Những người học tập và làm việc trong ngành luật như chúng ta phải dựa rất nhiều vào hiểu biết cũng như vận dụng pháp luật trong đời sống. Trong đó, tư duy pháp lý là một trong những kỹ năng vô cùng quan trọng đối với những người hành nghề luật, thế nên việc nhận thức rõ tầm quan trọng của tư duy pháp lý là một điều vô cùng cần thiết. Tư duy pháp lý là cách thức suy nghĩ của người hành nghề luật để tìm ra giải pháp cho một vụ việc với Luật lệ. Cũng có thể hiểu rằng tư duy pháp lý là nhìn nhận, sắp đặt sự việc thành một chuỗi logic và rồi tìm ra giải pháp giải quyết, và nếu như không tìm được, thì phải tạo ra nó. Ví dụ như là một vụ án tranh chấp, vụ án hình sự, hay một vấn đề về Luật lệ cần phải giải quyết hay yêu cầu xác nhận,… phải liên tục đặt câu hỏi để có được giải pháp, và chúng ta thống nhất gọi đó là “Câu hỏi pháp lý”. Thí dụ, một vụ hối lộ được đem ra xét xử thì vấn đề pháp lý của nó là: quà biếu được đưa trước hay sau khi có giấy phép? và giá trị món quà là bao nhiêu?. Đối với người hành nghề luật thì tư duy pháp lý đóng vai trò rất quan trọng. Tư duy pháp lý giúp người hành nghề luật nhận thức được tính khách quan của vấn đề, từ đó có thể dự kiến một cách khoa học tình huống, hiểu biết và đưa ra được những phương hướng giải quyết vấn đề của khách hàng.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM
KỲ THI KẾT THÚC HỌC PHẦN
HÌNH THỨC THI TLOTT
Học phần: TƯ DUY PHÁP LÝ
Khóa:
Mã lớp HP:
Chuyên ngành: Luật Kinh Doanh
Thời hạn nộp bài:
Họ tên SV:
Mã số SV:
Lớp:
Đề tài tiểu luận: VAI TRÒ CỦA KĨ NĂNG ĐẶT CÂU HỎI TRONG QUÁ TRÌNH TƯ DUY PHÁP LÝ
Trang 2BẢNG QUY ĐỊNH VIẾT TẮT
Trang 3Đặt vấn đề
Xã hội ngày càng phát triển, giáo dục được phổ biến rộng rãi trong cộng đồng thì ý thức pháp luật của người dân cũng ngày càng được nâng cao Ý thức pháp luật được nâng cao tức con người sẽ nhận thức được những việc làm nào được pháp luật cho phép và việc nào bị pháp luật cấm và bắt đầu hình thành ý thức tuân thủ pháp luật Tuy nhiên, một người có ý thức pháp luật thì chưa hẳn người đó đã có khả năng tư duy pháp lý Khi cùng chứng kiến một sự kiện pháp lý, hầu như mọi người sẽ đặt ra những câu hỏi, thắc mắc khác nhau, khi đó một người có tư duy pháp lý sẽ đặt được những câu hỏi đúng trọng tâm và có tính mấu chốt để giải quyết vấn đề hơn là những câu hỏi lan man phục vụ tính tò mò Tầm quan trọng của kĩ năng đặt câu hỏi được công nhận không chỉ trong tư duy mà còn trong giao tiếp, học tập và nhiều lĩnh vực khác trong đời sống Mặc dù đặt câu hỏi là một kĩ năng quan trọng trong quá trình tư duy pháp lý nhưng không phải ai cũng có khả năng đặt câu hỏi sao cho đúng, đủ và hiểu được tầm quan trọng của kĩ năng này Với quan điểm này, bài viết sẽ nghiên cứu về vai trò của kĩ năng đặt câu hỏi trong quá trình tư duy pháp lý Bên cạnh việc đưa ra những khái niệm và nhận định của tác giả, bài viết cũng sẽ được lồng ghép những ví dụ thực tế để làm rõ cho vai trò của kĩ năng đặt câu hỏi
Nội dung
Khi một chiến binh cần ra trận thì phải cần vũ khí, con nhà luật cũng vậy, tuy nhiên, vũ khí của chúng ta không phải đao kiếm thông thường mà là trí óc, và cụ thể hơn là tư duy pháp lý Trước tiên, chúng ta cần hiểu được vũ khí của chúng ta,
tư duy pháp lý là gì Luật sư Nguyễn Ngọc Bích trong cuốn Tư duy pháp lý của
luật sư đã định nghĩa rằng: "TDPL là cách thức suy nghĩ của luật sư để tìm ra giải
pháp cho một vụ tranh chấp phù hợp với luật lệ Một vụ tranh chấp có thể là một
vụ án ở tòa, hay một vấn đề về luật lệ phải giải quyết Muốn tìm ra giải pháp thì phải đi tìm câu hỏi pháp lý của vụ đó." 1 Nói một cách dễ hiểu thì tư duy là một hoạt
động của não bộ giúp con người hình thành các nhận thức, quan điểm, nhận định
về thế giới xung quanh Tư duy có rất nhiều loại hình khác nhau như tư duy trừu tượng, tư duy phản biện,… trong đó có một loại hình gọi là tư duy pháp lý Cách tư duy này thường được các con nhà luật như luật sư, thẩm phán,… sử dụng như một
1 Nguyễn Ngọc Bích, Tư duy pháp lý của luật sư, Nhà xuất bản Trẻ, 2015, tr.15.
Trang 4công cụ để tìm ra giải pháp để giải quyết một sự kiện pháp lý sao cho phù hợp với những quy định của pháp luật Vì tư duy là một hoạt động của não bộ nên các nhìn nhận của mỗi cá nhân đối với một vụ việc cũng khác nhau, điều đó phụ thuộc vào góc nhìn, kinh nghiệm cũng như cách nhìn nhận vấn đề của người đó Vậy nên, người người làm trong nghề luật cần rèn luyện các kĩ năng tư duy, cũng như tiếp xúc nhiều với các vụ việc pháp lý để tích lũy kinh nghiệm qua đó hoàn thiện dần khả năng tư duy pháp lý sao cho đúng đắn nhất
"Về mặt thực tiễn, TDPL của luật sư bao gồm các hoạt động chính sau đây: (i) ghi chép, phân loại sự kiện xảy ra; (ii) khái quát hóa nội dung vụ việc; (iii) xác định câu hỏi pháp lý; (iv) xác định quy phạm pháp luật điều chỉnh; (v) lậpluận để giải đáp cho từng trường hợp cụ thể" 2 Như đã đặt vấn đề ở trên, kĩ năng đặt câu hỏi là một kĩ năng quan trọng trong quá trình tư duy pháp lý Vậy kĩ năng đặt câu hỏi là gì? Đặt câu hỏi thì cứ đặt thôi sao phải cần kĩ năng? Nhà bác học vĩ đại Albert
Einstein từ nói: "The important thing is not to stop questioning." 3 Khi gặp một vấn
đề cần giải quyết, hãy đặt thật nhiều câu hỏi, càng đặt nhiều câu hỏi thì ta càng hiểu rõ được nhiều khía cạnh vấn đề và dễ dàng tìm ra cách giải quyết hơn Bởi mục đích của tư duy pháp lý là tìm ra cách giải quyết một vấn đề pháp lý, nhưng muốn có cách giải quyết thì trước tiên ta phải hiểu được vấn đề pháp lý ở đây là gì, muốn hiểu vấn đề một cách toàn diện và cặn kẽ thì không còn cách gì khác ngoài việc đặt những câu hỏi Trong quá trình tư duy pháp lý, việc đặt câu hỏi không phải để thỏa mãn tính tò mò mà chủ yếu để tìm ra câu hỏi pháp lý và đặc biệt là những câu hỏi mang tính mấu chốt để giải quyết các vụ việc pháp lý
Ví dụ 1: Anh A là kĩ sư cơ khí cho nhà máy dệt của công ty X Trong quá trình làm
việc, anh đã bị kẹt tay vào máy ép và khiến bàn tay bị thương tổn đến mức phải tháo khớp Công ty X đã chi trả toàn bộ viện phí tai nạn lao động cho anh, tuy nhiên, đó là khoản tiền duy nhất mà công ty này chi trả Anh A đến tham vấn luật sư: "Tôi có thể yêu cầu thêm tiền bồi thường tai nạn lao động từ công ty X không?".
Trong ví dụ trên, câu hỏi mà anh A đặt ra với luật sư tư vấn không phải là một câu hỏi pháp lý mà chỉ là một câu hỏi thông thường Nhiệm vụ bây giờ của luật sư là phải tìm ra được câu hỏi pháp lý mấu chốt để qua đó nắm bắt được vấn đề pháp lý
và tìm những quy phạm pháp luật thích hợp để giải quyết tình huống này Để đặt được một câu hỏi pháp lý đúng không phải là điều đơn giản, nó đòi hỏi không chỉ
2 Vũ Văn Tính (2018), "Tư duy pháp lý của luật sư", Nghề Luật, Số chuyên đề "Luật sư và đạo đức nghề luật sư",
tr.45.
3 https://www.tudiendanhngon.vn/danhngon/ds/strcats/180?msclkid=5c3b8699ce9711ec999108584fab3bb2 © TuDienDanhNgon.vn
Trang 5tư duy logic mà còn là kinh nghiệm và sự hiểu biết ở nhiều lĩnh vực Một câu hỏi pháp lý đúng cần phải nắm đúng trọng tâm vấn đề, không được quá rộng, quá hẹp hay quá đơn giản.4 Một khi trả lời được câu hỏi pháp lý thì vấn đề mới được giải quyết Theo tôi, câu hỏi pháp lý trong ví dụ 1 nên là: "Công ty X đã hoàn thành trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người bị tai nạn lao động hay chưa?"
Tiếp theo, mục đích của việc đặt câu hỏi để kiểm tra tính xác thực của một vụ việc, một vấn đề pháp lý
Ví dụ 2: Chị B cho anh C mượn 15 triệu nhưng anh C quyết định bùng nợ không
trả Chị B đến nhờ tư vấn để kiện anh C đi tù
Ngoài câu hỏi pháp lý: "Hành vi bùng nợ 15 triệu của anh C có cấu thành tội phạm hay chỉ là một vụ việc tranh chấp dân sự?" thì luật sư cần đặt thêm những câu hỏi khác liên quan đến vụ việc như "Hai anh chị có làm hợp đồng cho vay không?",
"Có người làm chứng cho hợp đồng này không?",… Những câu hỏi này nhằm
kiểm tra tính xác thực của vụ việc và thu thập bằng chứng khách quan để củng cố thêm cho câu hỏi pháp lý mấu chốt
Ngoài ra, đặt câu hỏi còn nhằm nắm rõ thông tin, tình huống của vụ việc một cách
đa chiều và toàn diện hơn Ví dụ, khi nghe thông tin "ông D mất năng lực hành vi dân sự" thì ta chỉ nắm được bấy nhiêu thông tin Tuy nhiên, nếu tiếp cận thông tin bằng một câu hỏi "Liệu ông D có thật sự được công nhận mất hành vi dân sự không?" thì sẽ kích thích não bộ tư duy và thực hiện việc tìm hiểu những thông tin như kết quả giám định pháp y tâm thần, quyết định của tòa án Theo khoản 1 Điều
22 Bộ Luật dân sự 2015: "Khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác
mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, Tòa án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần." 5
Trong một số trường hợp cụ thể ví dụ như một luật sư trước khi ra tòa tranh biện thì quá trình tư duy pháp lý của anh ta ngoài việc đặt ra những câu hỏi pháp lý về
vụ việc tranh chấp thì còn phải chuẩn bị những câu hỏi mà bên đối lập có thể đưa
ra để phản bác trên tòa Việc tự đặt ra những câu hỏi phản biện lập luận của chính mình có thể giúp luật sư trù bị những phương án đối chất và chuẩn bị những tư liệu, bằng chứng đầy đủ trước khi lên tòa
4 Vũ Văn Tính, sđd, tr.46.
5 Bộ luật dân sự 2015
Trang 6Cuối cùng, đặt câu hỏi thì bất kể ai cũng có thể đặt được nhưng đặt câu hỏi sao cho đúng, đủ và hợp lý thì là một kỹ năng phải trải qua rèn luyện mới có được Trong quá trình rèn luyện kĩ năng đặt câu hỏi, ta sẽ có cơ hội tiếp cận với nhiều tài liệu,
hồ sơ vụ án, và kinh nghiệm của những người đi trước Kinh nghiệm không phải sinh ra đã có mà là kết quả cuả một quá trình dài tích lũy, việc đặt ra càng nhiều câu hỏi rồi tìm tòi cách giải quyết chúng sẽ giúp ta tiến đến gần kho tàng kiến thức
vô tận ấy
Kết luận
Tóm lại, đặt câu hỏi là một kĩ năng vô cùng quan trọng trong quá trình tư duy, đặc biệt là tư duy pháp lý Đặt ra được câu hỏi pháp lý mấu chốt đúng sẽ giúp quá trình
tư duy đi đúng hướng, tránh lan man, lạc đề, không đi đúng trọng tâm Ngoài câu hỏi pháp lý mấu chốt, hệ thống các câu hỏi pháp lý khác sẽ giúp luật sư nói riêng
và những người làm trong ngành luật nói chung nắm rõ được vấn đề pháp lý một cách toàn diện và dễ dàng tìm ra những quy phạm pháp luật điều chỉnh hơn Nếu
hệ thống câu hỏi pháp lý là thanh kiếm thì việc đặt ra trước những câu hỏi phản biện cho chính mình để tìm cách ứng đối là lá giáp phòng thủ hoàn hảo của các luật
sư trước khi lên tòa Một khi nắm được kĩ năng đặt câu hỏi đúng đắn thì quá trình
tư duy pháp lý của những người làm trong ngành luật nói riêng và toàn bộ người dân nói chung sẽ trở nên suôn sẻ và dễ tiếp cận hơn Một khi sử dụng thành thục các kĩ năng tư duy pháp lý thì ta sẽ tìm ra được hướng giải quyết hợp lý và nhanh chóng nhất cho một vụ việc pháp lý
Trang 7DANH MỤC TÀI LIỆU
A. Danh mục văn bản pháp luật:
1 Bộ luật Dân sự 2015
B. Danh mục tài liệu tham khảo:
Tiếng Việt
1 Nguyễn Ngọc Bích, Tư duy pháp lý của luật sư, Nhà xuất bản Trẻ, 2015.
2 Vũ Văn Tính (2018), "Tư duy pháp lý của luật sư", Nghề Luật, Số chuyên đề
"Luật sư và đạo đức nghề luật sư", tr.45
Internet
1 https://www.tudiendanhngon.vn/danhngon/ds/strcats/180?
msclkid=5c3b8699ce9711ec999108584fab3bb2 © TuDienDanhNgon.vn