suy nghĩ của em về hiện tượng đó.
Dàn ý bài văn mẫu lớp 9 số 5 đề 3: Hãy nêu suy nghĩ của em về hiện tượng
1 MỞ BÀI:
Đất nước ta là một đất nước có nền kinh tế chưa phát triển, điều kiện kinh tế còn hạn chế nhưng đã có rất nhiều huy chương về toán, vật lí trên đấu trường quốc tế hay năm 2004 sinh viên Việt Nam đã đoạt giải vô địch cuộc thi Robocon châu Á
2 THÂN BÀI:
Nguyên nhân Việt Nam chưa phát triển kinh tế: do phải trải qua nhiều cuộc chiến tranh nền kinh tế bị thiệt hại nặng nề và nền nông nghiệp là chính dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa cao Nhưng chúng ta đã đoạt được rất nhiều huy chương và vô địch cuộc thi Robocon châu Á
Đó là do thế hệ Việt Nam tài giỏi, thông minh, chăm chỉ, ham học hỏi và năng động sáng tạo Vì thế đã mang đến niềm tự hào cho dân tộc khi được sánh ngang cùng các nước bạn Đất nước ta hôm nay cũng đang trên đường phát triển và hội nhập đời sống của người dân
ổn định học sinh được đầu tư vào việc học nhiều hơn
3 KẾT BÀI:
Học tập để có thể mang vinh quang về cho quê hương, đất nước