TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Bài thu hoạch TÓM TẮT CHƯƠNG VI, VII potx

CHƯƠNG VI:TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN I- XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC THỂ HIỆN QUYỀN LÀ CHỦ VÀ LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN Hồ Chí Minh có quan điểm nhất quán về xây d

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GTVT TP HCM

KHOA Đ-ĐTVT

Bộ môn:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Bài thu hoạch TÓM TẮT CHƯƠNG VI, VII

CHƯƠNG VI:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN

I- XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC THỂ HIỆN QUYỀN LÀ CHỦ VÀ

LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN

Hồ Chí Minh có quan điểm nhất quán về xây dựng một nhà nước mới ở Việt Nam là một nhànước do nhân dân lao động làm chủ Đây là quan điểm cơ bản nhất của Hồ Chí Minh về xâydựng Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà do Người sáng lập Quan điểm đó xuyên suốt,chi phối toàn bộ quá trình hình thành và phát triển của Nhà nước cách mạng ở Việt Nam.Quan điểm xây dựng Nhà nước của Hồ Chí Minh không những kế thừa mà còn phát triển họcthuyết Mác – Lênin về nhà nước cách mạng Tư tương về xây dựng nhà nước trong sạch,vững mạnh, của dân, do dân, vì dân là hạt nhân cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh về nhànước

Trong quá trình đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh chú ý khảo cứu lựa chọn ra một kiểunhà nước mới cho Việt Nam để xây dựng sau khi cách mạng giải phóng dân tộc theo conđường cách mạng vô sản thành công

Nếu vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng là vấn đề chính quyền, thì vấn đề cơ bản củachính quyền là ở chỗ nó thuộc về ai, phục vụ quyền lợi cho ai Đó là điểm khác nhau về bảnchất giữa nhà nước của nhân dân với các nhà nước của giai cấp bóc lột đã từng tồn tại tronglịch sử

Sau khi nước ta giành được độc lập, trong những năm đầu xây dựng chế độ mới, trong tácphẩm Dân vận (15–10–1949), Hồ Chí Minh khẳng định: “NƯỚC TA LÀ NƯỚC DÂN CHỦBao nhiêu quyền hạn đều của dân

Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân

Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân

Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra

Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên

Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”

Hiểu một cách tổng quát nhất quan điểm về nhà nước của dân, do dân, vì dân theo tư tưởng

Hồ Chí Minh bao gồm những nội dung sau đây:

1 Nhà nước của dân

Quan điểm nhất quán của Hồ Chí Minh là xác lập tất tả mọi quyền lực trong nhà nước và

trong xã hội đều thuộc về nhân dân Điều này thuộc về tính chất nhân dân của Nhà nước Việt

Nam mới Trong 24 năm làm chủ tịch nước, Hồ Chí Minh đã lãnh đạo soạn thảo hai bản hiếnpháp, đó là Hiến pháp đầu tiên năm 1946 và Hiến pháp năm 1959 Điều thứ nhất – Hiến pháp

1946 đã ghi rõ: “Nước Việt Nam là một nước dân chủ công hòa, Tất cả quyền bính trongnước là của toàn thể dân tộc Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giaicấp, tôn giáo”; những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra toàn dân phúc quyết.Nhân dân có quyền làm chủ về chính trị, kinh tế, văn hoá – xã hội, bầu ra Quốc hội – cơ quanquyền lực cao nhất thể hiện quyền tối cao của nhân dân

Nhân dân lao động làm chủ Nhà nước thì nhân dân có quyền kiểm soát nhà nước, cử tri bầu

ra các đại biểu, ủy quyền cho các đại biểu đó bàn và quyết định những vấn đề quốc kế dânsinh

Đây thuộc về chế độ dân chủ đại diện bên cạnh chế độ dân chủ trực tiếp Quyền làm chủ vàđồng thời cũng là quyền kiểm soát của nhân dân thể hiện ở chỗ nhân dân có quyền bãi miễnnhững đại biểu quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nào nếu những đại biểu đó tỏ rakhông xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân

Theo Hồ Chí Minh, muốn bảo đảm được tính chất nhân dân của Nhà nước, phải xác địnhđược và thực hiện được trách nhiệm của cử tri và đại biểu do cử tri bầu ra Cử tri và đại biểu

cử tri bầu ra phải có mối liên hệ chặt chẽ với nhau do bản chất của cơ chế này quy định Khikhông hoàn thành nhiệm vụ với tư cách là người đại biểu của cử tri thì cử tri có quyền bãimiễn tư cách đại biểu

Dân là chủ có nghĩa là xác định vị thế của dân, còn dân làm chủ có nghĩa là xác định quyền,nghĩa vụ của dân Trong Nhà nước của dân, với ý nghĩa đó, người dân được hưởng mọiquyền dân chủ Bằng thiết chế dân chủ, Nhà nước phải có trách nhiệm bảo đảm quyền làmchủ của nhân dân, để cho nhân dân thực thi quyền làm chủ của mình trong hệ thống quyềnlực của xã hội Quyền lực của nhân dân được đặt ở vị trí tối thượng Điều này có ý nghĩa thực

tế nhắc nhở những người lãnh đạo, những đại biểu của nhân dân làm đúng chức trách và vịthế của mình, không phải đứng trên nhân dân, coi khinh nhân dân, “cậy thế” với dân, “quênrằng dân bầu mình ra là để làm việc cho dân” Một Nhà nước như thế là một Nhà nước tiến

bộ trong bước đường phát triển của nhân loại Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà do HồChí Minh khai sinh ngày 2–9-1945 chính là nhà nước tiến bộ chưa từng có trong lịch sử hàngnghìn năm của dân tộc Việt Nam, bởi vì Nhà nước đó là nhà nước của dân nhân dân có vaitrò quyết định mọi công việc của đất nước

2 Nhà nước do dân

Nhà nước do dân lập nên, do dân ủng hộ, dân làm chủ Đó là nhà nước do dân lựa chọn, bầu

ra những đại biểu của mình; Nhà nước đó do dân ủng hộ, giúp đỡ, đóng thuế để nhà nước chitiêu; Nhà nước đó lại do dân phê bình, xây dựng Vì vậy, Người nói: “Nếu Chính phủ làm hạidân thì dân có quyền đuổi Chính phủ Chính vì vậy, Hồ Chí Minh thường nhấn mạnh nhiệm

vụ của những người cách mạng là phải làm cho dân hiểu, làm cho dân giác ngộ để nâng caođược trách nhiệm làm chủ, nâng cao được ý thức trách nhiệm chăm lo xây dựng nhà nước

“ghé vai gánh vác một phần” Quyền lợi, quyền hạn bao giờ cũng đi đôi với trách nhiệm,nghĩa vụ.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước Việt Nam mới, nhân dân có đủ điềukiện, cả về pháp luật và thực tế, để tham gia quản lí nhà nước Người nêu rõ quyền của dân,Nhà nước do dân tạo ra và nhân dân tham gia quản lí Điều này được thể hiện ở chỗ:

- Toàn bộ công dân bầu ra Quốc hội, cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước, cơ quan duy nhất có quyền lập pháp.

- Quốc hội bầu ra Chủ tịch nước, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội và Hội đồng Chính phủ (nay gọi là Chính phủ).

- Hội đồng Chính phủ là cơ quan hành chính cao nhất của Nhà nước, thực hiện các nghị quyết của Quốc hội và chấp hành pháp luật.

- Mọi công việc của bộ máy nhà nước trong việc quản lí xã hội đều thực hiện ý chí của dân (thông qua Quốc hội do dân bầu ra).

3 Nhà nước vì dân

Nhà nước vì dân là một nhà nước lấy lợi ích chính đáng của nhân dân làm mục tiêu, tất cảđều vì lợi ích của nhân dân, ngoài ra không có một lợi ích nào khác Đó là một nhà nướctrong sách, không có bất kì một đặc quyền, đặc lợi nào Trên tinh thần đó, Hồ Chí Minh nhấnmạnh: mọi đường lối, chính sách đều chỉ nhằm đưa lại quyền lới của dân; việc gì có lợi chodân dù nhỏ cũng cố gắng làm, việc gì có hại đến dân dù nhỏ cũng cố gắng tránh Dân là gốccủa nước Hồ Chí Minh luôn luôn tâm niệm: Phải làm cho dân có ăn, phải làm cho dân cómặc, phải làm cho dân có chỗ ở, phải làm cho dân được học hành

Một nhà nước vì dân, theo quan điểm Hồ Chí Minh, là từ Chủ tịch nước đến công chức bình thường đều phải làm công bộc, làm đày tớ cho nhân dân chứ không phải “làm quan cách mạng” để đè đầu cưỡi cổ nhân dân” Đối với chức Chủ tịch nước của mình, Hồ Chí Minh cũng quan niệm là do dân ủy thác cho và như vậy phải phục vụ nhân dân, tức là làm đày tớ cho nhân dân

II- QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ THỐNG NHẤT GIỮA BẢN CHẤT GIAI CẤP

CÔNG NHÂN VỚI TÍNH NHÂN DÂN VÀ TÍNH DÂN TỘC CỦA NHÀ NƯỚC

1 Về bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước

Bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước: Do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; biểu hiện

ở định hướng mục tiêu xã hội chủ nghĩa, ở nguyên tắc tổ chức và hoạt động cơ bản của Nhànước là tập trung dân chủ

Theo quan điểm Hồ Chí Minh, là một nhà nước mang bản chất giai cấp công nhân Vì nhữngnội dung sau:

Một là, Nhà nước do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Điều này được thể hiện:

 Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nhà nước giữ vững và tăng cường bản chất giaicấp công nhân

 Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng phương thức thích hợp

 Đảng lãnh đạo bằng đường lối, quan điểm, chủ trương để Nhà nước thể chế hoábằng pháp luật, chính sách, kế hoạch

 Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng hoạt động của các tổ chức đảng và đảng viên trong

bộ máy, cơ quan nhà nước

 Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng công tác kiểm tra

 Hai là, bản chất của Nhà nước ta biểu hiện ở định hướng mục tiêu xã hội chủ nghĩa.

 Ba là, bản chất giai cấp của Nhà nước ta thực hiện ở nguyên tắc tập trung dân chủ.

2 Bản chất giai cấp công nhân thống nhất với tính nhân dân, tính dân tộc của Nhà nước

Hồ Chí Minh đã giải quyết hài hoà, thống nhất giữa bản chất giai cấp với tính nhân dân, tính dân tộc và được biểu hiện rõ trong các quan điểm sau:

- Nhà nước dân chủ mới ra đời là kết quả của cuộc đấu tranh lâu dài, gian khổ của rất nhiềuthế hệ người Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước hàng nghìn năm của dântộc

- Tính thống nhất còn biểu hiện ở chỗ Nhà nước ta bảo vệ lợi ích của nhân dân, lấy lợi íchcủa dân tộc làm cơ bản

- Trong thực tế, Nhà nước ta đã đứng ra làm nhiệm vụ mà dân tộc giao phó, đã tổ chức nhân dân tiến hành các cuộc kháng chiến để bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc, xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân thủ và giàu mạnh, góp phần tích cực vào sự tiến bộ của thế giới Con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đi tới chủ

nghĩa cộng sản là con đường Hồ Chí Minh và Đảng ta đã xác định cũng là sự nghiệp củachính Nhà nước ta

III- XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CÓ HIỆU LỰC PHÁP LÝ MẠNH MẼ

1 Xây dựng một Nhà nước hợp pháp, hợp hiến

Nhà nước có hiệu lực pháp lý mạnh mẽ trước hết là một nhà nước hợp hiến

Vì vậy sau khi giành chính quyền, Hồ Chí Minh đã thay mặt chính phủ lâm thời đọc Tuyênngôn độc lập, tuyên bố với quốc dân đồng bào và với thế giới khai sinh nhà nước Việt Namdân chủ cộng hoà Chính phủ lâm thời có địa vị hợp pháp, tổng tuyển cử bầu ra quốc hội rồi

từ đó lập chính phủ và các cơ quan nhà nước mới

2 Hoạt động quản lý nhà nước bằng Hiến pháp, pháp luật và chú trọng đưa pháp luật vào cuộcsống

- Nhà nước dân chủ Việt Nam không thể thiếu pháp luật Pháp luật là bà đở cho dân chủ Mọiquyền dân chủ của người dân đều được thể chế hóa bằng Hiến pháp và pháp luật; ngược lại

hệ thống pháp luật phải đảm bảo cho quyền tự do, dân chủ của người dân được tôn trọngtrong thực tế.

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm xây dựng một nền pháp chế xã hội chủ nghĩa bảođảm được việc thực hiện quyền lực của nhân dân

+ Từ năm 1919, Người khẳng định vai trò của pháp luật là: “Trăm điều phải có thần linhpháp quyền”

+ Là người sáng lập nước Nhà nước dân chủ mới ở Việt Nam, Hồ Chí Minh cũng là người cócông lớn trong việc lập hiến và lập pháp

- Hồ Chí Minh hết sức chăm lo đưa pháp luật vao đời sống, tạo ra cơ chế bảo đảm cho phápluật được thi hành, cũng như cơ chế kiểm tra, giám sát việc thi hành pháp luật trong các cơquan nhà nước và trong nhân dân

Để tuyên truyền, đưa pháp luật vào cuộc sống, Hồ Chí Minh rất coi trọng việc nâng cao dântrí, bồi dưỡng ý thức làm chủ, phát triển văn hóa chính trị và sự giác ngộ của nhân dân,khuyến khích nhân dân tham gia vào công việc nhà nước, khắc phục mọi thứ dân chủ hìnhthức

- Hồ Chí Minh luôn luôn nêu gương trong việc khuyến khích người dân phê bình, giám sátcông việc của Chính phủ, Người yêu cầu các cán bộ phải “làm cho nhân dân biết hưởngquyền dân chủ, biết dùng quyền dân chủ của mình, dám nói, dám làm” Lúc dân biết và dámphê bình cán bộ, người lãnh đạo, lúc đó dân đã biết nắm quyền dân chủ, tức là đã đến mứcdân chủ hóa khá cao

Hồ Chí Minh luôn luôn nêu gương trong việc khuyến khích nhân dân phê bình, giám sátcông việc của chính phủ, đồng thời nhắc nhở cán bộ các ngành, các cấp phải gương mẫutrong việc tuân thủ pháp luật, trước hết là các cán bộ thuộc ngành tư pháp Người viết: “Cácbạn là những người phụ trách thi hành pháp luật lẽ tất nhiên các bạn phải nêu cao cái gươngphụng công, thủ pháp, chí công, vô tư cho nhân dân noi theo

IV- XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC TRONG SẠCH HOẠT ĐỘNG CÓ HIỆU QUẢ

1 Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đủ đức và tài

Người nêu lên những yêu cầu về xây dựng đội ngũ cán bộ công chức, cụ thể là:

- Tuyệt đối trung thành với cách mạng

- Hăng hái, thành thạo công việc, giỏi chuyên môn, nghiệp vụ

- Phải có mối liên hệ mật thiết với nhân dân

- Cán bộ, công chức phải là những người dám phụ trách, dám quyết đoán, dám chịu tráchnhiệm, nhất là những tình huống khó khăn, “thắng không kiêu, bại không nản”

- Phải thường xuyên tự phê bình và phê bình, luôn có ý thức và hành động vì sự lớn mạnh,trong sạch của nhà nước

2 Đề phòng và khắc phục những tiêu cực trong hoạt động của Nhà nước

Theo Hồ Chí Minh, sức mạnh, hiệu quả của nhà nước là dựa vào tính nghiêm minh của việcthi hành pháp luật và sự gương mẫu, trong sạch về đạo đức cảu người cầm quyền

Người đòi hỏi “cán bộ phải thực hành chữ Liêm trước để làm kiểu mẫu cho dân”, đồng thờikiên quyết chống ba thứ “giặc nội xâm” là tham ô, lãng phí

Chống tham ô, lãng phí quan liêu cũng cần kíp như việc đánh giặc trên mặt trận Người nói:

“Tham ô, lãng phí, quan liêu, dù cố ý hay không, cũng là bạn đồng minh của thực dân phongkiến, Nó làm hỏng tinh thần trong sạch và ý chí khắc khổ của cán bộ ta Nó phá hoại đạođức cách mạng của ta là cần, kiệm, liêm, chính … tội lỗi ấy cũng nặng như tội việt gian, mậtthám” Tham ô, lãng phí có nhiều nguyên nhân, Hồ Chí Minh chỉ ra nguyên nhân quan trọng

là bệnh quan liêu Người viết: “Vì những người và những cơ quan lãnh đạo từ cấp trên đếncấp dưới không sát công việc thực tế, không theo dõi và giáo dục cán bộ, không gần gũi quầnchúng Đối với công việc thì trọng hình thức mà không xem xét mọi mặt, không vào sâu vấn

đề Chỉ biết khai hội, viết chỉ thị, xem báo cáo trên giấy, chứ không kiểm tra đến nơi, đếnchốn… thành thử có mắt mà không thấy suốt, có tai mà không nghe thấu, có chế độ màkhông giữ đúng, có kỹ luật mà không nắm vững… Thế là bện quan liêu đã ấp ủ, dung túng,che chở nạn tham ô, lãng phí Vì vậy, muốn trừ sạch nạn tham ô, lãng phí thì trước mắt phảitẩy sạch bệnh quan liêu

Vì vậy không thể nói đến một nhà nước trong sạch vững mạnh, hiệu quả nếu không kiên quyết, thường xuyên đẩy mạnh cuộc đấu tranh để ngăn chặn tận gốc những nguyên nhân gây ra nạn tham ô, lãng phí, quan liêu.

3 Tăng cường tính nghiêm minh của pháp luật đi đôi với đẩy mạnh giáo dục đạo đức cách mạng

Theo Người do tập quán của kinh tế tiểu nông, muốn hình thành ngay một nhà nước phápquyền là chưa thể được Xây dựng nhà nước pháp quyền phải nhấn mạnh vai trò của luậtpháp, ban hành luật pháp, phải khẩn trương xây dựng đồng bộ hệ thống pháp luật, và đẩymạnh tuyên truyền, giáo dục pháp luật trong nhân dân Nhưng không thể đề cao vai trò mộtchiều của pháp luật mà bỏ qua sự hổ trợ của các yếu tố khác, nhất là giáo dục đạo đức Đạođức và pháp luật là hai hình thái ý thức xã hội có thể kết hợp, bổ sung cho nhau trong thực tếquản lý xã hội, điều hành đất nước

Hồ Chí Minh là mẫu mực của sự kết hợp đạo đức và pháp luật, luôn luôn chú trọng giáo dục đạo đức, nhưng không ngừng nâng cao vai trò, sức mạnh của pháp luật và thi hành pháp luật nghiêm minh

a) Nhà nước đảm bảo quyền làm chủ thật sự của nhân dân

Quyền làm chủ thật sự của nhân dân chính là 1 nội dung cơ bản trong yêu cầu xây dựng nhànước của nhân dân, do dân, vì dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Quyền làm chủ của nhân dân phải được thể chế háo bằng Hiến Pháp và pháp luật , đưa hiến

pháp và pháp luật vào cuộc sống

b) Kiện toàn bộ máy hành chính nhà nước

Đẩy mạnh cải cách nền hành chính theo hướng dân chủ, trong sạch, vững mạnh phục vụ đắclực và hiệu quả đối với nhân dân Kiên quyết khắc phục thói quan liêu, hách dịch, cửa quyền,gây phiền hà, sách nhiễu, tham nhũng, bộ máy cồng kềnh, kém hiệu lực, sự sa sút phẩm chấtđạo đức cách mạng, năng lực thực hành nhiệm vụ công chức kém cỏi

Công tác bồi dưỡng cán bộ, công chức phải được đặt lên hàng đầu và phải được tiến hànhthường xuyên, bảo đảm chất lượng

c) Tăng cường hơn nữa sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước

Công cuộc đổi mới, chỉnh đốn Đảng tất yếu gắn liền với tăng cường sự lãnh đạo của Đảngđối với Nhà nước Đây là trách nhiệm cực kỳ quan trọng của Đảng với tư cách là Đảng cầmquyền Trong giai đoạn hiện nay, vận dụng tu tưởng Hồ Chí Minh vào việc tăng cường sựlãnh đạo của đảng đối với nhà nước được thể hiện ở nhũng nội dung như:

- Lãnh đạo nhà nước thể chế hóa đường lối, chủ trương của đảng, đảm bảo sự lãnh đạo củađảng và phát huy vai trò quản lý của nhà nước

- Đổi mới phương thức lãnh đạo của đảng với nhà nước

CHƯƠNG VII

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC VÀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI

I- NHỮNG QUAN ĐIỂM CƠ BẢN CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA

1 Định nghĩa về văn hóa và quan điểm về xây dựng nền văn hóa mới

a) Định nghĩa về văn hóa

Khái niệm “văn hóa” có nội hàm phong phú và ngoại diên rất rộng Chính vì vậy, đã có đếnhàng trăm định nghĩa về văn hóa Theo nghĩa chung nhất, văn hóa là “Tổng thể nói chungnhững giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử”

Tháng 8 năm 1943, khi còn trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch, trong Mục đọc sách ở phầncuối tập Nhật kí trong trì, lần đầu tiên Hồ Chí Minh đưa ra định nghĩa về văn hoá Định nghĩacủa Hồ Chí Minh về văn hoá có rất nhiều điểm gần với quan niệm hiện đại về văn hoá.Người viết:

“Ý nghĩa của văn hoá: Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”.

Với định nghĩa này, Hồ Chí Minh đã khắc phục được quan niệm phiến diện về văn hóa tronglịch sử và hiện tại, hoặc chỉ đề cập đến lĩnh vực tinh thần, trong văn học nghệ thuật, hoặc chỉ

đề cập đến lĩnh vực giáo dục, phản ảnh trình độ học vấn… Trên thực tế, văn hoá bao gồmtoàn bộ những giá trị vật chất và những giá trị tinh thần mà loài người đã sáng tạo ra, nhằmđáp ứng sự sinh tồn và cũng là mục đích cuộc sống của loài người

b) Quan điểm về xây dựng một nền văn hóa mới

Cùng với định nghĩa về văn hoá, Hồ Chí Minh còn đưa ra “Năm điểm lớn xây dựng nền vănhoá dân tộc

1 Xây dựng tâm lí: tính cách, tinh thần độc lập tự cường

2 Xây dựng luân tí: biết hi sinh mình, làm lợi cho quần chúng

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong xã hội

5 Xây dựng kinh tế”.

Như vậy, ngay từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã quan tâm đến văn hoá, đã thấy rõ vai trò, vị trícủa văn hoá trong đời sống xã hội Điều này có ý nghĩa vì sao ngay sau khi giành được độclập, Hồ Chí Minh đã bắt tay vào xây dựng, kiến tạo một nền văn hóa mới ở Việt Nam trên tất

cả mọi lĩnh vực, từ kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, đến tâm lí con người, đã sớm đưa vănhóa vào chiến lược phát triển đất nước

2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề chung của văn hóa

a) Quan điểm về vị trí và vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội

 Một là, văn hoá là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng.

Trong quan hệ với chính trị, xã hội: Hồ Chí Minh cho rằng, chính trị, xã hội có được giảiphóng thì văn hóa mới được giải phóng Chính trị giải phóng mở đường cho văn hoá pháttriển Dưới chế độ thực dân phong kiến, nhân dân ta bị nô lệ, thì văn hoá cũng bị nô lệ, bị tốităm, không thể phát triển được” Để văn hoá phát triển tự do, phải làm cách mạng chính trịtrước

Trong quan hệ với kinh tế Hồ Chí Minh chỉ rõ kinh tế là thuộc về cơ sở hạ tầng, là nền tảngcủa việc xây dựng văn hoá Xây dựng kinh tế để tạo điều kiện cho việc xây dựng và pháttriển văn hoá, kinh tế phải đi trước một bước

 Hai là, văn hóa không thể đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị, phải phục vụ

nhiệm vụ chính trị và thúc đẩy sự phát triển của kinh tế.

Văn hóa phải ở trong kinh tế và chính trị có nghĩa là văn hoá phải tham gia thực hiện nhiệm

vụ chính trị, thúc đẩy chính trị và phát triển kinh tế Văn hoá không thể đứng ngoài mà phải ởtrong kinh tế và chính trị, phải phục vụ nhiệm vụ chính trị và thúc đẩy sự phát triển của kinh

tế Quan điểm này không chỉ định hướng cho việc xây dựng một nền văn hoá mới ở ViệtNam mà còn định hướng cho mọi hoạt động văn hoá

Văn hoá phải ở trong kinh tế và chính trị, điều đó cũng có nghĩa là kinh tế và chính trị cũngphải có tính văn hoá, điều mà chủ nghĩa xã hội và thời đại đang đòi hỏi Văn hoá có tính tíchcực, chủ động, đóng vai trò to lớn thúc đẩy kinh tế và chính trị phát triển như một động lực.Văn hoá ở trong kinh tế và chính trị, có nghĩa là chính trị và kinh tế phải có tính văn hoá

*Như vậy: Kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội tác động qua lại lẫn nhau, trong đó văn hoá

vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội.

b) Quan điểm về tính chất của nền văn hoá

Tính chất của nền văn hoá mang tính lịch sử: trong cách mạng dân tộc dân chủ: dân tộc, khoahọc và đại chúng; trong cách mạng xã hội chủ nghĩa: có tính chất dân tộc và nội dung xã hộichủ nghĩa

Mặc dù có nhiều cách diễn đạt khác nhau, song nền văn hoá mới mà chúng ta xây dựng theo

Hồ Chí Minh luôn bao hàm ba tính dân: dân tộc, khoa học và đại chúng.

- Tính chất dân tộc của nền văn hóa: là cái “cốt”, cái tinh tuý bên trong rất đặc trưng củanền văn hoá dân tộc

- Tính chất khoa học của nền văn hóa, thể hiện ở tính hiện đại, tiên tiến, thuận với trào lưutiến hoá của thời đại, đó là hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

- Tính chất đại chúng của nền văn hóa, được thể hiện ở chỗ nền văn hoá ấy phục vụ nhândân, phù hợp với nguyện vọng nhân dân; là nền văn hoá do nhân dân xây dựng nên.c) Quan điểm về chức năng của văn hoá

Một là, bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp

Tư tưởng và tình cảm là hai vấn đề chủ yếu nhất của đời sống tinh thần của con người

- Bồi dưỡng lí tưởng cách mạng cao cả độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Lítưởng là điểm hội tụ của những tư tưởng lớn của một Đảng, một dân tộc

- Bồi dưỡng tình cảm lớn là lòng yêu nước, thương dân, thương yêu con người, yêu tính trungthực, chân thành thuỷ chung, ghét những thói hư tật xấu, xa đọa… Tình cảm đó thể hiệntrong nhiều mối quan hệ với gia đình, với quê hương, với bạn bè, anh em, đồng chí… thôngqua các mối quan hệ tốt đẹp Tư tưởng và tình cảm có mối quan hệ gắn bó với nhau, làm chocon người ngày càng hoàn thiện Văn hoá phải góp phần xây đắp niềm tin cho con người, tinvào bản thân, tin vào lí tưởng, tin vào nhân dân và tin vào tiền đồ của cách mạng

- Hai là, mở rộng hiểu biết, nâng cao dân trí

Dân trí là trình độ hiểu biết, là vốn kiến thức của người dân Nâng cao dân trí phải dần dầntừng bước một, từ thấp đến cao, phải bắt đầu từ chỗ biết đọc, biết viết, đến hiểu biết các lĩnhvực khác của đời sống xã hội như: kinh tế chính trị, lịch sử,… từng bước nâng cao trình độhọc vấn, chuyên môn nghiệp vụ, khoa học – kĩ thuật, thực tiễn Việt Nam và thế giới… Van

đề nâng cao dân trí thực sự chỉ có thể thực hiện sau khi chính trị đã được giải phóng, toàn bộchính quyền đã về tay nhân dân

Nâng cao dân trí là để nhân dân có thể tham gia sáng tạo và hưởng thụ văn hoá, góp phầncùng Đảng “… biến một nước dốt nát cực khổ thành một nước có văn hoá cao và đời sốngtươi vui hạnh phúc” Đó cũng là mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ

và văn minh” mà Đảng ta đã vạch ra trong công cuộc đổi mới

- Ba là, bồi dưỡng những phẩm chất, phong cách và lối sống tốt đẹp, lành mạnh, hướng con người tới cái chân, thiện, mỹ để hoàn thiện bản thân

Phẩm chất và phong cách được hình thành từ đạo đức, lối sống, từ thói quen của cá nhân vàphong tục tập quán của cả cộng đồng Phẩm chất và phong cách có mối quan hệ gắn bó vớinhau Mỗi người thường có nhiều phẩm chất, trong đó có phẩm chất chung và riêng, tuỳ theonghề nghiệp, vị trí công tác Các phẩm chất thường được thể hiện qua phong cách, tức là lốisinh hoạt, làm việc, lối ứng xử trong đời sống… Căn cứ vào yêu cầu của nhiệm vụ cáchmạng, Hồ Chí Minh đã đề ra những phẩm chất và phong cách cần thiết để mỗi người tự tudưỡng Đối với cán bộ, đảng viên, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến phẩm chất đạo đức –chính trị Bởi vì, nếu không có những phẩm chất này thì họ không thể hoàn thành đượcnhững nhiệm vụ cách mạng, không thể biến lí tưởng thành hiện thực Những phẩm chất vàphong cách tốt đẹp làm nên giá trị của con người Văn hoá giúp con người hình thành nhữngphẩm chất, phong cách và lối sống tốt đẹp, lành mạnh thông qua phân biệt cái đẹp, lànhmạnh với cái xấu xa, hư hỏng, cái tiến bộ với cái lạc hậu, bảo thủ Từ đó giúp con ngườiphấn đấu làm cho cái tốt đẹp, lành mạnh ngày càng tăng, càng nhiều, cái lạc hậu, bảo thủngày càng giảm, vươn tới cái chân, thiện, mĩ để hoàn thiện bản thân Với ý nghĩa đó, Hồ Chí