iii Các hình..... không kém ph n quan tr ng.
Trang 1CH T L NG
Nguy n Th Tu Anh và Lê Xuân Bá
V i s tr giúp c a Nguy n Th Nguy t và Phan Lê Minh
HÀ N I, THÁNG 5 N M 2005
Trang 2M C L C
Các b ng bi u iii
Các hình iii
Các h p iii
L I M U 1
CH NG I CH T L NG T NG TR NG VÀ KHUNG PHÂN TÍCH 3
1 Khái ni m “Ch t l ng t ng tr ng” 3 2 Khung phân tích đã đ c v n d ng trên th gi i 5 2.1 Hình thành các lo i tài s n v n 5
2.2 Mô hình t ng tr ng 8
2.3 Phân ph i thu nh p và phân ph i c h i 10
2.4 Qu n lý hi u qu c a Nhà n c 13
CH NG II ÁNH GIÁ CH T L NG T NG TR NG C A M T S NGHIÊN C U TRÊN TH GI I 14
1 M t cân đ i trong đ u t hình thành các lo i tài s n v n 14 2 Mô hình t ng tr ng bóp méo và t ng tr ng b n v ng 15 3 B t bình đ ng trong phân ph i thu nh p, phân ph i c h i và t ng tr ng 18 4 Qu n lý hi u qu và t ng tr ng 19 CH NG III M T S ÁNH GIÁ BAN U V CH T L NG 20
T NG TR NG C A VI T NAM 21
1 u t hình thành v n v t ch t và v n con ng i 21 1.1 u t hình thành tài s n v n v t ch t 21
1.2 u t vào hình thành tài s n v n con ng i 25
2 Mô hình t ng tr ng c a Vi t Nam qua phân tích đ nh l ng 28 2.1 Các gi đ nh c a mô hình 28
2.2 Cách gi i mô hình và s li u 30
2.3 K t qu và đánh giá 31
3 B t bình đ ng trong phân ph i thu nh p và t ng tr ng 34 CH NG IV: K T LU N VÀ KHUY N NGH 39
Tài li u trong n c 43
Tài li u n c ngoài 43
Trang 3Các b ng bi u
B ng 1: Mô hình t ng tr ng c a Brasil và Hàn Qu c 16
B ng 2: M t s ch s liên quan đ n t ng tr ng c a 16 n c c i cách và 44 n c không ti n hành c i cách 17
B ng 3: H s Gini giáo d c và t c đ t ng tr ng n m 1990 c a m t s n c 18
B ng 4: Chi tiêu công phân theo c p h c 19
B ng 5: K t qu t ng tr ng phân theo nhóm n c giai đo n 1990-1999 20
B ng 6: C c u đ u t theo thành ph n kinh t và t tr ng c a t ng khu v c trong GDP - Giá hi n hành 22
B ng 7: V n đ u t công c ng 1996-2000 và 2001-2005 theo ngành (%) 24
B ng 8: T l ng i đi h c trong nhóm thu nh p th p nh t đ c mi n gi m h c phí ho c đóng góp n m 2002 26
B ng 9: Xu h ng h tr giáo d c cho h c sinh nghèo t 1998-2002 26
B ng 10: So sánh m t s ch tiêu liên quan đ n chi tiêu t nhân cho 1 ng i đi h c n m 2001-2002 27
B ng 11: Chênh l ch v chi tiêu cho đ u ng i đi h c/1 n m theo kho n chi 27
B ng 12: Nh n d ng mô hình t ng tr ng c a Vi t Nam 32
B ng 13: B ng ch ng v t ng tr ng, X GN và b t bình đ ng 34
B ng 14: Tác đ ng c a t ng tr ng và phân ph i t i gi m nghèo 38
Các hình Hình 1: ng Lorenz v giáo d c n m 2002 28
Hình 2a: ng Lorenz v chi tiêu c a khu v c thành th và nông thôn n m 35
Hình 2b: ng Lorenz v chi tiêu c a 8 vùng kinh t n m 2002 35
Hình 3: ng Lorenz v phân ph i tài s n c đ nh n m 2002 36
Hình 4: Tái phân ph i ngân sách trung ng cho các ch ng trình m c tiêu qu c gia và ch s x p h ng nghèo n m 2000 và n m 2002 37
Các h p H p 1: L ng và ch t c a t ng tr ng kinh t 6
Trang 4Các t vi t t t
CT TCC DNNN TMSDC GD- T GDP GNP IMF KHCN
L TB&XH NXBL -XH NXBTK TCTK TFP
X GN
Ch ng trình đ u t công c ng Doanh nghi p Nhà n c
i u tra m c s ng dân c Giáo d c- ào t o
T ng s n ph m qu c n i
T ng s n ph m qu c dân
Qu ti n t qu c t Khoa h c công ngh Lao ng th ng binh và xã h i Nhà xu t b n Lao đ ng-Xã h i Nhà xu t b n th ng kê
T ng C c th ng kê
T ng n ng su t các nhân t Xóa đói gi m nghèo
Trang 5xu ng còn 28,9% n m 2002 Nh ng theo m t vài đánh giá g n đây thì ch t l ng t ng
tr ng c a Vi t Nam còn th p Ngh quy t H i ngh T 9, Khoá IX đã nh n đ nh “
t ng tr ng kinh t khá … nh ng ch a t ng x ng v i m c t ng đ u t và ti m n ng
c a n n kinh t ”1 Có th th y tính b n v ng c a t ng tr ng hay ch t l ng t ng
tr ng ngày càng đ c quan tâm nhi u h n và nâng cao ch t l ng t ng tr ng là
m t m c tiêu quan tr ng c a chính sách t ng tr ng và chính sách phát tri n Vi t Nam
Nghiên c u khía c nh „ch t“ c a t ng tr ng là m t l nh v c m i Vi t nam
T ng c c Th ng kê m i đây đã đ c p t i l nh v c này b ng cách c l ng đóng góp
c a nhân t v n v t ch t, lao đ ng và T ng n ng su t các nhân t vào t ng tr ng GDP trong giai đo n t 1994-2002 (TCTK, 2003) Tuy v y, Báo cáo m i ch xem xét
m t khía c nh c a ch t l ng t ng tr ng, c th là m i phân tích ngu n l c hay đóng góp c a ba nhân t trên đây vào t ng GDP, nh ng ch a c l ng đ c đóng góp c a
v n con ng i2 - đ c coi là m t nhân t r t quan tr ng đ nâng cao ch t l ng t ng
tr ng M t vài nghiên c u khác c ng gián ti p đ c p t i ch t l ng t ng tr ng, tuy nhiên cho đ n nay ch a có m t nghiên c u riêng nào v v n đ này
M c dù k t qu t ng tr ng và phát tri n trong th i gian qua khá cao, song
Vi t Nam v n là m t n c đang phát tri n l i trong quá trình chuy n đ i, thu nh p bình quân đ u ng i tuy có xu h ng t ng nh ng v m c tuy t đ i v n còn r t th p
Do đó, khía c nh ch t l ng t ng tr ng l i càng c n đ c chú tr ng h n
Trong khuôn kh m t nghiên c u nh , Báo cáo ch a th đ c p và phân tích t t
c các khía c nh c a ch t l ng t ng tr ng D a vào ph ng pháp lu n và các nghiên c u đã làm trên th gi i, Nghiên c u d ng ba m c tiêu c th :
1
Báo Nhân dân ngày 5/2/2004
2
Khái ni m v n con ng i đ c s d ng r t nhi u trong lý thuy t và mô hình t ng tr ng V n con ng i Có
th đ nh ngh a v n con ng i là n ng l c c a con ng i đ c s d ng vào quá trình s n xu t đ mang l i n ng
su t cao h n v m t kinh t Do v y, v n con ng i là k t qu c a quá trình đ u t và tích l y nên còn đ c g i
là tài s n v n con ng i V n con ng i đ c hình thành qua nhi u kênh, trong đó kênh giáo d c và đào t o
đ c coi là quan tr ng nh t
Trang 6(i) Trình bày khái ni m ch t l ng t ng tr ng và m t khung kh phân tích đã
đ c s d ng trên th gi i làm c s đ v n d ng phân tích, đánh giá cho tr ng h p
c a Vi t nam; trình bày k t qu đánh giá ch t l ng t ng tr ng c a m t s nghiên
c u trên th gi i;
(ii) D a vào ph ng pháp lu n đã đ c v n d ng trên th gi i, Nghiên c u này
s phân tích m t s y u t và khía c nh nh m đ a ra m t s đánh giá ban đ u v ch t
l ng t ng tr ng c a t ng th n n kinh t Vi t Nam Các phân tích vì v y t p trung vào ba v n đ liên quan t i ch t l ng t ng tr ng, bao g m: hình thái đ u t vào hình thành tài s n v n v t ch t và v n con ng i; nh n d ng mô hình t ng tr ng c a
Vi t nam giai đo n 1990-2003, đ c bi t chú tr ng t i đóng góp c a v n con ng i và phân tích di n bi n b t bình đ ng v phân ph i thu nh p c ng nh nh h ng c a t ng
tr ng và b t bình đ ng t i gi m t l nghèo Do thi u thông tin và s li u không đ y
đ , đánh giá v đóng góp c a v n tài nguyên vào t ng tr ng và hi u qu qu n lý Nhà
n c đ i v i t ng tr ng ch a đ c đ c p trong Nghiên c u này
(iii) Trên c s k t qu phân tích, Nghiên c u s đ xu t m t s ki n ngh
Nh m đ t các m c tiêu đã nêu trên, ngoài l i m đ u n i dung c a báo cáo nghiên c u đ c trình bày trong b n ph n Ch ng I trình bày khái ni m ch t l ng
t ng tr ng và khung phân tích Ch ng II trình bày k t qu đánh giá ch t l ng c a
m t s nghiên c u trên th gi i Trên c s v n d ng ph ng pháp lu n trình bày
Ch ng I, Ch ng III s đ a ra m t s đánh giá ban đ u v ch t l ng t ng tr ng
c a t ng th n n kinh t Vi t Nam Ch ng IV là k t lu n và đ xu t ki n ngh d a vào k t qu phân tích thu đ c
Thông qua Nghiên c u này, nhóm nghiên c u mong mu n đóng góp m t ph n
nh vào vi c làm rõ h n khía c nh ch t c a t ng tr ng v ph ng pháp lu n, trên c
s đó đ a ra m t s đánh giá ban đ u đ i v i t ng tr ng c a Vi t Nam trong giai
đo n v a qua Nhi u khía c nh ch a đ c nghiên c u sâu và đ y đ trong Nghiên c u
v a là h n ch , nh ng c ng là nh ng g i m cho các nghiên c u ti p theo
Nhóm nghiên c u xin chân thành c m n s h tr c a V n phòng Vi n Friedrich-Ebert Hà N i trong th c hi n Nghiên c u này
Hà n i, tháng 5 n m 2005
Trang 7CH NG I CH T L NG T NG TR NG VÀ KHUNG PHÂN TÍCH
1 Khái ni m “Ch t l ng t ng tr ng”
Cho đ n đ u nh ng n m 80, t ng tr ng kinh t đ c coi là m c tiêu hàng đ u
c a t t c các qu c gia Trong m t th i gian dài, h u h t các n c đã theo đu i mô hình t ng tr ng d a vào tích lu tài s n v n v t ch t và các chính sách th ng chú
tr ng vào thu hút các dòng v n đ u t , k c nh p kh u v n Quan ni m t ng tr ng kinh t luôn đi đôi v i xoá đói nghèo và các n c nghèo có th đu i k p các n c giàu
đã d n đ n nh ng d báo đ y l c quan cho th gi i th ba trong th p k 90: t c đ
t ng thu nh p bình quân đ u ng i kho ng 3,2% và gi m nghèo đ t t c đ 4% hàng
n m Trên th c t t 1991-1998, t ng tr ng c a các n c đang phát tri n ch t ng v i
t c đ 1,6% hàng n m ng th i, t c đ gi m nghèo ch đ t 2% v i s nghèo tuy t
đ i h u nh không đ i C ng trong th i k này trên th gi i đã hình thành các nhóm
n c có t c đ t ng tr ng và thành qu phát tri n trái ng c nhau Giai đo n
1980-1992, m t lo t n c Châu Phi ph i ch u th t lùi v kinh t v i t c đ t ng tr ng âm
và tình tr ng nghèo đói v n dai d ng Trong khi đó Châu Á, các n c công nghi p
m i n i lên v i t c đ t ng tr ng cao, có xu h ng b t k p các n c phát tri n
ph ng tây và t ng tr ng g n v i gi m nghèo Các n c này duy trì đ c t ng
tr ng cao trong m t th i gian khá dài và Maddison (1994) đã ch ng minh cao trào
c a quá trình đu i k p này là t 1950 đ n 1989
Nh ng di n bi n th c t đó đã đ t d u h i l n cho các nhà kinh t và t cu i
th p k 90 ch t l ng t ng tr ng b t đ u đ c chú ý nhi u h n khi nghiên c u tính
b n v ng c a t ng tr ng T gi a th p k 90 (th k 20), trong các Báo cáo v phát tri n con ng i, UNDP đã đ a ra nhi u khái ni m khác nhau nh t ng tr ng m t
g c, t ng tr ng không có t ng lai v.v nh m c nh báo v t ng tr ng không g n v i phân ph i thành qu c a t ng tr ng, đ ng th i c ng đ a ra khái ni m “t ng tr ng công b ng”3 i m chung c a các khái ni m này là ch xoay quanh m t ý, đó là t ng
tr ng c n g n v i ch t l ng Qua đó cho th y có khá nhi u cách hi u khác nhau v
“Ch t l ng t ng tr ng” Theo cách hi u r ng nh t thì ch t l ng t ng tr ng có th
ti n t i n i hàm c a quan đi m v phát tri n b n v ng, chú tr ng t i t t c ba thành t kinh t , xã h i và môi tr ng Theo cách hi u h p, khái ni m có th ch đ c gi i h n
m t khía c nh nào đó, ví d ch t l ng đ u t , ch t l ng giáo d c, ch t l ng d ch
v công, qu n lý đô th v.v Dù hi u theo cách nào thì các khái ni m và nghiên c u
Trang 8cho đ n nay đ u toát lên m t ý chung mang tính c nh báo, đó là không ch có m c và
t c đ t ng tr ng là quan tr ng, mà làm cách nào đ đ t và gi đ c t ng tr ng cao (ví d thông qua t ng ch t l ng đ u t , nâng cao ch t l ng giáo d c, qu n lý đô th
t t h n v.v.) không kém ph n quan tr ng V “khó di n t ” h n đó c a t ng tr ng
d ng nh c ng xoay quanh m t ch đ , đó là t ng tr ng c n g n v i ch t l ng
Nh v y, cho đ n nay ch a có m t khái ni m chính th c v ch t l ng t ng
tr ng t ng t nh khái ni m “t ng tr ng kinh t ” Trên c s lý thuy t và các k t
qu nghiên c u th c ti n, m t s nhà kinh t , ví d Vinod et al (2000) đã nh t trí đ a
ra hai khía c nh c a ch t l ng t ng tr ng là: (1) t c đ t ng tr ng cao c n đ c duy trì trong dài h n và (2) t ng tr ng c n ph i đóng góp tr c ti p vào c i thi n m t cách b n v ng phúc l i xã h i, c th là phân ph i thành qu c a phát tri n và xoá đói
gi m nghèo V i khái ni m này, cách nhìn nh n v t ng tr ng kinh t tr nên toàn
di n h n và đ c nâng lên m t b c so v i tr c Nói đ n t ng tr ng gi đây không
ch đ n thu n là t ng thu nh p bình quân đ u ng i, mà hai m c tiêu khác không kém
ph n quan tr ng là duy trì t c đ t ng tr ng cao trong dài h n và t ng thu nh p ph i
g n v i t ng ch t l ng cu c s ng hay t ng phúc l i và xoá đói nghèo Theo cách
cho các nhà ho ch đ nh chính sách, nh t là c a các n c đang phát tri n đ t đ c
đi u đó, vi c xem xét các khía c nh c a quá trình t o t ng tr ng tr nên c p thi t
h n Chính sách t ng tr ng và m t chi n l c phát tri n không nên d ng đ t m c
gi a các quan đi m v “phát tri n”, “phát tri n b n v ng”, “t ng tr ng” và “ch t
l ng t ng tr ng hay t ng tr ng b n v ng” Tuy nhiên, gi a chúng t n t i m i quan
h ch t ch v i nhau, trong đó v n đ m b o nguyên t c t ng tr ng kinh t là m t y u
t quan tr ng c a phát tri n i u này càng quan tr ng đ i v i các n c đang phát tri n, b i các ch s c a phát tri n khó có th đ c c i thi n n u nh t ng tr ng không b n v ng và ng i nghèo không đ c h ng l i t thành qu t ng tr ng
Trang 92 Khung phân tích đã đ c v n d ng trên th gi i
Cho đ n nay ch a có m t khung phân tích th ng nh t v ch t l ng t ng
tr ng trên th gi i M t trong nh ng lý do c b n nh t có l là s chênh l ch l n v trình đ phát tri n gi a các n c và s khác nhau v mô hình t ng tr ng mà t ng
n c theo đu i Theo cách ti p c n khái quát nh t, c s đ phân tích và đánh giá ch t
l ng t ng tr ng th ng d a vào b n n i dung b sung cho nhau, đó là: (1) đ u t hình thành các lo i tài s n v n tham gia vào quá trình t o giá tr gia t ng; (2) mô hình
t ng tr ng c a m t n c; (3) khía c nh phân ph i (c thu nh p và c h i) trong c quá trình t ng tr ng và (4) qu n lý hi u qu v i n i hàm chính là xây d ng th ch
và ch t l ng chính sách c a Nhà n c
Vi c đánh giá ch t l ng t ng tr ng b ng cách xem xét b n n i dung trên đây cho th y có s th ng nh t v nguyên t c gi a “phát tri n” và “t ng tr ng” Theo cách hi u đ n gi n nh t, phát tri n là nâng cao ch t l ng cu c s ng, t ng c h i cho
m i ng i đ có th t quy t đ nh cho t ng lai c a chính mình Trong khi đó, t ng
tr ng hay t ng thu nh p trên đ u ng i là m t ch s quan tr ng nh t c a phát tri n Tuy nhiên, có t ng tr ng kinh t v l ng không có ngh a là các ch s khác c a phát tri n t đ ng đ c c i thi n i u này đã đ c ch ng minh c v lý thuy t l n th c
ti n nhi u n c, nh t là các n c đang phát tri n, trong nhi u th p k v a qua Vì
v y, t ng tr ng v l ng n u không đ c duy trì và không đi đôi v i c i thi n v phúc l i hay các n i dung khác c a phát tri n thì m c tiêu c a phát tri n c ng s không đ t đ c Nh v y, phân tích ch t l ng t ng tr ng không ch d ng vi c ch xem xét các y u t t o ra t ng tr ng (n i dung 1 và 2), mà quan tr ng không kém là
Phân tích ngu n l c t ng tr ng là ph ng pháp hay s d ng nh t đ đánh giá
m u hình t ng tr ng c a m t n c Tham gia vào quá trình t ng tr ng g m nhi u
y u t và các tác nhân, nh ng tham gia tr c ti p là các nhân t s n xu t g m lao đ ng,
v n v t ch t, v n con ng i, v n tài nguyên (và môi tr ng) và ti n b công ngh
Ti n b công ngh m t m t nh h ng t i hi u qu s d ng và n ng su t c a các nhân
Trang 10t còn l i, m t khác đóng góp vào T ng n ng su t các nhân t (TFP) Các nhân t s n
xu t đóng góp vào quá trình t o t ng tr ng, hình thành nên mô hình t ng tr ng c a
m t n c, và nh v y c ng có ngh a là đóng góp vào t o phúc l i Do đó, đ u t vào hình thành các lo i tài s n v n này là c n thi t đ có t ng tr ng Tuy nhiên, đ i v i
ch t và l ng c a t ng tr ng, m c đ u t và cách th c đ u t đ u quan tr ng nh nhau Vì v y, đ u t m t cân đ i, ch ng h n đ u t thiên l ch hay các chính sách làm méo mó s hình thành các lo i tài s n v n, s không h a h n duy trì đ c t ng tr ng trong dài h n và nâng cao phúc l i L p lu n này trái v i nhi u quan ni m tr c đây cho r ng, ch c n đ u t , nh t là v n v t ch t m c cao s đ t t ng tr ng nh mong
đ i H p 1 mô t quá trình t ng tr ng và khía c nh ch t l ng c a t ng tr ng c ng
nh đóng góp c a các nhân t s n xu t vào t o phúc l i qua kênh t ng tr ng
1.1 Khía c nh phân ph i thu nh p và c h i
1.2 Xây d ng th ch và chính ph hi u qu
Trong H p 1, các lo i tài s n v n là k t qu c a quá trình đ u t và tích lu , do
đó n u ch t p trung đ u t vào m t lo i tài s n s d n đ n đ u t quá ít vào các lo i tài s n khác Th c t nhi u n c công nghi p và các n c đang phát tri n trong hai
th p k 80 và 90 là b ng ch ng khá rõ c a s t p trung đ u t vào tài s n v n v t
ch t Các n c này đã áp d ng nhi u bi n pháp khác nhau đ làm t ng l i su t c a ngu n v n này nh tr c p v n, u đãi lãi su t, b o lãnh cho vay, b o h s n xu t trong n c, mi n gi m thu v.v H qu c a chính sách này là khuy n khích hành vi
ch p nh n r i ro c a các nhà đ u t , ngân hàng và c ng đ ng doanh nghi p, gây bùng
H p 1: L ng và ch t c a t ng tr ng kinh t
Ti n b công ngh Ti n b công ngh
TFP
TFP
Ti n b công ngh Ti n b công ngh
Ngu n: Xây d ng d a vào mô hình c a Vinod et al (2000)
- Gi m méo mó liên quan
Tài s n v n tài nguyên
T ng
tr ng
Duy trì t ng
tr ng, T ng phúc l i,
X GN
Trang 11n v đ u t vào tài s n v n v t ch t trong hai th p k trên M t trái c a các chính sách này là thi u ngu n l c đ u t và h th p l i su t thu đ c t đ u t vào các tài
s n v n khác và vì v y không h p d n các nhà đ u t u t thiên l ch là m t nguyên nhân d n đ n t ng tr ng không b n v ng H qu này càng tr nên tr m
tr ng h n n u nh đ u t , nh t là đ u t công, kém hi u qu
đ t t c đ t ng tr ng cao c ng nh thu hút v n đ u t tr c ti p n c ngoài, nhi u n c đang phát tri n còn cho phép khai thác tài nguyên và môi tr ng quá m c, th ng th y các n c có l i th so sánh cho phát tri n các ngành t p trung tài nguyên, ví d khai thác nguyên li u thô Các bi n pháp ph bi n là gi chi phí liên quan đ n v n con ng i và tài nguyên m c th p b ng cách không th c hi n (ho c không nghiêm túc th c hi n) các qui đ nh v b o v môi tr ng, các qui đ nh v v sinh và an toàn lao đ ng v.v Các chính sách này đ c coi là m t trong nh ng bi n pháp khuy n khích đ u t , nh ng tác đ ng trái là làm gi m giá c a v n tài nguyên đ thu hút đ u t trong và ngoài n c Khai thác quá m c tài nguyên và phát tri n các ngành công nghi p d a vào tài nguyên c ng kéo theo đ u t nhi u h n vào tài s n v n
v t ch t Do v y, gi m ngu n tài nguyên c v l ng và ch t có th làm gi m n ng
su t c a v n v t ch t Tác đ ng s b t l i h n cho các n c nghèo v tài nguyên i
v i các n c nghèo, gi m tài s n v n tài nguyên (nh tài nguyên đ t, tài nguyên r ng
và tài nguyên n c) s nh h ng tr c ti p t i ng i nghèo Lý do là ho t đ ng s n
xu t c a ng i nghèo g n li n v i v n tài nguyên, trong khi c h i thay th v n tài nguyên b ng các lo i v n khác c a ng i nghèo là r t th p Vì v y, s xu ng c p c a ngu n v n tài nguyên mà không đ c thay th b ng các lo i tài s n v n khác (nh
v n v t ch t, v n con ng i) thì t ng tr ng c ng s khó đ t đ c m c tiêu xoá đói
gi m nghèo m t cách b n v ng
Tuy nhiên, ng n ch n s xu ng c p c a tài nguyên còn ph thu c vào chính sách đ u t công c ng Do ngu n ngân sách h n h p nên trong nhi u tr ng h p các chính ph đã không th chú tr ng t i đ u t vào lo i tài s n v n này, gây m t cân đ i trong hình thành các lo i tài s n v n, nh h ng t i ch t và l ng c a t ng tr ng kinh t Song nh đã nêu trên, tác đ ng c a s xu ng c p v n tài nguyên t i t ng
tr ng có th gi m n u v n tài nguyên đ c thay th b ng các lo i tài s n v n khác,
nh t là v n con ng i M t n n kinh t chú tr ng đ u t vào v n con ng i s có c
h i đ phát tri n các ngành kinh t d a vào tri th c, qua đó làm gi m s ph thu c c a
Trang 12t ng tr ng vào các ngành khai thác tài nguyên, c ng có ngh a là gi m nh h ng c a
vi c xu ng c p tài nguyên t i t ng tr ng v lâu dài
Trong quá trình hình thành và s d ng các lo i tài s n v n trên, y u t công ngh đóng m t vai trò quan tr ng đ i v i các n c đang phát tri n, ít nh t b i hai lý
do có quan h t ng tác v i nhau sau đây Th nh t, công ngh làm t ng hi u qu s
d ng các lo i tài s n v n và qua đó có tác đ ng tr c ti p t i n ng su t lao đ ng Th hai, ti n b công ngh th ng đ c du nh p vào các n c đang phát tri n b ng con
đ ng nh p kh u v n và hàng hoá trung gian thu đ c l i ích t ti n b công ngh m i thì trình đ c a l c l ng lao đ ng ph i đ t đ c m t m c nh t đ nh Do
đó, t c đ ph bi n, chuy n giao công ngh s nhanh h n n u nh v n con ng i
c ng đ c t ng c v s l ng và ch t l ng Ngoài hai lý do trên đây, ti n b công ngh quan tr ng không ch đ i v i các n c đang phát tri n mà c các n c phát tri n
ch : m t khi t t c các lo i tài s n v n h u hình đã đ c tích l y và khai thác m c cao thì y u t quy t đ nh t i t ng n ng su t chính là ti n b công ngh i u này đã
đ c ch ng minh r t nhi u n c công nghi p phát tri n Sau nhi u n m đ u t tích
lu , các n c này đã có đ c trình đ lao đ ng và tài s n v n v t ch t m c cao, lúc
ch t K t qu có th t o ra ít nh t ba lo i mô hình t ng tr ng sau đây:
Mô hình t ng tr ng trì tr : N n kinh t có th đ t t ng tr ng trong m t giai đo n
hi n đ c m c tiêu xoá đói nghèo Mô hình này có th th y m t s n c đang phát
4
Xung quanh v n đ này tuy nhiên còn nhi u khía c nh v n còn đang tranh cãi và nghiên c u, nh t là khía c nh lao đ ng, vi c làm các n c phát tri n N i dung này n m ngoài ph m vi c a Nghiên c u
Trang 13tri n mà trong nhi u n m các ch s phát tri n không đ c c i thi n, nh t là tình tr ng nghèo đói v n dai d ng và thu nh p đ u ng i không đ c c i thi n
Mô hình t ng tr ng b bóp méo: T ng tr ng có đ c ch y u d a vào khai thác quá m c v n tài nguyên, tr c p v n v t ch t m t cách r ng rãi b ng nhi u bi n pháp
nh mi n thu , cho kh t n thu , c p v n u đãi đ u t và tr c p tín d ng đ u t v.v Trong khi đó, đ u t vào v n con ng i và đ i m i công ngh còn ch m So v i lo i
th nh t, mô hình t ng tr ng b bóp méo t t h n cho ng i nghèo và c i thi n phúc
l i nói chung c đi m n i b t c a mô hình này là đ u t thiên l ch, quá chú tr ng
u tiên đ u t v n v t ch t thông qua các chính sách u đãi v n và t ng đ u t công
V i mô hình này, t ng tr ng có th đ t đ c ch ng nào Nhà n c v n có kh n ng duy trì các kho n tr c p v n v t ch t Tuy nhiên, trong dài h n n n kinh t s ph i
đ i m t v i nh ng méo mó v c c u và h qu là t ng tr ng không b n v ng, đ c
bi t đ i v i các n c nghèo có quy mô ngân sách nh và qu n lý đ u t không hi u
qu Do ngu n l c dành cho các u đãi này chi m m t t tr ng l n c a ngân sách nên
có th làm gi m ngu n l c đ đ u t vào các lo i tài s n khác Tuy nhiên, tác đ ng
c a các u đãi này th ng là nh , mang tính ng n h n và không đóng góp nhi u vào
t ng n ng su t Trong nhi u tr ng h p, u đãi đ u t v n v t ch t còn làm gi m
n ng l c c nh tranh c a ngành và c a c n n kinh t
Mô hình t ng tr ng b n v ng: Các lo i tài s n v n đ c hình thành và đ u t cân
đ i, không b bóp méo u t c a Nhà n c chú tr ng t i các l nh v c t o tác đ ng lan t a, tích c c t i c n n kinh t , nh đ u t cho giáo d c, y t và b o v v n tài nguyên Theo mô hình này, v n con ng i là m t tr ng tâm c a chính sách đ u t
nh m đáp ng yêu c u c a quá trình ph bi n, ti p thu và đ i m i công ngh So v i hai lo i mô hình trên, t ng tr ng theo mô hình này đ t đ c m c tiêu t ng phúc l i
và xoá đói nghèo T c đ t ng tr ng không nh t thi t quá cao nh ng có th duy trì trong dài h n nh vào s đ u t và hình thành hài hoà, cân đ i, không méo mó các
lo i tài s n v n Các n n kinh t ti n t i mô hình t ng tr ng này th ng có m t chính
Trang 142.3 Phân ph i thu nh p và phân ph i c h i
Khía c nh t ng tr ng và phân ph i thu nh p luôn là m t ch đ gây tranh cãi,
b t đ u t gi thuy t hình ch U ng c c a Kurznets (1955) v b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p g n v i quá trình t ng tr ng Theo Kurznets, b t bình đ ng có
th là m t h qu c a quá trình t ng tr ng Th nh ng m t khi xã h i đã phát tri n
t i m t m c cao nh t đ nh, m c đ b t bình đ ng s gi m đi, lúc đó thu nh p và phúc
l i có xu h ng đ c phân ph i công b ng h n
Tuy v y, nhi u ki m đ nh th c t đã không nghiêng v gi thuy t này: b t bình
đ ng v phân ph i thu nh p không nh ng không gi m đi mà còn t ng lên ho c gi
m c cao ngay c nhi u n n kinh t phát tri n nh M , Anh gi i quy t b t l i này, các n c phát tri n đã áp d ng nhi u bi n pháp khác nhau, tr c ti p (qua chính sách tái phân ph i) và gián ti p (nh thông qua tái phân ph i c h i) Các n c có n n kinh t th tr ng t do nh M , Anh có ph n thiên v áp d ng các bi n pháp tr c
ti p, trong khi t i các n c công nghi p Châu Âu c hai lo i tr c ti p (nh thông qua thu thu nh p cá nhân, tr c p) và gián ti p (cung c p các d ch v giáo d c, y t
nh m t o c h i cho ng i có thu nh p th p tham gia vào quá trình t ng tr ng) đ u
tr nên không rõ ràng Do đó, v n đ b t bình đ ng và t ng tr ng là thách th c cho
nh ng n c nghèo h n là n c giàu n u xét t i ch t l ng t ng tr ng Các chính sách nh m t o thu nh p bình đ ng h n b ng cách phân ph i c h i m t cách công
b ng h n s thúc đ y t ng tr ng và xoá đói nghèo
Phân ph i thu nh p công b ng h n các n c đang phát tri n đ c coi là có
l i cho t ng tr ng kinh t trong dài h n đ c gi i thích qua b n gi thuy t sau đây:
5
Có th xem Galor and Zeira (1993), Stigliz (1999), Aghihon, Caroli and Garci-Penalosa (1999), Barro (1999)
Trang 15Th nh t, khác v i kinh nghi m thu đ c t các n c phát tri n, nhi u nghiên
c u g n đây cho r ng ng i giàu các n c đang phát tri n ch a th c s mu n ti t
ki m đ đ u t vào n n kinh t trong n c Xu th d nh n th y là ng i giàu mu n tiêu dùng hàng ngo i nh p xa x , mua nh ng ngôi nhà đ t ti n hay đi du l ch n c ngoài và tích tr vàng b c, đ trang s c, hay g i ti t ki m các ngân hàng Lo i ti t
ki m và đ u t đó không đóng góp nhi u vào t ng ti m l c s n xu t c a qu c gia,
th m chí là m t s lãng phí ngu n l c v n đã ít i các n c này V i hành vi tiêu dùng đó, n u chi n l c phát tri n mà d n đ n gia t ng nhanh b t bình đ ng v phân
ph i thu nh p s t o c h i đ duy trì v th c a nhóm ng i giàu, đ ng th i gây t n
th t cho c n n kinh t do lãng phí ngu n l c Trong dài h n, m t chi n l c nh v y
th ng có tác d ng "ph n t ng tr ng và phát tri n"
kho , dinh d ng và giáo d c kém i u này làm gi m c h i tham gia ho t đ ng kinh t và n ng su t lao đ ng c a h , và vì th tr c ti p hay gián ti p nh h ng x u
t i quá trình t ng tr ng Do v y, đ u t vào giáo d c và y t , đ m b o ng i nghèo
đ c ti p c n các d ch v giáo d c và y t đ c coi là nh ng bi n pháp c n thi t giúp
ng i nghèo có c h i tìm vi c làm v i n ng su t cao h n và có thu nh p t t h n Trình đ lao đ ng c ng nh h ng gián ti p t i ch t l ng t ng tr ng thông qua s
d ng và qu n lý ngu n tài nguyên t t h n Bên c nh đ u t vào con ng i, chính sách
đ u t công và gi m tr c p đ i v i các d ch v xã h i cao c p có l i cho ng i giàu
c ng có tác đ ng gi m chênh l ch v thu nh p và có l i cho t ng tr ng
và d ch v s n xu t trong n c, trong khi ng i giàu có xu h ng dành ph n thu nh p
t ng thêm c a h đ mua hàng nh p kh u xa x nhi u h n Qua đó kích thích đ u t ,
s n xu t và t o vi c làm trong n c, đ ng th i t o đi u ki n cho ng i nghèo có c
h i tham gia và h ng l i nhi u h n t t ng tr ng kinh t
b t n v xã h i H u h t các l p lu n cho r ng b t bình đ ng là nguyên nhân c a xung đ t trong xã h i, có th d n đ n b t n đ nh xã h i và chính tr và r t cu c là có
h i cho t ng tr ng kinh t
Các chính sách t ng tr ng mà không tính đ n khía c nh phân ph i thu nh p
và phân ph i c h i c ng nh không g n v i xoá đói nghèo b n v ng s khó duy trì
Trang 16đ c t ng tr ng trong dài h n M t khi chú tr ng t i ch t l ng t ng tr ng thì khía
c nh phân ph i và xóa đói nghèo không th gi i quy t ch b ng chính sách tái phân
ph i thu nh p tr c ti p Các bi n pháp gián ti p nh m t o c h i cho ng i nghèo có
th tham gia nhi u h n vào quá trình t ng tr ng m i là c n thi t Do đó, đ u t cho giáo d c, y t và b o v môi tr ng có tác đ ng tích c c t i hình thành v n con ng i
và v n tài nguyên- đ c coi là hai y u t có nh h ng l n t i ho t đ ng s n xu t và thu nh p c a ng i nghèo Tuy v y, n u chính sách đ u t công ch t p trung vào s
l ng mà không coi tr ng ch t l ng và cách th c phân ph i thì s không đ t đ c
k t qu mong mu n Vi c th c hi n chính này đã và đang g p khó kh n t i nhi u
n c d n đ n tình tr ng ng i giàu đ c ti p c n các ngu n l c d dàng h n và
h ng l i nhi u h n so v i ng i nghèo M t s n c đang phát tri n có t tr ng chi cho các l nh v c xã h i khá cao nh ng l i không c i thi n đ c k t qu giáo d c và thu nh p c a ng i nghèo Ch ng h n, m t s n c Châu M La tinh có t l nh p
h c c a h c sinh nghèo khá cao, nh ng ph n l n ch có th theo h c t i các tr ng công l p Do ch t l ng d ch v c a các tr ng công l p th p nên k t qu giáo d c
c a h c sinh nghèo kém so v i h c sinh giàu và vì v y làm gi m c h i tìm đ c vi c làm có thu nh p cao c a nhóm nghèo ây là m t nguyên nhân d n đ n chênh l ch v thu nh p c a các n c này khá cao Nh v y, nhi u tr ng h p, v n đ ch a h n là
t ng chi ngân sách mà là phân ph i l i ngu n l c và c i thi n ch t l ng c a hàng hoá
và d ch v công sao có l i cho nhóm ng i có thu nh p th p
Bên c nh chính sách đ u t công, các chính sách h tr ng i nghèo ti p c n ngu n v n đ u t , đ t đai, tài nguyên và các bi n pháp ph bi n ki n th c, chuy n giao công ngh c ng có nh h ng tích c c t i m r ng c h i t o vi c làm có thu
nh p cao h n cho ng i nghèo C s đ th c hi n lo i chính sách (mang tính xã h i) này là các th tr ng nhân t , nh t là th tr ng v n trong các n c đang phát tri n
th ng không hoàn h o Vì v y, ng i nghèo khó ti p c n các ngu n v n đ u t h n
ng i giàu và m t đi c h i đ u t l ra có th mang l i l i su t cao h n Chi phí giao
d ch cao c ng làm n n lòng và không t o kích thích cho ng i nghèo đ u t , k c
đ u t vào v n con ng i H qu là b t bình đ ng v phân ph i thu nh p không
gi m, mà v dài h n còn b t l i cho t ng tr ng6 Th c t v m i quan h gi a nghèo đói, khía c nh phân ph i và t ng tr ng đã làm cho vai trò c a chính sách xã h i đ i
v i quá trình t ng tr ng ngày càng tr nên quan tr ng h n
6
Có th xem thêm Barro (1999) và nhi u tác gi khác
Trang 17Tr c đây, vai trò qu n lý c a Nhà n c đ c coi là th y u do d a vào gi
đ nh th t b i c a th tr ng ch là ngo i l Ngày nay vai trò c a Nhà n c đ i v i quá trình t ng tr ng c v l ng và ch t đã đ c đánh giá cao h n Stiglitz (1989) cho
r ng th tr ng hi u qu ch có đ c d i các đi u ki n nh t đ nh Do đó trong nhi u
tr ng h p, m t s phân b hi u qu (các ngu n l c và k t qu đ u ra) s khó đ t
đ c n u không có s can thi p c a chính ph Nhi u nghiên c u đã ch ra tác đ ng tích c c c a qu n lý Nhà n c t i ch t l ng t ng tr ng (Vinod et al., 2000) H a
h n t ng tr ng s đ c duy trì trong t ng lai m t m c cao h p lý s d đ t đ c
h n đ i v i m t n c có th ch và quy đ nh minh b ch, rõ ràng, tính th c thi c a h
th ng pháp lu t cao, có b máy Nhà n c ít quan liêu, tham nh ng, đ ng th i t o c
h i cho ng i dân th c hi n t t các quy n c a h
đo l ng và đánh giá s qu n lý t t c a m t chính ph - ít nh t theo b n tiêu chí nêu trên- không ph i d dàng c v lý thuy t và th c ti n do c ch nh h ng r t
ph c t p Do đó t n t i nhi u cách ti p c n khác nhau đ đánh giá hi u qu qu n lý Nhà n c Cách th nh t d a vào m t b ch s do m t t ch c đ xu t (ví d World Bank) ho c do m t nhóm tác gi xây d ng i m y u c a cách này là ph i thu th p thông tin t nhi u ngu n, c quan khác nhau thông qua đi u tra, ph ng v n chuyên gia nên s th ng nh t và đ tin c y cao h n đ i v i các n c phát tri n Cách th hai hay đ c dùng cho các n c đang phát tri n là ch s d ng m t vài ch s áp d ng cho các n c phát tri n ho c phân tích tác đ ng tr c ti p và gián ti p c a ba b ph n
c u thành nêu trên d a trên các bi u hi n trái v i qu n lý t t Ví d : bi u hi n c a s
qu n lý kém là có s méo mó v chính sách, nh h ng x u t i t ng tr ng, phúc l i
và xoá đói nghèo Ngoài vi c đánh giá khó kh n, t c i t chính mình có l là m t nhi m v khó kh n nh t đ i v i b t c chính ph nào, đ c bi t là các n c đang phát tri n
Trang 18CH NG II ÁNH GIÁ CH T L NG T NG TR NG C A M T S
NGHIÊN C U TRÊN TH GI I 7
1 M t cân đ i trong đ u t hình thành các lo i tài s n v n
Trong th p k 80 và 90, Th k 20, tình tr ng đ u t quá m c vào tài s n v n
v t ch t di n ra khá ph bi n trên th gi i nh m đ t t ng tr ng cao Bên c nh m c a
n n kinh t cho đ u t và th ng m i, h u h t các n c đang phát tri n ch y theo chính sách kinh t nh m tích lu tài s n v n v t ch t Tuy nhiên, k t qu đ t đ c v
t ng tr ng là r t khác nhau gi a các n c và trái v i k v ng ban đ u, chênh l ch v thu nh p bình quân đ u ng i gi a 20 n c giàu nh t và 20 n c nghèo nh t th gi i
th m chí t ng t 18 lên 37 l n t 1960 - 1995 (World Bank, 2001) Th c t này khá
n ng n đ i v i các n c đang phát tri n m c dù nhi u c i cách c c u đã đ c th c
hi n t gi a th p k 90
Nhìn chung, h u nh các n c đ u tr c p cho ngành công nghi p, nông nghi p và xây d ng c s h t ng v i qui mô khá l n Ví d , đ u th p k 90, các n c công nghi p phát tri n đã b ra m t kho n tr c p t ng ng 2,5%-3,0% so v i GDP hay kho ng 7,6%-9,1% chi tiêu c a chính ph đ tr c p cho ba l nh v c trên Tuy nhiên, t tr ng tr c p th ng cao h n các n c đang phát tri n, kho ng 4,3%-5,2%
so v i GDP và 19%-24% so v i chi tiêu ngân sách Dành v n cho các l nh v c trên
ch a h n đã là đ u t quá m c, nh ng nh ng kho n tr c p đó cho th gây ra nh ng méo mó, ví d làm cho các ngành đ c u tiên không có kh n ng c nh tranh Nh ng con s trên đây ch a k tr c p cho các ngành công ngh êp ch bi n mà theo nhi u đánh giá là r t l n M t s n c còn tr c p c tiêu dùng, nh t là tiêu dùng n ng
l ng Trên th c t , tr c p tiêu dùng ch chi m t l nh và ph n l n tr c p dành cho khu v c doanh nghi p Ngoài tr c p tr c ti p, khu v c s n xu t còn đ c tr c p gián ti p nh cung c p đ t công ho c ngu n tài nguyên nhi u n c Bên c nh đó nhi u n c còn t o u đãi gián ti p cho các nhà đ u t n c ngoài v i quy mô l n,
ch ng h n u đãi thu ho c b o h m t s ngành s n xu t thay th nh p kh u Nguyên nhân d n đ n tr c p là do c nh tranh kh c li t v thu hút đ u t n c ngoài, nh t là trong m t s ngành t p trung v n và công ngh nh các ngành khai thác tài nguyên, thép hay s n xu t ô tô
7
N u không ghi khác, các s li u c a ph n này l y t Vinod et al (2000)
Trang 19V n đ đáng quan tâm là lo i tr c p trên đây m i ch là h u hình T ng tr
c p s l n h n n u nh tính thêm c m c b o h thu và thông qua hàng rào phi thu quan ó c ng là nguyên nhân c a s không minh b ch, phân bi t đ i x hay t o ra
nh ng méo mó khác trong n n kinh t Nghiên c u nhi u n c cho r ng trong ng n
h n tr c p chính ph có th tác đ ng tích c c t i đ u t và n ng su t c a doanh nghi p, song trong dài h n tác đ ng là r t nh (Vinod et al 2000) Th m chí m t s
n c tr c p v n còn làm gi m hi u qu ho t đ ng c a các doanh nghi p đ c h tr ,
ví d Israel trong giai đo n 1990-1994 Ph n l n l i nhu n doanh nghi p có đ c là
nh tr c p b i các công ty này có t su t l i nhu n cao h n so v i bình th ng H n
n a, còn có r t ít b ng ch ng v tác đ ng c a tr c p chính ph t i n ng su t c a doanh nghi p
u t m t cân đ i c ng đ ng ngh a v i vi c phân b ngu n l c không hi u
qu , nh t là thi u đ u t vào các lo i tài s n khác V i chính sách này, t ng tr ng khó có th đ c ti p t c duy trì ch ng nào Nhà n c không còn đ s c đ cung c p các kho n tr c p
2 Mô hình t ng tr ng bóp méo và t ng tr ng b n v ng
Theo m t phân tích cho 20 n c có thu nh p trung bình trong giai đo n
1972-1992, t ng tr ng ch y u d a trên vi c m r ng đ u t v n v t ch t s không b n
v ng (Vinod et al 2000) Lý do c b n là l i su t kinh t nh quy mô và tác đ ng tràn
c a ti n b công ngh có đ c t đ u t vào v n v t ch t th ng không đ đ bù đ p
n ng su t biên gi m d n c a lo i v n này i n hình cho lo i này là mô hình t ng
tr ng c a Brasil duy trì t c đ t ng tr ng, Brasil và m t s n c đã th c hi n chính sách u đãi v n cho m t th i gian dài thông qua tài tr tr c ti p t ngân sách cho các nhà đ u t trong và ngoài n c, tr gía, u đãi thu và tín d ng u t ngân sách cho giáo d c ch chú tr ng giáo d c cao đ ng và đ i h c, thi u đ u t vào giáo
d c trung h c và ti u h c
T ng tr ng theo mô hình c a Brasil khi n cho ngân sách luôn trong tình tr ng
c ng th ng do c n ph i có ngu n thu đ t ng đ u t vào hình thành tài s n v n v t
ch t V lý thuy t thì tr c p v v n ch a ch c d n đ n t ng n ng su t, trong khi tác
đ ng đ n t ng tr ng là nh và mang tính ng n h n Hình th c tr c p nh mô hình
c a Brasil là r t t n kém và vì v y ngu n l c còn l i dành cho giáo d c, y t và khu
v c xã h i là th p ó c ng là m t nguyên nhân c a b t bình đ ng v phân ph i thu
Trang 20đ c u tiên này đã tr thành đ u tàu c a t ng tr ng và kéo các ngành khác phát
tri n theo Mô hình này không ph i là không có v n đ , tuy nhiên đi m n i b t c a
Hàn Qu c là các u đãi đó không tr thành gánh n ng cho ngân sách Nhà n c ng
th i Chính ph đã u tiên đ u t nhi u h n cho giáo d c và ngân sách công cho giáo
d c đ c u tiên cho giáo d c c b n Nh đó Hàn Qu c khá thành công trong phát
tri n ngu n nhân l c và h s Gini v giáo d c8 hay s b t bình đ ng trong giáo d c
đã gi m nhanh chóng S k t h p đó làm cho đ u t vào tài s n v n v t ch t và v n
con ng i tr nên cân b ng h n, b t bình đ ng trong thu nh p th p h n h n so v i
Brasil và t ng tr ng th c s đi đôi v i gi m nghèo T 1980 đ n 1997, Hàn Qu c đã
duy trì đ c t c đ t ng tr ng kinh t khá cao, m t ph n do khu v c công có kh
n ng h tr đ u t hình thành tài s n v n v t ch t và v n con ng i đ ng th i trong
nhi u n m (B ng 1)
B ng 1: Mô hình t ng tr ng c a Brasil và Hàn Qu c
Các ch tiêu Brasil Hàn qu c
T c đ t ng GDP bình quân (%) 2,8 7,6 Tính n đ nh c a t ng tr nga
H s Gini c ng đ c s d ng đ đo m c đ b t bình đ ng trong giáo d c Ý ngh a và cách tính c ng t ng t
nh h s Gini v thu nh p H s này càng cao, m c đ b t bình đ ng càng l n
Trang 21n c c i cách đ u t vào các lo i tài s n v n cân đ i h n
Kinh nghi m c a 44 n c không thay đ i chi n l c phát tri n cho th y, t ng chi tiêu cho giáo d c c ng không đ m b o đ t ng tài s n v n con ng i n u nh ngu n v n công không đ c s d ng h p lý và có hi u qu , ví d c c u chi tiêu b t
h p lý, ch t l ng các d ch v kém v.v Nghiên c u so sánh này cho r ng, nhìn chung các qu c gia ti n hành c i cách s có nhi u c h i cho t ng tr ng b n v ng h n so
v i các qu c gia ch m đ i m i trong chính sách phát tri n
Theo m t nghiên c u đ nh l ng v t ng tr ng c a 70 qu c gia đang phát tri n, n c nghèo h n có t ng tr ng cao h n (Vinod et al 2000) Vì v y, các n c nghèo đ u t vào tài s n v n v t ch t r t c n thi t cho t ng tr ng nhanh trong th i ký
đ u c a phát tri n Tuy nhiên, sau khi n n kinh t đã đ t đ c qui mô v n (v t ch t)
nh t đ nh, n u v n ti p t c ch chú tr ng vào lo i tài s n v n này mà không t ng đ u
t cho các lo i tài s n v n khác thì tác d ng c a v n v t ch t đ n t ng tr ng kinh t
s y u đi Nói cách khác, t ng tr ng b n v ng đi đôi v i c i thi n phúc l i đòi h i có
s b sung cho nhau gi a các lo i tài s n v n
Trang 22ng th i, nhi u nghiên c u khác c ng kh ng đ nh phân ph i c h i bình
đ ng, tr c h t trong giáo d c, có tác đ ng tích c c t i t ng tr ng trong dài h n S
d ng h s Gini giáo d c đ đo m c đ b t bình đ ng v phân ph i c h i ti p c n
d ch v giáo d c, Lopez et al (1998) đã c l ng h s này cho 20 n c và th y có
s chênh l ch gi a các n c t ng tr ng nhanh và các n c phát tri n trì tr (B ng 3) Tuy nhiên, c ng c n kh ng đ nh r ng ti p c n d ch v giáo d c c ng ch là m t y u t tác đ ng đ n t ng thu nh p bình quân đ u ng i
Trong hai th p k v a qua, h s Gini giáo d c có xu h ng gi m, nh ng v i
m c đ khác nhau gi a các n c ó là k t qu c a quá trình đi u ch nh chính sách
t ng tr ng và đ u t nhi u n c Chính ph các n c đã chú tr ng t i gi m b t bình đ ng trong l nh v c giáo d c làm đ c đi u này thì t ng chi tiêu cho giáo
d c là ch a đ , b i k t qu giáo d c và c h i bình đ ng v giáo d c còn ph thu c vào c c u và hi u qu chi ngân sách (B ng 4)
Trang 23B ng 4: Chi tiêu công phân theo c p h c
Chi tiêu/1 h c sinh (t l so v i GNP trên
C p h c
Th p niên 60
Th p niên 70
Th p niên 80
Th p niên 90
3,06 10,43 23,58
6,49
- 17,45
8,32
- 19,84
7,86 7,39 28,02
12,79 10,76 10,49
14,86 11,86 5,83
-
-
-
3,97 8,61 32,43
7,18 13,93 35,66
7,37 17,6 100,00
4,8 18,34 65,74
2,39 7,07 37,38
0,39 0,42
Ngu n: Thomas et al (2000)
Hàn qu c là n c đi đ u trong th c hi n đi u ch nh c c u chi tiêu cho giáo
d c và m c chi trên đ u h c sinh theo h ng u tiên cho giáo d c ph thông Nh đó
h s Gini giáo d c c a Hàn qu c gi m nhanh chóng ch trong m t th p k Theo nhi u đánh giá, thành công này c a Hàn qu c là m t y u t quan tr ng góp ph n vào duy trì t ng tr ng nhanh trong m t th i k dài c ng nh giúp n c này h i ph c t ng
tr ng nhanh sau cú s c do cu c kh ng ho ng tài chính khu v c gây ra
M t thái c c khác là tr ng h p c a Venezuela M c chi công cho m t h c sinh các c p đ u gi m đi, nh ng xu h ng v n là u tiên cho giáo d c đ i h c và đó
có th là nguyên nhân c a b t bình đ ng v phân ph i thu nh p cao và t ng tr ng trì
tr n c này trong nhi u th p niên v a qua
4 Qu n lý hi u qu và t ng tr ng
M c dù nh h ng c a qu n lý Nhà n c t i t ng tr ng kinh t đã đ c
kh ng đ nh v lý thuy t, song vi c đánh giá trên th c t l i h t s c khó kh n, ch y u
do khó đo l ng đ c các tác đ ng này (B ng 5)
Trang 24Tác đ ng c a qu n lý Nhà n c t i n đ nh và duy trì t ng tr ng còn th hi n nhi u tiêu chí khác nh ng ch a đ c th hi n trong B ng 5, ví d chính sách chi tiêu công, chính sách tr c p cho khu v c doanh nghi p v.v Tanzi và đ ng s (1997) cho r ng qu n lý t i có th làm t ng đ u t công và t o l i ích c c b , nh ng nh
h ng c a y u t này t i n n kinh t l i n ng n , ch ng h n làm gi m doanh thu thu
nh tr ng h p c a Pakistan Theo nhóm tác gi , tham nh ng gia t ng có th làm t ng chi tiêu công thêm 1,6 đi m ph n tr m so v i GDP, nh ng đ ng th i có th làm gi m
t i 10 đi m ph n tr m doanh thu thu so v i GDP Qu n lý t i c ng làm gi m ch t
l ng c a công trình s d ng v n công c ng nh đi n, đ ng, n c v.v Qu n lý t i còn là m t nguyên nhân c a s t n t i và phát tri n nhanh c a khu v c phi chính quy Khu v c này phát tri n m nh có th làm gi m doanh thu thu , t c là gi m kh n ng
đ u t công và ti p theo là có h i cho t ng tr ng Kinh nghi m rút ra t m t s n c
công nghi p m i cho th y qu n lý t t hay m t chính ph trong s ch và có n ng l c
T t c các b ng ch ng trên đây ch a th ph n ánh h t th c t , nh ng cho th y
m t đi u r ng l ng và ch t c a t ng tr ng là g n li n v i nhau và là hai m t c a
m t v n đ N u quá trình t ng tr ng ch thiên v m c t ng thì khó có th duy trì trong dài h n và đ t m c tiêu c i thi n phúc l i
CH NG III M T S ÁNH GIÁ BAN U V CH T L NG
