Để xác định rõ nguyên nhân, làm cơ sở cho việc tác động các biện pháp kỹ thuật, ổn định năng suất cây bưởi đặc sản, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của các hiện tượng thời ti
Trang 1KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU TÌM HIỂU NGUYÊN NHÂN RỤNG QUẢ NON
GÂY MẤT MÙA BƯỞI PHÚC TRẠCH
Đỗ Đình Ca, Vũ Việt Hưng
SUMMARY
Study on the main reason of massive fruit dropping of Phuc Trach pumelo
In order to determine exactly the factor resulting in off - year production of Phuc Trach pumelo, a study on the relation of climatic condition and pumelo polination and fertilization was carried out Results showed that low temperature combined with high humidity during flowering period (february) and too high temperature combined with low humidity during young fruiting one are considered to be main reason massive fruit dropping of Phuc Trach pumelo
Keywords: Pumelo, polination, fertilization, dropping
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Bưởi Phúc Trạch là một trong những
giống bưởi ngon nhất hiện có ở Việt Nam,
được thưởng Mề đay trong Hội thi trái cây
3 nước Đông Dương tổ chức vào năm 1938
và được chọn làm món ăn tiếp các đại biểu
dự Hội nghị APEC tại Hà Nội năm 2006
Với ưu thế về chất lượng và giá trị
kinh tế bưởi Phúc Trạch từ lâu đã được coi
là cây ăn quả chủ lực của huyện Hương
Khê, đóng góp quan trọng vào việc phát
triển kinh tế của huyện, nâng cao đời sống
nhân dân Tuy nhiên, hiện tượng giảm
năng suất từ năm 2000 và mất mùa liên tục
từ năm 2003 đến năm 2007 mà chủ yếu là
do quả non bị rụng hàng loạt đã khiến
nhiều hộ nông dân trồng bưởi chặt bỏ
chuyển sang trồng gió trầm (từ 1.250 ha
với sản lượng trên 10.000 tấn trước năm
2000 còn dưới 1000 ha, sản lượng chỉ vài
trăm tấn vào năm 2007)
Để xác định rõ nguyên nhân, làm cơ sở
cho việc tác động các biện pháp kỹ thuật,
ổn định năng suất cây bưởi đặc sản, chúng
tôi đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của
các hiện tượng thời tiết đến sự rụng hoa,
quả non bưởi Phúc Trạch
II VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu được tiến hành trong 2 năm
từ 2006 - 2008, tại 2 xã Phúc Trạch và Hương Trạch huyện Hương Khê tỉnh Hà Tĩnh
1 Bố trí thí nghiệm theo dõi sự ra hoa, đậu quả
Thí nghiệm được bố trí trên vườn cây
đã cho quả nhiều năm có độ tuổi 8 - 10 tuổi
ở 2 địa điểm, mỗi điểm theo dõi 8 cây Theo dõi thời kỳ nở hoa: Mỗi cây đếm
số nụ, hoa trên 4 cành ở 4 hướng khác nhau, ghi lại thời gian xuất hiện nụ, thời gian hoa bắt đầu nở (5 - 10% số nụ nở hoa), thời gian hoa nở rộ (50 - 70% số hoa nở), thời gian kết thúc nở hoa
Theo dõi sự rụng quả non: Mỗi cây theo dõi 4 cành ở 4 hướng khác nhau, đếm tổng số hoa trên 1 cành và số quả non hình thành từ sau tắt hoa đến hết rụng quả, tính
tỷ lệ đậu quả
Tỷ lệ đậu quả (%) =
Số quả còn lại cuối cùng
x 100 Tổng số hoa, quả rụng
Trang 22 Quan trắc các yếu tố thời tiết (nhiệt độ
và Nm độ không khí) bằng thiết bị đo tự động
(Tiny - Talk và Logtag) đặt tại điểm nghiên
cứu, 1 giờ đo 1 lần, kết hợp với số liệu theo
dõi nhiều năm, đối chiếu với yêu cầu điều
kiện ngoại cảnh trong thời kỳ ra hoa đậu quả
của bưởi Phúc Trạch Các yếu tố thời tiết
khác như mưa phùn, gió lào vv quan trắc
trực tiếp thông qua ghi chép nhật ký
III KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
1 Thời gian ra hoa và ảnh hưởng của
điều kiện thời tiết khí hậu
Theo dõi thời kỳ nở hoa của bưởi Phúc
Trạch và diễn biến của các yêu tố thời tiết
tại Hương Khê thấy rằng: trên thực tế bưởi
Phúc Trạch có 2 đợt hoa; đợt đầu xuất hiện khoảng giữa tháng 12 đến cuối tháng 12, với số hoa không nhiều, chủ yếu trên những cây nhiều tuổi hoặc bị cỗi, thường rụng hết không đậu quả do gặp thời tiết tháng 1 lạnh và mưa phùn; đợt 2 là đợt chủ yếu, xuất hiện vào cuối tháng 1, nở trong tháng 2, bắt đầu từ tuần đầu (10/2), nở rộ
từ 15/2 đến 25/2 và kết thúc vào cuối tháng
2 đầu tháng 3 (bảng 1) Năm 2007 thời gian bắt đầu và kết thúc muộn hơn năm
2006 khoảng 10 ngày, năm 2008 thời gian xuất hiện nụ muộn hơn, nhưng thời gian
nở hoa tập trung hơn vào trung tuần tháng
2 đến cuối tháng 2 và kết thúc muộn như năm 2007
Bảng 1 Thời kỳ nở hoa của bưởi Phúc Trạch
Năm Điểm theo dõi Xuất hiện nụ Thời gian nở hoa
Bắt đầu Nở rộ Kết thúc
2006 Phúc Trạch 19 - 22/1 10/2 18 - 22/2 3 - 4/3
2007 Phúc Trạch 28 - 30/1 21 - 22/2 2 - 5/3 11 - 15/3
Hương Trạch 27 - 30/1 20 - 22/2 2 - 5/3 10 - 15/3
2008 Phúc Trạch 2 - 5/2 13 - 15/2 23 - 25/2 10 - 12/3
Hương Trạch 2 - 5/2 15/2 23 - 25/2 10 - 12/3
Theo nhiệt độ và Nm độ không khí bằng
thiết bị quan trắc trực tiếp (Tiny - Talk và
Logtag) trong thời kỳ nở hoa tháng 2 đầu
tháng 3 của những năm mất mùa (2006 và
2007) và năm được mùa 2008 (năm có quả trở lại) với tần suất đo 30 phút và 1 giờ một lần, chúng tôi thu được kết quả như sau:
Bảng 2 hiệt độ thời kỳ nở hoa bưởi Phúc Trạch năm 2006
Ngày, tháng Nhiệt độ ( 0 C) Ngày, tháng Nhiệt độ ( 0 C)
Ghi chú: Thiết bị đo bằng Tiny - Talk, tần suất đo 30 phút một lần
Trang 3Thời kỳ nở hoa của bưởi Phúc Trạch
năm 2006 là từ đầu tháng 2 đến đầu tháng
3, nở rộ vào khoảng từ 15/2 đến 25/2 Đây
là khoảng thời gian thời tiết ở Hương Khê
khá lạnh, nhiệt độ bình quân ngày hầu hết
dưới 200C, có nhiều ngày nhiệt độ xuống
tới 12 - 130C (bảng 2) Các nghiên cứu
trên thế giới cho thấy: Nhiệt độ có ảnh
hưởng lớn đến hiệu quả thụ phấn, hoặc là
gián tiếp đến hoạt động của côn trùng (ví
dụ ong sẽ không hoạt động khi nhiệt độ
xuống dưới 12,50C), hoặc trực tiếp tác
động tới tốc độ sinh trưởng của ống phấn
(nhiệt độ thích hợp cho nNy mầm và sinh
trưởng của ống phấn là từ 25 - 300C, bị
giảm xuống hoặc bị ức chế hoàn toàn ở
nhiệt độ thấp dưới 200C) N hư vậy có thể
thấy điều kiện nhiệt độ thấp dưới 200C
cộng với mưa phùn, mưa to liên tục là
nguyên nhân chính làm cho hoa bưởi không thụ phấn được và nếu có thụ phấn cũng không thể thụ tinh được, gây nên hiện tượng rụng hoa, quả non hàng loạt ngay khi tắt hoa
N ăm 2007 diễn biến của nhiệt độ và
Nm độ trong các tháng nở hoa, thụ phấn, thụ tinh (tháng 2, 3) rất bất thường, tháng
2 đã có hiện tượng gió Lào, nhiệt độ không khí nhiều ngày lên tới 39 - 440C (bảng 3) Thường nhiệt độ thấp kèm theo
Nm độ không khí cao (trên 90%) ảnh hưởng xấu đến quá trình thụ phấn, thụ tinh và khi nhiệt độ cao cùng với Nm độ không khí thấp (dưới 40%) khiến hoa bưởi rụng ngay khi chưa được thụ phấn Đây có thể coi là nguyên nhân cơ bản nhất làm bưởi Phúc Trạch mất mùa nặng năm 2007
Bảng 3 hiệt độ và &m độ không khí thời kỳ nở hoa bưởi Phúc Trạch năm 2007
Ngày,
tháng
Nhiệt độ ( 0 C)
Ẩm độ không khí (%)
Ngày, tháng
Nhiệt độ ( 0 C)
Ẩm độ không khí (%)
15/2 21,8 - 43,0 46,2 - 96,4 25/2 23,0 - 28,4 81,6 - 96,6 16/2 21,3 - 41,7 38,4 - 96,1 26/2 22,1 - 32,6 67,1 - 97,5 17/2 19,6 - 44,7 33,2 - 96,1 27/2 20,9 - 27,9 79,9 - 96,8 18/2 21,1 - 42,3 43,0 - 96,0 28/2 22,0 - 28,1 78,1 - 97,1 19/2 22,4 - 37,0 53,1 - 95,6 1/3 21,8 - 35,7 55,3 - 96,0 20/2 22,2 - 30,0 66,5 - 96,6 2/3 21,5 - 33,4 60,7 - 95,9 21/2 22,9 - 30,7 72,5 - 96,1 3/3 22,3 - 44,1 44,8 - 96,3 22/2 23,4 - 39,4 52,2 - 96,9 4/3 23,4 - 37,9 55,7 - 95,8 23/2 22,6 - 31,1 77,9 - 97,0 5/3 23,7 - 31,8 67,7 - 96,2 24/2 22,9 - 30,2 76,0 - 96,6 6/3 17,9 - 24,2 95,4 - 96,9 Ghi chú: Nhiệt độ và Nm độ đo bằng Logtag, tần suất 1 giờ một lần
Theo bảng 4, năm 2008, mặc dù nhiệt
độ trong tháng 1 và đầu tháng 2 rất thấp
(nhiệt độ trung bình ngày duới 150C, thấp
nhất có ngày xuống tới 70C) và mưa phùn,
song từ giữa đến hết tháng 2, nhiệt độ tăng
dần và thời kỳ nở hoa rộ (từ 21 - 25/2) trời
nắng, không mưa đã tạo điều kiện cho hoa
thụ phấn, thụ tinh tốt Theo Erickson và
Brannaman, cây có múi nói chung và bưởi nói riêng có từ 100.000 - 200.000 hoa/cây, chỉ cần 1 - 2% số hoa được thụ phấn và đậu quả là đã cho năng suất rất cao N hư vậy điều kiện nhiệt độ thời kỳ nở hoa năm 2008 tại Hương Khê khá thuận lợi cho quá trình thụ phấn, thụ tinh dẫn đến năng suất nói chung tương đối cao
Trang 4Bảng 4 hiệt độ và &m độ không khí thời kỳ nở hoa bưởi Phúc Trạch năm 2008
Ngày,
tháng
Nhiệt độ ( 0 C)
Ẩm độ không khí (%)
Ngày, tháng
Nhiệt độ ( 0 C)
Ẩm độ không khí (%)
15/2 13,7 - 16,9 64,1 - 66,9 25/2 18,3 - 25,5 80,6 - 90,7 16/2 16,5 - 18,0 67,1 - 71,0 26/2 13,2 - 19,3 92,2 - 97,7 17/2 16,9 - 18,3 71,0 - 71,3 27/2 12,2 - 18,9 92,2 - 97,7 18/2 15,4 - 20,9 72,2 - 90,6 28/2 12,2 - 24,4 61,9 - 96,1 19/2 12,8 - 16,7 85,9 - 95,1 29/2 8,2 - 29,4 49,3 - 96,7 20/2 11,5 - 23,1 64,5 - 96, 1/3 7,9 - 30,5 43,5 - 95,7 21/2 10,4 - 27,7 57,5 - 96,7 2/3 8,4 - 32,5 41,3 - 95,7 22/2 14,4 - 32,0 54,3 - 95,2 3/3 7,4 - 33,7 37,8 - 95,4 23/2 16,1 - 33,6 53,9 - 94,0 4/3 12,4 - 31,6 40,3 - 96,1 24/2 18,6 - 26,8 70,6 - 96,4 5/3 16,4 - 25,5 63,4 - 95,4
2 Tỷ lệ đậu quả và ảnh hưởng của điều
kiện thời tiết khí hậu
Sự rụng hoa, rụng quả có 2 nguyên
nhân chủ yếu: Hoa không được thụ phấn,
thụ tinh và do rụng sinh lý
Rụng quả sinh lý liên quan chặt đến các
stress của điều kiện thời tiết, đặc biệt là
nhiệt độ cao và thiếu nước (Davies, 1968;
Lovatt và cộng sự, 1984) và người ta đã
chứng minh được rằng khi nhiệt độ không
khí trên 400C và Nm độ giảm xuống dưới 40% có thể gây rụng quả hàng loạt
Theo dõi nhiệt độ và Nm độ không khí trong tháng 3 và tháng 4 (bảng 5, 6) là những tháng bắt đầu giai đoạn quả non và rụng quả sinh lý cho thấy: Ngay từ đầu tháng 3 nhiệt độ đã diễn biến khá bất thường, không những số ngày có nhiệt độ cao trên 400C nhiều mà còn thể hiện ở sự tăng giảm đột ngột từ nóng sang lạnh và từ lạnh sang nóng
Bảng 5 hiệt độ, &m độ không khí tháng 3 - 2007
14 11.49 AM - 3.49 PM 39,0 - 42,5 56,6 - 43,8
15 11.49 AM - 3.49 PM 41,8 - 45,1 45,9 - 39,8
16 1.49 AM - 3.49 PM 43,3 - 40,2 52,0 - 56,7
18 1.49 AM - 6.49 AM 17,6 - 17,8 97,0 - 97,2
20 8.49 PM - 11.49 PM 16,0 - 14,7 94,6 - 96,8
24 1.49 PM - 3.49 PM 41,0 - 46,0 49,9 - 42,2
26 11.49 AM - 2.49 PM 42,4 - 47,3 44,9 - 37,1
30 1.49 PM - 2.49 PM 44,1 - 49,6 49,5 - 38,7
31 1.49 PM - 2.49 PM 45,7 - 48,0 35,6 - 33,6
Trang 5Bảng 6 hiệt độ, &m độ không khí tháng 4 - 2007 *
2 1.49 PM - 3.49 PM 46,2 - 45,4 32,0 - 33,3
4 5.49 PM - 10.49 PM 16,4 - 16,8 93,4 - 94,4
16 12.49 PM - 2.49 PM 44,6 - 46,3 44,0 - 43,0
17 12.49 AM - 3.49 PM 43,8 - 49,9 46,1 - 37,3
19 12.49 AM - 4.49 AM 15,7 - 15,0 93,7 - 94,9
1.49 PM - 2.49 PM 41,7 - 45,7 31,4 - 27,9
20 12.49 AM - 5.49 AM 19,2 - 18,2 94,4 - 95,4
12.49 PM - 3.49 PM 44,7 - 47,7 45,1 - 36,5
21 1.49 PM - 2.49 PM 48,2 - 48,2 41,3 - 42,0
22 12.49 PM - 3.49 PM 46,0 - 50,1 37,3 - 31,5
23 12.49 PM - 3.49 PM 46,5 - 52,1 34,1 - 31,4
24 10.49 AM - 2.49 PM 46,0 - 49,4 38,3 - 40,4
Ghi chú: AM: Giờ sáng; PM: Giờ chiều; * Điểm đo tại xã Hương Trạch
Nhiệt độ cao từ 420C - 490C liên tục
trong 6 ngày từ chiều ngày 24/3 đến 2/4 và
nhiệt độ 44,70C - 52,10C liên tục trong 5
ngày từ chiều ngày 20/4 đến 24/4/2007,
kèm theo gió nóng làm Nm độ không khí giảm chỉ còn 31 - 40% có thể coi là yếu tố chủ yếu gây rụng quả hàng loạt ở vụ quả năm 2007 (bảng 7)
Bảng 7 Tỷ lệ đậu quả bưởi Phúc Trạch
Năm theo dõi Số hoa (%) Tỷ lệ đậu quả sau tắt hoa
5 ngày 10 ngày 15 ngày 20 ngày 25 ngày 30 ngày 35 ngày 40 ngày
2006 980,7 2,94 1,09 0,17 0,15 0,15 0,15 0,12 0,12
2007 1.002,5 2,77 1,17 0,68 0,10 0,07 0,07 0,07 0,07
2008 1.054,7 3,39 1,852 1,171 - 0,77 0,57* 0,5** 0,5*** Ghi chú: * 35 ngày sau tắt hoa; ** 45 ngày sau tắt hoa; *** 60 ngày sau tắt hoa
Trang 6T¹p chÝ khoa häc vµ c«ng nghÖ n«ng nghiÖp ViÖt Nam
6
Điều kiện thời tiết như đã phân tích ở trên đã làm tỷ lệ đậu quả của bưởi Phúc Trạch
2 năm 2006 và 2007 rất thấp: 0,12% và 0,07%, có thể coi là mất mùa Năm 2008 là một năm có điều kiện thời tiết khí hậu rất thuận lợi trong suốt giai đoạn nở hoa, đậu quả, đặc biệt không có xuất hiện đợt gió Tây Nam trong giai đoạn rụng quả sinh lý nên tỷ lệ đậu quả ổn định trung bình đạt 0,5% được xem là khá cao trong khoảng 10 năm trở lại đây
IV KẾT LUẬN
1 Thời gian ra hoa của bưởi Phúc Trạch tập trung từ đầu tháng 2 đến hết tháng 2 Đây là thời gian mà thời tiết còn rất lạnh và thường có mưa phùn làm cản trở tới việc thụ phấn, thụ tinh của hoa, là một trong những nguyên nhân đầu tiên gây rụng hoa quả hàng loạt dẫn đến mất mùa
2 Nguyên nhân chủ yếu làm quả non rụng hàng loạt gây mất mùa bưởi 2 năm 2006
và 2007 là do diễn biến bất thường của thời tiết khí hậu: Rét đậm, mưa phùn nhiều trong thời kỳ nở hoa thụ phấn, thụ tinh; nhiệt độ lên cao đột ngột cộng với Nm độ không khí thấp trong giai đoạn tắt hoa hình thành quả non
TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Báo cáo kết quả bước đầu đề tài: "N ghiên cứu xác định nguyên nhân ra hoa, đậu quả không ổn định của bưởi Phúc Trạch và xây dựng, đề xuất các giải pháp khắc phục", Trung tâm Khoa học và KN - KL Hà Tĩnh, tháng 8 - 2004
1 Báo cáo kết quả đề tài nhánh: "Tuyển chọn cây đầu dòng và nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón, tưới nước đến khả năng ra hoa đậu quả, năng suất, phNm chất bưởi Phúc Trạch tại Hương Khê Hà Tĩnh", Viện N C Rau quả, tháng 2 - 2003
2 Pinhas Spiegel - Roy, Eliezer E Goldchmidt, 1996 Biology of Citrus, Cambridge Uni
3 CBS Rajput, R Sri Haribabu, 1999 CITRICULTURE, Kalyani Publishers, Ludhiana
- N ew Delhi - India
4 F.S Davies, LG, 1994 Albrigo: CITRUS, CAB International
/gười phản biện: Vũ Mạnh Hải
