Tie'p theo dd, nhdm nghien ciiu tien hanh 11 cudc phdng va'n sau 8 cudc phdng va'n true tie'p vdi can bd quan ly dia phuong, ngudi lao ddng di cu va ngudi than cua ngudi lao ddng di cu v
Trang 1So 6 - 2 0 0 9
Di lam an xa oi ngudi pliu niif Cliam
tlidn Huu Dufc, xa Phirdc Hiifu,
huyen Ninh Phuorc, tinh Ninh Thuan
Doan Viet Vien Dan toe hoc
Tom tat: Di lam an xa da va dang trd thanh mot giai phap dUcic
ngUdi dan lUa chon de phat trien kinh te ho gia dinh, dac biet trong bo'i canh hoi nhap, do thi hoa, cong nghiep hoa dang dien
ra ngay cang nhanh va manh d hau khSp cac vimg, mien 0 moi cong ddng toe ngUdi, van de lao dgng di cU lai co nhiing diem khac biet, phia thuoc vao nhieu ye'u to^nhu dac trUng van hoa, dong lUc thuc day, trinh do lao dong Dua tren ke't qua khao sat tai thon Hiiu Ddc, xa Phudc Hiiu, huyen Ninh Phudc, tinh Ninh Thuan trong cac nam td 2006 de'n 2008, bai vie't phan tich hien tUdng di
cU trong lao dong nii ngUdi Cham - mot toe ngUdi vo'n bao lUu che
do mau he va nhting he qua ciia hien tUdng nay dd'i vdi tU tUdng, van hda cong dong Bai vie't cho tha'y do nhiing ye'u to'kinh te, so' lUdng phii ni3 thdn Hiiu Ddc lUa chgn giai phap di cU ngay cang gia tang, tap trung nha't d do tudi tir 17-40 Da so'phia nii lam nhi3ng cong viec khong yeu cau trinh do hoac ky nang lao dong cao Phan Idn phia nii di lam an xa hai long vdi lUa chon cua minh vi cho rang phu hdp vdi trinh do va kha nang ciia hg
TU khoa: Lao dpng di cU; NiJ lao dong di cU; Phu nii Cham
Nghien cun vi hien tugng di cu trong lao dgng nti ngudi Cham dugc dugc tien hanh tai thdn HQn Diic, xa Phudc Hiiu, huyen Ninh Phudc, tinh Ninh Thuan trong khuon khd di tai tiim nang ca nhan cua Vien Dan tdc
Trang 2D o a n Viet 71
hoc nam 2006, tie'p tue dugc bd sung tu lieu va hoan thanh vao cac nam
2007 va 2008
Nghien ciiu dugc thuc hien dua tren phuong phap nghien ciiu dinh lugng va phuong phap nghien cun dinh tinh Cu the, 176 bang hdi ca'u true dugc phat cho cac hd gia dinh ngudi Cham theo ti le chgn mSu ngfiu nhien Tie'p theo dd, nhdm nghien ciiu tien hanh 11 cudc phdng va'n sau (8 cudc phdng va'n true tie'p vdi can bd quan ly dia phuong, ngudi lao ddng di cu
va ngudi than cua ngudi lao ddng di cu va 3 cudc phdng va'n gian tiep vdi ngudi dang di lam an xa thong qua mang Internet), 2 cugc thao luan nhdm tap trung (mgt thao luan nhdm 5 nii di lam an xa va mgt thao luan nhdm tdng hgp cac dd'i tugng gdm chit tich phu nti xa, trudng thdn, ngudi
di lam an xa va ngudi cd con di lam an xa) Ngoai ra, nghien ciiu cdn sir dung phuong phap phdng va'n nhanh, quan sat tham du, tham khao tu lieu thanh van
1 Chan dung ngiidi di lam an xa
Di lam an xa ngay nay da trd thanh mgt phuong thirc kie'n tao kinh te' khdng chi d nhting cu dan nong thon ngudi Kinh ma cdn xua't hien ca d nhting cgng ddng dan tdc thiiu sd ma ngudi Cham d thdn Hiiu Dtic, xa Phudc Hiru, huyen Ninh Phudc, tinh Ninh Thuan la mgt vi du diin hinh Vdi ngudn von chinh la siic lao ddng va tri thirc cua con ngudi, hg thuc hien chie'n luge thoat ly ndng nghiep, vugt ra ngoai dia ban eu tru ciia cdng ddng, tham du vao gudng quay kinh te mdi ma trong dd cac ye'u td hien dai hda, dd thi hda ddng vai trd tich cue Trong khi chi do mSu he quy dinh phu ntr la chu gia dinh, can phai d nha lam "rudng cot", kit ndi cac thanh vien va gin giu truyin thdng van hda thi sd lugng phu nti ngudi Cham di lam an xa tang dan theo tung nam Sd lieu khao sat tai dia phuong cho tha'y sd lugng phu nii di lam an xa ngay mgt nhiiu ban so vdi nam gidi
va ti le nam va nii di lam an xa cung bie'n ddng theo timg nam Ne'u nhting nam dau eiia the' ky 21 ti le ntr di lam an xa cdn tha'p, chi chiem khoang 2/3 so vdi nam gidi (nam 2001, nam di lam an xa: 67,1%, nti di lam an xa: 32,9%) thi chi mgt vai nam tie'p sau ti le nay bj dao ngugc (nam 2005, nam di lam an xa: 28,8%, nti di lam an xa: 71,2%) Bang 1 cho thay sd lugng ngudi nam di lam an xa tuong ddi on dinh qua cac nam, it cd su bie'n chuyen, trong khi dd sd lugng ngudi ntr di lam an xa lai cd xu hudng tang dan
Trang 3Bang 1 Sd ngudi di lam an xa tai thon Huru Dure, xa Phudc Hiiru, huyen Ninh Phudc, tinh Ninh Thuan qua cac nam theo gidi tinh
Nam
2001
2003
2004
2005
2006
2007
Ngi Sdluong Nam
47
56
61
51
66
59
Ntt
23
51
66
126
122
130
irdi di lam an xa
T y l e ( % ) Nam Nur 67,1 32,9 52,3 47,7 48.0 52,0 28,8 71,2 35,1 64.9 31.2 68.8
Tong Tdng sd
70
107
127
177
188
189
Ngudn: Sd lieu theo doi tam vang tam tru tai thOn HCru Ddc
Tudi trung binh ciia ngudi di lam an xa la 33,3 Tuy nhien, bien do tudi rat rdng, ngudi tre nhat la 11 va ngudi gia nhat la 74 Lira tudi cd nhiiu ngudi di lam an xa nhat la tir 18 de'n 40 (chiem 68,8% so vdi tong sd ngudi
di lam an xa), ke'de'n la \\xa tudi tii 41 den 60 (chiem 22,4% tong sd mSu
diiu tra) Liia tudi dudi 18 va tren 60 di lam an xa khdng nhiiu, chit ye'u
la tre em di theo bd me di phu giup viec kinh doanh hoac ngudi Idn tudi
da di lam an xa tir trudc
Vi hgc va'n, nhin chung mat bang giao due va trinh do hgc van d ngudi Cham tuong dd'i thap, diiu nay cd nguyen nhan ca vi lich sir, van hda va kinh te Trinh do hgc van trung binh cua nhirng ngudi di lam an xa la hit Idp 5, trong khi dd trinh do hgc va'n trung binh cua nhting ngudi d nha la hit Idp 7 Day la mgt diim khac biet giiia ngudi Cham va eac cgng ddng tgc ngudi khac Theo kit qua khao sat ciia Vien Khoa hgc xa hdi viing Nam Bg tai Long An va Quang Ngai thi ngudi di lam an xa thudng cd hgc van cao han ngudi d nha Dd'i vdi m&u nghien ciru la nhung ngudi tir 15 tudi trd len thi hgc van trung binh ciia ngudi d nha la Idp 6 (tdng sd mlu
la 1.708 ngudi) cdn hgc va'n trung binh ciia ngudi di lam an xa la Idp 8 (tdng sd mau la 410 ngudi) (Nguyin Minh Chau, 2003)
Mgt trong nhirng khac biet cd yeu td dan tgc d ngudi Cham la va'n de gidi va trinh do hgc va'n Trong xa hdi Cham cd truyin, viec hgc hanh dugc
uu tien cho nam gidi O Hun Dtic, trong khi so nam di hgc trung binh ciia nhdm nam di lam an xa la 7,4 nam thi sd nam di hoc trung binh ciia nhdm
Trang 4D o a n Viet 73
nti chi dat 4,5 nam Mae dii nam gidi cd chi sd hgc va'n trung binh cao ban nii gidi nhung nhin chung mat bang giao due d ngudi Cham vSn d miic tha'p Day chinh la mgt trd ngai trong qua trinh tim kie'm viec lam, dac biet trong thdi ky cong nghiep hda, hien dai hda dang diin ra nhanh va manh nhu hien nay
Theo sd lieu diiu tra tai dia ban, ti le phu nii ddc than va ke't hdn la tuong duong nhau trong nhdm phu ntr di lam an xa, eu the la 40,8% va 46% So phu ntr gda chdng hoac da ly hon chiem mgt ti le nhd Qua trinh
di lam an xa ciia hai nhdm dd'i tugng doc than va da cd gia dinh la khac nhau, tiiy thudc vao timg thdi diem va xu hudng xa hoi
Chie'm ti le cao nhat trong nhdm ngudi di lam an xa la con ciia chit hd (52,8%), ke'de'n la chit hg (22,4%) va vg/chdng ciia chii hd (23,2%) Nhu vay, ti le di lam an xa giiia hai the he trong gia dinh d ngudi Cham thdn Hun Diic la tuong duong nhau Tuy nhidn, ddi vdi thi he cha me - the he gitr vai trd chit gia dinh - thi chi sd nay dugc chia diu cho ca hai gidi va
ed tinh phan cdng cdng viec: trong mgt gia dinh, neu ngudi kia di lam an
xa thi ngudi nay d lai trdng nom gia dinh
2 Ly do di lam an xa va vai tro cua mang lirdi cac quan he xa hoi
Huu Dtic tuy la mdt trong nhting trung tam van hda ciia ngudi Cham d miin Trung nhung vi co ban vSn la mgt don vi dan cu vdi phuong thiie kinh te thuan nong nghiep, chit ye'u la san xuat lua gao Do diiu kien da't dai, khi hau va tap quan canh tac, cac gia dinh trong thon hau nhu khdng chu y tdi kinh te vudn Trong diiu kien dat chat, ngudi ddng, lao ddng ddi
du, viec thoat ly tim kiem viec lam la mdt nhu cau ta't ye'u cua ngudi dan
Cd 77% sd ngudi dugc hdi cho biit hg di lam an xa la do nhiing thtic bach
vi kinh te'va tinh trang du thira lao ddng trong gia dinh Dd'i vdi nhdm chu
hd va vg/chdng cua chu hg, di lam an xa la de gdp thdm thu nhap gitip duy tri ddi sdng cho gia dinh Dd'i vdi tang lap thanh nien, di lam an xa khdng chi de tich gdp vi kinh te' ma cdn la mdt co hdi md rdng quan he xa hoi Mdt so it trong so hg mong mudn thoat ly hoan toan khdi que huong neu
cd diiu kien Xet cho ciing, hau hit cac ly do diu it nhiiu gdn bd vdi nhting ddng luc vi kinh t i va diiu kien sdng d noi de'n
Ngudi di lam an xa d Huu Ddc giti mdi quan he chat che vdi nhau va vdi nhung ngudi d nha de thu nhan thdng tin va tim kie'm su hd trg, tir dd
Trang 5hinh thanh nen mdt mang ludi cac mdi quan he xa hdi Trong mang ludi, quan he gia dinh la quan he dugc coi trgng nhat, ke den la cac quan he ddng hg, than tdc, ddng huong, ddng tdc Nhiing mdi quan he nhu ban be, chii hang cung cd vai trd nhat dinh Cd tdi 92,1% sd ngudi di lam an xa duy tri mdi lien he vdi mang ludi
Mang ludi cac quan he xa hdi ciia ngudi Hiiu Dire ddng vai trd tich cire
hd trg nhiing ngudi di lam an xa, giiip hg di dang kie'm tim cdng viec va cam giac an toan trong cdng viec cung nhu trong ddi sdng Khdng nhirng thi, mang ludi nay cdn gdp phan gin gitr van hda tdc ngudi, duy tri va che ngu nhting thanh vien, khien hg khong qua xa rdi van hda dan tgc hoac bi cud'n theo nhimg ye'u td tieu cue cd thi lam anh hudng tdi van hda dan tdc
va an ninh xa hoi Mang ludi ciing it nhiiu hd trg cac thanh vidn vi mat kinh te', tuy khong phai la phd bien 14,5% sd ngudi dugc hdi cho bie't da dugc giiip dd vi tiin bac khi di lam an xa va 34,2% tim kiem su giiip dd tir ngan hang hoac chii hang vdi phuong thdc nhan hang trudc, tra tiin sau khi da ban xong 100% sd ngudi dugc giiip dd vi tiin bac diu la nhiing ngudi di lam an xa theo phuong thtic buon ban tu do
3 Cac hinh thirc di lam an xa va sir lira chon
Di lam an xa d ngudi Cham thdn Hiiu Ddc cd hai loai, tbti nhat la nhung ngudi di lam toan bd thdi gian, thoat ly hoan toan vdi dia phuong, chi trd vi nha vao cac dip li tit Thii hai la nhiing ngudi di lam theo thdi
vu, van gan bd vdi ndng nghiep, di lam an xa la de gdp them vao thu nhap
Bang 2 Tinh trang hon nhan va su lua chon phuong thurc di lam an xa ciia n& lao dpng nguoi Cham thon Hiiu Dure, xa Phudc Hiiu,
huyen Ninh Phudc tinh Ninh Thuan
Phuong thuc lira chon Tinh trang hon nhan
dilamanxa Chua Tyle Co Tyie Ly Tyle Goa Tyle Tong so
ket (%) chong (%) hon (%) (%) hon
1-3 thang
4-6 thang
7-9 thang
10-12thang
0
0
1
30
1,3
39,5
4
20
7
4
5,3
26,3
9,2 5,3
0
2
0
1
2,6 1,3
2
2
3
0
2,6 2,6 3,9
6
24
II
35
Trang 6D o a n Viet 75
chinh cua gia dinh Ca hai nhdm nay khi di lam an xa diu vang nha toan
bd thdi gian, viec sinh hoat ciia hg hoan toan tach khdi gia dinh, dia phuong Viec lua chgn hinh thirc di lam an xa phu thudc nhiiu vao tinh trang hdn nhan va vai trd ciia hg trong gia dinh (Bang 2)
Bang 2 cho tha'y nhung ngudi da ke't hon thudng chgn hinh thirc thdi
vu, mdt nam cd the di nhiiu dgt, mdi dgt dai tir 2 tuan de'n 3 thang tiiy theo c6ng viec va dia ban noi den Sd ngudi da kit hdn di lam an xa theo thdi
vu, tong thdi gian di khong qua 6 thang, chie'm 31,6% tren tdng sd ngudi
di lam an xa Sd ngudi di tren 6 thang chie'm 9,2% va sd ngudi di gan trgn
ca nam chie'm 5,3% Nhiing ngudi chua kit hdn lai ua thich hinh thirc di lam an xa ea nam, chi trd vi nha vao ngay nghi hoac nhirng dip li te't Sd nay chie'm tdi 39,5% tdng sd ngudi di lam an xa Dac biet, khong ed trudng hgp nao thudc nhdm chua kit hdn lua chgn hinh thdc di lam an xa theo mua vu vdi tong thdi gian di trong nam khdng qua sau thang
4 Lira chon nghe nghiep va tam ly doi vdi nghe nghiep
Cac loai hinh nghi nghiep cua nhting ngudi di lam an xa d Htru Dtic tuong ddi dan gian, tap trung chit yeu vao hai loai hinh chinh la budn ban nhd (56,6%) hoac lam thue (31,6%) Ti le ngudi lao dgng trong cac co sd san xua't cdng nghiep, bao gdm ca nhirng ngudi di xua't khau lao ddng, chi chie'm sd it (11,8%)
Trong cae nghien cim ve di dan, eac nha nghien ciiu da chi ra mdt trong nhting ye'u to quan trgng cd anh hudng tdi viec lua chgn viec lam
la trinh do hgc va'n Trinh do hgc va'n cang cao thi ea hdi viec lam va nghi nghiep cang phong phu (Dang Nguyen Anh, 1997; Le Trgng va Nguyin Minh Nggc, 2001) Dd'i vdi ngudi Cham d Hun Ddc, nhu da trinh bay, xuat phat diem vi hgc va'n tuong dd'i tha'p, do vay ca hdi tim viec va lua chgn viec lam cung khdng nhiiu, chu yeu tap trung vao hai loai hinh lam thue va budn ban nhd Ngoai ra, viec lua chgn nghi nghiep cdn phu thudc vao tinh trang hdn nhan va nhting ddi hdi, yeu cau ve mat thdi gian ciia cdng viec
Bang 3 cho tha'y budn ban dich vu la hinh thirc dugc lua chgn nhiiu nha't (56,6%) Ngudi lua chgn hinh thue nay hau bet da cd gia dinh hoac
la chii gia dinh (gda, ly hdn) Mat hang budn ban ciia hg la quan ao, do nhua gia dung dugc lay tir nhung chg dau mdi d thanh phd Hd Chi Minh
Trang 7Bang 3 Tinh trang hdn nhan va su lira chgn nghe nghiep
cua nU lao dgng di cu ngudi Cham thdn HHu Dire xa Phudc Huu,
huyen Ninh Phudc, tinh Ninh Thuan
Nghe nghiep
Cong nhan Irong cac
doanh nghiep trong va
ngoai quoc doanh
Buon ban dich vu
Lam thue
Chua ket hon
9
3
19
T y l e ' (%) 11,8
3,9 24,«
Tinh trang
Co chong
0
31
4
Tyle (%)
40,7
5,5
hon nhan
Ly hon
0
2
1
Tyle (%)
2,6 1,3
Goa
0
7
0
T i l e (%)
9,4
Tong so/ty le (%)
9 11,8
43 56,6
24 31,6
hoac d chg Phan Rang rdi dua len viing Tay Nguyen ban lai cho ddng bao cac dan tgc d dd Dia ban boat ddng chit yeu la d nong thdn, viing sau vimg
xa, giao thdng khd khan Nhting ngudi cdn ddc than vdi uu the' khdng bi rang bugc bdi trach nhiem dd'i vdi gia dinh thudng lua chgn nhting cong viec dugc thue mudn lau dai, cd yeu cau khat khe vi thdi gian lao ddng (31,6%) Cong viec dugc thue mudn kha phong phii, tiiy thudc nhu cau cua ngudi chit, vi du nhu gitip viec nha, phu ban hang, gia cdng hang thii cdng - my nghe Mdt sd khac lam thue trong cac linh vuc ndng nghiep nhu lam vudn, trdng hoa tai khu vuc ndng thon
Hau he't ngudi dugc hdi diu cho rang di lam an xa la giai phap tdt nhat
di giai quye't va'n de du thira lao ddng, thie'u viec lam tai dja phuong Nhung ngudi dang lam cac cdng viec dugc thue mudn tu nhan thtic dugc nhung ban che ciia hg vi trinh do hgc va'n, kha nang sir dung ngdn ngtr phd thdng, tie'p can thong tin nen hai Idng vdi nhting viec lam tim dugc, ddng thdi vdi su hd trg tir mang ludi, viec tim kie'm viec lam cung khdng khd khan Mac dii vay, hg vSn cd nhung ban khoan vi che do dai ngd cua nha chii, vi khdi lugng cong viec va vi tiin luong Hg coi cdng viec dang lam
la tam thdi, khdng the lau dai, tuy nhien tiep tuc lam den bao gid va den liia tudi nao thi hg khdng xac dinh dugc
Nhiing ngudi lam viec tai cac co quan, doanh nghiep td ra lac quan hon vdi nghi nghiep ciia minh va cho rang cd dii diiu kien de thoat ly khdi gia dinh, dia phuong va sinh sdng lau dai tai noi lam viec Tat ca 11,8% sd
Trang 8D o a n Viet 77
ngudi la cong nhan thudc cac doanh nghiep trong va ngoai qudc doanh la nam gidi Nhung ngudi lam cdng viec budn ban va cung ca'p dich vu cung hai long vdi cong viec cua minh Hg cho rang thi trudng Tay Nguydn cdn ra't rdng, viec budn ban tuong dd'i thuan Igi Khd khan ddi vdi hg la su vat
va do phai di xa, va'n di an ninh tren dudng va tinh trang sire khoe Hg ky vgng va dua nhiiu vao mang ludi vi chinh day la co sd dam bao cho viec lam an cua hg dugc thuan Igi Hg thudng to chuc thanh cac nhdm di chung vdi nhau de hd trg iSn nhau Mdi nhdm hoac mdi ca nhan trong nhdm se
cd nhting diem din quen thudc, noi hg xay dung dugc mdi quan he vdi chinh quyin va ngudi dan sd tai Ld trinh va each thirc td chiic cua mdi nhdm khong cd dinh, khdng thay da'u hieu cua su cat cii, gia'u diem thi trudng Dac biet, hg luon cd thai do khuyen khich, giiip dd nhimg ngudi
"trong hg, ngoai lang" ne'u nhiing ngudi nay ed y dinh theo nghe ciia minh
5 Ngirdi phu nCir di lam an xa va quan he gidi trong gia dinh
Vdi che do xa hdi mSu he, trong quan niem eiia ngudi Cham, ngudi phu ntr cd mdt vai trd het siic quan trgng Hg la ngudi chit gia dinh, quan ly toan
bd tai san, quye't dinh phuong thiic san xua't, diiu tie't toan bg ddi sdng sinh hoat ciia gia dinh Ngudi dan ong giti vai trd la "ngudi nudi"'", cd nhiem vu tao ra cua cai vat chat, phuc vu ddi sdng gia dinh Quan he quyin luc va kinh te' dudng nhu ed mau thuln bdi "ai chu dgng vi kinh te' ngudi dd se giii vai trd lam chii" Vay dudi tac ddng cua viec di lam an xa thi vai trd cua mdi gidi dugc the hien nhu thi nao trong ddi sdng? Ke't qua khao sat cho tha'y quan he gidi d ngudi Cham hien nay cd nhting thay doi nha't dinh:
vi tri cua ngudi dan dng dugc coi trgng va dan cd su quan binh so vdi ngudi phu nii, vai trd sd htru gia dinh dugc chia diu Tham chi, ngudi dan dng gid day cdn quyit dinh vai trd lao dgng va san xua't cua ngudi phu nti
Dung ten chu hg d ngudi Cham thudng la nam gidi, chiem 88,7% sd chu hd va chi cd 11,3% la nir gidi, thudng la nhting hd ly hdn hoac goa Dieu nay the hien vai trd lam chu gia dinh da cd su hoan ddi, thir nhat, vi
CO sd vat cha't cua hdn nhan, hau he't ta't ca cac co sd vat cha't khi kit hdn diu do gia dinh nha gai dam trach; thd hai, viec dang ky chu hd dugc chi dinh bdi chinh ngudi dan va su ban thao cua hg trong ndi bd gia dinh
Ca cau phan cdng lao ddng theo gidi trong viec di lam an xa ciing cd
su chenh lech dang ke 67,1% tdng sd nhiing ngudi di lam an xa thudc dien khao sat la nii va 32,9% la nam Tuong tu, 56% sd nti va 30,3% sd
Trang 9nam cd ddng gdp cho kinh te hd gia dinh Nhu vay, ddng gdp vi kinh te cua ntr gidi d nhung hd cd thanh vidn di lam an xa cao hon nam gidi Vay quan he quyin luc vi gidi la nhu the nao tai noi ma che' do mSu he van dugc duy tri va ngudi cd ddng gdp quan trgng vi kinh te la phu nir? Vai trd ciia ngudi dan dng la kha Idn trong cac quye't dinh lien quan den viec hoc cua con, viec cham lo cho con, viec mua ban tai san Idn, dau tu kinh te', san xua't ndng nghiep va ca viec di lam an xa Y kie'n cua hg thudng la y kie'n sau cung, cd tinh chat quyet dinh
"Minh bay gid di lam (an xa), viec d nha thi phai de dng ay lo, con cai, hop hanh, cac cdng viec trong thon ngoai xa hau nhu la dng ay lam ca mua ban gi thi cung dan dng quye't djnh vi ho hieu bie't hdn minh, noi chung phu nd thi can c6 gia dinh, can phai due vao dan dng la chinh, noi la mau he nhung chi o cac le vdi lai luc cudi thoi, con trong gia dinh thi dan ong van la chinh Viec minh di lam nhu the nay dng ay co cho di mdi di dugc chir " (Han Thj My Tudng, 41 tudi, ngudi dan thdn Htru Dire)
Nhu vay, rd rang d nhirng hd cd ngudi di lam an xa, vai trd va vi tri cua hai gidi trong gia dinh da cd su chuyen ddi Chit gia dinh gid day la nhung ngudi cd nhiiu ddng gdp kinh te cho gia dinh Diiu nay cd ve mau thuSn vdi quan niem mSu he - ntr quyin truyin thd'ng, trong dd phu ntr la ngudi chit, tuy nhien nd lai phii hgp vdi tien trinh phat trien eiia che do xa hdi, dac biet khi ed su giao thoa, anh hudng tir nhung dan tdc phu he lan can
6 Ket luan
Hinh thirc di lam an xa d ngudi Cham thdn Hiiu Ddc ngay cang dugc
ua chuong va dugc ngudi dan coi nhu mgt giai phap hiiu hieu de giai quyit tinh trang gia tang dan sd, du thira lao ddng va thieu da't san xuat Sd lugng phu nti lua chgn phuong thdc di lam an xa ngay cang nhiiu Liia tudi di lam an xa ddng nhat tap trung d do tudi tir 17-40
Qua tdng hgp va phan tich tu lieu, chiing tdi cho rang ly do Idn nhat ma ngudi Cham tim den giai phap di lam an xa dd la nhting thiic bach vi kinh
ti, ben canh dd cdn xua't hien ca nhung ly do bi thu htit bdi moi trudng lam viec, diiu kien sdng d noi mdi
Phu ntr Cham di lam an xa theo 2 hinh thuc, toan bg thdi gian va vao liic rdi rai trong nam Viec lua chgn hinh thirc nao lien quan mat thiet tdi tinh trang hdn nhan ciia ngudi lao ddng Nhting ngudi cdn ddc than cd thdi
Trang 10Doan Viet 79
gian di nhieu hon nhting ngudi da cd gia dinh
Phu nii Cham di lam an xa khdng dugc chit ddng lua chgn cdng viec
ma thudng bi thu hut vao cac cdng viec ma thi trudng can Mang ludi than tdc va mang ludi xa hdi la hai ye'u td tich cue giiip hg tie'p can vdi thi trudng lao ddng Cac cdng viec ma hg tham gia khdng yeu cau ky nang lao ddng cao nhung da phan tu nhan thiic dugc trinh do va kha nang cua minh va hai Idng vdi cong viec tim dugc
Hien tugng di lam an xa khdng phai la xa la trong su van ddng ciia xa hdi loai ngudi Tuy nhien, can nhan thay rang day la mgt van di xa hdi, cd tac ddng khong nhd dd'i vdi mdi gia dinh va mdi toe ngudi Do vay, va'n di nay cdn dugc nghien cun mdt each tha'u dao ban nira nham tim ra bien phap thich hgp de vira phat trien kinh te' vira duy tri ban sac van hda tOc ngudi •
Chii thich:
'" Ngudi Cham chia cac thanh vien trong gia dinh ra lam ba nhdm chinh: Nhdm thii nhai la nhiing ngudi phu ntr thugc ddng hg me (an go - cai ndi cai): nhdm thir hai la nhirng ngudi dan ong thugc dong hg me (dam dei - anh em trai cua an go); nhdm thir
ba la nhirng ngudi dan ong khong thugc dong hg me (perong - ngudi nuoi)
Tai lieu tham khao
Dang Nguyen Anh 1998 "Vai tro ciia mang ludi xa hoi trong qua trinh di cu"
Tap chi Xa hoi hoc, sd 2 (62)
Nguyin Minh Chau 2003 He qua kinh te cua viec di lam an xa ddi vdi hg gia dinh thong qua hanh vi giri va hoac mang tien ve Bao cao cudi khoa chuong trinh dao tao lien nganh nghien ciru khoa hgc xa hoi do Vien Khoa hgc xa hoi Viet Nam va Hoi ddng Khoa hgc xa hoi My phdi hgp to chiic Ha Ngi
Le Trgng & Nguyin Minh Nggc 2001 "Lao dgng nii ra thanh phd cu trii tu do
tim viec lam: Thirc trang va giai phap" Tgp chi Khoa hgc ve phu ml, sd 2