Báo cáo " Quan hệ giữa mặt trận tổ quốc và nhà nước trong giai đoạn hiện nay " ppt

Thậm chí, Mặt trận Tổ quốc còn được coi như là phương thức để thực hiện dân chủ xã hội, cũng như khắc phục những nhược điểm trong tổ chức quyền lực của bộ máy nhà nước… Trong bối cảnh hộ

Hoµng ThÞ Thuý H»ng *

ặt trận Tổ quốc Việt Nam ra đời trong

thời kì cách mạng dân tộc dân chủ

nhân dân và cách mạng giải phóng dân tộc

như một phương thức tổ chức tập hợp lực

lượng cách mạng Trải qua gần 80 năm hình

thành và tồn tại, Mặt trận Tổ quốc ngày càng

khẳng định vị trí thiết yếu của mình trong hệ

thống chính trị Việt Nam Nếu ở thời kì mới

thành lập và bước vào hoạt động, Mặt trận

Tổ quốc chỉ có mối quan hệ với Đảng thì

đến nay, Mặt trận Tổ quốc ngày càng được

quan tâm trong mối quan hệ với thành viên

khác của hệ thống chính trị, đó là Nhà nước

Thậm chí, Mặt trận Tổ quốc còn được coi

như là phương thức để thực hiện dân chủ xã

hội, cũng như khắc phục những nhược điểm

trong tổ chức quyền lực của bộ máy nhà

nước… Trong bối cảnh hội nhập quốc tế,

chúng ta đã và nên tác động gì đến mối quan

hệ giữa Mặt trận Tổ quốc với Nhà nước

Trong mỗi thời kì lịch sử nhất định, phụ

thuộc vào tình hình trong nước, thế giới và

nguyện vọng của nhân dân, Mặt trận dân tộc

được thành lập với hình thức và tên gọi phù

hợp nhằm đoàn kết, tập hợp các lực lượng để

thực hiện nhiệm vụ chính trị của dân tộc

Chính vì vậy, với quan điểm về đại đoàn kết

dân tộc, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản

Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ra

đời là tất yếu của lịch sử, để xây dựng “trận

tuyến” vững chắc về lòng yêu nước, của sức

mạnh nội lực dân tộc nhằm thực hiện thành

công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước

Tuy nhiên, khi nói đến mặt trận thì ở nhiều nước, ở từng thời kì nhất định cũng từng xuất hiện hình thức mặt trận như Mặt trận bình dân ở Pháp, Mặt trận dân chủ chống phát xít ở nhiều nước trong Chiến tranh thế giới lần thứ 2, Chính hiệp ở Trung Quốc hay Mặt trận xây dựng đất nước Lào… Song bản chất của việc ra đời những mặt trận này là phục vụ cho mục tiêu chính trị nào đó nhằm tạo ra một “tuyến” các lực lượng chính trị và

sẽ giải tán sau khi mục tiêu chính trị đó đã đạt được hoặc thất bại Những mặt trận ở hình thức này không phải là đảng phái chính trị, cũng không phải là tổ chức xã hội mà là một phương thức thực thi những nhiệm vụ chính trị của lực lượng lãnh đạo cách mạng Song

ở Việt Nam, Mặt trận lại có những đặc thù

và mang bản chất khác Đó là Mặt trận gắn liền với truyền thống lịch sử của dân tộc đại đoàn kết dân tộc Đại đoàn kết dân tộc ở Việt Nam không phải chỉ là sách lược của lực lượng lãnh đạo cách mạng mà còn là sự hiện thực hoá, đúc rút kinh nghiệm từ nhu cầu khách quan của lịch sử dân tộc vì quyền lợi của nhân dân (từ việc hợp sức đồng lòng trị thuỷ, chống giặc ngoại xâm) và lịch sử dân tộc Việt Nam đã chứng minh ý nghĩa đúng đắn của sự ra đời Mặt trận Tổ quốc bằng

M

* Quận uỷ Hoàng Mai Hà Nội

việc góp phần quan trọng trong sự thành

công cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân

dân và giải phóng thống nhất đất nước

Từ việc nhìn nhận vấn đề đại đoàn kết

dân tộc mang đặc trưng của đất nước và có ý

nghĩa quyết định đến việc thực hiện thành

công các nhiệm vụ của dân tộc nên trong bối

cảnh hiện nay, khi nói đến việc xây dựng

Nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân, do

dân và vì dân, Đảng, Nhà nước ta lại gắn với

vấn đề đại đoàn kết dân tộc, Mặt trận Đây là

luận điểm đặc trưng của Việt Nam trong tổ

chức và thực hiện quyền lực nhân dân Nếu

như trước kia, nỗi nhục mất nước đã thôi

thúc, tập hợp người dân yêu nước Việt Nam

vào Mặt trận thì nay, trong bối cảnh hội nhập

quốc tế, những bức xúc về mâu thuẫn lợi ích

kinh tế trong nước và quốc tế, của nghèo

nàn, lạc hậu đang thôi thúc và quy tụ người

dân yêu nước Việt Nam vì sự nghiệp đổi mới

đất nước Đồng thời nhà nước pháp quyền

của dân, do dân và vì dân là nhà nước mà ở

đó quyền lực nhà nước phải được dựa trên

nền dân chủ thực sự, người dân làm chủ và

giám sát nhà nước, thông qua hai phương

thức trực tiếp và gián tiếp (thông qua đại

diện) Với tổ chức hệ thống chính trị hiện

nay của Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt

Nam là thiết chế được coi là nơi hội tụ, phản

ánh đầy đủ nhất tâm tư, nguyện vọng của

nhân dân thuộc mọi giai tầng xã hội Do vậy,

Mặt trận có điều kiện để thu thập những ý

kiến tâm huyết đóng góp vào sự nghiệp xây

dựng và phát triển đất nước, trong đó có

những ý kiến đóng góp cho Đảng, Nhà nước

nhìn thấy những “hạn chế” của mình để tự

đổi mới, cải cách theo hướng nhà nước pháp

quyền Chính vì vậy, vai trò thiết yếu của Mặt trận trong mối quan hệ với Nhà nước trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế, chính trị, xã hội của thế giới đã được kinh nghiệm thực tiễn cũng như lí luận chứng minh là vấn đề mang tính thời sự hiện nay Theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, mối quan hệ giữa Mặt trận Tổ quốc và Nhà nước là quan hệ phối hợp để thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn của mỗi bên Quan

hệ phối hợp này được thực hiện theo quy chế phối hợp công tác do Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cơ quan nhà nước hữu quan ở từng cấp ban hành Theo đó, trách nhiệm và quyền hạn của Mặt trận Tổ quốc được hiểu trên những nội dung sau:

- Phát huy khối đại đoàn kết toàn dân để vận động toàn dân thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế-xã hội, an ninh quốc phòng

và đối ngoại của Nhà nước

- Tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện quyền làm chủ, thi hành chính sách, pháp luật

- Tham gia xây dựng chính quyền nhân dân thông qua các hoạt động như bầu cử, xây dựng pháp luật, tham gia trực tiếp vào một số hoạt động tố tụng (đối với các vụ án

có tính nhạy cảm về chính trị có tác động lớn đến dư luận liên quan đến đối tượng là chức sắc tôn giáo, người dân tộc ít người… hay

đề xuất những kiến nghị với cơ quan tố tụng

có thẩm quyền trên cơ sở xem xét từ đơn thư khiếu tố) hoặc tham gia gián tiếp vào các hoạt động tố tụng như tham gia vào hội đồng tuyển chọn thẩm phán, giới thiệu hội thẩm nhân dân; giám sát đại biểu dân cử, cán bộ,

công chức nhà nước, cơ quan nhà nước

- Được mời tham dự các phiên họp của

Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, uỷ

ban nhân dân, kì họp của hội đồng nhân dân

khi bàn về các vấn đề có liên quan để có ý

kiến đề xuất, kiến nghị về những vấn đề cần

thiết; cơ quan nhà nước có trách nhiệm xem

xét, trả lời kiến nghị của Mặt trận Tổ quốc

theo quy định của pháp luật

Nhà nước có trách nhiệm tạo điều kiện

để Mặt trận Tổ quốc hoạt động có hiệu quả

Trên cơ sở Hiến pháp năm 1992, Quốc

hội đã ban hành Luật Mặt trận Tổ quốc Việt

Nam năm 1999 và Chính phủ đã ban hành

nhiều văn bản pháp luật quy định về mối

quan hệ giữa Mặt trận với các cơ quan nhà

nước trong việc thực hiện quyền lực nhân

dân Trên thực tế, trong thời gian qua, Mặt

trận đã thực hiện có hiệu quả trong nhiều nội

dung như: tổ chức nhiều cuộc tiếp xúc cử tri,

phối hợp tham gia chuẩn bị và tổ chức thành

công cuộc bầu cử Quốc hội khoá XII với

99,64% cử tri tham gia; tham gia và có ý

kiến đã được đưa vào luật như Luật quốc

tịch (1998), Bộ luật hình sự sửa đổi, Nghị

định số 154/2007/NĐ-CP ngày 15/10/2007

về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của

Nghị định của Chính phủ số

143/2003/NĐ-CP ngày 28/11/2003 quy định chi tiết thi

hành một số điều của pháp lệnh khai thác và

bảo vệ công trình thủy lợi, Chỉ thị của Thủ

tướng Chính phủ số 24/2007/CT-TTg ngày

01/11/2007 về việc tăng cường chấn chỉnh

việc thực hiện các quy định của pháp luật về

phí, lệ phí, chính sách huy động và sử dụng

các khoản đóng góp của nhân dân…, tham

gia hội đồng tuyển chọn thẩm phán, việc

triển khai Quy chế thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn… Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập biểu hiện của sự thiếu bình đẳng, chưa đồng bộ trong phối hợp như: hiệu quả việc thực hiện cơ chế giám sát của Mặt trận Tổ quốc đối với cán bộ, công chức cơ quan nhà nước còn thấp, khó thực hiện; những ý kiến, kiến nghị của của cử tri, khiếu

tố của công dân do Mặt trận Tổ quốc phản ánh sau khi xem xét các đơn thư thường không được các cơ quan nhà nước hữu quan giải quyết triệt để; hay trong quy trình xây dựng chính sách, pháp luật, các cơ quan chức năng của Chính phủ được giao chủ trì chuẩn bị dự thảo tuy có lấy ý kiến của Ban thường trực UBTƯMTTQ Việt Nam và các

tổ chức thành viên nhưng thường gửi văn bản quá muộn, không đủ thời gian và cơ sở

để góp ý và hầu như không có sự phản hồi

về sự tiếp thu hoặc hầu như chưa tham gia vào quá trình tố tụng một cách trực tiếp… Vì vậy, Mặt trận tựa hồ như tổ chức đoàn thể hoạt động phụ thuộc vào Nhà nước… Vì vậy, mặc dù lịch sử cũng như cơ sở pháp lí

đã đặt ra cho Mặt trận vị trí độc lập và bình đẳng đối với Nhà nước, cũng như kì vọng vào mối quan hệ này giúp cho việc thực hiện nền dân chủ XHCN, thúc đẩy nhanh việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn hội nhập quốc tế song Mặt trận thực hiện nhiệm vụ đó của mình chưa tương xứng đồng thời Nhà nước cũng chưa tạo được cơ chế cần thiết để mối quan

hệ phối hợp đạt hiệu quả

Chính vì vậy, việc đổi mới phương thức

tổ chức thực hiện mối quan hệ này là vấn đề mấu chốt tháo gỡ cho những tồn tại trên Nói

cách khác, cần thiết phải tạo cho mối quan

hệ phối hợp trên cơ chế phù hợp để việc thực

thi mối quan hệ mang lại hiệu quả cao

Trước hết, chỉ có Nhà nước, bằng chính

sách, pháp luật mới tạo cho Mặt trận cơ chế

hoạt động có hiệu quả Cụ thể là phải quy

định rõ những việc mà Mặt trận Tổ quốc

được làm, được phép hoạt động trong các

hoạt động giám sát, xây dựng chính quyền

nhân dân… (hiện nay mới hầu hết chỉ là

những quy định mang tính nguyên tắc); đồng

thời quy định rõ trách nhiệm của cơ quan

nhà nước khi nhận được những yêu cầu, kiến

nghị, đề xuất của Mặt trận Tổ quốc; có chế

tài cụ thể trong trường hợp một trong hai bên

trong mối quan hệ không thực hiện đầy đủ

trách nhiệm của mình Muốn làm tốt được

điều này, các cơ quan chuyên môn của Nhà

nước cần chủ động phối hợp với Mặt trận Tổ

quốc rà soát những văn bản quy định về

quyền và trách nhiệm của Mặt trận trong mối

quan hệ với các cơ quan nhà nước hữu quan

để từng bước bổ sung, hoàn chỉnh các quy

định này

Thứ hai, Mặt trận Tổ quốc cần chủ động

xây dựng các quy trình cụ thể cho từng nội

dung hoạt động của mình như quy trình về

xem xét, thẩm tra, giải quyết đơn thư và đôn

đốc thực hiện sau khi có kết luận của cơ

quan nhà nước, quy trình về lấy ý kiến của

nhân dân về những vấn đề cần phản biện đối

với Đảng và cơ quan nhà nước; quy trình

giám sát đối với cán bộ, công chức và cơ

quan nhà nước… Các quy trình này đảm bảo

phải chặt chẽ, có tính khả thi, tránh việc tổ

chức thực hiện mang tính hình thức và được

các cơ quan nhà nước hữu quan trong mối

quan hệ phối hợp cam kết tôn trọng Đồng thời, Mặt trận cần khắc phục tình trạng

“hành chính hoá”, cải thiện lề lối làm việc của bộ máy chuyên trách theo hướng gần dân, sát dân, có vậy mới thực sự đủ uy tín, tín nhiệm để người dân phản ánh ý kiến của mình trong việc giám sát, xây dựng chính quyền nhân dân; cần xây dựng chế độ thông tin kịp thời, thông suốt giữa cơ quan Mặt trận Tổ quốc ở trung ương với cơ quan Mặt trận Tổ quốc ở các địa phương, giữa uỷ ban Mặt trận Tổ quốc với các tổ chức thành viên

để tăng cường sự chỉ đạo tập trung thống nhất của các cấp lãnh đạo Mặt trận

mở rộng thông tin theo hướng dân chủ, công khai (trừ những thông tin thuộc bí mật quốc gia) và việc làm này phải được đảm bảo bằng pháp luật và đảm bảo tính chủ động từ phía cơ quan nhà nước nhằm đảm bảo cho người dân điều kiện để thực hiện nguyên tắc dân biết dân bàn, dân làm, dân kiểm tra Trong giai đoạn hiện nay, khi mà xu thế hội nhập quốc tế và yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN đã trở thành nhiệm

vụ thiết yếu thì hơn lúc nào hết trong mối quan hệ giữa Nhà nước với Mặt trận, mỗi bên phải nhận thấy rằng bên kia là điều kiện cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của mình, do vậy cần phải có sự chủ động tích cực đổi mới về phương thức hoạt động Thực hiện tốt được điều này, Mặt trận mới giữ vững vị trí, vai trò mà lịch sử giao phó cho mình là một thiết chế giám sát, phản biện xã hội đối với Nhà nước, giúp Nhà nước thực hiện đúng đắn và đầy đủ quyền lực của nhân dân./