Microsoft Word 13 HahiHong si ly hat giong DAu rai doc 111 ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ HẠT GIỐNG DẦU RÁI VÀ PHƯƠNG PHÁP BẢO QUẢN Nguyễn Thị Hải Hồng Phân Viện Khoa học Lâm nghiệp Nam Bộ Viện Khoa học Lâm nghiệp[.]
Trang 1ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ HẠT GIỐNG DẦU RÁI VÀ
PHƯƠNG PHÁP BẢO QUẢN
Nguyễn Thị Hải Hồng
Phân Viện Khoa học Lâm nghiệp Nam Bộ Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam
TÓM TẮT
Dầu rái (Dipterocapus alatus Roxb.) là loài cây bản địa gỗ lớn thường xanh, có giá trị kinh tế cao, chiếm
ưu thế trong rừng mưa nhiệt đới Đây là loài có chu kỳ sai quả rất thất thường và hạt mất sức nảy mầm rất nhanh Do vậy, việc nghiên cứu về đặc điểm sinh lý và phương pháp bảo quản hạt giống là cần thiết nhằm kéo dài khả năng lưu trữ của hạt giống Kết quả nghiên cứu cho thấy số quả trung bình trong 1kg là 254 quả, hạt bắt đầu nảy mầm sau 5 ngày gieo ươm và đạt tỷ lệ nảy mầm cao nhất vào ngày thứ 9 và sau 15 ngày thì số lượng hạt nảy mầm không đáng kể Hạt Dầu rái sẽ mất sức nảy mầm khi rút ẩm độ hạt từ 19% xuống 15%, tỷ lệ nảy mầm giảm từ 41% xuống còn 22% và không còn khả năng nảy mầm khi ẩm độ hạt rút xuống 3% Nhiệt độ để hạt nảy mầm tốt nhất là ở nhiệt độ từ 20– 250C và ở nhiệt độ phòng Thời gian bảo quản hạt Dầu rái có thể kéo dài hơn 6 tháng trong điều kiện 100C và ẩm độ hạt 16%
Từ khóa: Dipterocapus alatus Roxb., đặc điểm sinh lý hạt giống, bảo quản hạt giống
I MỞ ĐẦU
Dầu rái (Dipterocapus alatus Roxb.) là loài cây bản địa gỗ lớn thường xanh, có giá trị kinh tế cao, chiếm
ưu thế trong rừng mưa nhiệt đới Phân bố chủ yếu ở khu vực Đông Nam Á Tại Việt Nam, vùng phân bố tự nhiên chính là ở miền Nam và Tây Nguyên, tập rung nhiều nhất là ở Đồng Nai, Bình Phước và Bà Rịa – Vũng Tàu Rừng cây họ Dầu hiện nay đang bị tàn phá nặng nề và diện tích ngày càng bị thu hẹp Với tình trạng khai phá như hiện nay thì nhiều rừng Dầu còn lại sẽ bị biến mất trong tương lai Chính vì vậy mà việc bảo tồn loài và rừng cây họ Dầu ngày càng trở nên cấp bách hơn Bộ NN & PTNT đã quyết định đưa hai loài này vào danh sách những loài cây quan trọng trong Chương trình trồng 5 triệu hecta rừng của Việt Nam Cây Dầu rái có chu kỳ sai quả rất thất thường, điều kiện thu hái gặp nhiều khó khăn trong khi đó hạt mất sức nảy mầm rất nhanh Do vậy, yêu cầu nghiên cứu về đặc điểm sinh lý và kỹ thuật bảo quản hạt giống Dầu rái là rất cần thiết nhằm kéo dài khả năng tồn trữ của hạt giống
II VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
2.1 Vật liệu
Quả Dầu rái đã chín được thu hái vào đầu tháng 5/2009 tại Định Quán, Đồng Nai Ngay sau đó, tiến hành loại bỏ các hạt nhỏ, sâu bệnh và các hạt đã nảy mầm
2.2 Phương pháp nghiên cứu
Quả chín sau khi thu hái được cắt bỏ cánh Sau đó, xác định một số chỉ tiêu ban đầu của lô hạt bao gồm trọng lượng trung bình 1 quả tươi, số quả trong 1kg, số quả trung bình/lít và độ ẩm trung bình quả tươi sau thu hái
Kiểm nghiệm sự nảy mầm của hạt giống
Hạt sau khi thu thập được đem xử lí bằng cách ngâm vào nước ấm (30 - 350C) trong 4h Sau đó gieo hạt trong các khay lót giấy báo ẩm ở nhiệt độ phòng, phủ giấy báo lên trên để giữ độ ẩm cho hạt
Bố trí thí nghiệm bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên với 4 lần lặp, 50 hạt/lần lặp Thời gian theo dõi 2 ngày một lần
Trang 2Ảnh hưởng của ẩm độ đến khả năng nảy mầm của hạt
Hạt được làm khô bằng silicagel về các độ ẩm thí nghiệm là 15, 12, 9, 6 và 3% Sau đó, tiến hành gieo ươm để khảo sát ảnh hưởng của ẩm độ hạt đến khả năng nảy mầm của hạt
Ảnh hưởng của nhiệt độ đến khả năng nảy mầm của hạt
Hạt sau thu hái được xử lý nước ấm trong 4h, gieo vào các khay có lót bên dưới và phủ lớp trên bằng giấy báo ẩm Sau đó, đặt các khay hạt vào các nơi có nhiệt độ thí nghiệm là nhiệt độ phòng (đối chứng), 25,
20, 14, 80C
Ảnh hưởng của nhiệt độ đến khả năng tồn trữ của hạt
Thí nghiệm được thực hiện trên đối tượng là hạt được xử lý với silicagel để đạt độ ẩm 16% đựng trong túi ni lon dày dán kín và được cất trữ vào những điều kiện nhiệt độ như nhiệt độ phòng (đối chứng), 24, 10,
5 và 00C Thời gian theo dõi 10, 30, 60, 90, 120, 150, 180 ngày
Các thí nghiệm được bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên với 4 lần lặp, 50 hạt/lần lặp Thời gian theo dõi hạt nảy mầm 2 ngày một lần, trong 30 ngày
Chỉ tiêu theo dõi ở các thí nghiệm là tỷ lệ nảy mầm và tốc độ nảy mầm của hạt
III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Hạt sau khi thu thập về, trước khi thực hiện các thí nghiệm đã được xác định các thông số kỹ thuật bao gồm:
- Trọng lượng trung bình 1 quả: 3,93g
- Số quả trong 1kg: 254,35 quả
- Số quả trung bình/lít: 79,55 quả
- Trọng lượng trung bình 1 quả tươi (sau cắt cánh): 3,35g
- Độ ẩm trung bình quả tươi sau thu hái: 18,96%
Kiểm nghiệm sự nảy mầm của hạt giống
Hạt Dầu rái bắt đầu nảy mầm sau 5 ngày gieo ươm và đạt tỷ lệ nảy mầm cao nhất vào ngày thứ 9 Sau
15 ngày, số lượng hạt nảy mầm không đáng kể Tỷ lệ nảy mầm trung bình của lô hạt thí nghiệm là 41 %
0 2 4 6 8 10 12 14
Trang 30 10 20 30 40 50
Ẩm độ hạt (%)
Biểu đồ 2 Ảnh hưởng của ẩm độ đến khả năng nảy mầm của hạt Dầu rái Ảnh hưởng của nhiệt độ đến khả năng nảy mầm của hạt
Nhiệt độ đã ảnh hưởng rất có ý nghĩa đến khả năng nảy mầm của hạt Dầu rái (Biểu đồ 3) Hạt nảy mầm cao nhất ở nhiệt độ phòng (40,3%) và không có sự khác biệt ở mức nhiệt độ 25 và 20oC Khi nhiệt độ giảm xuống 14oC, tỷ lệ nảy mầm giảm đi đáng kể 28,67% và chỉ còn 1,33% khi nhiệt độ hạ xuống 8oC
0 10 20 30 40 50
nhiệt độ phòng
Nhiệt độ (oC)
Biểu đồ 3 Ảnh hưởng của nhiệt độ đến khả năng nảy mầm của hạt Dầu rái
Ảnh hưởngcủa nhiệt độ đến khả năng tồn trữ của hạt
Kết quả thí nghiệm cho thấy nhiệt độ tồn trữ đã ảnh hưởng đáng kể đến khả năng nảy mầm của hạt Dầu rái (Biểu đồ 4) Sau 10 ngày tồn trữ, ở nhiệt độ 5 – 10oC hạt duy trì khả năng nảy mầm cao nhất (36%) giảm 4% so với thời điểm bắt đầu, trong khi đó ở nhiệt độ 0oC có khả năng nảy mầm thấp nhất (20%) Hạt duy trì khả năng nảy mầm cao nhất sau 180 ngày tồn trữ ở nhiệt độ 10oC là 15% trong khi ở điều kiện nhiệt độ phòng hạt hoàn toàn mất sức nảy mầm chỉ sau 60 ngày tồn trữ
Trang 410
20
30
40
Thời gian tồn trữ (ngày)
to phũng 24oC
10 oC
5 oC
0 oC
Biểu đồ 4 Ảnh hưởng của nhiệt độ tồn trữ đến khả năng nảy mầm của hạt Dầu rỏi
IV KẾT LUẬN
Tỷ lệ nảy mầm trung bỡnh của lụ hạt Dầu rỏi thớ nghiệm là 41% Hạt bắt đầu nảy mầm sau 5 ngày gieo ươm và đạt tỷ lệ nảy mầm cao nhất vào ngày thứ 9 Sau 15 ngày gieo, số lượng hạt nảy mầm khụng đỏng
kể
Ẩm độ của hạt đó ảnh hưởng đỏng kể đến tỷ lệ nảy mầm hạt Hạt Dầu rỏi sẽ mất sức nảy mầm khi rỳt
ẩm độ hạt từ 19% xuống 15%, tỷ lệ nảy mầm giảm từ 41% xuống cũn 22% và khụng cũn khả năng nảy mầm khi ẩm độ hạt rỳt xuống 3%
Hạt nảy mầm cao ở nhiệt độ từ 20– 25oC và ở nhiệt độ phũng (38 - 40%) và sức nảy mầm của hạt giảm đỏng kể khi nhiệt độ giảm xuống 14oC (28,67%) và chỉ cũn 1,33% khi nhiệt độ ở mức 8oC
Nhiệt độ tồn trữ hạt Dầu rỏi tốt nhất là 10oC
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bộ NN & PTNT, 2004 Chọn loài cõy ưu tiờn cho cỏc chương trỡnh trồng rừng tại Việt Nam - Cẩm nang ngành Lõm nghiệp
Bộ NN & PTNT, 2005 Danh mục cỏc loài cõy chủ yếu cho trồng rừng sản xuất theo 9 vựng sinh thỏi lõm nghiệp, ban hành kèm theo quyết định số 16/2005/QĐ-BNN ngày 15/3/2005
Joker D and Luu N D T., 2002 Seed Leaflet No 53 January 2002, Dipterocarpus alatus Roxb Vietnam
Tree Seed Programme and Danida Forest Seed Centre
Kirsten Thomsen, 2000 Handling of desiccation and temperature sensitive tree seeds Danida forest seed centre Technical note No 56 – 9/2000
Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2005 Cõy họ Dầu Việt Nam (Dipterocarps of Vietnam) Nhà xuất bản Nụng nghiệp, 100 trang
PHYSIOLOGICAL CHARACTERISTICS AND STORAGE METHOD OF DIPTEROCAPUS ALATUS SEED
Nguyen Thi Hai Hong
Trang 5decreases quickly Therefore, study on physiological characteristics and seed storage methods are necessary to extend seed storage capacity The results have shown that the average number of fruits per kilogram was 254 fruits Seeds started germinating 5 days after sowing and germination rate reached the highest on the 9th day while after 15 days, only few seeds germinated When the moisture content of seeds was reduced from 19% to 15%, seed germination rates decreased from 41% to 22% and no seed germinated when seed moisture content was reduced to 3% Temperature for seed germination was best at
20 - 25°C or room temperature Seed can be stored for more than 6 months at 10°C and 16 % moisture content
Keywords: Dipterocapus alatus Roxb., seed physiological characteristics, seed storage method