Tuy nhien di lien vdi su phat trien ciia nganh cdng nghiep nay, Thai Nguyen dang phai ddi mat vdi van de d nhiem mdi trudng do nd gay ra: dd la viec su dung hda chat trong qua trinh tuye
Trang 1s i r TON LlTU CHI, CADIMI TRONG SAN PHAM CHE TRONG TAI VUNG MO THIEC HUYEN DAI TlT - TINH THAI NGUYEN
LirONG THI HONG VAN, HOANG VAN MANH, BE VAN THINH, TRAN THI H 6 N G , NONG THAI SON HA *
I DAT VAN DE
Thai Nguyen la mdt tinh cd tiem nang ve
tai nguyen khoang san va cd sir phat trien
sdm cac nganh cdng nghiep nang nhu khai
khoang, luyen kim, ca khi che tao, san xuat
vat lieu xay dung, Hien nay, Thai nguyen
dang tich cue day manh cdng nghiep hda,
hien dai hda nham phan dau trd thanh mdt
tinh cdng nghiep trudc nam 2020 Nganh
cdng nghiep khai khoang ciia tinh mdi nam
nop ngan sach tren 10 ty ddng, tao viec lam
thudng xuyen cho hon 10.000 lao ddng Tuy
nhien di lien vdi su phat trien ciia nganh cdng
nghiep nay, Thai Nguyen dang phai ddi mat
vdi van de d nhiem mdi trudng do nd gay ra:
dd la viec su dung hda chat trong qua trinh
tuyen khoang, su phong hda cac loai dat, da
tap, ciing vdi viec rua quang lien tuc tao nen
cac ddng nudc thai cd axit va cd kha nang
hda tan kim loai Ian trong dat, da thai, gay d
nhiem mdt sd kim loai nang ddc hai trong
mdi trudng
Mdt trong nhiing diem "ndng" ve d nhiem
mdi trudng do khai thac quang la md thiec
Niii Phao nam tren dia ban huyen Dai Tu Sir
khai thac quang khoang san tai day da bat dau
tu nam 1987, vdi dien tich dugc phep khai
thac khoang 3,06 hecta Viec khai thac, che
biln quang thiec true tiep da gay d nhiem mdi
trudng nghiem trgng, ngudn nude thai da lam
chit nhilu loai ddng thuc vat va anh hudng
tdi sue khde cua ngudi dan Theo can bd y te
xa Ha Thugng thi cac benh ngudi dan thudng
mdc phai la benh da lieu, benh dudng hd hap,
benh dudng rudt, dac biet la ty le mac benh
ung thu tang trong nhiing nam gan day
Mat khac huyen Dai Tu ciing la mdt trong
nhung vung trdng che trgng diem ciia tinh,
cung cap nguyen lieu cho nhieu nha may che bien che Vdi hien trang dat trdng va ngudn nudc bi d nhiem nhu hien tai, lieu san pham che nai day cd dam bao ve sinh an toan thuc pham (dd udng) hay khdng ve mat chat ddc kim loai nang nhu chi, cadimi, dang la mot cau bdi dugc dat ra Vi vay chiing tdi tien hanh nghien cuu, xac dinh ham lugng chi, cadimi tdn luu trong san pham che trdng tai khu vuc xa Ha Thugng, huyen Dai Tu, tinh Thai Nguyen vdi muc tieu: danh gia muc do d nhiem Pb, Cd trong san pham che trdng tai nai day va xac dinh mdi lien quan gifta ham lugng Pb, Cd trong cac mau che nghien ciiu, ddng thdi de xuat mdt sd giai phap can thiep
de cd dugc san pham che an toan cho ngudi
su dung
II DOI Tl/OfNG VA FHirONG PHAP NGHIEN CUtJ
1 Doi tuoTig nghien ciru Mau che nghien ciiru dugc idy tu phan nggn ciia cay che (khoang 5 - 6 la tu blip xudng) dugc trdng d khu vuc xung quanh khu khai thac khoang san Mau dugc chia lam hai loai: loai cd xu ly rua va loai khdng xu ly nia (rua bang nudc sach, sau do trang bang nudc cdt)
2 Vat lieu va thiet bj nghien ciru
Su dung cac loai hoa chat va cac dung dich chudn cua hang Merch (CHLB Due), Prolet (Tay Ban Nha); may quang phd hdp thu nguyen tu AAS 3300 - Perkin Elmer
LtfOTig Thj Hong Van, Hokng VSn Manh, Be VSn
Thinh - Vifn Khoa hgc Sy song, Bai hgc Th^i Nguyen; Tran Thj Hong- Tru5ng Dai hgc Khoa hgc,
Dai hgc Thii Nguyen; Nong Thii Son Hk - Trudng
Dai hgc Y khoa, Dai hgc Thii Nguyen
Trang 2LUdng Thi Hong Van, Hoang Van Manh, -Su ton luu chi, cadimi trong san pham che
III KET QUA NGHIEN ClTU
3 Phuotig phap nghien cuoi va xu ly so lieu
- Su dung cac phuang phap nghien cuu md
ta, nghien cuu phan tich, thilt kl nghien cuu
cat ngang, so sanh cac mau ddc lap, so vdi
ddi chung va so vdi tieu chuan cho phep;
- Xu ly sd lieu bang thdng ke sinh hgc
1 Ket qua xac dinh ham lugng chi va cadimi trong che
_Ket qua xac dinh ham lugng chi trong cac mdu che trong vung nghien ciiu dugc thi hien qua cac sd lieu d Bang 1 va 2 dudi day
Bang 1 Ham luoTig chi trong cac mau che khong xu ly rua Don vi: mg/kg
^ ^ ^ ^ Vung
Mau ^ ^ ^
DCT5
BCT5
NCT5
TCT5
BCTIO
NCTIO
DCTIO
TCTIO
n
6
6
6
6
6
6
6
6
Nghien cmi
A ' i S D
2,19 ±0,013 1,53 ±0,11 1,82 ±0,45 1,91 ±0,01 1,76 ±0,21 1,25 ±0,022 1,63 ±0,018 3,47 ±0,01
Doi chirng
X±SB
1,00 ±0,01
TCVN
2
P
<0,05
<0,05
<0,05
<0,05
<0,05
< 0,001
< 0,001
< 0,001
Ghi chu: CT5: che tuai d khoang each duai 500m; CT10:che tuai d khoang each tren 500m; B: huong Bac;
D:huang Dong; N: hudng Nam; T:huang Tay; TCCP: su dung tieu chuan cho phep trong quy dinh quan ly san xudt, chi bien va chiing nhan che an toan ciia Bg Nong nghiep va Phat trien nong thon (2007)
Ham lugng Pb trong che khdng xu ly
rua d viing nghien cuu cao ban vung ddi
chiing va cao ban TCCP tu 1,1 den 3,47
idn, sir khac biet cd y nghia thdng ke vdi (p
< 0,05) Trong dd ham lugng chi trong TCTIO cao ban ddi chung gap 3, 47 Ian va cao ban TCCP 1,74 Ian, cd y nghia thdng
ke (p < 0,05)
Bang 2 Ham lugng chi trong cac mau che co xu ly rira Dom vi: mg/kg
^ ^ ^ Vung
M a u \ ^ ^
DCT5
BCT5
NCT5
TCT5
BCTIO
NCTIO
DCTIO
TCTIO
n
6
6
6
6
6
6
6
6
Nghien cmi
^ ± S D 1,30 ±0,41 1,25 ±0,056 2,37 ±0,01 1,68 ±0,031 1,29 ±0,18 1,08 ±0,012 1,42 ±0,01 2,89 ±0,17
Doi chirng
X±SD
0,33 ± 0,043
TCVN
2
P
< 0,001
< 0,001
< 0,001
< 0,001
< 0,001
< 0,001
< 0,001
< 0,001
Cd thi nhan thdy rdng: ham lugng Pb trong
che cd xu ly rua d vung nghien ciiu cao hon
8,76 idn so vdi doi chung va cao ban TCCP
1,45 idn, cd y nghia thong ke vdi p < 0,05
NQhien ciru Phat then ben vOnQ so 1 (26) - ThanQ 3/2010
Ham lugng Pb trong mau NCT5 cao hon 7,18 idn so vdi vung ddi chung va cao hon TCCP 1,12 idn (p < 0,001) Cdn cac mdu khac deu cao ban ddi chiing nhung lai thap ban TCCP
m
Trang 3Ludng Thj Hong Van, Hoang Van Manh, - Suton luu chi, cadimi trong sin pham che
Ket qua xac dinh ham lugng cadimi trong quanh khu khai thac khoang san) the hien qua cac mau che trong vung nghien cuu (xung cac sd lieu d Bang 3 va 4 nhu sau:
Bang 3 Ham luong cadimi trong cac mau che cd xu ly rira
Don vi: mg/kg tuoi
\ Viing
Mau \
DCT5
BCT5
NCT5
TCT5
BCTIO
NCTIO
DCTIO
TCTIO
n
6
6
6
6
6
6
6
6
Nghien ciru
^ ± S D
1,0 ±0,22 0,95 ±0,01 2,01 ±0,14 1,11 ± 0,24 1,27 ±0,19 1,38 ±0,01 1,05 ±0,17 0,85 ± 0,28
Doi chung
JC±SD
1,24 ±0,52
TCVN
1
P
<0,05
<0,05
<0,01
>0,01
<0,01
<0,01
<0,01
<0,01
Ket qua nghien cuu cho thay, ham lugng chiing (p < 0,01) va cao ban TCCP 2,01 Ian
Cd trong mau che NCT5 cd xu ly rua d vung Cdn cac mau khac deu thap ban ddi chiing va ighien cuu cao ban 1,62 Ian so vdi vung ddi cao han TCCP
Bang 4 Ham lugng cadimi trong cac mau che khdng xu ly rua
Dem vi: mg/kg tuoi
N^ Viing
Mau \
DCT5
BCT5
NCT5
TCT5
BCTIO
NCTIO
DCTIO
TCTIO
n
6
6
6
6
6
6
6
6
Nghien ciru
^ ± S D
0,33 ±0,01 1,67 ±0,31 1,34 ±0,06 1,29 ±0,10 1,15 ±0,42 0,95 ±0,21 1,34 ±0,40 1,28 ±0,62
Doi chirng
X ± S D
1,96 ±0.18
TCVN
1
P
<0,05
>0,05
<0,01
< 0,001
< 0,001
< 0,001
>0,05
< 0,001
Sd lieu d Bang 4 cho thdy: ham lugng Cd
trong che khdng xu ly nia d vung nghien cuu
thdp han vung ddi chung, su khac biet cd y
nghia thdng ke vdi (p < 0,001) Ham lugng
Cd trong cac mlu che d vung nghien cuu va
vung ddi chung chenh lech khdng dang kl va deu vugt muc TCCP
2 Ket qua so sanh ham lugng Pb, Cd trong cac mau che khong xu ly rira va
cd xu ly rua
Trang 4Luang Thj Hong Van, Hoang Van Manh, -Su ton luu chi cadimi trong san pham che
Bang 5 So sanh ham lugng chi trong cac mau che khdng xu ly rua va cd xit ly rua
Don vi: mg/kg
\ v Loai mau
Mau X
DCT5
BCT5
NCT5
TCT5
BCTIO
NCTIO
DCTIO
TCTIO
n
6
6
6
6
6
6
6
6
Co xir ly rira
X±SD
1,30 ±0,41 1,25 ±0,056 2,37 ±0,01 1,68 ±0,031 1,29 ±0,18 1,08 ±0,012 1,42 ±0,01 2,89 ±0,17
Khong x\x ly rira
^ ± S D
2,19±0,013 1,53 ±0,11 1,82 ±0,45 1,91 ±0,01 1,76 ±0,21 1,25 ±0,022 1,63 ±0,018 3,47 ± 0,01
TCVN
2
P
<0,05
<0,01
<0,05
<0,01
<0,01
< 0,001
< 0,001
<0,01
Tu nhiing sd lieu so sanh d Bang 5, cd the
nit ra nhan xet la: ham lugng Pb trong TCTIO
d mau che khdng xu ly nia cao gap 1,69 Ian
so vdi mau che cung loai cd xu ly rua va cao
ban TCCP 1,74 idn (p < 0,001) Ham lugng
Pb trong NCT5 d mau che cd xu ly nia nudc
cao ban 1,3 idn ham lugng ciing loai khdng
xu ly nia nudc Dieu nay chung td rdng, d hudng Nam la khu vuc khai thac da lau, ham lugng Pb trong cac mau che dugc tich tu trong md te bao la chu yeu, cdn tich tu tren bl mat la la khdng dang ke
Bang 6 So sanh ham luong cadimi trong cac mau che khong xu ly rua va cd xu ly rO'a
Dem vi: mg/kg
^ \ ^ Loai mau
Mau ^ ^ ^
DCT5
BCT5
NCT5
TCT5
BCTIO
NCTIO
DCTIO
TCTIO
n
6
6
6
6
6
6
6
6
Co xii ly rira
A^±SD
1,0 ±0,22
0,95 ±0,01
2,01 ±0,14
1,11 ± 0,24
1,27 ±0,19 1,38 ±0,01 1,05 ±0,17
0,85 ± 0,28
Khong xir ly rira
X±S\)
0,33 ±0,01
1,67 ±0,31
1,34 ±0,06 1,29 ±0,10 1,15 ±0,42 0,95 ±0,21 1,34 ±0,40
1,28 ±0,62
TCVN
1
P
< 0,05
<0.01
<0,01
>0,05
>0,01
<0,05
>0,05
<0,01
Ket qua so sanh d Bang 6 cho thay: ham
lugng Cd trong BCT5 d mdu che khdng xu ly
nia cao gap 1,76 Ian so vdi mau che cung loai
cd xii ly nia va cao ban TCCP 1,67 Ian (p <
0,001) Ham lugng Cd trong TCTIO d mdu
che khdng xu ly rua cao gap 1,51 idn so vdi
mdu che cung loai cd xu ly rua va cao hon TCCP 1,28 idn (p < 0,001) Ham lugng Cd trong DCT5, NCT5, BCTIO va NCTIO d mdu che cd xu ly nia nudc cao hon ham lugng cung loai d cac mau che khdng xu ly nia nudc Dieu nay chung td rang, mau che
Trang 5LUdng Thi Hong Van, Hoang Van Manh, -Su ton luu chi, cadimi trong san pham che
thu d khoang each dudi 500m d hudng
Nam, hudng Ddng va mau che thu d khoang
each tren 500m d hudng Bac, hudng Nam
gan khu vuc khai thac cd ham lugng kim
loai trong cac mau che dugc tich tu trong
md te bao la chu yeu, cdn tich tu tren bl
mat la la khdng dang ke
3 Ket qua nghien cuu moi tuffng quan
giira ham lugng chi va cadimi trong
che
Ket qua nghien cuu cho thay cd mdi
tuong quan thuan va nhe giua ham lugng
chi trong mau che khdng xu ly va ham
lugng Pb trong mau che cd xu ly (r = 0,38;
p < 0,01) Cac mdi tuong quan khac la chua
rd (p > 0,05)
IV KET LUAN VA KIEN NGHI
1 Ket luan
1) Ham lugng Pb trong che khdng xu ly
rua va cd xu ly rua d vung nghien cuu deu
cao ban vung ddi chung va cao hon TCCP
tu 1,1 den 8,76 Ian cd y nghTa thdng ke vdi
(p < 0,01) Ham lugng Cd trong mau che cd
xu ly va khdng xu ly rua d vung nghien ciiu
deu cao han vung ddi chung tu 1,62 den
2,01 Ian (p < 0,01) Dieu nay chung td ham
lugng chi va Cadimi tdn luu trong md cua
che trdng tai viing khai thac khoang san la
cao hon vung khac (vung ddi chung), trong
dd chi va Cadimi tdn luu trong md che la
chii yeu, cdn lugng chi bam be mat hay ben
ngoai la che la khdng dang ke
2) Cd mdi tuong quan thuan va nhe gifta
ham lugng Pb trong mau che khdng xu ly
va ham lugng Pb trong mau che cd xu ly
(r = 0,38; p < 0,01)
2 Mot so kien nghi
- Cac CO quan chuc nang va chinh quyen
dia phuang can khuyen cao cho ngudi dan
sdng trong khu vuc khai thac quang biet de tim each lam giam bdt sir hap thu kim loai nang tu san pham che ciing nhu tu cac loai thuc phdm rau, qua va ngudn nudc thdng qua viec sii dung thao dugc cd tac dung thai kim loai nang hoac each xu ly thuc pham trudc khi su dung mot each hgp ly Han chi trdng che va rau qua gan cac khu vuc khai thac khoang san de tranh su tich luy kim loai nang trong san pham
- Can xac djnh xem lieu yeu td mdi trudng cd phai la nguyen nhan gay ti le benh ung thu tang cao tai day hay khdng thdng qua ket qua cac test chan doan sdm ung thu va cac xet nghiem vat lieu di truyen (DNA) ciia ddng vat va con ngudi sdng tai vung nghien cuu
- Cd ke hoach can thiep xu ly chat thai va cai thien mdi trudng sdng cho sinh vat va con ngudi d vung dang khai thac quang khoang san./
TAI LIEU THAM KHAO:
1 Bg Y te: Danh muc tieu chuan ve sinh doi vai luong thuc, thuc phdm, Quylt dinh s6 867/1998/QD-BYT ciia Bg trudng Bg Y t l ngay 4/4/1998
2 Luong Thi H6ng Van: Nghien ciiu mot so chi s6 hoa sinh trong mau dan cu viing khai thac quSng cua
Mo thiec Son Duong-Tuyen Quang; D I tai cdp Bg,
Ma s6 B2004 - 06 - 03; 2006
3 Luorng Thi H6ng Van, D6 Thi Minh, Vi Thi Thuy Linh: Su ton luu cua chi, thiic va asen trong thuc vat diing lam thuc an cho nguai dugc tring tai viing mo thiic Son Duong, tinh Tuyen Quang; Tap chi Sinh hgc, tap 29, s6 thang 1.3.2007; 2007
4 Who genava Inorganic lead, environment health criterra 165, IPCS (International program on chemical safely), 1995
5 Chaney R.L, Homick S.B (1990): Accumnlation
of effects of cadmium on crops; London